Įž algos / Insigh s 229
ALGIRDAS SAUDARGAS
Pa lemen eu opéen
P amonės, eche ches scien i iques e ene ge os
comi éa Les di ec ions de eche ches: kogni y inė
ling is ika, kogni y inė neu opsichologija, biophysique.
FONOSEMANTINS SAKMS
LIETUVI LEGABLE VOIRONE
Femos ic Sagas in he Dic iona y o
he Li huanian Language
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a iclenyje é abli un poin de ue, expliquan phonoseman iniens phénomènes en langues
Li uanies. Ce e app oche scinde le con enu de signi ica ion du mo en la pa ie
concep uelle e ceux con enus qui exp imen en des appo s de dynamique de l'espace, du
emps e de la o ce. Fonoseman iniai phénomškinia ce poin de ue son expliqués comme
mo des signi ica ions éseau kogni y inės opologijos plė iniai phonologiquemen
similai es, mais nebend akilmiams mo s. E e is quelques exemples de. Išanalize
li auisches mo s de a ec p i als K/L; NR;/ ML <> L/M šaknyje signi ica ions éseaux.
ESMINIAI VOODŽIAI: onoseman inė sakmė, a skai os eimas, schéma isuel, o ce dynamique, kogni y inė opologie.
ANNOTATION
An accoun explaining onoseman ic phenomena in he Li huanian language is p esen ed. This
accoun pa i ions he con en o he wo d sense in o he concep ual pa and he con en
which exp esses space, ime and o ce dynamic (STD) aspec s. Fonoseman ic he ne wo k o
phenomena unde his accoun a e explained as he ex ension o he cogni i e opology o
wo d senses o phonologically simila hough no gene ically ela ed wo ds. Se e al examples
a e in es iga ed. The ne wo k o senses o Li huanian wo ds wi h consonan s K/L; NR;/ ML <>
L/M is analysed.
KEYWORDS: onoseman ic saga, ame o e e ence, image schema, o ce
dynamics, cogni i e opology.
ALGIRDAS SAUDARGAS
230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
0. ĮVADAS
„…sa as mąs ymas y a nusakomas ik sa a kalba.“
An anas Maceina
Daugiau nei p ieš is dešim mečius sa ilaida pasi odė Algi do Pa acko pas-
a s ymai su la cul u e bal es Saulė e c oisžius (Pa ackas 1983; Pa ackas 2014:
30–85). Ten pi mą ka ą paminė as „sime ijos dėsnis“: pas ebė a, kad sukei us
ce ains mo s de châ eaux p iebalses, leu sens acquie aussi d'un ce ain
moyen syme ique signi ica ion, se p odui iška sa o signi ica ion in e sija
(pa y: meilė laimė) (Pa ackas 2014: 78). Une au e obse a ion é ai que des mo s
a ec les mêmes châ eaux p iebalses, mais di é en s sons le sens es e unijama
idėjos, no s pa ys žodžiai isiškai negiminingi (pa yzdžiui: nok i – nyk i) (Pa-
ackas i k . 1984; Pa ackas i k . 2014: 93). Fo maliosios kalbo y os požiū iu šie
exemples commun os semblai comme ienqu'épongįs i des génomes linguis iques
phénomènes me a ezès e apophonijas éla ë ojimai e ne pou ai ê e
accep ables. Pa acko j'ai é é in é essé dans son s udio soule és des p oblèmes
de langue e encou agé ses penses exposées pa éc i . Tas éc inys (Sauda gas
1986) kupinas iloso a imų, qui aujou d'hui pou aien domine neben sa ilaidos
gen e de y inė ojus. Cependan il g įs as idėja, qui es e ce a icle essence.
Mon ega d s'es dé ié e s des mo s, don les acines phonologiquemen
similai es, mais leu pa en é es incon i mée. J'ai essayé décou i leu s liens
séman iques. Vedliu é ai (e es enco e) l'app oche d'An ano Maceinos à la
ma e nelle langue: Lie u ių kalbos e dyno u ingumas e g ammanda ine
sanda os di e si oma mon en que lie u iškasis mąs ymas pe cepėgia
magni iquemen la ge é endue e p o ilu deg é péné b i dans mąs omąjį obje
e nusaki i même e à peine pe cep iams, mais s éal ius de ses liaisons e
suku a a y a ku iama aukš o lygio iloso ija. Mūsų kalba y a a i as kelias į
ela ions. À ce éga d les Li uiniens ne pa len pas de n'impo e quelle au e
langue, pa laquelle l'his oi e eigue a é é no e philosophie. Que nous le sui ions, ou
que nous ou nions sus aba ėjusiu é imybių chemin, dépend de no e insigne,
nusako egėjimo juslę: žiū ė i, domė is, egė i, ma y i bei ys i ( ydau), i jų se-
man iką lyginau su onologiškai a imas šaknis u inčiais žodžiais. Kai y inė-
jau šiuos onoseman inius san ykius, besi o muojančios kogni y inės ling is i-
kos s udijos man bu o nežinomos, nes o me o sąlygomis sunkiai pasiekiamos,
que sa pense min es déc i e seulemen sa lingua (Maceina 1994: 309). Menéeame
éc i u e j'ai discu é eiksmažodžius, qui ou peu e du ou nep éu ilisées. À ces
considé semen s e ou nai a an dixannée e peu de emps du és ou ai, que kogni y inée lingu is ique a la nécessai e echnique d'enquê e. Anu eau ne sa ais e de nomb euses au es choses don je men ionne aujou d'hui.
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos Insigh s 231 une ois de plus ou pe s a sčiau, pa aisiai e éla giojau. /
Šiame s aipsnyje su ink i eks ai ašy i pas a ąjį dešim me į. Jie bu o iš
naujo pe mąs omi i pe ašinėjami po kelis ka us. Su inkdamas į ieną daik ą,
Beaucoup quoi a dû éc i e complè emen de nou eau.
Ces ex es son deuxjopo de na u e. Les p emiè es so es de ex ai son
y imai, ku iuose siekiau bū i kiek įmanoma objek y esnis. Todėl iksliai api-
empi inemen b ėžiau é udiés obje s: c'es Lie u ių kalbos žodyno ( oliau LKŽ)
leksemos e ik ai ses. L'é ude ise à déc i e phonologiquemen p oche des
( u inčių šaknyje la même pai e p iebalsių) mo s des liens séman iques. L'objec i
de l'é ude mon e que ce aines phonologiquemen a imos Li u iškos šaknys
da o i seman inius ise us, ku ie pa ogumo dėlei pa adin i onoseman inėmis
(appelées les shaknų pluoš ai) susakmėmis. L'essence de l'é ude glūdi des mo s
koncep ualinę i e d ėlaikinę dalis. E d ėlaikiniai u iniai apima i jėgų są ei-
Li u iques signi ica ions du con enu suskaidyme en quoi (dinamiką), donc u ilise
l'ab égé ELD (e d ė, emps, dynamique). Seman iniam eche chesui pa ois
cogni i y inės seman ikos echniką. J'essaiai de s'appuye le plus iable, des
naudoju jau apusias klasika Leona do Talmy jėgos dinamikos schemas. Visi
empi iniai ezul a ai pakankamai aki aizdūs, no s (ką pačiam eko pa i i) kai
ku iems jų įž elg i eikia šiokio okio įp a imo p ie a ojamos echnikos.
An osios ūšies eks ai subjek y ūs. Jų p isi eikė, nes minė i empi iniai y-
mé hodes é i iées, pa exemple, jėgų są eikai déc i e inėjimai n'on leu place
dans le adi ionnel spec e d'é udes linguis iques. Bien abejo, lib e aikiu chacun
peu signi ica ions des mo s é udie i, combien cœu geidžia. Si de elles eche ches
se e lè en dans la poésie décide le lec eu oye . Si ous oulez les me e à
l'a en ion de la communau é scien i ique, ils doi en ou e leu place. Beieškan
elle place cla i ié que ces eche ches en linguis ique son ex asys émiques ou
sandū os objek as, no s jomis u ė ų domė is kalbo y a, sup an ama pačia pla-
même en géné al ex aling is iniai. Plus p écisémen pa lan , onoseman ines
sakmės son sciences de č meilleu e sens. Besidai ydamas analogijų, aidziojau
dise acijas i s aipsnius iš pačių į ai iausių s ičių: nuo ma ginaline laikomos
en e ma héma ique opologie e médié aux alchimies. Ieškodamas a gumen s de,
a čiau monog aphies, onoseman ikos jusqu con empo ain des eche ches
nu olusias s i is įmanoma ik labai ibo ai. Ki a e us, ik mokslų sandū oje
ce eb ales. Tokie e eidžiojimai cons ammen g aso i s i bep asmiu min ie
si pačiais į ai iausiais au o iais i šal iniais, ku iuos isus išsamiai išs udijuo i
neuž ek ų kelių gy enimų, be pa eikiamos nuo odos smalsiam skai y ojui su-
expulsiblaškimu, ca acquisili i dans une de l'au e changeasi les pa adigmas e
o meojasi nou elle s o ės. Pa conséquen dans ces ex es emiu épa gne a du
emps. On comp end que ce gen e de ex s ai e lè e mon choix subjec i s e
pe sonnelles é alua ions e ne peu p é end e à une scien i ique dé aillée quelle que soi i es apj alg. Main enan emps passe à des conc è esnių insj alg. Cependan a an ou il au se sou eni p anokėjus, à pa i desquels ou a commencé.
ALGIRDAS SAUDARGAS
232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
1. NOTEZ DES COMMANDES À LA MÉTHOD
1.1. Les p ononca eu s e leu s c i iques
Jam i pa is medus ka umi egis (LKŽ) Algi das Pa ackas a ec Aleksand u
Ža skumi a dé eloppé les ape çus ini iaux dans sa i ą e abonnés aux sou ces
e hnog aphiques leem ée spi i uelles i smų senojoje bal ų kul ū oje s udiiją
(Pa ackas, Ža skus 2013). Šiuos esea chinėjimus Dainius Razauskas a é alué de
ce e açon: Algi do Pa acko e Aleksand o Ža skaus c éen es l'un des
in é essan s, l'un des plus p o ilies phénomènes dans la con empo aine cul u e du
mo Li uanien, son esp i peu -ê e compa able a ec Vydūno eiškinys p ieš
šim ą me ų“ (Razauskas 2006: 47). Tačiau, ano Razausko, „šį milžinišku da bu
suneš ą d asios med nuodija šaukų degu as (ibid: 45). Ta Pa acko e pa ). En e e ,
Ža skaus „san ykis su kalba, a ba eikiau su kalbo y a, su kalbos mokslais“ ( en
enco e dix ans à l'a ance Pa acko e Ža skaus s a s ymai sulaukė aš ios (e ,
a ô , jus es) kalbininko Simo Ka aliūno (1995) c i iques. O iciagalima se ai
lusis kalbo y os pasaulis minė uose y imuose neįž elgė jokio eiškinio, ku į
enquê e . Razauskas, s elnissan la c i ique de Ka aliūno, en 1996 un appo
émo ionnel, in i ulé Ling is inė bep o ybė i š en oji kalba, a i me: Tikslas ici ne
pas p ou e l'o igine d'un ou au e mo , ni l'é imologie des mo s, mais a i e
l'a en ion su l'o igine pa ois aimen s upeuse, pa exemple, en e les mo s
su la ques ion de la symé ie phon e séman ique, des mo s en laissan
complè emen le souche (Razauskas 1997: 10). Pou an
Razauskas quelquekodėl ésigne: Šiaip ou oui, p écisémen linguis iciques el bu ,
pa ais, en éali é nep iklauso. B e pou d û e : l'é ude de ela ion a ec langue
n'es linguis ique, pas science ( enim). Ap ès ce considé s emen Razauskas
pe me a dans Fe dinando de Sosiū o ou é? e Vladimi o Topo o o de nou eau
eiškinį. P oblemą jis o muluoja eisingai: „A galima – o jei galima, ai kokiu
su as ą anag ames ondemen , su quoi simplici éuse phoné ine du mo šaknies
p iebalsių sime iją e i a ec des mo s co espondan s séman ique, juolab a ec
in i isa comme eux e menama pasaulėžiū a? ( en pa ). Malheu eusemen , pani ès
mų i su jomis susie ų indoeu opie iškos poe ikos y imų s au ą, jis išny a su la-
dans in é esses, mais oujou s assez miglo ą anag abai déjà e noso išku (de son
p op e e minis1) éponse: Taisi nous a ons non seulemen deux langues habi uel,
quo idienne, e sain , poé ique, mais espec i emen e deux lingu is ikas, 1 Plg. Razauskas 2006.
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 233
1 PAV. Acadiko Pauliaus Sla ėno phonoseman ique éseau

ALGIRDAS SAUDARGAS
234 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
. i. deux di é en s, di é emmen héo iquemen e mé hodologiquemen
ondés des ela ions a ec langue comme di é en s appo s a ec la éali é en
géné al e linds p écisémen simple, p o anique, e la sec è e, sac ée
lingu is iką ( amême: 16). D'au e p anoka eu , pa ia che de l'as onomie
Li uanienne, académicien Paulius Sla ėnas, publié une sé ie d'a icles 19741985 m.,
ès in é essammen é udiai son e sensmes yšius des langues Li uanies
(Sla ėnas 2001; 1984). Il a ema qué que ès sou en balsių kai a du mo šaknyje
son sensmes ne changeičia pas en subs ance, e la seulemen modi ie. Pe çugès
di e ses combina ions e eje é inapp op ié il nub aižė pla š umoje schemą.
De son p op e émoignage, nelabai smulkiai su ašius, b ėžinys suda ė su
ečdalį mé ique ca é (Sla ėnas 1984: 34). Puisque Sla ėno s udio n'aukée
l'a en ion des kalbininkų, 1 igu eiksle p ésen ez son phonoseman ique éseau b ėžinį (Sla ėnas 2001: 278).
Le b ėžinys lui ė a moyen d'a angemen de l'in o ma ion linguis ique.
P iebalsies sanda a jungiée pap asčiausios combina o ikos maniè e. Sla ėnas
dans son eche cheimu a y um p opose: oubliškons empo ai emen ou , ce
que nous sa ons su les acines des mo s, e ega dons, quels sensmiques
associa ions pose phonologiquemen p oches mo s. Tues alo s minu ieusemen
cons i ué dans le onoseman a ique éseau on peu insé e ce ains dėsningumų.
Tokia mé hodique habi uelle non seulemen expé imen a oi es des sciences
na u elles, mais e héo iques iechkojismes. Déli èle à la jus ice con ien
ema que , que elle mé hodeikà n'es pas a e l'u ilisai e eux mêmes
kiek ienam alia okiais ekspe imen ais mėgau is. Tačiau jei no ime ką no s
kalbininkai. Donc, shi oks expé imen a ion a ec mo s de acines ne insulge aucune
connomes pa lo y os dėsnių. Lais alaikiu ou ni mokslui, au de ces
expé ienceses ai e des conclusions e les dé end e. Acadikas Sla ėnas de ses
eche ches ai aimen des conclusions audacieuses, qui à la communau é
kalbininkų ne pa aissen pas su isammen ondées. Je donne ai quelques
bei gene iškai užp og amuo ais kalbėjimo įp očiais. Ją suda ė ne žodžiai (lie u-
ex ai s de l'a icle P okalbés signi ica i i é. Seno inė isoliuo as gen ies
p okalbė dé eloppè en un ieillnès géné a ions sekimu ių kalbos sens), e plus
ne p asmių, o pla esnę nuo oką, kiek miglo ą mąs ymo ka ego iją, o p asmės
cou s polyapasmiai o man a, qui paskiau pou aien de eni an des mo s
kos p asme, nei kalbos dalies iene as: į ai iuose junginiuose jis galė ų u ė-
chaknimis, an chaknais appendis. T ès d iau pa lan , o man a appa aî
kalbos adinamą kon e siją, galė ų ik i pa adinimui, p a a dei, kons a a imui,
seulemen o man des join u es. Fo man as n'es ni le mo habi uale g ama i i
daik a a džio, eiksmažodžio ou au e sensmę, a sei , a oi ac uelles anglais
ac ionu ou ki ai paski čiai. Paski as o man a donnai seulemen une insuigné, de
quoi on pa le, e le sensnye é yškėda o compoin e (Sla ėnas 2001: 261). Les a ié
p okalbės, o nuo a chaiškos ebegy os lie u ių kalbos sanda o“ ( en pa : 273).
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
ema ques ici ai es pose assez pa adooksiquemen l'idée, que indoeu opiniens
langues se sépa a ion signi ie a olimą pas de hypo he ische p asansk i inės
Įž algos 235 Insigh s Ces insigh s son aimen p o onds e in é essan s, mais,
bien e ès glos an es / Li u iškai kalbančios bend uomenės sa imeilę, ne son pas su isammen ondées. Pa conséquen kalbininkų zamma šumas du poin de ue de l'ancien académie des eche ches es en iè emen comp éhensible.
P o o ais inė 1.2.
Vais ine p o o es sous ce oi .
Gal palinqumin i a ec a is l'homme.
Dionizas Poška
Sąmonde l'esp i insensible p opose, conscien l'esp i choisi .
S anislas Dehaene
Re ou nons à la conclusion de Razausko, que u ime [...] deux di é en s,
di é emmen héo iquemen e mé hodologiquemen ondés appo s a ec
langue comme di é en s appo s a ec la éali é en géné al e linds p écisémen
š en ąją ling is iką.“ Ku ieško i me odikos mus dominančiam eiškiniui i i?
simple, p o anique, e sec e , P emie pas pou ai ê e l'a i ma ion, que a
casdienne, simple, p o anique linguis ique é udie consciencieusemen les concepus,
e que calcula eu , chan eu , poé ique che che à décou i ce qui es dans les
siogiai nep ieinama. Kad iskas p iklauso nuo požiū io aško, aišku iš pap as-
o pa yzdžio. G ama ika neabejo inai y a adicinė ling is ikos s i is. Tačiau į
ą pačią g ama iką galime ž elg i iš d iejų pusių. Ikimokyklinio amžiaus ai-
kai kalba g ama iškai aisyklingai, no s niekuome g ama ikos nesimokė. Kai
mo s, c'es -à-di e pa ce que y commence à une école de g ammai e. C'es bien
connu e clai . Comme conduisan un élo ou conduisan un au omobile une pa ie
des ac ions e ec uons au oma iquemen , e consciencieusemen a kai
liekame ki us, lygiai aip kalbėdami au oma iškai a iame žodžius i g ama iš-
èglesingus sen ins, e sąmonę ebi e k eipia sensmingą kon eks ą. Le mo nama.
y a as langas, pe ku į sąmonė ž elgia į p asmę, be p asmė pana din a žmo-
gaus pasąmonėje, o iba a p sąmoningo i nesąmoningo nė a leng ai sugau-
Conscien e non-conscien ela ion oujou s dominé pensey ojus, mais objec i s
scien i iques eche ches commencées seulemen XIX a. in XX a débu o Pie e
Jane , Sigmundo F eud, Ca lo Gus a o Jung e leu s disciples a aux les moyens
(Ellenbe ge 1970). XX a. pabaigoje šie y imai įga o naują impulsą, pasi elkus
con empo ains d'ac i i é ce eb ales egis a ion. Aujou d'hui le appo
conscien e non-conscien iux é léchissemen e pe cep ion es e linguis iques
(Lako , Johnson 1999; Lako , Núñez 2001), e neu o isiologiques (Dehaene 2014) des
eche ches aki a ie. Dans ce e sec ion j'examine ai ce ains poin s de ue dans
ALGIRDAS SAUDARGAS
236 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV giniai mesu es d'ac i i és ce eb ales. Les
są oką. Ki ame ski snyje klausiu, ką gali šiandien mums padė i neu o iziolo-
de nie s insj alges dans mé hode sec ionnie s dé inie onoseman inė sakmė
ce a icle obje d'é ude. Pa iculiè emen impo an dimension de la langue es
en e unea eikšmičnos i e bejos (an. ymų leidyboje e dans beaucoup d'au es
ambigui y)2. A ody ų, kad iena eikšmiškumas u ė ų bū i kalbos idealas. Taip
iš iesų y a, kai d ip asmybė gali bū i pa ojinga. Ka ininko duodamas įsaky-
mas p i alo bū i iena eikšmiškai sup as as. Chi u go nu odymai ope acijos
me u negali bū i d ip asmiai. Nuo o p iklauso ka ių a pacien ų gy ybė. Įs a-
domaines ise, que les e mes u ilisés soien comp éhensibles unei eikšmiškai.
Alo s pou quoi dans le langage es abeja? Abeja au langage es un ai
empi ique. Dans elle au je e un coup d'œil, comme dans c éa ions pa ois
sou ce, dans la langue gy as ingumo laidą. Le langage a oujou s é é e le e me
e le mo poé ique3. En langage Li u iens d ejonė du dou eonée sub ilemen
di è e: d ejonė soulègia une iné i able sélec ion pa mi deux possibili és,
čią abi galimybes. Galime pasaky i, kad d ejonė labiau būdinga mechaniškam
dou eonė nusako e būseną, comp imanmachines sélec ionnemen selon de
p és o nusaky us c i è es e ma qua algo i hme išsišakojimo ašką. Pendan
smegenų – eiklos me odą. Abeja y a šiandieninių kogni y inių y imų dėme-
ce emps dou eonè déc i p o o ins umen o humain sio cen e (Zeki 2004). Ainsi
s'explique no e mé hode d'é ude place dans le sys ème sciences: nous
s i is – ai kogni y inė ling is ika pačia plačiausia p asme (Cuyckens, Gee a-
in é esse langue comme moyen d'é a d'esp i connaî e. Aujou d ce e e s 2007).
Kalboje susidu iame su d iem ski ingomis pasi inkimo k yp imis. Pap as-
čiausias pa yzdys y a homonimija i sinonimija (ž . 2 pa .). Kai gi dime dau-
pasąmonę e a che ipo giap asmį mo į (pa yପରି, ba as), nous sommes dou eunès
poške. Pou s'app oche , géné alemen nous de ons ece oi de l'in o ma ion
supplémen ai e de unochin ou d'un au e con ex e. Opposi e di ec ionne nous
en ons dans dou eunès poin , quand nous a ons plusieu s moyens ce même sens à exp ime : oukš is sk enda oukš is lekia. Vėlgi s'app ends-
me, pasi elkę papildomą in o maciją.
Selon la di ec ion, nous sépa e ons onomasiologique beją e sémasiologique beją4.
Homonimie e synonymie n'es pas un obje di ec de no e é ude. Poliseminė šaknis es
semasiologinė abeja. Semasiologines e onomasiologines ãbejs syn éika glūdi la même langue
pe cep ion mechanisme au cœu de. Viena eikšmiškumas e abeja ne son pas deux
disc e ines é a ses, mais impo an us dimension de ca ac é ožo de l'ac i i é du esp i
humain des k aš iniai poliai. L'esp i de l'homme 2 Ce e concep oka ès la gemen u ilisée.
Impo an nous es l'app oche, qui a é abli Semi as Zeki dans son a icle (Zeki 2004) e
ailleu s.
3 De même pense e Ski man as Valen as (2012 12).
4 Plg. Gee ae s 2010: 281284.
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos Insigh s 237 ek ū os esmė ne changei é depuis Alan Tu ing e Johno Von
ins umen as – smegenys – nė a kompiu e is. Šiuolaikinių kompiu e ių a chi-
Neumanno emps /. On peu di e que l'a chi ec u e in o ma ique e lè e
consciencieux esp i ac i i és poliuje le ce eau humain semble be il iquemen
(Dehaene, B annon 2011; Zylbe be g i k . 2011). Šiame iena eikšmiškumo
len hes compa e a ec les compu e iais con empo ains. Cependan même les
plus puissan s o dina eu s e les plus in elligen s p og ammes n'a i en pas
enco e à ésoud e de maniè e iable même les plus simples âches de l'esp i
humain. pou quoi ainsi es , numanée enco e Von Neumannas: le plus g and a ail
humain l'esp i accompli nesąmoningai, exploi an pa allèlemen eikiančius
analoginius ce eau mechanismes. S anislas Dehaeneas déc i ainsi les ésul a s
des de niè es en eneaux de eche ches des psychologues du langage:
Toiemen no e esp i inconscien es su isammen sumanus pa allèčiai place
dans la mémoi e e en é oque ou es les séman iques associa ions du mo ,
quand un seul mo es plu ia eikšmis ou même quand seulemen sa signi ica ion
sąmoningas p o as siūlo, sąmoningas p o as a enka“ (Dehaene 2014: 66).
con ien au con ex e. NeŠiuolaikiniais k uopščiais é udes psychologues
s'expliquen , commen les en an s pe çoi en des mo s. Ga si psychologue Jean
Mandle , ésuman ces eche ches, ema que que deux ans d'en an ai ace à
išmok ą žodį i ku į žodį a o i konk ečiu a eju (Mandle 2004: 131). Mūsų
un double p oblème: dans lesquels cas u ilise e minis, l'en an ai ace a ec
semasiologine e onomasiologine ãbeja. Le mo es le même, mais à un en an il
signi ie quelque au e que à un adul e. En communiquan , l'en an dou e à édui , jusqu'elle de ien du même ni eau que pa lan une communau é. e Ces
2 PAV. Homonimija i sinonimija kaip semasiologinė i onomasiologinė
ãbeja
‘judė i o u,
mosuojan ailes
len ek i sk is i
‘pe i
es au an
‘uninu
ensemble
occupé champs
po ges
a aillan
bã as
semasiologinė abeja onomasiologinė
abeja
‘uni é de
p ession
a mosphé ique
2 PAV. Homonimija e synonymija comme semasiologinė e onomasiologinė ãbeja
ALGIRDAS SAUDARGAS
244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Tou se passe nonąconsciemmen . Sąmonei es p ésen é seulemen une ul ime
a ian e du sens d'une ph ase. Les expé iences de Jung e Riklins nous disen
quelque quelque plus. Expe imen o pa icipan s in i és ou ni leu associa ion à
indiquéy am mo . Ses ésul a s mon en que des associa ions son e
séman iques, e phonologiques. Cela co espond aux conclusions de l'enquê e ERP.
Mais Bu ghölzlio clinique mene des eche ches mon è en que l'associa ion
pobūdis dépend de l'é a de l'in es iga eu en e mes de conscience. Jung a ai
une conclusion impo an e, que conscien esp i che che des associa ions
séman iques, a phonologines slopina. Les associa ions phonologiques p asi e gia,
quand i iamojo sąsié es assouplie. Des ésul a s analogues on é é ob enus en
é udian des malades a ligés d'amnésie, qui ne pou aien se sou eni du ai
(pažeis a eksplici ná pamin is) qu'ils jouaien isualisée un jeu in o ma ique
(pa yčin, Te is), mais a an sommeil oyaien des images de ce jeu ou les ê aien (S ickgold e k . 2000). Les psychologues cela expliquen implici ines mémoi e de l'appa i ion.
Šiuolaikiniai consciences eche ches dis ingue cinq non-conscien es espèces
d'ac i i és ce eb ales (Dehaene 2014: 190197). Selon globalaus da balaukio
hypo hèse, consciemmen pe cep uama men is de g ands neu on es smegenyse
plačiai e ansliée. Les consciences peu en accéde seulemen o s, les
soi-disan s su šslenks iniai signaux. De els signaux c egenyse peu ê e
beaucoup à la ois, mais sąsiè s'élabo a seulemen pa une conséculia seka. Ces
signaux ne dispa aissen pas, a enden l'a en ion de la conscience e peu en
ê e en o cés globalemen à e ansla ion. L'esp i inséance p opose, l'esp i
conscien choisi (Dehaene 2014: 66). Ceux o s, mais enco e a endan ieji
signaux de l'a en ion de la conscience son la p emiè e so e nesąmoningi
ce eau des con enus. An osios so es signaux son op aibni, pou a i e la
conscience a en ion. Ce son poslenks iniai signaux, qui dispa aissen e
conscience es e inaccessibles. Ces signaux eux mêmes incapables a i e la
conscience a en ion, cependan pendan sa cou e pé iode de ie peu en
a ec e plus a d consciemmen pe cep uelle in o ma ion. Te ces so es
nesąmoninga ac i i é ce eau comp end ou no e sys ème ne eux
au oma ism, pa exemple, espi a ion. Qua ième espèce comp end isoke iopą
p imo į pojūčių koda imą, qui a an en an conscience aki a in doi ê e
pe koduo . Nous nous in é esse su ou cinquième espèce de connaissances
nassonnissemen s, que Dehaeneas appelle snaudžiančia. Ce e in o ma ion es
encodée dans les synap oniques liaisons. Elle commence à accumule enco e a an
la naissance. Dans les p emiè es années de ie, bien que la majo i é des neu ones
humains soien déjà dans leu s end oi s, g and i esse son mezgami les
connexions synap ines. Au cou s deux p emie s ans zaînai la moi ié d'un adul e
humain ce eau […] de qua adalio à ois qua adalies de po ée. Cependan nous
ne nous sou enons ien des ois p emiè es années de ie (appelamoji in an ilinė
amnezie). Où a dispa u ce e in o ma ion? ou cela e es la mémoi e snudgian e. In o ma ion enco eė a, seulemen elle nep ieinama sąmoningai a minčiai. Il glūdi ou e la g ammai e e phonologie du langage, e glūdi si p o ondémen que les che s de p oje s d'é ude millia ds des ce eaux ne s'a enden pas à la a eind e dans les p ochains cinquan e ans.

Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 245
Snaudžiančioji mémoi e c'es la même no e esp i ais ine. Elle n'es pas
di ec emen accessible à conscience, mais peu ê e a ein e pa oie
d'in ui ion. Dans ce e sou ce de c éa i i é épliquen e poè es, e ma hémiki.
F ançais ma héma icien Jacquesas Hadama des (1945), s'appuyan déjà classique
de enue d'un célèb es ma héma iques Hen io Poinca é pa i imi, di ise ce
dialogue en qua e é apes: ini ia ion, incuba ion, iliumina ion e e i icika ion.
Ma héma ique neulauks inspi épimo be ilgo a ginančio ini ial du a ail, qui
sou en es e sans le dési é ésul a . Le ma héma icien a aille a ec
consciencieusemen pe cep ibles, de longues é udes acquises ainsi que
insu i ées é lés yes nugludées des o mes de pensée. Incuba ion pé iode
combina ions de o mes d'ac i i é conscien ielles ma hémiko suba dinées dans
pasąmonée glūdinčių, snaudžiančių, mais ealių schema inių ins umen ų aldomą
pi ma aizdžių andenyną. Iliuminacija (įk ėpimas) ien , quand pasąmonė éme
consciences lumiè eon nonikė ą décision. Sa o me co espond psychoanalisée
déc i e pa idalą a che ipą. Il a oujou s une cha ge émo ionnelle. En ma héma iques émo ion s'exp ime de maniè e es hé ique: une solu ion ina endue es oujou s beauz.
1.4. Fonoseman ines sakmes
Beaucoup ouche les di onas des pa lo y os li uanais
connexion séman ique a ec one ine šaknies sanda a Aud onė
Kaukienė (Lie u ių kalbos eiksmažodžio is o ija I d.) Oi, ka inai,
ka inėli, ko di onų nekėlei, ko linelių nesėjai?
Juozas Tumas Vaižgan as (LKŽ)
Aud onė Kaukienė s udio dans la Li uanie éc i : La ela ion de la s uc u e e de la
séman ique a déjà long emps é é ema quée. Sou en accen ué la ela ion de la
s uc u e phonomo ologique a ec la conc è e séman ique. Il pou sui cons a e:
Beaucoup nes i di onai des dialo y os Li uiniens connexion séman ique a ec
phe ine châ eaux sanda a (Kaukienė 1994: 164, 165). Ces kalbo y os di onai
ie minimi ski snio paan aš ėje) i y a a mokslo da neiš i a e i o ija, į ku ią
(kužengia dans la p emiè e sec ion minimi p anokėjai. P ieš a a imen s connus
aux ai s du langage n'exis e pas, mais le p oblème es e non o mulée mokslui
Ki a e us, a e i o ija di onuoja ik lie u ių kalbos y imuose. Joje šiandien
d'une maniè e accep able. plisse g ossie s co ées de scien i iques, pasi elkę la
linelių, kaip pe spėja liaudies išmin is (i milija dinių smegenų y imo p ojek-
même de niè e echnique, quoique pase aien ceux di igean s), enco e a end la longue e agonisan oie. Tai scien i iques pa ibio e i oi e,
ALGIRDAS SAUDARGAS
246 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV dans laquelle emps jeng i e des langues
li uaniennes y inė ojams ( e eikia nugalė i aižgan iško ka ino angumą...).
Comme nous a ons pu nous assu e , dans ce e e i oi e pou l'ins an la oie
condui seulemen kabančiais pon s. Vienne s'insc i des spécialis es, sû emen
o, ki o k an o nepasieks. Reikia in elek ualinės izikos. Kaban is il as saugu-
mo nega an uoja. Hipo ezės gali nepasi i in i, be mokslas ki o kelio nežino.
ins allibée son k ašS a bu es , que le pon , jux ainan deux s i is, se ai
sû emen a achéin e en un, e l'au e cô é.
Imkims conc és exemple Li u iques ac ionsmažodžių pa ą lem i uzskai . SEJL
indique p okalbės shaknį *lemHsu klaus uku, qui, appa emmen , es des iné au
signi ica ion ‘lauž i (le. łamać) (SEJL 2007: 344). Ce e acine nous ou ons e MA,
d'où nous app enons que ce e acine bal es e sla es ès p oduc i e dans le
monde spi i uel indoeu opéen monog aphie de olume encyclopédique n'a su écu
que pa la o me pasibaisė inos noc ins esp i s: la yns lemu es e g eikų lamia
(MA 2006: 411). Bien é idemmen , au ni eau des en an s gąsdinemen elles
compa en ines a ec nos laumées. Compa iginamoji pa lo y a, slegiama classikinės
iados (sansk i es, g eikų, la ynų) au o i e o, penusi bal iškus žodžius užmi š i,
bien que indoeu opie iškos poe ikos che cheu s les se sou iennen (plg. Wes 2007: 384, 386).
Rega dez-nous ce simple ableau-là (z . igu e 3), que nous a ons des cen aines de ois u
ekonominių bei sociologinių y imų eks uose.
3 PAV. Schéma de pa ie du ou
Il é ai é é en ou é d'au es similai es pein u es e déc i s chi esims. C'es
du schéma isuel, indiquan en la ela ion du ou a ec sa pa ie. VaizdiLKŽ
nio schema (an. image schema) y a ienas pag indinių kogni y inės ling is ikos
ins umen ų10. Čia mums s a bu ik p isimin i, kad aizdinio schema nė a pa-
eikslėlis a b ėžinys (jis gali bū i isiškai ki oks), be min ies pi ma aizdis, į
ku į pa eikslėlis ik nu odo (Cuyckens, Gee ae s 2007).
conse ons enco e la pa ie du ou le nom: 10 Te miną aizdinys us oju selon
Jakai ienės ado ėlį (Jakai ienė 2010: 45).
3 PAV. Schéma de pa ie du ou
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos Insigh s 247 /
1 lmas 1. ‘ko no s dalis, gabalas, laman as’11 I kaip u p a ijai okį lmą py a-
go eip g ei ai! Ms.
Veiksmažodžiai, u in ys šaknyje L/M, au sens ‘lauž i comme e nebe a ojami (pa yପରି,
lamė i ‘lūž i, plg. sla ų loma j). Daik a a džių son beaucoup: lmas ‘couns pa ie, gabal,
supe icie de e e, sklypas, lama à ‘sma kus laužymas ( ė os pas. Le mo luomas nous
me u)’, lomà ‘įdubęs žemės plo as, slėnys, gabalas, gumulas, žemės plo as, skly-
déplace dans la sphè e sociale. LKŽ son ou nies les signi ica ions sui an es: ‘pa s l'o igine, le
pa imoine ou l'occupa ion o mé pa un g oupe social; ‘ aimyninė si ua ion; ‘ ūšis, o igine;
‘ai e, pa celle, coupe; ‘caičių klasė. Ma é iologique giminée co espondmen luoma g e a
p emiè e luomo signi ica ions a enco e e au es: ‘laiVi iems aigu, quoi signi ie le mo happé.
mė, likimas’; ‘ka as, eilė’; ‘laiko iba, e minas’.
Nous connaissons ses liens a ec les mo s des in i, lis udijos an ąjį sky ių Auš inė i Laima
kimas. Šioje ie oje eikia sus o i i nu ody i į išsamų Algi do Juliaus G eimo
(G eimas 2005b). Il y é èle 11 Dans ce a icle élémen ai es obje s son leksemes de LKŽ (seul
un au e exemple de DLKŽ). Lemos éc i en pa yškin u š i a ec son nume acija. Te minus
leksema e lema s uc u e conc e esnė s i is abs ac esnė s i is
a oju pagal Jakai ienės (2005; 2010) apib ėžimą, ačiau siau ąja p asme, kaip LKŽ s uk ū i-
nius objek us.
4 PAV.Koncep ualioji me a o a
ELD
4 PAV. Mé apho e concep uelle
ALGIRDAS SAUDARGAS
248 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV des in e connexions en e chance e dalios,
chance e des in, Laimos e Laumės plaçons lie u inys commun iausin maniè e
iškos au osakos kon eks e. Lie u iškos leksikos i mi ologijos seman inis u-
ep ésen é pa 4 pa eiksle. Rodyklės a ibue la s uc u e schéma ique à chaque
plo mei ( eimui) ou pe kelie celle d'une plo mie en au e. Lydoeu opéen monde
ginamoji kalbo y a, nesidomėdama kogni y ine žodžių eikšmių sanda a, in-
spi i uel nusku dina jusqu (ceux cas) en an s baidykl lyPai ons à un au e exemple,
gmens. Tai ik ienas pa yzdys, ku is odo, kad lyginamajai kalbo y ai de ė ų
p isiim i ben dalį a sakomybės dėl minė o „degu o šaukš o“.
lequel o malioji lingu is ica au oma iquemen eje e. Pa ackas e Ža skus
i smus sudės o dans Rėdos a ą (ž . 5 Fig.) (Pa ackas, Ža skus Įž algos Insigh s
2013: 10; Pa ackas 2014: 87).
5 PAV. Rėdos oua
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
249 /
Niekas ned audžia similai emen skambančius (nok i nyk i) ou in e uo us (mig i
gim i) mo s u ilisés pou les ela ions de i smų pa adini. T adicinė lingu is ika
eje e ou quel quel de els pai es de mo s sa yšį a ec la langue mokslu.
P enons des mo s pa un pai e nok i nyk i. La compa a i e dialo y e ec ée de
elles p okalbés acines: *neh2k- *nik- (SEJL 2007: 427, 425). C'es di é en es
châ eaux e di é en es é imologines nichdas. Là l'in é ê s'a ê e12. Seman ikos
con enu cogni y inis, comme oyâmes, kalbininkų nélabai domina. Néanmoins
de ai pasidimé e . Vis-à- is, il es nécessai e ema qué que la séman ique
con ep iešą, Rėdos a e a ibuée pai e de hožių nok i nyk i, comp end lui-même eiksmajodis nok i:
1 nók i 1. ‘b ęs i (apie aisius, ja us)’
1 nok i 4. silp i, menk i
Da p isiminkime iš a osenos besi aukian į eiksmažodį:
2 nók i 1. in . ‘d'alle , sui e du pas[…]
2 nók i 2. . y is, dé ends mé apho e (Cuyckens, Gee ae s 2007).
Šio eikšmių inkinio sanda ą galime a aizduo i kaip d i koncep ualiąsias
Veiksmajodžio 2 nók i con enu ‘ei i, sui e du pasqua; y is, gin is é eiskia
b ėžinys 6 peiksle. Taške P sei ejan is panoko ‘pa ijo e p anoko ‘p alenkė. La
p emiè e mé apho e {2 nók i → 1 nók i 1. ‘b ęs i} pe melie la s uc u e b ėžinien
de l'espace de mou emen ée
12 Plg. Ka aliūnas 1995: 8.
6 PAV. 2 nók i schema
P
quelques emps
6 PAV. Veiksmažodžio 2 nók i schéma

ALGIRDAS SAUDARGAS
250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
plo mes dans la na u e plo mę, où le poin P ma que ma u e au somme . La même
mé apho e se e lè e e ac ionmažodyje acci e :
1 p inók i 1. ‘p ib end e, acci i acc i 1. einan p isiabo in i (p ie ko) Liep o in à
p ié. à i 13. p ib ęs i, p inok i Shiee aupa a an p jo ugiai. L'au e mé apho e a
une in e sion ale ienne: {2 nók i → 1 nók i 4. ‘silp i, menk i} Le poin de culmina ion
co espond pas pozi y ą, mais néga i e (Nks nks i nunks (numi s)). Veiksmažodis
nyk i gelbs i con e une désag éable in e si ion. Pa conséquen abien
ac ionsmažodžių plnée kogni y inę s uc u e déc ako d i elles mé apho es: {2
nók i → 1 nók i 1. ‘b ęs i} + {1 nók i 4. ‘silp i, menk i ← 1 nk i} Le p emie exemple
e oi des squelnes p iekaiš as compa iguamosios pa lo y os ba es iūsi
lebiniks, que (aki aizdžiai) peu plinasi dans con empiknę seman iką, cependan ce
exemple pose des ques ions. La s uc u e p ésen ée es LKŽ e lé ées lexiques
a osenos ni eau (qui es synch oninis quelques siècles de emps e a miques
pascalida ion spa iée p écisumu) kogni y inė sanda a. Elle de ses sens comp end
na u ellemen non seulemen des mo s d'un seul é imologie niddo, mais aussi des
phonologiques maimyns13. Commen de elles s uc u es se o men , e es
ques ion aux linguis es. Le dé eloppemen des mé apho es concep ualiennes es
l'obje de la ges discussions (Fusa oli, Mo gagni 2009). Cogni y inės pak aipos
linguis ique econnaî mé apho es impo ance à la langue kai ai. le aid émoija
nok i Koki nyk i seman inė s uk ūe d ėlaiksis ondemen de mé apho e
concep uelle, de a osenas déjà pas aukęs, bien que į ykio ac ion 2 p anók i
a – klausimas eikalauja k uopš aus y imo. Veiksmažodis 2 nók i, ku is y a
enco eė a p oduk i us nou eaux mé apho es sou ce (lui é i ie peu ou ni ce
p og amme mo i Google). À la p ésen ée schéma enco e au ajou e i smo
ašką, qui es jolimen ep ésen é ac ionmažodžio noko abeja au osakoje:
Nko ū a, nko mė a, nko lelijėlė, nko mano jaunos dienos kap žalia ū elė (d.) Gs.
Noks a da že ožė, noks a lelijėlė, noks a mon jeuneys ėlė chez šelmį be nelį LTR
(M k) Ce e
LKŽ i DLKŽ pa eikia šiuos sakinius p ie eikšmės ‘ne ek i gai umo, ys i’
(DLKŽ ou ni seulemen la p emiè e pa ie de ph ase). Įdomu, que dou e à ema que
Smoczyńskis, e sdamas šį sakinį d ejopai: „Doj zewala (= b endo) u a, do-
le p o esseu j zewala mię a, doj zewala lilia, jak zieliona u ka więdly (= y o) dni
dosci“. Ve imas a eiksmažodžių kei imas abeją a skleidžia i iksuoja kon-
mej mlok ečią in e p e aciju. Nepaka ojamas le beaujis de lau osaka glūdi en é a
de dou e: isu le même ac ionmajodis nok i, mais dans la p emiè e pa ie de la
ph ase il inclinks a à la signi ica ion ‘b ęs i, e la ph ase de in de la ph ase ény a
menace ‘ne ek i gai umo, 13 Plg. Fede meie , Laszlo 2009.
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 251
ys i. Tai poin mo poin , glūdin des noces cou umes e Rasos es i es essence.
Malheu eusemen , pa lo y a en Li uanie es enco e indiinga abejai. Le sens du mo
mu uellemen es dans pa adigminieme ela ion. Sakiniuose Gėlė noks a ou Obuolys
noks a le sens dépend de ce que le mo noks a signi ica ion choenkame: 1 nók i 1
‘b ęs i ou 1 nók i 3 ‘ne ek i gai umo, ys i. Cependan sakinyje Nko ū a, nko mė a,
nko lelijėlė, nko mano jaunos dienos kap zalia ū elė SEJL in e p é a ion de la même
signi ica ions es sin agminiame ela ionkyje: au débu noks a, po o nyks a. Ce
syn agma es pas de la ph ase synaksès, mais de la s uc u e na a i e au ni eau.
Compa ons ois a ian es de ce e ph ase: Nko ū a, nko mė a, nko lelijėlė, nko mon
jeuneos dienos kap zalia ū elė = abeja au osakoje;
Vy o ū a, y o mė a, y o lelijėlė, y o mon jeuneos dienos kap zalia ū elė =
LKŽ e DLKŽ in e p e ació;
B endo ū a, b endo mė a, b endo lelijėlė, y o mano jaunos dienos kap žalia ū elė
=SEJL in e p é a ion.
La p emiè e ph ase, comme men ionnée, es abeja, qui donne au osakai
in e p é a ion d'ou e u e. La deuxième ph ase emplace le mo nko synonyme
T ečiasis sakinys y a a bulinis e imas iš lenkų kalbos.
Fo maliai žiū in , LKŽ in e p e acija y a eisinga. Žodynas a spindi žemdi -
bio pasaulė oką, ku i o ma osi ne gi ne ieną ūks an me į. Kalba labai jau i
i iksli s a biems gy enamos aplinkos b uožams. Veiksmažodžio 1 nók i pa-
p oposé LKŽ. g indine signi ica ion es ‘b ęs i (apie aisius, ja us). À p opos
d'une leu ce ne di ais pas. Cela es clai de ce e ph ase:
Aguona žydėdama comme ožė skyleles gauna, a anka, isnokusi išby a, ėjui
papu inus B.
Aguona a an jydi (kaip ožė), e ap ès ce noks a. La leu ne moque pas, mais leu i , jusqu
nu ys a. Noks a aisius, g ūdas, sėkla (išby a, ėjui papu inus ). Tačiau jaunys ė
i žydi, i b ęs a, i ys a:
Pe niūnas nepasi ikėjo jaunikiais e nesi yžo im i zaku io, bien duk ė noko noko,
jusqu nepe noko e nep a ado le cha me de la jeunesse š. (LKŽ). Ce ph ase, LKŽ
ma qué comme pe kel inės p asmės, . i. concep ualioji gaima compa e e a ec
me a o a, pe kelia schemą iš augmenijos į žmogaus biologinę p igim į. Jaunys ę
lelijos žiedu, e a ec noks ančiu obuoliu, e (deja) a ec pe nokusiu aisiumi ou
nu y usiu žiedu. Ce poin de somme es beau e concep uellemen p écisémen
nusaky Rėdos a o schemoye, mais nous domina aiškos kalboje aspec sgiai. Dans
la ph ase o mellemen p écisémen emplacée noko en y o, nous pe dons ou e
esmę. Veiksmažodis y o ne u i abejos i odėl nea e ia skai y ojui (bei klausy-
la na iono osaco poé ique ojui puisqu'il es chanson!) de l'accès au somme poin (aino o mule cogni y inė
ALGIRDAS SAUDARGAS
252 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV psicholing is ika). SEJL in e p e ació,
o an p écision14, essaie de cons ui e ce accès. Le somme me poin es
a skleissé conscien emen a ionnel ni eaumeba s, bien que SEJL,
nyje, kaip disku so sklaida (b endo lelijėlė > y o mano jaunos dienos). Tau osaka
naudoja abeją, glūdinčią eiksmažodyje nok i, kad a e ų nesąmoningą p iei-
gą p ie i smo aško. Tai ski umas a p p ozos i poezijos.
Šis neabejo inai ilgaamžis u inys ne anda ie os lyginamosios kalbo y os
econs uisan o mà *neh2k-, šaknies indoeu opie iška o igme ne dou ejoja.
Es -un el paysdi bio pasaulė okai ke in con enu es enu de p okalbės, ou a é é
bal es langues c éé, comme pos poziciniai ie ininkai, e main enan déjà nyks a
ce son des ques ions, que soulè e kogni y inė analiza. DLKŽ mon e commen ce
la ge e p o ond champ séman ique aižėja. Le langage iné i ablemen chu e. Ce
qui sau ege able, e ce qui n'impo e c'es une ques ion essen ielle.
ionuosiu aiškos (i ašybos) s abilumo s a bos. Kalbos išmoks ame nesąmo-
Nekomen uosiu e nek esningai, donc les mécanismes de pe cep ion
nonąconscien au i an isme du langage on des signi ica ions décisiamas. Pou que nous sachions ce que e commen ga de , ils doi en ê e enugns
iš i i.
Main enan je ons un coup d'œil en qua ième a ian e de la ph ase, dans
lequel le de nie ac ionmajodis nok i emplacé ac ionmajodžiu nyk i.
Nko ū a, nko mė a, nko lelijėlė, nyko mano jaunos dienos kap žalia ū elė.
Il es di pas pou qu'il changeâ le ex e de la chanson. À ce qu'on a di su abël (nyko ma jeune de
ją, nebė a ką p idu i. Šio sakinio aiška (nok i / nyk i), palieka abeją pi moje
sakinio dalyje (nko lelijėlė), be a skleidžia sąmonei g ėsmę sakinio an oje da-
jou s). Tau osakoje i smo aškas glūdi p o ondémen suba diné ac ionmajo i i nok i
polisemijoje. Ce e ph ase émelie i smo la aque e dans consciences ni eauemen (kaip e
SEJL in e p e acija), mais es e suba diné dans pasąmonę pe phonologinį simili ude. Ce n'es pas
quelque nou eau ai linguis ique, con adic oi e comp enan les deux o mes châ aines de
lyginamosios kalbo y os iš adoms. Tai nuo oda į seman iškai susie ą elkinį,
p okalbés. Seman inis ise as (geš al as) es dans le langage comp enan les deux e imologinius
lizdus, si ués phonologiniu poin de ue apo oniniame a s ume. Nok i nyk i exemple mo i ue le
nomnemen onoseman ines / sakmės. Sakmė e me du ni eau na a i . Ce a icle es des iné de
elles s uc u es pacho sea ch e desc ip ion mé hodique. Dans ce exemplezdyje
onoseman inė sakmė englobe ou con inuum aiškos LKŽ: nok i, nyk i, neik i, niūk i, [...]
pe sonne, nui is [...] e . . Le seman inien geš al o base es cons i uée men ionnée pai e de
mé apho es e somme poin . Du poin de ue de Paulo Kugle […]discou s alchimie[…] c'es
phone iquemen p oche des mo s elkinys, uniijamas émociellemen o emen mo i ua o des
sens 14 Doj zewala mo ine anschiama ‘b ęs a, noks a. Comme nous a ons u, ce e
signi ica ion LKŽ gėlėms nep enesiimu.
ski ia. A galima lenkų kalbos žodį doj zewala a o i ne ik aisiams, be i gėlėms – sp ęs i
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos Insigh s 253 ise o imago. / Beje, i smo aško, lijamo a ec nok i nyk i,
menace, qui issaanali iko é ude un exemple (nekal ybės p a adimas; Kugle
miai ap ašy a Vi smų knygoje, y a a pa i, apie ku ią kalba pag indinis psicho-
1980/11). Cependan psychoanali iques déc i en am pasąesp i complexes
con eninių manque de sanda os s uc u e. Jungo collec i ey inées pasąmonės
a che ipai insigne seulemen ès commun us aožus. Ici au iesi pon à une
plus o e oolà ma hémà. Le psychologue suisse o iginai e du Chili Ra aelis
Núñezas (ac uellemen a aillan San Diego uni e si e Cali o nique), analysan le
susi ašinemen de Jung a ec le ameux physicien Wol gang Pauliu, no i ie
co espondance concep uelle en e a che ipes de passe-moi collec i e ines e
cogni y inée linguis ique a ojamų schémas isuel (Núñez 2008: 9). Núñezas a ec
un des onda eu s de la cogni y inė linguis ique Geo geu Lako u au débu du
millénai e é élé kogni y inę ma héma ique sanda imo sanda ą menė ą enco e
(Núñez, Lako 1998; Lako , Núñez 2001). Tai pi mieji žingsniai į mūsų jau
a an demiens siècle Hadama do e ec uées ma héma ique c éa ion analyse la
é ude scien i ique (ž . 1.3). Aujou d'hui des che cheu s a aillan dans ce sens
u ilisen aussi des mé hodes de cogni y ines linguis ique e psychologie, e
ginius smegenų eiklos ma a imus (ž . Núñez, Ma ghe is 2014; Ma ghe is, Ed-
neu o isiolowa ds, Núñez 2014; Dehaene, B annon 2011; Dehaene 2014).
1.5. La maî ise des phonoseman iniens sakmiques
E nos jou s le maî au oj es ceux,
ku is iską da o pa s, sa o ankomis i naudodamas,
p iešingai negu am ik os s i ies meis as [specialis as],
ou es so es, sou en des moyens aléa oi es.
Claude Le i-S auss
Apibend indan nous pou ons di e que onoseman ine sakmė es phone iquemen
p oche des mo s elkinis, don les mo s signi ica ions de l'espace, du emps e de
la o ce dynamique (ELD) le con enu séman ique cons i ue ise ą, sou en
acqujan le émo ionnel cha ge. Où de els sakmens che che ? Réponse: LKŽ.
Kugle s'in é esse à des appa issemen s de pasąmonės dans la psychique
humaine e é udie ceux cas, où phone iquemen app oximes elkinis de mo s
peu en ê e insé és dans des ê es ou isions. Liguis oje psychique (F eudo
déc i é Ra Man casse) ou des langues ik ues app e ien l'indi idualis psychos
būsena. Di ec emen le langage sakmių peu ê e che ché dans les ex es c éés
ou la même lexique sanda o. Tau osaka, comme a ons u, cache kogni y inée
s uc u e du mo plu ia eikšmiškume ãbejoje. Sin agmiquemen sąskambius deė oja pa kai ybos e da ybos pa adigmas (LKŽ: Aš kelei is kelei ėlis, keleliu kelia ęs KlpD20). Tex ai
ALGIRDAS SAUDARGAS
260 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV sanda ą. En pa iculie cela išku, quand on
considè e seulemen les Li u iques (a bal iches) mo s de l'é imologie lizdo con enu
séman ique, e pag indinė eikšmė p imes a classiques langues au o i e o19. Riche
Li u iško lizdo con enu séman ique, qui LKŽ pa eikapie šaknį (žodžio ou
as kaip an delno, iesiog igno uojamas. Išugdomas ydingas pap o ys mąs y i
econs ui ou p okalbėje) comme ayan une signi ica ion e ce e signi ica ion
es sou en manipulée. Ši okį app oche au séman ique es nécessai e change .
Tlesnis pense (au sens de la science séman ique) doi je e un coup d'œil dans le
séman ique sekos {leksema < mo < chaknis < econs ui e chaknis} con enu comme
dans conseklų dou e é élemen . Leksema exp imeškia dé ini i una eikšmiškumo
siekinį à un langage sąmoningo. La acine econs ui e a la plus g ande dou e. Voici
dans ce e pe spec i e nous pou ons pa le de la signi ica ion du couple
p iebalsies. C'es le plus n'es pas signi ica ion, mais mo i é de ous les mo s, de
ous les signi ica ions uni e se . Fonoseman inė sakmė e es ŠP p asmė mo i ué
son con enu séman ique. Seką pou ons p olonge {leksema < mo < chêne <
econs ui e chêne < onoseman ine sakmė}. l'in e connexion en e ŠP e ELD
s uc u es indique e Pa acko minimi syme ies ainsi appeléis nok i Į nyk i dėsniai,
e Sla ėno šaknų éseau /. Ces p anokėjų insj algos langue science n'on pas
econnues, ca , comme a é é men ionnée, phonologiniai liens son ex asis eminiai,
e seman iniai ex aling is iniai. Néanmoins ils peu en ou e une place qu'en Rayaus Jackendo o pa allèle a chi ec u e
(Jackendo 2003).
Gene a y inée mo phologies e syn axées sanda a, besi emian i phologine sys ème, cons i ue
le p incipal p incipe de sys ema isa ion des ai s de langue. Au onomiška langue le ap ašančių
sys ème de connaissances, don les ondemen s layen Fe dinandas de Sosiū as, a o malų
g iež umą donnéeikė Noamo Chomskyio di igée gene a i is ų ka a, baseé kalbo y os comme
p écislus science siekinį e a c éé isiško kalbos o maliza imo iliuziją. Gene a i es
linguis iques e o s langue à o malise on é é appelées kogni y ine e oliucija, de
l'in elligence a i icielle paieškų one. Cogni y inées lingu is ikos s o ė adosi comme éac ion
à géné a i inių mé hodes nebe aisingą o malizmą. Occupan in e pinée, sa o iško aikin ojo,
posi ion Jackendo as p oposa pa allag ečiąją a chi ek ū ą, ema quan que le langage es
pas une sa i a indépendan e gene a y inė sis ema. Lygiag eissan e a chi ec u es app oche
appelle, nusakius dis inc géné a i ines s uc u es, é udie leu s mu uel in e connec ions. Les
p incipales son phonologique, sisn aksės (apiman i e mo ologiją) e séman iques
gene a i es s uc u es. En plus de ceux, Jackendo as mini enco e e la s uc u e de l'espace
(ž . 9 igu e.). L'au eu lui-même econnaî que la s uc u e spa i iné comp end e la
pe cep ion du emps ainsi que des o mes de dynamique de o ce (Jackendo 2003). E d ės, 19
Plg. MA 2006: 396, 404, où p okalbés châ eaux *h1enek - e *bhe indoeu opéen langues spec e
comp end les signi ica ions ‘im i, ‘neš i e ‘donne en la ge eime, mais pag indine
signi ica ion se choisi selon au o i é.

Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 261
klause
Mo o ines
ins uc ions
de langue
sousa gs
Phonologie
Sin aksė Koncep ualinė
s uc u e ELD
s uc u e ega
ly ėjimas
p op io ecepcija
ac ions
?
9 PAV. Lygiag e i a chi ec u e selon Jackendo
klausa
Mo o ines
ins uc ions
de langue
sousa gs
Phonologie
Sin aksė i
mo phologie
S uc u e
concep ualiné
s uc u e
ELD ac ions
ega ly ėjimas p op io ecepcija
onseman ine
sakmė
10 PAV. Fonoseman inė sakmė pa allag e dans l'a chi ec u e 10 PAV.
9 PAV. Lygiag ečioji a chi ek ū a pagal Jackendo ą
Fonoseman inė sakmė pa allèlemen dans l'a chi ec u e es un obse binys
ALGIRDAS SAUDARGAS
262 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV la pe cep ion du emps e jėgų in e ac ion
(dynamikos) e son aiška kalboje pas a aisiais dešim mečiais i amos de plus en
plus in ensi emen . Jackendo as dans son a chi ec u e pa allèle p opose
d'ensaye phonologiques, syn axiques ainsi que séman iques géné a i ines con enu
s uk ū as bei i i jų sąsajas.
E d inei s uk ū ai jis nu odo sąsają ik su koncep ualine s uk ū a. Tai są-
des oces dispaida pa di e s humains pojūčius (modalums). ELD s uc u es des
in e aces a ec syn axe ou phonologie il neuma o. ELD es di ec emen in e ai a
a ec phonologine langues sanda a e es la e i oi e, dans laquelle y o menė i
nelies i lie u ių kalbo y os di onai. No e app oche p opose une di ec e ELD des
s uc u es exp essionnelle en phonologie. En d'au es e mes, schi oks app oche
pos ule, que concep ualines s uc u es sąsają z onologine aiška accompagni non
seulemen sąsaja pe sin aksę (įskai an mo ologiją), mais e sąsaja pe ELD.
Rappelan les pa isans cogni y ines de la linguis ique cons ammen accen uée de la
g ammai e (à inclu e syn axe) signi ica i i é ainsi que dans le con enu g amma icale
p édominan e in o ma ion ELD, Jackendo o pa alla e de l'a chi ec u e ikampį pou ons papildy i jusqu e aed o (ž . 10 igu e.).
2.SAKM APIE KELI IR LAIK
2.1. Des espaces, du emps e de la dynamique pe cep ion ainsi aiška le langage
isudinys in e p é é dans un ou l'au e eime é é en . Du poin de ue
„Tad p adinis e d ės aizdinys y a
ap io inis, e non concep Imanuelis Kan as (Kan as 1982: 77) Posons-nous, ce qui
es dépein 11 peiksle gėlė ankoje ou su la main? susike a o ce de la
dynamique e de la pe cep ion de l'espace aiška. On é é app o ondie é udiée
Aki aizdu, kad ie ininko a p ielinksnio an pasi inkimas p iklauso nuo o,
kaip, ž elgdami į pa eikslą, padalinsime e d ę: a anka bus su okiama kaip
alpykla (užda as pa i šius) a kaip a ama (a i as pa i šius).
Ši si uacija nea si ik inai pas a uoju me u sulaukė išski inio dėmesio20. Joje
an angliques p ielinksnių on in a osena, an di é en s langues de sys ème
p ielinksnių. Des é udes de langage con ex e es , au ega d duquel on pa le de
plaalpin us daik20 Ž . E ans, Chil on 2010 e gausias indiquées là.
us, adinamas a skai os eimu. Psichologija i ia, kaip pojūčiais pa i iamas
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 263
séman ique ici encon e onomasiologique pespek y a (commen il es possible
di é emmen appele la même po y į) a ec semasiologique é ude (à quelles
si ua ions adap euse choisius ima ès espaces di isions deuximaciu su acesumi.
ienas a ki as daugia eikšmis p ielinksnis). I iena, i ki a abeja a skleidžiama
E d ė es ima ée e iso opine. Quelque chose dans l'espace place nous pou ons
seulemen quelque chose pa appo à au e chose. En ma héma iques ou celle qui
l'u ilisen dans des sciences p écislioses, les obje s son localisés ela i emen au
sys ème de coo données. Les langages on leu s açons de sui e; kai ėn dešinėn
eikš i deka inės koo dinačių sis emos san ykius: aukš yn / žemyn; pi myn /
(Landau, Jackendo 1993 /). E d inius appo sus ép euskia des langues jais saip
iek leksika, iek g ama inės p iemonės. A skai os eimai gali bū i ski ingi i
u iliseusi.
Da dans les dix-hui ans a é é p ésen é He be Cla k's analyse p is a o
app oche, qui demande di ec emen , commen nous pe ce ons l'espace (Cla k
apž elgsiu šį požiū į. Vaikas gims a pasaulyje, ku aikš o s ačias plokščia žeme
i isu jaučia g a i acijos po eikį. Tai jam su o muoja e d ės su okimo s uk-
ū ą, ku ią au o ius adina pe cep ualine e d e – P-e d e. P adėdamas kalbė i
aikas šiam po y iui a oja e d inius kalbos e minus, ku ie suda o sis emą,
1973). B e ai de l'au eu appelé le Le d e (espace de la pa ole). Cla k examine deux
hypo hèses: co éla ion hypo hèse e complexi é hypo hèse. Ko eliacijos hipo zė
p é end que Le d ė son sanda a doi co espond e Pe d ę. Sudé i ude
hypo hesé a i me que l'en an aupa a an assimile simpleses e mes, e ap ès o complexeingesnius (ž .
Cla k 1973: 28).
Bien é idemmen , depuis men ionné Cla k a icle s'es passé pas un seul dizaine de
disciplininių s udijų. Paminėjau šį s aipsnį, nes jo su o muluo os d i hipo ezės
ans en enusaco ce chapi e géné al con ex e. La li é a u e de la pe cep ion de
l'espace e sa aiškos le langage hème es di icilemen ap êpiama.
šim mečius y a pa eikęs S ephenas C. Le insonas (Le inson 1996), o ėlesnių
Commun 'examen e analyse con e deux ensemble deda bs on é é édigés pa
E ans e Chil on (E ans, Chil on 2010). Il es possible 11 PAV. Gėlė dans la main ou su la main?
ALGIRDAS SAUDARGAS
264 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV e la monog aphie écemmen pa ue de
as i i daug nuo odų a i inkamomis emomis. P ie jų da galima p idu i e d-
ės, laiko i skaičių su okimo smegenyse apž algą (Dehaene, B annon 2011)
Chil on (Chil on 2014). Deka ine sys ème de coo données in odui po aį chaque
dimension de l'espace ima ée. Nous nous soucions la p emiè e é ape elle-même,
pa laquelle es édui e l'iso opie de l'espace. Examine ons la p emiè e é ape,
quand ois mesu esimmes se décomposen en deuxima é pai s de
i ienma ę liniją. D ima is pa i šius šiame p adiniame padalinime lieka izo-
oppiquemen . Nous a ons deux ondamen us plus simples choixs in inalinée
plokš uma ou e méas pa i šius. Di alinus ima é l'espace pla š uma, la
dimension es an e es la di ec ion e icale, qui ke a pâ isse . La plaine es e
iso opique. Dans le cas d'une sphè e e mée la dimension es an e es le
ayonnel, allan du cen e. La sphè e es e égalemen iso opiška (ž . Fig. 12).
Li u iques châ eaux sanda oje cela co espond K/L >< L/K in e sions
a aisda imą dans é é i s eimus AFK-L e AFL-K. E d ės pe cep ion
s uc u es géné alemen é udiées au ni eau syn axée. Nag inėjamas
di é en s langues des p ielinksnių sys ème. Kol qui n'a éussi ou e des
eche ches, comme ini ial di ision de l'espace éškiasi dans le langage. Dans
dalijimo pobūdį. Šis padalijimas glaudžiai siejasi su a skai os eimų ski s ymu
chaque cas le eimui de é é ence pou ons a ibue l'un ou l'au e paï
i i šį p adinį e d ės izo opijos sumažinimą imsime pag indu.
egocen ins e alocen ins, mais a ec lui ne coïncide pas. Lie u iškoms šaknims
E d ės di isionnemen in e éagi a ec le emps e jėgų dynamique pe cep ion.
me AFL-K laikas u i sa o unikalią, į e d inę o mą nesu edamą p igim į, ai
F eime AFK-L emps pe çu pa unmaciu ou au eokiu mo esiu espacee. Alo s que
ei12 PAV. T ijų di isions d'espaces de mesu es non limi ée planeš é ou limi ée
su acesum le e eni
AF
KL/
AF
LK/
12 PAV. T ijų mesu ememen s de l'espace subdi ision non limi ée pla š uma ou
limi ée su aces Įž algos Insigh s 265 g acieusemen mon e lie u iški
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
eiksmažodžiai a end e e es e (plg. Gal on 2011). Tel pa age de l'espace
é oi emen lié a ec d ejopu jėgų san ykiu. Si le déplacemen dominan des
choses en e s au e es un appui ou un con enpykla. C'es clai de no e exemple
ieną daik ą judesys pe duodamas ki am, ai gali yk i d iem būdais: judesį
ini ial. Mais, passan du ni eau de syn axe à chânie sanda os, Li u iques chânains
séman iqueque ou en on de pilesnis de l'espace, du emps e des jêges
dynamiques Cela, ce qui a é é di , peu se ésume abelée:
san ykį. Neu o iziologiniai e d ės su okimo y imai pa odė, kad smegenys aip
pa linkusios ima ę e d ę daly i į pa i šių i e ikalią k yp į.21
AFK-L AFL-K ou e e e mée oie emps espace
plainš uma + e icalė s e a + ayonys + poin es emps
ajec o ija spa ies du mė aške o ce épa pilluse
su achiuje succoncé ée aške agissan linijoje
2.2. Jėgos dynamique eiksmažodžių le e e
eni polisemijoje
Faisons a en ion à la dynamique de o ce selon Leona do Talmy (Talmy 2000: 409; De
Mulde 2007). Puisque ce, cogni i y inėje lingu is iqueje es déjà il y a long emps
de enu classique, la mé hode dans Li u iškues eche ches séman iques enco e
mas, išdės ysiu jo esmę smulkiau. Jėgos dinamika nusako san ykį a p d iejų
ès a emen su inkasa eikaujančių jėgų: agonis o e an agonis o. Agonis e
c'es ce obje , auquel di igé l'a en ion de la ph ase e qui soi se ca ac é ise
polinkiu main eni l'essen ielle s aciona ię būseną, ou lui a po en iali é de bouge ou
au emen agi . L'an agonis e agi opposémen à l'agonis e. Susda a qua e si ua ions. D i si ua ions son , quand
an agonis as nugali agonis ą:
JDa agonis e che che à main eni s aciona ié é a ne, mais an agonis e le ému e;
JDd agonis e a po en ie de bouge , mais an agonis e le e ien . Di s deux
si ua ions analogiques, que l'an agonis e pasiseca nagale i agonis o e ce de nie
main iiko s aciona ię é a ou mou emen . Elles son ma quées espec i emen
JDb e JDc. Talmy (2000: 412) dans sa monog aphie p incipalemen é udie o ce
dynamique, a sclleidjiance syn axée du sen in. Si kamuolys (k esšinio, u bolo ou
gol o) lie 21 Ž . ima ės e d ės neu o ysiologinių y imų apž algą (Je e y e al. 2012).

ALGIRDAS SAUDARGAS
266 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
su la e e, il y e es e a, à moins que quelqu'un le paspi s, p enne ou au emen
é uge. Supposons, pučia su isammen o en , qui kamuolį é oguen . Tuome la
si ua ion JDa nusako el ph aseys: Pučian s ip iam ėjui, kamuolys ieda aikš e. Si
kamuolį aide ons su la pen e, ce il au a endance nu iedė i, sau s le le qui ie ai :
Kamuolys ne ieda du pen e, ca lui ien anki g olė. Ici nous a ons le cas JDd.
Kamuolys dans les deux cas es agonis e, auquel di igé p é endan l'a en ion. Vėjas
i anki žolė es an agonis , qui in ingué dans la si ua ion, changeičia (o che che
emplace ) agonis o būseną. Ces deux schemas Talmy considè e p incipales,
appo ešan ies à la langue l'ac ion e sa cause. Il les symbolise les join u ukais
puisque nes: Kamuolys ieda, pa ce puisque pučia un o en ; / Kamuolys ne ieda,
ca puisque il le considè e anki he olė /. D'au es deux si ua ions nuscous l'échec de
l'e e an agonis e e les Talmy symbolise pa le mo nepaisydamas (an. despi e):
Kamuolys es couché ne bougean , ne ega dan pas o le en ; Kamuolys ieda, ne
ega dan pasgios he olès. Nous in é essen ces cas, où la dynamique de o ce glūdi
la même ac ionmawo ds shaknyje. En d'au es e mes, i sons le sens du mo ac ion
ELD con enu. Passan à des exemples de lexique Li u iškos, nous pou ons les pi o e
13 igu exle donné u pic u a. Ici nous compa ons les p incipaux le e e ga de
signi ica ions ainsi que leu s néga i s: kl i I.1. ‘ką sunkų im i aukš yn Kelk pū ą. A ez ous le é du sol?
kl i I.10. ‘a i, pillš i Oi, ka inai, ka inėli, co di onų nekėlei, ko linelių nesėjai? eni i
1. ‘ u ė i, que neuk is ų, neš ūk ų S o i me gelė à son šalelė, ien handelėj šilkų
ska elę; Bien u as ai , sesužėle, que u n'aies pas laissé bė us chei gelius. klė ou
Šiame pa eiksle sk i ulys žymi agonis ą, o pusmėnulis an agonis ą. Rody-
poin škas sk i ulio au milieu indique agonis e endance (judė i ou s o ė i), e
plususas pusmėnulyje ou sk i ulye indique, qui laimi an agonis e ou agonis e.
Apaissan e punk y ine ligne dépein le ésul a inal: mo esį ou s a ionnemen .
Sakiniuose issu LKŽ eiksmažodis, ansme an JD, pa yškin as, e agonis as
pab auk as.
JDa i JDd a skleidžia pag indinių eikšmių kl i I.1. ‘ką sunkų im i aukš-
yn e eni 1. ‘ u ė i, que neuk is ų, neš ūk ų séman ique ELD. Comme
men ionnée p écédemmen , ce son deux p incipales schemas, ca elles indiquen
pokyčius: laimi an agonis as, ku is agonis ą išjudina (JDa) a ba sus abdo (JDd).
dans les possibles si ua ions Pliusu en deux cas ma qué an agonis o pusmėnulis.
schemos iš eiškia pag indinių eikšmių p asmes (kl i I.1 i laik i 1). Ki os
Nenuisiblemen , que ces deux schèmes poin en en des cas, où gagne agonis e e
Schemas JDb i JDc galime gau i schemoms JDa i JDd p i aikę loginę ans-
si ua ion es e inchangue. o ma iona ion neigissemen . En ega dan dans les
schémas JDa e JDb, nous oyons qu'elles di è en seulemen pa le
déplacemen du signe du plusus de demi-moonio (an agonis o) en sk i ulį
(agonis ą). C'es la négigine séman ique an agonis o des e o s paneig es e
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 267
laimi (išlaiko sa endance) agonis : nepakėlė (nekėlė) pū o (di onų).
Analogiquemen déplaçan pliusą, passons de JDd à JDc (nelaikė, nešlaikė, nenulaikė bė ų ži gelių (šilkų ska elės)).
Talmy schema é èle qua e possibles ela ions en e agonis e e an agonis e.
Nous in é essons sa ela ion a ec la pe cep ion de l'espace. Je mon e ai que
e icaliu b ūkšniu di isions schemų qu e ą, la gauche cô éée a sidū usios JDa
e JDc son pe ceu ées eime AFK-L, e la d oi e es euses JDb e JDd espec i emen eime
AFL-K (j' ois 14 igu e.).
Kad é yske ai la pe cep ion de l'espace, JDb e JDc sakinius a ec neiginées
emplaičiau in anzi y inių eiksmajodžių le e e es e a osenomis.
Je ons un coup d'œil à l'in anzi y inę o me du ac ionnoël se le e . Ji nusako
daik o būsenà. Quand l'obje se lè e, il mon e. Cependan LKŽ donnés des
exemples e la desc ip ion elle-même indiquen quoi au e: k l i 1. kel is hau yn
P o inkšnas mon e mois. 13 PAV. Jégo dynamique a ec négigine
→
●
------→------
---------●--------
+
+
S o i me gelė p ie jo šalelės, laiko ankelėj
šilkų ska elę.
Kelk pū ą. A pakelsi nuo žemės?
JDd
●
------→------
---------●--------
+
+
Oi, ka inai, ka inėli, ko di onų
nekėlei, ko linelių nesėjai?
Ge ai pada ei, sesužėle, kad u nelaikei
bė us chei gelius.
JDb
JDc
JDa
→
13 PAV. Jėgos dinamika su neiginiu
ALGIRDAS SAUDARGAS
268 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Mênuo mon e pas pa ce que il le pose quelqu'un. Ni quo idienne mondiale okoje,
ni dépendan des connaissances d'as onomie ne pou ons indique les o ces,
pagal schemą JDa. I ne pa s mėnuo keliasi. Mėnuo iesiog kyla. Sakinys iš eiš-
qui pose kia admi im le mou emen de lune pa appo inkšnos a b e. En
d'au es e mes, o ces dynamiques sen encieux n'es plus. Néanmoins les
mo s couple le e le e nelaissen pas une o ale absence. Jégo dynamique
n'es pas dispa u, mais epoussée dans la pe cep ion pašalį oną. P iekiniame
ski ian ysis b uožas y a JD pe kėlimas iš p iekinio plano (p o ilio) į oną, p o ilį
plan pu as e d inis mo esys. Esminis kel i kel i séman ique 14 PAV. Jégo dynamique e di ision de l'espace
→
●
------→------
---------●--------
+
+
S o i me gelė p ie jo šalelės, laiko ankelėj
šilkų ska elę.
Kelk pū ą. A pakelsi nuo žemės?
JDd
→
●
------→------
---------●--------
→
+
+
Une à une likaũ namie, ous son so is.
P o inkšnas kyla mėnuo.
JDb
JDc
JDa
AF
K-L
AF
L-K
LAIKAS
KELIAS
14 PAV. Jégo dynamique e di ision de l'espace laissan à l'espace- emps. Pa
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 269
conséquen ce énoncé enco e condi ionnellemen nous pou ons place dans le
schéma JDc. Compa ons ce e si ua ion a ec les schémas des signi ica ions
p incipales le e (JDa) e eni (JDd). Mėnuo mon e, pas pa ce que le lui quelqu'un
pose, mais (pagal p adinę Talmy in e p é a ion) il mon e, ne ega dydamas
(be me a o inio pe kėlimo) eiškinius nusakan ys LKŽ sakiniai:
g a i a ion. Tokie son ous di ec emen Aukš yn kilo milžiniški poussie s nuages.
Le p in emps de es p ai ie mon e un chaud b ou.
Schemoje pe duekès plususo an agonis o demimėnulis es , une pa , enu de JDd
(g a i acija neugeba sulaiky i ia ion champuke kylančio mėnulio). D'au e pa , il
e lè e l'une des deux JDa in e écoudan s jœu s (g a i a ion n'es pas o ce qui
lè e, mais es o ce qui empêche de le e ). An agonis e nugalinissan e o ce,
comme oyons, complè emen n'ad ien pas, e p u ėjusioyo schéma JDc
an agonis o o ce es g a i a ion, laquelle dans schéma JDa nugali o ce kelian .
Ainsi ac ionma odhi su i séman ique es e ical mou emen g a i a ion one.
C'es e es ac ionmažodžio kel i é oqué a skai as eimas AFK-L. Reikia
kil i kei imas sang ąžine o ma kel is kai ku iais a ejais inka, be p asmę keičia.
ema qué, que eiksmažodžio Sang ąžinis eiksmažodis es e schemoje JDa,
nis u. Ki os kalbos dažniausiai ie oje lie u iško kil i (a analogiškų eiksma-
su apa inus agonis ą a ec an agožodžių) u ilisai p écisémen sang ąžines
o mes. Les langages Li uiniens el changemen , quand il neiš eiškia kogni y inės
logiškai galima ap a i i laiky i / lik i. Mums s a bu, kad pasi aukus JD į oną,
sanda os, a do giluminį no e langage audinį. Anakil i e es e i a sidu ia dans
di é en es ei és de appo . Veiksmajodis kil i pe melia en unmacio judesio
aišką, qui es jolimen symbolisuoja daik a a dis kelias. F eimas AFL-K, éliminus
o ces, заскlendžia dans une in é ieu e clô u ée espacée sans e d inio judesio. Ne es e que le emps.
Pa yzdys de poésie jolimen mon e, que eiksmazodis kil i a son
signi ica ions one JD. LKŽ nous a ons deux ph ases, ilius uojančius
leksemą pakl i 2 pasikel i aukš yn:
Pakilo dans cieux ma gi sakalai V.Myk-Pu .
Pulque d'oiseaux paklo KI121.
Poezijoje ma gi sakalai ne peu s'éle e hau comme b oukas ou
pulkas. Todėl ki os Vinco Mykolaičio Pu ino eilė aščio „Ma gi sakalai“ eilu ės
simplemen oukščių é èle dans oną s uum ą JD:
Lydan s gês ancée chaa ą a d
Pakilo dans les cieux ma gi sakalai.
Paniekinę žemės ylingus sapnus,
Padangée é endi ses ailes.
Il appa aî que ma gi sakalai ne ai pas jus e su ace, mais coupai lien
a ec la e e, qui les enai , iliodama ylingais ênais, e les kelia é i es i ailes.
ALGIRDAS SAUDARGAS
276 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
(kelia), mais du che al déjà pas, co espond en iè emen ce e desc ip ion. Il
co espond e ous les au es a icle kl i I.2. des exemples, sau donne no e
pos melio agmen . Apiboudinemen la deuxième pa ie ‘nés i su soi-même,
su sa su ace appa ajžiai seulemen lui e es des inée, ca à ous les au es
exemples elle in e p é a ion edondan . La p emiè e pa ie de la desc ip ion
‘išlaiky i, a laiky i quį di icul é (sp udissan kam e s le bas) au p emie sakini
ne plai paslai. En e e peu con aincammen sonne ai eikma oodi pose
signi ica ions dans la ph ase Te e pose he olée éclai cissemen , que la e e
épaule la di icul é de l'he olée en p essan elle bas. Keis okai ou e ai e
acos p essionemen he bei. Essen iellemen , la deuxième pa ie de la
ca ac é isa ion pe me ac ionmajodį kelia emplace ac ionmajodžiu emps:
Zemė laiko žolę. Puisque eje ons JDb, comme inapp op iée, qui alo s condi ionne
ac ionmažodžių synonymiją? Je ons un coup d'œil, commen semble posmelis, si
Žolė laikė asą, Rai as laikė kepu ėlę
isu sukeysons ac ionmažodžius: Žemė laikė žolę, Balnas laikė ai ą, Rasa laikė pasagėlę, Senai mo inėlei.
Pasagėlė ži gą (Rai as kėlė kepu ėlę Ži gas laikė balną, Senai mo inėlei) Visu ,
sau pasku inę azę, eiksmažodis considé e pa a o éguliè emen 19
PAV. ac ionsmažodžių le e e eni semasiologinė e onomasiologinė abeja
pažodine a pe kel ine p asme. Veiksmažodis laiky i iksliau negu kel i a spindi
laiký i kél i
‘išlaiky i, a laiky i qu'un di icul é
(pysçan cam bas)
‘ e i, ê e
adéquamam kél i I.2. eni ý 25
AFK-L
AFK-L AFL-K
AFL-K
kél i I.1
quoi
di iciles im i
hau yn laiký i 1
‘ u ė i, que
neuk is ų,
neš ūk ų kél i
I.2. eni ý i 25
19 PAV. Veiksmažodžių le e e eni semasiologinė e onomasiologinė abeja

Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 277
déc i an e isuel. Cependan isudinys es e s a ique. Veiksmajodis considé e
pa a o selon schemą JDd. Cependan ou e la poé ique de la caninelle dispa aî ,
ca le mo considé dans no e conscience é oque s a ique eimą AFL/K. Liaudies
c éba pa choixka ac ionmajodį kėlė, e a ec lui e dynamique eimą AFK/L, pa lui
nebūdingą schemą JDd (‘neš i su soi-même, su sa su ace). enco e plus,
ac ionmajodis kėlė appo e ou e sa polisemiją (a ec JDa e JDb) ã bejos pa idalu
(p iscinkons pa a lę!): Rasa kėlė pasagėlę comp ask comme eux, i. i. ou ip de
sui e. C'es magni ique ã beys exemple populaes poésie, aie langue cachée dans
les sons Džiokondos šypsena, analogiška Zeki minimiim aux œu es d'a
ep ésen a i de Mikelandželo ou Ve meje io (Zeki 2004:).
Re ou nons à la pa a lès (Daug mains g ande à naš ą pà kelia). Gi dissan pa a lę
sans conc è eus con ex e, sa p éconisa ion pe ceokiame sans a go, nesigilindan
dans conc è e ac ionmajodžio pakelia in e p é a ion. In e p e a ion
pa cou kame, con on u ée a ec conc è e si ua ion. Pa a lė, dépendammen de la
si ua ion, p o oque ois essen iellemen di é en s imagininius. Ce changemen
de l'image in e ne es complè emen analogique aux bien connues illusions de ision,
pa exemple, du nom de Kanišos (ou Neke io) cubui (ž . Fig. 20).
Paklausę, ce qui dépein ue dans supé ieu dans le d ezinium, ob iend ons une
unei eikšmį éponse, que c'es cubas. La pe cep ion de ce b ėžinio isuel es analogique pa a lės
20 PAV. Kanišos kubas
20 PAV. Kanišos kubas
ALGIRDAS SAUDARGAS
278 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV wi hou conc è es in e p é a ion sens de
pe cep ion. P adėję app o ondissan dans la conc è e ac ionmawo di pakelia
signi ica ion, a idu iame d ip asmiškoje si ua ion, qui analogiška pa aizduo ai
apa iniuose b ėžiniuose a ec punk y ines lignes. Quand nous demandons, commen
cubes peiksle pwaisdui je issan de dessus ou de cijas mu uellemen
apačios, paaiškėja, kad i šu inis b ėžinys y a d ip asmis. Šios d i in e p e a-
neude inamas. Neu ophysiologique le ondemen de l'illusion es celui que nos
ce eau des mechanismes n'on ce e dou eopo pein u e d'in e p é a ion zė se
aiškių k i e ijų i aizdinys ne alingai a osi. Reikia pažymė i, kad ši anali-
p odui nesąconsammen . Kanišos kubas co espond abs akčią pa a lės
eikšmę, o pažymėję punk y u uždeng as linjas, paleng iname ieną a ki ą
pamokomą in e p é a ion. Analogiquemen , ne changean pas pa a lès sensmes,
džio pakelia eikšmė a neša sau būdingą aizdinį. Neabejo ina, kad smegenų
conc e i eiksmažomechanizmai, esponsables pou egos e discou s ep ésen dinių pe cep ion, son analogiški.
2.3. ELD s uc u e de ac ionmažodžio le e i polisemijoje
LKŽ ou ni 45 le e , 16 le e e 33 eni des signi ica ions. Reikšmių a ec
p édélices ou e ons enco e en i on 300 signi ica ions. ELD sanda a pe me
supap as in i, s uk ū uodama eikšmių a pusa io san ykius. Šiame ski snyje
ap a sime eiksmažodžio kel i polisemiją. Pag indu imsime pag indines eigos
ce e di e si é ma quemen sens du e be. Į ykio eikslas (a ec p édėliais) de
essence a ka oja eigos eikslo sanda ą. Ve bsmawo su i la signi ica ion
p incipale de la séman ique JD ela i emen a é é discu ée dans sec ion 2.2. LKŽ
ou ni el le e des signi ica ions eg oupemen : I. ‘im i, poum i quoi hau yn; de e quoi à une place plus éle ée
II. ‘augš i , augmen e , en o ce
III. ‘s a y i
IV. ‘jage , é eille , p omou oi ; sujus i V.
‘a si as i, dyg i, c oî e; ôle i; di use VI.
‘po e d'un end oi à un au e; al i, ai e
VII. ‘ eng i, o ganise quoi.
Tou d'abo d il au no e que la plupa de ces signi ica ions (31) son des
mé apho es concep uelles:
I. 3, 9, 10; II. 28; III. 36; IV. 16; V. 19; VII. 12.
Žinoma, koncep ualioji me a o a a aizduoja ELD s uk ū ą į kokią no s
au e domaine (ž . 4 illus slą). La mé apho e elle n'es pas no e suje . Nous
in é esse ELD s uc u e aiška šaknyje en o me nynu. Les Co espondan es
LKŽ signi ica ions son classées selon la s e e, dans laquelle la mé apho e ep ésen ez, la pa ie concep ualiè e.
Tiesą pasakius, žodynui ai gana be il iškas užsiėmimas. Būsimojo lie u ių kal-
bos seman inio inklo kū ėjams (jei okio inklo kū imo paska as Lie u oje jau
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 279
peu sé ieusemen app écie ) c'es une sé ieuse âche. Les mé apho es sanda os
e du dé eloppemen des é udes sans in abondūs (Cuyckens, Gee ae s 2007;
Fusa oli, Mo gagni 2009). Kad sou ce des mé apho es neïsemiamas, nous pou ons
iš 2.2 ski snio. Mokiniai, in e p e uodami pa a lę Daug ankų didžią naš ą pàke-
nous assu e , se sou enan du penk okų âche i lia, de é i és au a de
kaip laukinį mišką, ikslą kaip a iamą lauką, o aką užpildy i į ai iausios eik-
los pa yzdžiais iš sa o u imų žinių a uodo. ELD s uk ū a lieka nuo sąmo-
succons ui e ŠTT (šal inis > akas > cilj) schemas sou ce nès paslėp a. C'es le
e be de e b soulè e signi ica ion ŠTT schéma, laquelle illus e igu e 21. En
changean les disciplines e enan comp e au ni eau d'épuisemen des élè es, de
sup an ama, pa eik os jau adinamosios mi usios a į ai aus kon encionaliza-
elles âches à une seule e unique conseille nous pou ons géné e un nomb e
illimi é. LKŽ, cijos ni eau, sou en de enues des clichés, mé apho es (Lako 1987;
Lako 1993; Allan 2009). C'es la ge sphe e de eche ches e dans ce a icle on y
app o ondi seulemen lo squ'il en es nécessai emen besoin aux p incipaux
i aukš yn’ JD jau y ėme. JD be a piška pasekmė e d ėlaikiui y a opologinis
objec i s é oqués. Je ons un coup d'œil aux au es 14 signi ica ions. La même
s o io jėgą. Sakiniuose Kelk pū ą. A pakelsi nuo žemės? eiksmažodžiai y a i
p emiè e signi ica ion I.1 ‘ką udów imį ykis24. En e e , ouloi quelque chose
soule e , nous de ons n'égale l'obje soule an , e l'é énil ac ion. Raginime kelk
pū ą, enco e il n'y a in o ma ion, ou pú as de iesų se a pakel as. Eigos ac ion ne
į ykio eikslas: pū ą pakėlė a ba pū o nepakėlė. Tačiau šis a i umas nė a si-
me iškas, kadangi eiksmažodis kel i iena eikšmiškai numa o ą in o maciją,
ku i glūdi į ykio eiksle, nes p iešingas (nepa ykęs) kėlimo pas angos ezul a-
as eikalauja neiginio su jam inkančiais mo ologiniais žymenimis (p iešdėliu
ou ni elle in o ma ion pas. Di emen pose pu au es ou e à deux conséquences
logiques, que déjà nécessai emen é èle ne-). Ka u ac ionmajo di le e
uni eikšmiquemen nusako e d ėlaikines JD pasekmes, qui ac ualise am į ykio
eiksle: le pakel es obje es déjeyenamas de ce su aces, a ec lequel il a é é
susie (A pakelsi du e e?), e mou e hau hin. Si pú as nep o ado con ac a ec le
sol, aucune commission de obse a eu s nep i ac e a qu'il a é é soule é, sau
ŠTT i JD. Bend iausi jų a pusa io san ykio b uožai pa aizduo i 21 pa eiksle.
poussine , pa auk as ou paslink s. E d ėlaikyje ac ionmajo dio le e le con enu
nusako ois isuelinio schemes: e kalė, Leksemos pe kelia a en ion de une schéma e s une au e. I.1 acco de a en ion à judesio commencemen opologique é énemen (a oues apsk i imu 21 ableaule, qui ana-
logiškas iškėlimo iš pa i šiaus schemai 7 pa eiksle). Tai ŠTT schemos šal inis.
Passons au lekseme:
I4. ‘dė i, po e quoi à plus éle ée ou à un au e lieu Kelk maišą
24 „Topologija“ y a ma ema ikos e minas, ku io a ojimas ling is ikoje da nė a pakankamai
dans oues. clai (Talmy 2000: 25; Pe i o , Dou sa 1998). Il s'agi d'un phénomène qui se p odui dans de nomb euses égions du monde.
ALGIRDAS SAUDARGAS
280 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Là p emiè e plane, ŠTT schema objec i . Pa i ŠTT schéma enco e susie a
a ec e icale. Une au e leksema e ou ne enco e à la sou ce, e JD įgauna
( opologinės p igim ies) le lien causal en pa idalą: I.7. ‘nuim i Kels nu ga elès
ū es ainikelį, maus nu doch elio silab o žiedelį. Adap a ion ELD à une
Leksema I.8. ‘kabin i, im i nuo y ių (du is, langą, a us…)’ ė a os pačios
si ua ion conc è e.
Ici au se sou eni Kazimie ą Būgą, quand il soulignai que le li a iškas
eiksma odis le e , di é emmen des sla iškų a i ikmenų, peu ê e u ilisé eigos
eigosle (sans p édėlio) signi ica s pakel i e nukel i (Būga 1958: 477). Be abejo,
con edélies épa i a en ion ŠTT (šal inis > akas > cilj) schemas aux pa ies
composées, à soi en habi u u maniè e modi ian sensmę. Eigos ac elas es poussé
de a osenes. Il a gilesnę dou ea e donc lui plus di icile de subsis e
su plusu iniques 21 PAV. Veiksmajodžio kel i polisemijos schemas 21 PAV.
Ve bejaux du kel i polysémie schèmes
L1
L2
JDa
JDb
JDd le e Įž algos Insigh s 281 dé ails dans un su cha gé de langage. Šen e là
TAKAS
VERTIKAL
il es enco e i an . Voici enco e qua e leksemes:
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
VI.1. ‘gaben i couin i quoi à un au e end oi Rudenį déjà eiks i obas kél kolkozan
K k.
VI.2. ‘gaben i pa andenį ba imi au au e i age Kélk mane bo y pa uį J. VI.3.
‘pe iš i à un au e lieu (gy ulius ganykloje) Pè e des ka u es kel nuejo Dgl. VI4.
‘da y i, al i (wa us) Ne Le ez po es jusqu'au bou Kl D92. Leu ous ELD
deala a la même. P élémen ai e plan (p o il) es ée p esque seulemen ŠTT
schema sans JD e e icalės (nus um es dans oną). Les aches pe išan
aukš yn nekelia. Tai g ynai e d ėlaikinė opologinės p igim ies s uk ū a. Nuo
pe sonne leu sou ce du s i es a sie i e a ec objec i du s i es elie i. Il peu
appa aî e que les con ex es complè emen obsolè es e aujou d'hui de els
schémas à pe sonne plus nécessai es. Anaip ol. Les con ex es changen , les
ieno išmanaus į enginio į ki ą. Tai ne me a o a. In o macija s o io ne u i. Ją,
schèmes es en . Aujou d selon elle schemà le ons caslas de comme celle
ka u é, a ichons de une médimenos e p i ichons à une au e. Quand sou ce e
bu son liés à deux cou umes mais opposées é a s du co ps humain gulsčia e
isą pluoš ą me a o ų. Šias abi leksemas:
III.1. . ‘padė i kam a sis o i, da y i, kad s o ė ų, s a y i’
s ačia, nous a ons non seulemen deux plus leksems, mais aussi III.2. in . ‘s o is
(pa i us, sėdėjus) aussi nous pou ons in e p é e comme une mé apho e, mais c'es déjà un au e suje .
D'au es d i leksemos:
I.5. ‘donne à qui plus hau e pé i ion, ai e pou que se lè en II.1. ‘da y i quoi
plus hau , pakilesnį occupe in e pinée padė į. Il con ien de appele que I.2.
‘išlaiky i, a laiky i quį di icul é (s'appuissan cam bas) I.2. ‘néš i su
soi-même, su sa su ace Te e c ia he be, he olée c ia asă déjà a ons
se i 2.2 dans sec ion. Riko une sang ąžinė o me: I.6. e l. ‘lip i, mon i hau yn
Des p au es kèsè en nucas. Ici il au se sou eni un ac ionmajodì se le e ,
don JD a ons déjà discu é sec ion 2.2: kl i 1. ‘kel is hau yn P o inkšnas
mon e le mois; Le p in emps de es p ai ie mon e un chaud b ou.
Teks da ka ą paž elg i į Būgos aš us (Būga 1959: 113). Jo žodžiai skamba
combien ano iquemen , mais leu signi ica ion ès con empo ainiška: S e imoji
langues esp i ia beaucoupio in eligen ų smageninėje nus elbė non seules celle
pa icipan į, mais e is įsą sa aiminių eiksmažodžių (neu a, media) espèce. Au
lieu de di e mon e, hailo; [...] beaucoup qui a main enan à di e e à éc i e keliasi, passiėlė; […]“. Be abejo, lema I.6 e l. LKŽ es
isai eisė ai. Galima saky i abejopai:
Des p ai ie mon aien smog;
Des p ai ie s'éle è en b ouks.

ALGIRDAS SAUDARGAS
282 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Cependan leu con enu cogni y in es di é en . Comme u a ons Dans sec ion 2.2,
le e be kilo co espond schemą JDc, où g a i é es e en ond e es isible
seulemen spa iin le mo esys (schema e ikalės). Alo s que sang ąžinė o me peu
ê e in e p é ée, comme sa o iškas schemos JDa a ian , quand agonis e coïncide a ec an agonis e.
Compa ons les ph ases:
Souss du me nuageel, sulys me hiénelis. Kla du me nuageel, sulys me ceienel.
Res ezi du me nuèle, sulys me ceienele . La p emiè e ph ase es i ée de la
chanson e donnée à LKŽ kl i 1. Il y su enons la seconde de LKŽ di es du esamojo
emps o mes: kla, kils a, klna. Dans la deuxième ph ase compa aison pa a o a
la p emiè e o me (kla), e dans la oisième ph ase pa a o a sang ąžinė
o me, selon exempleï de lemos: kel i 6. e l. ‘lip i, mon i hau yn Kelias noods
debesėlis, sulis lankoj šienelis. Debesėlis a ec kla es passi pou les aisons que
nous a ons discu ées 2.2 dans sec ion. Sang ąžinė o me suac i ie debesėlį e
donc en adjoin de la ie (įsijungia e leksy inė JD o ma). LKŽ donnée la o me
ac ionmajo a i e kils a es homo oniška shiai lemai: kls in e j. [ aigiam
kils elėjimui pažymė i] Quel dans la chanson pa a o a: is ik ukas kls ou
pa umpin a kl i 1 o me kils a? Comme ici bebū ų, quelque dans nos
smageninėse sucine ès sensibles e p o onds suje s. Peu -ê e es il emps
de les é ique de é i ablemen s ic e (non o malia!) langue scien i ique? Aš
kelei is kelei ėlis, keleliu kelia ęs KlpD20 (LKŽ) Kloja zemę lapų šilkas S. Nė (LKŽ)
Augo kle elis la plus hau e, klės ė lapelius la plus la ge (LKŽ) Pai squons dans les
2.4. Šaknų pluoš ų K-L i KL- sanda a
ac ionsmažodžio kal i signi ica ions. Puis nous a ons iloš à mé apho es: 1 kl i 4,
5, 8, 1113. Res e ce e lekseme: 1 kl i 2. ., in . ‘poš i, plak i, o i 1 kl i 6. .,
in . ‘chi s i, kapo i 1 kl i 10. ., in . ‘me alą kūju plak i 1 kl i 3. ., in .
‘ aukšė i, kalen i, kleken i; Įž alė i iksles Insigh s 283 /
1 kl i 1. ., in . ‘kūju muš i, mušan a y i, smeig i’
1 kl i 7. . ‘aš in i, plak i (gi nas)’
1 kl i 14. . ‘plak i, in i (dalgį), aš in i’
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Nous oyons la di é ence essen ielle du ac ionmajo a i kel i polisemies. Tou es
les signi ica ions on la même e ELD sanda ą, e leu s di é encesumaies
concep uelles (a ec ou sans mé apho e). Nous in é essan es seulemen la
ū ų (ž . 22 pa .). Veiksmažodžio kal i e d ėlaikinės i JD sa ybės inka eimo
AFK/L sanda ai i ne gi ją užpildo. Nugalėdami aukos jėgą, pakėlę daik ą nuo
ela ion en e ac ionmažodžių le e e col i ELD s ukžemesnės place L1 e aidėję
le à plus hau e place L2 nous a ons plusieu s possibili és (ž . 17 igu e.). 2.2 dans
chapi e eshy ėme le c oss ož en e s a iškos būsenos ( emps) e la pou sui e de
l'éle emen (kelias) (plg. 18 igu e.). Būsenoje L2 il es possible d'éjec é l'obje de
mains ou ombés e eėn. Cependan main enan a ec l'obje con ac e son
con ôle, nous pou ons le e ou ne en a iè e dans deuxima é la su ace, d'où il a é é soule é, seulemen une maniè e na u elle mal i.
22 PAV. Veiksmažodžių kel i e kal i schemos
22 PAV. Veiksmažodžių kel i e kal i schemas
L1 L2
JDa
JDb
JDd kel i
TAKAS
kal i
ALGIRDAS SAUDARGAS
284 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
SEJL dis ingue ac ionmajodį kalė i en sépa é e imologinį lizdą. En ega dan du
cô é ex aling is ine e ex asys éma ique dans ce pluoš ą LKŽ leksemų, n'a ai ė u-
mėm u ė i p oblemų jas in e p e uo i ELD požiū iu lygiag ečiai su kal i:
3 k  l i , kã li (kã la), kã lė [ž . 1 kalė i 3] Didelis medžias mažą medelį k la, a -
ba gožia.
1 kalė i, kã li, -ėjo 1. in . ‘bū i kalėjime’
1 kalė i 3. . ‘smelk i, s elb i, gož i (po age ) 23
PAV. pe cep ion Espacie K/L <> L/K šaknų pluoš e
L-K(T) plane i
L-(J)K lik i, laiky i, laikas
L-(V)K champs I,II
L-(V)K lauk i
L-(N)K lenk i, link i
LK alkūnė
LK alk i, alka I,II
K-L kel i, kel i
K-L kal i
K-L kalė i
(S)K-LB pa le
K-L oie
K-L kel a
K-L kaulas
K-LP kilpa
K-L kaklas
KL klo i
KL klės i I,II
KL-JD klejo i, kliedė i
KL-V kliau i, kliudy i
KL klaus i, klausy i
KL-B kleb i
KL-VB klaup i
Klan KL-N
KL-V kle as
KLŠ kulšė
23 PAV. Espé ance pe cep ion K/L<>L/K šaknų pluoš e
AF AF
KL/
L/K
à e d ėž algos
3D
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Insigh s 285 /
1 kalė i 4. in . ‘ ank i é an en un end oi , é an p essus am Peu au es,
dausas paju ę, ienumoj nebekalės B.S uog. e l.: Aš kalios isą dieną užda y as i
nusinūdniju J.
2 ka i, kãlia, kõlė . ‘ką į ką loš i, šlie i, em i’.
Daba paž elkime į penkis daik a a džius, SEJL išski s y us į a ski us e i-
mologinius niddus (j . 23 igu e.). Ils leu déc i e pa a osiu e me ei ikacija
en i on dans le sens de Ronaldo Langacke (Langacke 2008: 95, 107, 119) que no e
poin de ue es e ai indépendan du mo s de doig s. Pou ê e plus clai , allons
p end e un exemple. Veiksmajo adio i kel i polisemie sclaidoje u ilisons ŠTT kel i
schemą. Išplės inėje schemos o moje šALTINIS > TAKAS > TIKSLAS eiksmažodis
su concilia à le débu e la iniige, la même eigą igno an . Veiksmajodis kil i,
comme oyâmes, ép eškia schemą VERTIKALė. C'es ch i daik a a dis kelias es
unema ès eimo AFK/L pa ie dansdaik ina ion, ou ei ikacija, complè emen
indépendammen de ce mo de da ybos ou é imologie. Veiksmajodžio kel i
ela i emen oie es ŠTT schemas médiu iniose de la pa ie TAKAS ei ikacija.
Son ou ne u, ce e schemą comme p emiè e aizdį u ilise daik a a džio kelias
a osenos sous la o me de mé apho e concep ualiosios. La p incipale
a osena es conc e i: 1 klias 1. ‘žemės uožas, pa lequel on a, ažiojama Ce
chemin main enan (žmonių) ne ažiuojamas J.Jabl.
Ki ose os pačios leksemos a osenose kelias su okiamas ki aip: Tas kelias ei-
na pa S ie ius. C'es un mou emen ic i ys (Talmy 2000: 99). Au cô é du chemin
žalias ąžuolėlis. Čia kelias y a k aš o aizdžio dalis.
l'hô elèle augu 1 klias 3. ‘e d ėje (o e, andenyje) ligne, pa laquelle se dé oule le
mou emen Aš esiu ją ž aigždžių keliais Mai .
Tai koncep ualioji me a o a. LKŽ apibūdinimas nusako pi ma aizdį.
Ce e lis e peu se con inue , mais isu se a le même schéma. La même peu ê e
di su d'au es lisdus é imologiques a ec ce ains commen ai es. L'os aki aizdžiai
įsus unma is obje , bien que son a osena exploi e l'os mechanines p op ié és.
Kilpa c'es unema ée za da a ligne. Le cou nous u ilisons non seulemen di e i à
l'axe e ical, mais nous pou ons dai y is au ou à l'ho izon ale pla i ude.
In é essan emen , qu'ici ien en aide la compa a i e linguo y e: kaklas < *kal-klas
(SEJL 2007: 245). On peu comp end e a iémen , mais selon eimą AFK/L ainsi e doi
ê e. Res e senjodis kél a ( okia o me donnée SEJL). LKŽ andame:
1 kl a 1. oi 1 kel as
1 kl as ‘un pon lo an en bois, pa lequel on se déplace à l'au e cô é
upės, kai nė a il o, plaus as’
2 kl a z . kel a a 1 kl a a 1.
z . kel u a 1 kl u a
‘gal ijas, gy ulys.
ALGIRDAS SAUDARGAS
292 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV le soi-disan appo de eimą (AF). Choix,
auquel amène celui-ci e d'au es Li u iški exemples, indé épi émen igno é dans
con empo ains pe cep ion de l'espace ės iso opija, qu'il a ons abo d dans
y imuose. P isiminkime, kad e d ė y a ima ė i izo opinė. Veiksmažodžio
ne i seman ika a eda p ie o pa ies pi mojo žingsnio, ku iuo mažinama e d-
sec ion 2.1. Deux possibles choix les plus simples dis inguen les signi ica ions 1
né i e 2 né i. Reikšmė 1 né i pe ceokiama eime AFK-L, ca les su aces
d'eau, pa lequel ne iama, n'a aucune a osenoje n'es limi é. Di é emmen du
K/L séman ique, où ou se dé oule au-dessus de la su ace de la e e, ici
nusakoma būsena po ( andens) la su ace. Reikšmė 2 né i nebesoue a a ec
odeniu, mais pa i šius, pa lequel ne iama, es limi é. Pe sikelions pas en eimą
AFL-K, comme L/K cas, mais en eimų AFK-L e AFL-K sanki ą. Ici le e me
sanki a aud ai p end e dans kabu es, ca il di ec emen n'assaca que
géome ini le ai , que kon ū as L ob enus comme ou e e e mé su açons
pjū is. Pa čių a skai os eimų combinaison de ai , ma y , pa a o i
concep ualinės sanklodos (an. blending) echnique. Dans ce a icle cela p end ai op de place.
4.SAKM APIE MEIL IR LAIM Šaknų pluoš o L-M/M-L
sanda a es donnée 27 igu eiksle.
SEJL an aš iniai žodžiai su enkami į 11 e imologinių lizdų:
L-M des i, Happė
M-L mylas, meilus, mylė i
M-L a i
M-L mal i, malūnas, mele a, melmuo, a ai, molis, mėlas, sąmalas, sandil is M-L mal i, malūnas, mele a, melmuo, mil ai, molis, mėlas, sąmalas, sandil is
M-L melas
M-LD moll i
M-LD meldas
M-LK malka
M-LK eux
M-LŠ malš i
M-LŽ melž i, milžinas ŠP L-M comp end seulemen un seul e imologiquemen lizdą,
don la séman ique, ép eškiančią ela ion des pa ies e du ou , dans lequel
nous a ons examiné chapi e 1.4. ici pasigilinsons dans ŠP M-L, qui cons i ue dix
e imologinių lizdų. Examinge ai seulemen les p incipaux qua e lizdų (sans
supplémen ai es p iebalsių) séman ique. Le i e de la pa ole es une alluomina
dans sime iją meilė laimė. Cependan cogni y inė syme ies na u n is glūdi
pas dans ces mo s populai es, mais du appo en e ou e pa ie apg ęžime.
Apg ęždan des in i uzskai ELD s uc u e, comme de la pa ie (lamo)
a laužimą (lėmimą) de le ou , nous de ons a end e l'ac ion opposingo du ou cons i u ion de les pa ies /.

Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos / Insigh s 293
M-L cogni i y inée s uc u e di quoi ki a. Comme nous le e ons, M-L mo s de
séman ique amène dans un limi é nonlimi é e disc é inis olydinium ela ion. M-L
luoš o eiksmažodžiai ép eškia i smą de disc é inium limi é en disc e inium
non limi é e ap ès ce ans o maciju en olydinium limi é. En e e , en
a lawždan lamą a age ou pains, ne e i ons pas composan e pa ie du
mécanisme, mais epo elons une pa ie de l'obje olydine limi é (a lawdziemy).
In en ionnel se ai de ce poin de ue s'app o ondi e ansme e l'analyse
my hologique de G aime. Dans ce a icle ab iosi me à l'analyse ŠP M-L, à laquelle e passei.
M-L L-M séman ique a concep ualioses mé apho es (comme elle sup an ama
kogni y inėje lingu is ikoje) pa idalą /. C'es ep ésen a ion de une égion
conc è e (p oduc ion e consomma ion du pain) en abs ak ion (bend uomenės
san ykius), que elie la même ELD sanda a.
Le pain gamybą (i consomma ion) comp end ois
é apes: a) g ūdas malami dans mil us, b) a ai
zamaišomi (su andeniu), c) duona kepama (ugnyje),
d) duona aikoma a ojimui.
Ces es apai n'es ismonée, mais p is du langage. Ils co esponden ois lisdus
é imologiques, don au onda e son eiksmažodžiai: mal i, mil i e lem i. Tous
les au es lizdas se basen soi daik a a džiais (pa yପରି, mylas), ou on
p iebalsių samplaikas (pa yପରି, mels i) e son kogni y iniu e phonologiniu poin de ue é es iniai. Ces
27 PAV. Šaknų pluoš as L-M / M-L
1
PAV. 27 Šaknų pluoš as L-M/M-L disc é inus olydinius (Talmy 2000: 59). Gau es
M-L L-M L
(4)
M-LD
M-LŠ
M-LŽ
M-LK
M
ALGIRDAS SAUDARGAS
294 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
ys e apai bend uomenės san ykių s i yje nė a aki aizdūs, odėl pi ma pa eik-
siu ELD.
Kogni y inė seman ika ski s o su okiamus dalykus į ibo us / ne ibo us bei
qua e combina ions son dépein es 28 igu e. Rodyklées pa aisdui e e smų
séqu: ansi ion de limi é disc é ine au non-limi é disc é ine, ans o ma ion de
disc é ine en olydine e , inalemen , olydine non-limi é i smas en olydine
limi ée. No e objec i é abli , (duonos gamyboje), an abs ak ende
kad eiksmažodžių su šaknimi M-L seman ikos ELD sanda a a i inka bū en
šiuos i smus. Be o, šie i smai lygiag ečiai yks a iek konk ečioje s i yje
(bend oomenes ela ions) que exige le schéma concep ualioses mé apho es.
À p emiè e ue, il n'es pas é iden que l'ac ion- e be mal i soi lié à une
ans o ma ion disc é ine limi ée en non disc é ine: mal i 1. ‘c amule des
g ains en a ine. Ce e signi ica ion clai emen indique un simple mécanisme,
comme de g auds son ob enus a ines. Va osena dans un con ex e plus la ge
‘smulkin i, in i, g û i quoi en mou us, en pe i es pa icelles es enco e plus
clai e. Mal i signi ie plus g ands ma é ius obje s pa e i is mažesniais,
smulkesniais ou (mil es cas) même os à ueimais. Dans ce poin de ue,
ac ionmajodis mal i es synonyme ac ionmajodjiem g use , in i, smulkin i,
scaldy i e semblables, qui exp imen en le même yksmą di e si egles e deg és.
P enons un ega d plus la ge dans le con ex e, que nous ou ni LKŽ. Que la
a ine es ‘sumal es g auds p odui s, aussi ien nou elle passepai . Cependan
naskai a daug ką keičia: mil as ‘g ūdo mil ingoji dalis’. Kadangi mūsų y imui
les places de ce mo on des signi ica ions décisi s, ale la peine de je e un
coup d'œil à pluoš ą exemples, que ou ni LKŽ:
A ižų pe i a deau, e g ande sėlina.
G ūdą pa kandus, mil as ma y i.
A pupelė, a ži nis – u ia okį pa mil ą.
Mažųjų linų sėmuo y[ a] juo p ipu pęs, didelį mil ą u ia.
G ūdai sudžiū o, be nebu o da mil e, iš o badas [1868 m.].
Ces exemples ou nissen g ūdo sanda ą, qui a é é ès clai emen pe ceu ée
dans la communau é e esdi bių. elle en découle, que le a cu ob enons pas
smulkindan g auds en a cus, mais quelquekokiu au e maniè e, ca le a deux
sakoma - „g ūdas y a / nė a mil e“, p iklausomai nuo o, a mil as y a didelis, a
es déjà en g ūde. Même é ai pe i . G ûdai déjà con enpina mill us en sa y. les
ma malan suda o mil us. Mil as y a g ūde kaip alpykloje, ku i adinama sėlena.
Malan mil as a ski iamas nuo sėlenos i iš aduojamas iš alpyklos.
g auds on la a ine e leu ou Pasi elkime cogni y ines s uc u es, pou que
soi clai , en quoi di è e ac ionmajo dio mal i signi ica ions ‘smulkin i g auds
en mil us e ‘smulkin i, in i, g û i quoi en mil us, en pe i es pa icelles, bien
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
que LKŽ les p ésen e comme les mêmes signi ica ions de l'Inj algos 295 Insigh s.
Les pie es pou ons scalde en skaldà, enco e smulkesnis se a du g a aux, ap ès
ce sablé e inalemen duskès. Ainsi pe ce an g ūdų malimą, nous sommes dans
un plus g os ni eau de kogni y inės sanda os, qui con ien à la pie e, mais ne
į gilesnę įž algą, į g ūdo sanda ą. Jei malame akmenį, olydinis ibo as i s a
di ige pas l'a en ion disc é iniu ne ibo u. Plus p écisémen , c'es un au e
daugybiniu. Jei malame g ūdus i paisome g ūdo sanda os, disk e inis ibo as
schéma, où un uni é obje se anss a anss a disc e iniu nonibo u. Tokie
i smai di é emmen énés. Akmuo ( olydinis limi é), sumal as dans dulkes
(disk e ines ne ibo as), il n'y a de ces dulkes alpykla. Le g aud a sèlenà, qui
klos išlais iname. Tai iš esmės ski ingos kogni y inės s uk ū os. Kalba y a
labai iksli ją iš eikšdama. Išlais indami iš alpyklos disk e inį a olydinį u i-
nį, a ojame ski ingus žodžius. Vandenį ( olydinis) iš indo liejame, o g ūdus
(disk e inis) iš maišo be iame. Negalime andens išbe i a g ūdų išlie i. Mil ai,
enpille a us e , p ian g auds, a us de celle alpykaip e poulkès, ni be iami,
ni liejami. Ils occupen in e pinée, pe einamą padė į, donc 28 PAV. Sakmės M/L ELD
s uc u e change 28 PAV. Sakmės M/L ELD s uc u e change mal i: disc é inis
limi é i s a
disk e ini
u ne ibo u
2 mil i: disc é i é non
limi é olydinium non
i
s a
limi é
1 meuli:
olydinis ne ibo as
u s e
olydiniu ibo u
ALGIRDAS SAUDARGAS
296 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV de ons u ilise uni e sels mo : mil us pilame
(mais pilame e andenį, e g aūdus). Ainsi mal i la s uc u e cogni y inée séman ique
a en sa y e g ubé ieu e, e gilesnę sanda ą. Es -ce que mal i es be i, ou smulkin i,
synonyme dépend de l'insz algos giludens ne pou ons be i, e g ūdų lie i.
mo. Kalba būna i p eciziškai iksli, i poe iškai lais a. Kaip minėjome, an-
T anspo an la même schémà mé apho ique keliu dans la sphè e sociale, LKŽ
ou ons que les gens peu en e ouche is, e bi i, e pil is. Ši aip pag indžiame
auščiau menė ą du pain é ape de p oduc ion a. E apų b e c sanda a complè emen
aki aizdi, ca le pain es ab iqué à pa i de a es (disc é inis ne ibo as),
emmixan e kepan i s a olydiniu obje . D'ailleu s, le mo pain es u ilisé e comme
limi é (pepal du pain) e comme non limi é (donc me pains). Ces é apes cou en deux
i smus: de disc é in au olydiné e de non limi é à limi é. Rega de ons les ensemble,
pa ce que la séman ique des mo s in igue de açon pe cycloie. Nė a aki aizdus lien
a ec ac ionmajodžiu mil i. LKŽ andame deux signi ica ions (i deux phonologines
o mes): 1 mil i, milia, mylė ‘leis i įkai in us akmenis (į šal ą andenį pi yje) Einam 2
pi in – jau, mačiau, akmenis milia.
mil i, mils a, milo ‘im i mylė i San aikoje i endami, mils a pa mi les gens
sa ęs.
La deuxième signi ica ion 2 mil i é èle cogni y inį couoksnį. LKŽ donnée le sensnia
‘im i milė i es e à la su acešiuje, e l'exemple indique en dilesnį couoksnį. au e
mils a, jei gy ena san aikoje. Tai galime sup as i, kad žmonės ima mylė i ienas
Les gens. Mais le e be mils a a osena es in anzi y inė, i. i. elle é èle, pas ce
que les gens on , mais ce a ec eux se ai , les gens mils a. Les gens mildami passen
de sépa és indi idus de sambū io (disc é inis ne ibo as) en communau é ( olydinis
limi as). C'es ou aussi i smas, comme en aisan du pain à pa i de a ines. LKŽ
ne ou ons signi ica ion, que a ai, i dami pain, mils a. Puisgi, complè emen peu
impo e, si quelque ois é ai elle signi ica ion, si elle a ai quelque chose d'au e
exp ession phonologique. Konse a y i es elle même kogni y inée s uc u e, e
elle émoija ac ionmajo die signi ica ion. Le plus ema quable, c'es que la
p emiè e signi ica ion du mo 1 mil i es di ec emen liée à la ab ica ion du pain.
Mil ai indi iduali é n'eb uez plus, mais sans eux du pain neškepsi. Cependan que elle
ą. P asideda ugnies i andens mis e ija, i ik dėl jos u ėsime k apnią duoną.
de în , la a ine doi passe kupinou symbolisme du eu e de l'eau p ocedūTaigi la
a ine n'es pas seulemen seulemen le millimo pasekmė, mais es un ul é ieu
yksmo (mil i) aison. Ils sul uen des composedamuosius élémen s en un ou ou
E apų b i c kogni y inę sanda ą liudija i ki i žodžiai. SEJL pa eikia žodį
du pain. Il su i de appele que l'ano ée le pain pé ai en pi ... mylas comme sous- i e à ou es les signi ica ions e o mes liées à la meile, incluan
2 mil i. A pa i ai di seulemen 1 mil i, don l'o igine laik a neišaiškin a. Alo s que
le ega d cogni y inis ou a a o en places. Daik a o džiai g oupoien au ou :
mylas, mielas, mielės. Nesunku įž elg i ą p asmės bend ą a diklį – elkian į į
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos Insigh s 297 un ou umą (duoną, bend iją, pas a ą) e men ą, si ce es
eikš ų mieles, gipsą ou mielą žmogų. C'es i sme du disc é in au olydinium. La
de niè e é ape d cosie es a ec le phonologiniu i smu M-L > L-M. ŠP L-M, comme
men ionnée, a ons abo dé dans sec ion 1.4. In igan , que LKŽ es e phologinė
me a ezė milinys liminys. On comp end que sa na u e soi complè emen au e.
ŠALTINIAI
DLKŽ – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, ečiasis elek oninis leid., y . ed. S asys
Keinys. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
IPU 2014–2015 – Is o ija. Pilie inis ugdymas. Mokymosi p iemonių ka alogas. Kaunas:
Š iesa, Vilnius: Alma li e a.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20, 1941–2002; elek oninis a ian as. Redak o ių
kolegija: Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė,
Vy au as Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga
in e ne e www.lkz.l .
MA 2006 – Mallo y J. P., Adams D. Q. The Ox o d In oduc ion o P o o-Indo-Eu opean
and he P o o-Indo-Eu opean Wo ld. Ox o d Uni e si y P ess.
MNM 1997 – Mi y Na odo Mi a. Olimp.
SEJL 2007 – Smoczyński Wojciech. Słownik e ymologiczny języka li ewskiego, Vil-
nius: Vilniaus uni e si é.
LITERATŪRA Il es
Adolphs Ralph 2015: The unsol ed p oblems o neu oscience. T ends Cogn Sci
19(4), 173–175.
Allan Ka h yn 2009: An Inques in o Me apho Dea h: Explo ing he Loss o Li e al Senses
o Concep ual Me apho s. Allan Ka h yn 2009: An Inques in o Me apho Dea h: Explo ing
he Loss o Li e al Senses o Concep ual Me apho s. Concep ual Me apho Theo y:
291–311.
Thi y Yea s A e . Jou nal o Cogni i e Semio ics 5(12), ed. by Ricca do Fusa oli,
Simone Mo gagni, Būga Kazimie as 19581962: Rink iniai aš ai 13. Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os publikla.
Chil on Paul 2014: Language, space and mind: he concep ual geome y o linguis ic
mea ning. Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. La publica ion a é é publiée pa le
minis è e de l'In é ieu . He be Cla k 1973: Space, ime, seman ics, and he child.
Cogni i e de elopmen and he acquisi ion o language, ed. by T. Moo e. New Yo k: Academic P ess, 2763.

ALGIRDAS SAUDARGAS
298 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Cuyckens Hube , Gee ae s Di k 2007: Handbook o Cogni i e Linguis ics.
Ox o d Uni e si y P ess.
Dehaene S anislas 2014: Consciousness and he B ain: Deciphe ing How he B ain
Codes Ou Though s. Viking P ess.
Dehaene S anislas, B annon Elizabe h, ed. 2011: Space, Time and Numbe in he B ain.
Sea ching o he Founda ions o Ma hema ical Though . Academic P ess. De Mulde
Wal e 2007: Fo ce dynamics. Cuyckens, Gee ae s Handbook o Cogni i e Linguis ics.
Ox o d Uni e si y P ess, 294317. La publica ion a é é éalisée pa la socié é Ox o d
Uni e si y P ess e a é é publiée pa la socié é Ox o d Uni e si y P ess. Ellenbe ge
Hen i F. 1970: The Disco e y o he Unconscious: The His o y and E olu ion o Dynamic
Psychia y. New Yo k: Basic Books. E ans Vy yan, Chil on Paul, ed. 2010: Language,
Cogni ion and Space: The S a e o he A and New Di ec ions. Equinox Publishing L d.
Fede meie Ka a, Laszlo Sa ah 2009: A beau i ul day in he neighbo hood: An
e en - ela ed po en ial s udy o lexical ela ionships and p edic ion in con ex . Jou nal
o Memo y and Language 61, 326338.
Fusa oli Ricca do, Mo gagni Simone, ed. 2009: Concep ual Me apho Theo y: Thi y
Yea s A e . Jou nal o Cogni i e Semio ics 5(12). Gal on An ony 2011: Time lies bu
space does no : Limi s o he spa ialisa ion o ime. Jou nal o P agma ics 43(3),
695703. La publica ion de ce documen a é é in e di e pa la loi amé icaine.
Gee ae s Di k 2010: Theo ies o Lexical Seman ics. New Yo k: Ox o d Uni e si y Il es à no e que
P ess Inc.
G eimas Algi das Julius 2005a: S uk ū inė seman ika. Me odo ieškojimas. Vilnius:
Bal os lankos.
G eimas Algi das Julius 2005b: Li uiniens my hologijos s udios. Vilnius: Bal os lankos.
Hadama d Jacques 1945: The Psychology o In en ion in he Ma hema ical Field. New
Yo k: P ince on Uni e si y P ess.
Jackendo Ray 2003: Founda ions o Language: B ain, Meaning, G amma , E olu ion. Jackendo Ray 2003: Founda ions o Language: B ain, Meaning, G amma , E olu ion. Jackendo Ray 2003: Founda ions o Language: B ain, Meaning, G amma , E olu ion. Jackendo Ray 2003: Founda ions o Language: B ain, Meaning, G amma , E olu ion.
USA: Ox o d Uni e si y P ess.
Jakai ienė E alda 2005: Leksikog aphija. Elle es égalemen connue sous le nom
de Jakai ienė E alda. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi ions ins i u .
Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija: s udijų knyga. Vilnius: Vilniaus uni e si e o
maison de p esse.
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Įž algos Insigh s 299 /
Je e y e al. 2012: Na iga ing in a 3D wo ld. – Beha io al and B ain Sciences. Cam-
b idge Uni e si y P ess.
Kan as Imanuelis 1982: G ynojo p o o c i ique. Vilnius: Min is. Ka aliūnas Simas
1995: E nokul ū a, langue e ch é ien é. Liaudies cul u e 3,
8–10.
Kaukienė Aud onė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžio is o ija 1. Klaipėda: Klaipė-
dos uni e si e as.
Kašubienė Laima 2012: Ma ijampolės Smalsučio p adinė école. en Li uanien pa le. Ci a ion.
Li e a u es ainsi que connaissance cul u elle o igines. Pa a lées e p énomodžiai. 3 classe.
P ieiga in e ne : h p://peliukai.l /lie u iu-kalba/3-klase Koch Ch is o , Ma cus Ga y 2015:
Neu oscience in 2064: a look a he las cen u y. The Fu u e o he B ain, ed. by Ma cus G.,
F eeman J. P ince on Uni e si y
P ess, 255269.
Kugle Paul 1980: A che ypal linguis ics: an inqui y in o he ela ion be ween phone ics
and he imagina ion. Thesis/disse a ion. S a e Uni e si y o New Yo k a Bu alo. Ku g l
e P a u l 2002 (1982): The Alchemy o Discou se: Image, Sound and Psyche. Daimon. Ku as
Ma a, Hillya d S e en 1980: Reading senseless sen ences: B ain po en ials e lec
seman ic incong ui y. Science: 207, 203205. Elle es égalemen connue sous le nom de
Science. Lako Geo ge 1987: The Dea h o Dead Me apho . Me apho and Symbolic
Ac i i y 2(2).
Lako Geo ge 1993: The Con empo a y Theo y o Me apho . – Me apho and
Though , ed. by And ew O ony. Camb idge: A he Uni e si y P ess. Lako
Geo ge, Ma k Johnson 1999: Philosophy In he Flesh: The Embodied Mind and I s
Challenge o Wes e n Though . New Yo k: Basic Books. Langacke Ronald 2008:
Lako Geo ge, Nuñez Ra ael E. 2001: Whe e Ma hema ics Comes F om: How he
Embodied Mind B ings Ma hema ics in o Being. New Yo k: Basic Books.
Landau Ba ba a, Jackendo Ray 1993: “Wha ” and “Whe e” in Spa ial Lan-
guage and Spa ial Cogni ion. – Beha io al and B ain Sciences 16, 217–38.
Cogni i e G amma . A Basic In oduc ion. Ox o d Uni e si y P ess.
Le inson S ephen C. 1996: Language and space. Annu. Re . An h opol. 25,
353–82.
Lé i-S auss Claude 1997 (1962): Laukinis pense . Vilnius: Bal os lankos.
ALGIRDAS SAUDARGAS
300 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Maceina An anas 1994 (1978): La philosophie o igine e signi ica ion. Éch ai 6. Vilnius: Min is.
Mancia Mau o 2006: Implici memo y and ea ly un ep essed unconscious: Thei ole in he
he apeu ic p ocess (How he neu osciences can con ibu e o psychoanaly-
sis). – In J Psychoanal 87, 83–103.
Mandle Jean 2004: The ounda ions o mind. O igins o concep ual hough . Ox o d
uni e si y p ess.
Ga y Ma cus, F eeman Je emy 2015: The Fu u e o he B ain: Essays by he wo lds
leading neu oscien is s. P ince on Uni e si y P ess. ing: Ges u e and embodimen in
Ma ghe is T., Edwa ds L., Núñez Ra ael R. 2014: Mo e han me e handwa-
expe ma hema ical p oo . Eme ging Pe spec i es e-Russo. Cha lo e, NC:
on Ges u e and Embodimen in Ma hema ics, ed. by L. Edwa ds, F. Fe a a, D. Moo-
IAP-In o ma ion Age Publishing. McGilch is Iai n 2009: B001KE101Y Mas e and His
Emissa y: The Di ided B ain and he Making o he Wes e n Wo ld. Yale Uni e si y P ess.
McLuhan Ma shall, Wa son Wil ed 2011 (1970): F om Cliche o A che ype.
Gingko P ess.
Mün e Thomas F., U bach Thomas P., Düzel Em ah, Ku as Ma a 2000:
E en - ela ed b ain po en ials in he s udy o human cogni ion and neu opsychology. –
Handbook o Neu opsychology 1, ed. by F. Bolle , J. G a man, G. Rizzola i. Nas opka
Kęs u is 2010: Li e a ū os semio ika. Vilnius: Bal os lankos. Ra ael Núñez 2008: Wha is
Ma hema ics? Pauli, Jung, and Con empo a y Cogni i e Science. Recas ing Reali y:
Wol gang Paulis Philosophical Ideas and Con empo a y Science, ed. pa H. Al manspache ,
H. P imas. New Yo k: Sp inge . Ra ael Núñez, Lako G. 1998: Wha did Weie s ass eally
de ine? The cogniNúñez Ra ael, Ma ghe is K. 2014: Cogni i e Linguis ics and he concep (s)
i e s uc u e o na u al and epsilon-del a con inui y. – Ma hema ical Cogni ion 4(2),
85–101.
o
Numbe . – The Ox o d Handbook o Nume ical Cogni ion, ed. by R. Cohen Kadosh, A.
Dowke .
Palionis Jonas 1999: Les sciences du langage o igmenys. Vilnius: Jand ija. Pa ackas
Pa ackas Algi das 1983 (1979): Saulė i k yžius. Kaunas: sa ilaida.
Algi das e k . 1984: E hos. Bal es cul u e e Li u iškoji sa imonė. Kaunas: Įž algos
sa ilaida.
Fonoseman inės sakmės lie u ių kalbos žodyne
Insigh s 301 /
Pa ackas Algi das 2014: LITUA. Li uanis ika, publicis ika, bele is ika. Vilnius:
Ve smė.
Pa ackas Algi das e k . 2014: Li uanie es ydija. Kaunas. Pe i o Jean,
Pa ackas Algi das, Ža skus Aleksand as 2013 (2002): Vi smų knyga. Kaunas.
Dou sa René 1998: Modèles dynamiques e linguis ique cogni i e: e s une
séman ique mo phologique ac i e. Rappo du CREA 9809, Ecole
Poly echnique.
Razauskas Dainius 1997: Ling is inė bep o ybė e sh en oji kalba. Liaudies
cul u e 1, 1018.
Razauskas Dainius 2006: E noso aiA. Pa ackas e A. Ža skus. Liaudies cul u e
2, 45–47.
Saud Algi das 1986: Le mo du is p a ė us. Kaunas: sa ilaida. Sla ėnas Paulius
1984: Gam amokslinis ž ilgsnis dans p okalbes. La science e la ie 7, 3435.
Sla ėnas Paulius 2001 (1985): P okalbės p asmingumas. Akademikas Paulius Sla-
en nas. Vilnius: Vilniaus uni e si é, 259278.
Smoczyński Wojciech 2006: La ingalų eo ija i lie u ių kalba. Vilnius: Lie u ių
ins i u de langue.
S ickgold Robe , Malia Ap il, Magui e Denise, Roddenbe y Da id,
O’Conno Ma ga e 2000: Replaying he Game: Hypnagogic Images in No mals
and Amnesics. Science 290, 350353. Science 290, 350353. Science 290, 350353. Science 290. Science 353. Science 390. Science 353. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390. Science 390.
Sulloway F ank J. 1991: Reassessing F eud‘s Case His o ies. The social
cons uc ion o psychoanalysis. ISIS 82, 245275.
Talmy Leona d 2000: Towa d a Cogni i e Seman ics 1. Concep s uc u ing sys ems.
Camb idge, MA: MIT P ess.
Valen as Ski man as 1997: Ling is inis pasaulis poezijoje. Vilnius: Mokslo e
encyclopedijų édi ions ins i u .
Valen as Ski man as 2007: Mė(lynojo)nulio ling is ica Vlado B aziūno e Sigi o
Gedos poezijoje. Vilnius: Bal os lankos.
Valen as Ski man as 2012: Kalbos s igmos poezijoje: (p ō)nōmen. Šiauliai: Šiaulių
uni e si e o leidykla.
Vandeloise Claude 2010: Genesis o spa ial e ms. Language, Cogni ion and Space, ed.
pa E ans Vy yan, Chil on Paul. Equinox Publishing L d., 171192.