S aipsniai / A icles 235
ANŽELIKA SMETONIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Mokslinių in es igaciones di ección: iejos esc i os leksika.
M. PETKEVIČIAUS KATEKISMO
(1598) ABSOLUTIEJI
SININIMAI KIT XVIXVII A.
LIETUVI LEGABLOS RAŠT
FONE
Absolu e Synonyms in he Ca echism o
Pe ke ičius in he Con ex o O he Li huanian
W i ings o he 16 h–17 h Cen u ies
ANOTACIÓ En es e a ículo se analizan 1598 m. edi o Me kelio Pe ke ičiaus ca ekismo ( oliau
PK) absoliu ieji sinonimai (duble ai), cuyo uno es es animas o igen, o o sa akilmis Li u ias
lengua palab a. Po lo gene al se c ee que es e ca ecismo lengua es bas an e pob e, y
e imas p incipalmen e dicodinis, po lo an o en el a ículo p e ende acla a si PK ija
absolu ieji sinónima ue habi ual XVIXVII a. lexicico pa e y qué pudo de e mina más a os
duplice os, encon ados solo PK, consumo. Siendo es e obje i o, del M. Pe ke ičiaus
ca ecismo se escogen odas las pa ejas de sinónimos sis emá icos y de ellos se a ancan
absoluu ieji sinónimas. Lie u iškas PK ex o se compa a con la aducción uen e en polkų
kalba. Los signi icados de los sinónimos e i icados en la edición elec ónica del dicciona io de
la lengua Li uania, pe o p esen ados p incipalmen e basado M. Pe ke ičiaus ca ecismo.
ESMINIAI VOODŽIAI: M. Pe ke ičius, sinónimo, sla izmo, hib idas, skolinys.
ANNOTATION
This a icle ocuses on he absolu e synonyms (double s) used in he Ca echism o Me kelis
Pe ke ičius o 1598 (CP), whe e one elemen is o o eign o igin, whe eas he o he wo d is an
indigenous one. The language o his Ca echism is hough o be a he poo and i s ansla ion
is ega ded mainly as li e a y one. The e o e, an a emp is made o iden i y whe he he
absolu e synonyms used in he Ca echism cons i u ed a ypical pa o lexis in
ANŽELIKA SMETONIENĖ
236 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX he 16 h17 h cen u ies and wha could ha e de e mined
he use o a e double s ound in he CP only. In pu sui o his goal, all he pai s o sys emic
synonyms we e picked ou om he ex and absolu e synonyms we e singled ou om hem
a e wa ds. Then he Li huaninyms we e looked up in he elec onic Dic iona y o he
an ex o CP was compa ed o he Polish sou ce o ansla ion. The meanings o he syno-
Li huanian Language, bu hey a e
i s p esen ed ollowing he Ca echism o Pe ke ičius.
KEYWORDS: M. Pe ke ičius, synonym, Sla ism, hyb id, loanwo d.
ĮVADAS
Me kelio Pe ke ičiaus ca echism ( oliau PK) es el segundo lib o de Li uania en la
G an Kunigaikš ys ėje Li uania lengua edleis a. Ella apa eció p aėjus os
jiems me ams po pi mosios knygos lie u ių kalba išspausdinimo, be jos kalba
iki šiol mažai y inė a. Šis ka ekizmas y a ipiškas XVI–XVII a. e o ma ų kū-
inys – jame pa eikiama maldų, giesmių, nu odoma bažny inių apeigų a liki-
mo a ka, ap a iami ikėjimo pama ai (ž . Kuźmina 2002: 17–18). Daugiausia
PK y a i as kaip li e a ū os objek as (Melle 1984; Pociū ė 2000; Pociū ė-Abu-
ke ičienė 2005; Niedźwiedź 2008), o s aipsnių apie jo kalbą pa eng a nedaug
(Zinke ičius 1970; Maskuliūnas 2009). Bend esnio pobūdžio pas abų apie šio
eka ekismo leksiką es á dada en ch es oma iniuose leidiniuose (Palionis 1967;
Zinke ičius 1988). Exac amen e M. Pe ke ičiaus ca ekismo leksiką es y ęs Jonas
K uopas (1970). Él no solo compuso en es e ca ecismo un dicciona io de palab as
us ojamų, sino y p esen ó no as de PK el léxico compuís. El obje o des e
a ículo es M. Pe ke ičiaus ca ekismo absoliu ieji sinonimai ( ambién llamados
duble ais), cuyo uno es animas o igen, o o sa akilmis lie u ių kalbos žodis.
P e aja la opinión de que M. Pe ke ičiaus lengua es mucho p as esnė que
Mikalojaus Daukšos lengua, y el p opio e imas es dicodinis, en él gausu
s e imybių, aigi p e ende acla a , si PK usa los sinónimos absolu ieji ue on
u ilizados en o os XVIXVII a. esc i os de lengua li uanos y son habi uales de ese
me o eiškinys y qué pudo de e mina la PK de los duplice os, encon ados an
solo. Siemp e de es e obje i o, p ime o de PK se escogen pa es de sinónimos
sis emicos (61) y de ellos se excluden absoluu ieji sinónimos, en onces se
compa an li e išk PK ex o y adu io uen einis lenkų kalba. Nag inėjami sólo
sa akilmis, o ki as – s e imos kilmės žodis, . y. į analizę neį aukiami okie
a ejai kaip ko nas is PK 20910 i disciplina, pame a onė PK 288 i pakū a PK 859,
aquellos sinónimos, del cual uno es pues ambos miemb os del pa son skoliniai.
Adicionalmen e el ma e ial se ecoge de o os XVI XVII a. esc i os indicado es así como publicadas conco dancias, ella se complemen a ejemplos de
de las lenguas Lie u ių.
A ículos A icles 237 /
M. Pe ke ičiaus ka ekizmo (1598) absoliu ieji sinonimai ki ų
XVI–XVII a. lie u ių kalbos aš ų one
La de inición de sinónimos, a ody ų, es elemen a us es la misma o ce canos
signi icados palab as (LKE 2008: 488). Sin emba go, la p egun a su ge, cómo
en ende p oximidad. La sinonimía es nomb ada uno de los con o e idas
con empo anias leksicales semán icas p oblemas (Jakai ienė 2010: 119120), y la
simili ud se p opone a a como algo algo ines able y caduco, ya que no hay una
mane a de unda , como una cosa o enómenozo es pa ešus á o o (Mu phy 2003:
137). Lynne‘as Mu phy hace hincapié en que hablando de sinónimos se p oduce
con adicción en e uni o midad y simili ud, aunque una pa icula idad su ge de
o a (Mu phy 2003: 139), y que es necesa io comp ende que la sinonimía es una
elación en e dos palab as que deno an el mismo signi icado o concep o, y no una
elación en e los signi icados de dos palab as (Mu phy 2003: 145). Aunque sob e
los sinónimos de la lengua li uana y sus especies se es bas an e esc i o (Župe ka
1978, 2012; Jakai ienė 2010; Pikčilingis 1969, 1988; Miliūnai ė 2009; Vaskelienė 2000, 2004,
2013a, b; Vaskelienė, Kučinskienė 2012), el p oblema de los sinónimos es has a aho a
ac uali, ya que hay di e sas opiniones debido a de iniciones y clasi icaciones
(Vaskelienė, Kučinskienė: 2012), 15 o absolu i, a los sinónimos (p.ej., ka elis
balandis) oda ía se hace poca a ención, aunque y son pa e de los lexíme os. A los leksónicos sinónimos ambién se asignan y di e enciaciños sinónimos
(p.ej., cabklys kuinas). Ellos en lenguas Li u ias, como y en o as lenguas
indoeu opeos, son signi ica i amen e más ecuen es que absoliu ieji sinónima.
Tal enómeno se explica sin di icul ad en el sis ema lingüís ico coexis i a ios
daik o a eiškinio pa adinimams nep asminga, o ano kai ku ių mokslinin-
comple amen e idén icos al mismo kų, incluso imposible (Cha e 1971; Ha is 1973).
min į, jog mėginan apib ėž i sinonimus daugumoje da bų dėmesys su elkia-
mas į seman inius ski umus, o ne į bend umus. Ki aip a ian , žodžiai, ku ių
eikšmių spek as isiškai su ampa, y a adinami leksiniais duble ais, a ian ais,
o sinonimais laikomi ik okie žodžiai, ku ie u i am ik ų eikšmės ski umų
(Апресян 1974: 217). Vis dėl o L. Mu phy a k eipia dėmesį į ai, kad Johnas
Ju ijus Ap esjanas es le an ado Lyonsas es en a izado, que las palab as cuyos
an o signi icados como cualidades coinciden, se llaman absoliučiaisiais sinonimais
(Mu phy 2003: 151). En lingüo y ea Li uania absoliu ieji sinónimai (duble ai), apañas
signi icanzas, pe o dis in as exp esiones de la lengua unidades, son conside ados
pa e de sis eminių sinonimų. Llama los a ian es, basado p ác ica ex anje a,
se ía e ónea, ya que los lingüo y oje li uanos se conside an a ian es sólo de la
misma unidad lingüís ica a mainas (Župe ka 2012: 29), ellas pa icula men e p opias ni elmenium mo ologiniam.
Algunos académicos c een que el c i e io de la in e cambiabilidad mu ua, cuando
una palab a puede eemplaza o a y po eso no cambia el pensamien o de la ase,
es el más impo an e al de e mina la elación de sinónimia (Jackson, Ze Am ela
2001: 91). Pe o si los sinónimos ienen signi icados sepa an es componen es de,
comple amen e no impo a que los p incipales componen es coincidan, sen encia
signi ica i os pe juicios pueden apa ece . Ta kime , sakiniai Palenk gal ą, po que
ANŽELIKA SMETONIENĖ
238 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX unoodi. E alda Jakai ienė señala al hecho de que
la conjunción de sinónimos es di e en e, po lo que ellos no siemp e pueden sus i ui
uno a o o en la o ación (Jakai ienė 2010: 122). En endida que esencial sinónimos
cuojas es aunque pa cial cambiičiamum (Апресян 1974: 219), pe o sólo duplice ai
pueden se u ilizados así, que no hubie a expe imen ada ningún dicho de signi icado
cambicio. Sin emba go se puede suje oja y sus, . y. absoliu i os sinónimos,
exis is a im. Algunos académicos duplice os dis inguen de sinónimos (Апресян 1974:
217). Los signi icados de las palab as o malmen e pueden comple amen e coincidi ,
en la ase un duplice o cambiados o o signi icado de la ase nopocin a, pe o sin
emba go a menudo en cie o con ex o se u iliza sólo un cual duplice o. Po ejemplo,
iajando sin bille e homb e se llama sólo zuikiu y nunca se llama kiškiu; emp ano
bes iendo pe sona se llama y u iu, y no ie e siu. Teniendo en cuen a es o y se
a a de dis ingui ales palab as, que ienen semejan es signi icados y se u ilizan
en el mismo con ex o (ellos se llaman sinónimais), y a ian es, i. e. palab as, po las
cuales apellinado el mismo enómeno, peculia idad o daik as, pe o las palab as es án
ma cadas es ilis iicamen e y nunca in e cambičia una o a (Mu phy 2003: 151). En
o as palab as, apenas o dos palab as pueden se apa ús semán icamen e, pe o
como leksiniai une ai ellos pueden se apa ús, y isoliuo ai es udiando signi icados de
palab as duplice ų p esencia inegable, incluso si ellos algunos es udiosos
nep asc iamos a sinónimos.
No s kalbose duble ai i in e i, eikia nepami š i ieno iš sinonimų šal inių –
ki os kalbos. A žodžiai, ku ių ienas y a sa akilmis, o ki as – iš ki os kalbos
nada nema au y Palenk makaulę, po que nada nema au no a ėjęs skolinys1,
seman i icamen e comple amen e dobliuojan is lie u ių kalbos žodį, alo an ini
como duble ai? Sí, po que odos sus signi icados son iguales (Mu phy 2003: 146). Esa
uni o midad especialmen e se no a, cuando las palab as son uni eikšmiai.
Senuosios esc i os de la lengua li uanas en skolinys y de ales mismo
signi icaciones indigenis palab a se u ilizan p amaišiui, y desapa ece, que alguno de
ellos dependimas de uso del con ex o. Wol gangas Hockas, analizando Mikalojaus
Daukšos pos ilės leksiką, escoge la idea, que duble ai (llamados y lygia e čiais
palab as) no hay sólo lenguas li uanas, iejos años o en gene al e s os ex os
b uojas. Él sos iene que ales sinónimos pueden se asociados con la llamada
in e p e ación, pa ap azés una de esenciales igu as es ilos del Renacimien o a
un uso ecuen e, ellos es án basados en la pe cepción y in e p e ación del ex o
aducido y debe ían se en endidos más ampliamen e (Hock 2012: 2829). Sin
emba go hay que dis ingui sakinių sinonimiją de leksinės sinonimía (Mu phy 2003:
144). En es e abajo duble os se conside an y lexicico, y pa e sinonimía, ya que
ellos, como y o os sinónimos, es ca ac e ís ico chan amidad (Vaskelienė 2013b: 208): duble os pueden o ma eiles, uno de los miemb os puede ex ingui se, si cambiaicia su signi icado.
1 No u ima omenyje iejo klodo skolinių, que son la única mane a į a di a algún que sea daik á,
eiškinį o peculia idad.
A ículos A icles 239 /
M. Pe ke ičiaus ka ekizmo (1598) absoliu ieji sinonimai ki ų
XVI–XVII a. lie u ių kalbos aš ų one
Kyla y o a p egun a: a cuáles sinónimos asigna los plu ia eicšmia palab as, según
unas signi icados sinonimiški a una palab a, y según o os signi icados a o o?
Es udiando polisemía se en en a y con la cues ión esencial, que el signi icado de la
palab a es p incipal. Aunque a eces se sugie e basa se en el p incipio de
ecuencia, i. i. ipine, p incipal conside a más ecuen emen e usada el
signi icado (Glynn 2014: 14), odas las pa es compues as del signi icado de la palab a
plu ali eikšmio o man es uc u a, es án una elacionadas con o a mane a
diach oniniu y sinch oniniu (Jakai ienė 1988: 19 20). L. Mu phy en gene al sugie e
é minoą elaciones de signi icados, po que usualmen e sinónimos aba can una o
a ios signi icados de palab as, pe o no odos al mismo iempo (Mu phy 2003: 143). PK
us o los signi icados de palab as p esen ados p incipalmen e eniendo en cuen a
los signi icados de palab as en es e ca ecismo, apa ándose del plu ia eikšmio de la
palab a signi ica i os o alidad. Po ejemplo, zalieca o i, -a oja, -a ojo, como
puede juzga se de o os iejos esc i os y del dicciona io elec ónico de la lengua
Li uania ( oliau LKŽe), iene el signi icado ‘už a i, sin emba go es a palab a se
u iliza sólo en el signi icado ‘pasiūly i, po lo que los sinónimos PK ue buscado
basado ja PK. Ano J. K uopo, PK 25 . Todas las lexiconias que doblajan coinciden
comple amen e con los signi icados del sla ismo, po lo que la conexión de al
nuo kon eks o, i ai okius žodžius p ia ina p ie kon eks inių sinonimų.
sa akilmio y ex anje a o igen de palab a no di ie e en nada de los duplice os,
aunque del uso de uno de los a ios signi icados puede pe enece y ABSOLIUTIE
SINONIMAI (DUBLETAI) Ano J. K uopo, PK 25 , p oclaman que algunas eces o man
una leksiką li išką, po ejemplo, s a y i i buda, ke š as i minis as, p i aly i i
musk, syl e i i sma as (Kopas 1998: 164). J. K uopas a i ma que pa iñando de las
lenguas li uanas amė oyo y puoselė oyo M. Daukšos Ka ekizmo leksiką con PK
leksika, no able un g an paso a ás (K uopas 1998: 165). PK habla luga esos es
nesklandi, y es o mos a ía, que mucho eme asi uen e de aducción polkų kalba.
PK son más a os skolinių, de los cuales no hay o au (p.ej., hadnas is PK 13214), y
aunque en los esc i os de Kons an ino Si ydo ambién no son pocos sólo ellos
ca ac e ís icos skolinių bei hib idų, M. Pe ke ičių Zigmas Zinke ičius llama al
lenguaje de je ga de la iglesia (Zinke ičius 1988: 200). PK sla ismos y sus sinónimos
pueden subdi idi se en dos g upos. La p ime a cons i uye duble ai, . y. absoliu ieji
sinónima. Ellos no ienen signi icado dis ingui i os componen es de. ales sinónimos
y sla izmas, y sa akilmis palab a de Li uania suelen iene sólo un signi icado ó
sla izmo signi icanzas comple amen e coincide con a ias signi icados de la
palab a indigenio: buda o i, -a oja, -a ojo ‘s a y i PK 647 s a y i, -o, -ė 6926;
blūkladas ‘paklydimas, k ei a ikys ė PK 13321 klaidėjimas ‘ida, e ezija 732; cielas PK PK […] s eikas; odo, es i as PK 20519 odo PK 6712; če as ‘ elnias /
ANŽELIKA SMETONIENĖ
240 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
PK 1920 / elnias PK 13511; čias is ‘ga bė, paga ba’ PK 1919 / ga ba PK 3513, ga -
382; čias a o i, -a oja, -a oyo ‘ge b i, shlo in i o 58 58 ado n i, -ina, -ino 10821;
dy as ‘nuos abus s a , keis enybė, čuduklas pona 12218auklas 1374; s ebžia
‘d asia, ėlė, siela duh as PK 6789; g iešy i, -ija, - ijo ‘nusikals i, nusa a a a ē ē
1138, 1472 PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK 809 / liū as PK 8010; lieko ius ‘gydy ojas’ PK 25117 / gydy ojas PK 3127; loska
‘malonė’ PK 3822 / malonė PK 623; mečius ‘ka das, kala ijas’ PK 16011 / kala ijas
PK 6012; mylis a ‘malonė’ PK 496 / malonė PK 623; mūka ‘kančia’ PK 368 / kan-
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK P P P P P P P
P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P
P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P P ‘s ebuklas 14914 milaglas
1374; pūs y i, -ija, -ijo ‘naikin i 7218 naikin i, -ina, -ino PK 20822; ony i, -ija, -ijo ‘žeis i
PK 25122 žeis i, žeidža, žeidė 808; sko bas ‘ 4618 PK 4618; PK 6526; slūžy i, -ija, -ijo
‘ a nau i 189 PK a nau i, -auja, -a o PK 2275; s odas bandajaimen, PK 15326 PK PK
PK 7024; PK 2318 bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė
bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė
bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė bandė
pe sonas PK 1514 odo el mundo PK 869; še o ius ‘p e iso , u o , je e 2013
kiey / eykiſig gi Pone / lieko iau ik aſis / ißgidi […] PK 25117; Teikis bu ligoniu
p i eizdė ojas PK 1917.14; oblyčia ‘len a PK PK 206 62 len a PK 10517; ie a
‘ ikėjimas, ikyba PK 23 ikėjimas PK 14113; zokanas ‘įs a ymas PK PK PK 206 PK PK
10113; PK 4314 ley PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
ßwen a Pona Ch iſ uſa / ą k ikß imą da i umbim PK 1917. Sukei us ie omis
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK
izmas pasi enkamas dažniau, o ka ais, a i kščiai, dažniau pasi enkamas sa a-
kilmis žodis a ba abu žodžiai a ojami ienodu dažnumu. Vis dėl o PK ma y i
endencija dažniau a o i sa akilmį sinonimų po os na į, o ne sla izmą a sla-
PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK PK Duble ai comple amen e pueden eemplaza uno o o en la ase el sen ido de la ase no mo ió. Como ejemplo se pueden da a ios sen encias: Nes pues gi liga a langidi oiu silwa ingu linksmin oiu susp eus u gialbe oiu [...] 3127; Tęn pas gni s owedams s oche buwo Pe askas [...]18; [...] y wisokios biau ibes giwena baymey Diewa [...] PK214; [...] monems pißnomis okias biau is ba Pona okane duksis diena nak iodamas dumis a PK 4314; PK23 igi en onces según is a ima es la palab a indigen PK 160, el signi icado del sen encia no es solo nepak ay, sino el o igen de la palab a sla i.
Los a ículos 2 2 241 blúdas 3 buda o i, -a oja,
M. Pe ke ičiaus ka ekizmo (1598) absoliu ieji sinonimai ki ų
XVI–XVII a. lie u ių kalbos aš ų one
Dažniau pasi enkamas
sla izmas
Dažniau pasi enkamas
sa akilmis žodis
Sla izmas i sa akilmis
žodis a ojami
ienodu dažnumu
-a oyo 1 koce ys ė 1 e o 1 e ide ación 1
s a y i, -o, -ė 2 e o 1 g ieš i, -ija, -ijo 4 cielas
1 1le as 1 nusidė i, -iseda, 1 li isas 2 35 1
nusidėjo kožnas 56 1 4 4 9lo ius 1 13 elnias 19
3 ga ba ga bony 55 1 16 37pa a o as 1 paka a 6
médicos 1 1ka 7 čias is pona o i 12 12 1 kan len a
čias a o as, -a, -a, -a oyo 2 poms oja 1 3 3 3
ga bina i, -ina, -a ojo 1 3 dy as 1 ke jo 1
ke joulis, -a o 1 ke jo 1 ke jo 1 ke jo, -o 2
u bus a 2 u bus a 2 90 pujus a 2 28 allas, -o,
-o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o,
-o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o,
-o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o,
-o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o,
-o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o,
a min is 1d asia 97
ponas 567 hadina 3
-o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -o, -
a nau i, -auja, -a o 3 kala ijas 3
s ie as 67 mylis a 2
ANŽELIKA SMETONIENĖ
242 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Dažniau pasi enkamas
sla izmas
Dažniau pasi enkamas
sa akilmis žodis
Sla izmas i sa akilmis
žodis a ojami
ienodu dažnumu
PK ABSOLUTIEJI SINONIMAI (DUBLETAI) KITUOSE SENUOSIUOSE RAŠTUOSE PK
us ojamus duble us ale p incipalmen e la compa ación con M. Daukšos esc i os
1595 m. išleis u ca echizmu (h p: DK) y 1599 m. imp esdin a pos ile (h p: DP). Es as
uen es son del mismo pe íodo, M. Pe ke ičiaus a o a leksika a menudo se
compa a con M. Daukšos aš ų leksika, po lo que DK y DP puikiai calca buscando
acla a i, si en ese momen o en gene al p e alo polinkis consumi ales
absolučiuosius sinónimos. Dado M. Daukšos có inos son dos, y DP aún y es
conside ablemen e mayo olumen de uen e, se puede compa a sólo polinkius de
consumo de palab as, y no pa a ojimų núme o. Algunas palab as DP se u ilizan
incluso cien eces (p z., odo, malnias, iešpa is), PK así gausiai a ojamų
sinónimos ė a uno o o. DK Daukša, cons ui , -o, -ė, DP 432 -ony odas, 397, DP 1,
lygin i su M. Pe ke ičiumi, dažniau inkosi sa akilmius lie u ių kalbos žodžius
elnias ( elinas) DK 5312, DP 2323, ga bė, DP 4212, DP 389, ga bin i, -ina, -ino DK DK 8021,
DP 59749, DK d asia oja, nusidė i, nusidėjo DK 12612, DP 1548, 49 DK 9310, DP 15845,
klaidėjimas DP 1553 994, liu as 739, DP 1437, DP 1427, DP 483, DP 484, DP 484, DP 454, DP
454, DP 454, DP 454, DP 454, DP 574, DP 477, DP 434, DP 457, DP 457, DP 457, DP 484, DP 457,
DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP
487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487,
DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 487, DP
487, DP 487, DP 487, DP 487, DP 387, DP 387, DP 387, DP 487, DP 387, DP 487, DP 387, DP 387,
DP 387, DP 387, DP 387, DP 387, DP 387, DP 297, DP 297, DP 297, DP 297, DP 297, DP 297, DP
297, DP 297, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP,
DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP,
DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP,
DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, DP, M.
Daukšos en sus esc i os hay sólo unos pocos sinónimos, cuyo miemb o de o igen
ex año se usa más eces que la palab a indigenis en el mismo o igen: hadyna
(adyna) DP 1733919 (5521 k.) alanda DP 23426 (42 k.), lieko ius DP 514 (4 k.) gydy ojas DP
51434 (1 k.), zokanas DP 3148 (18 k.) ley DK 75 (41 k.), dūšia DP 9720 (41 k.) d asia DK 265 (31
k.) / DK. O las palab as še o ius DP 30615 y oblyčia DP 46113 sinónimai p i eizdė ojas
y len a, los cuales usaba M. Pe ke ičius, M. Daukšos esc i os en gene al
A ículos A icles 243 /
M. Pe ke ičiaus ka ekizmo (1598) absoliu ieji sinonimai ki ų
XVI–XVII a. lie u ių kalbos aš ų one
nepa a o i.
M. Daukšos esc i os en 13 PK us ojamų sinónimos es animas na io de o igen no
iene. M. Daukša abundan emen e usaba memo ia ‘memo ía; cosachas eco da i
. . DK 9910, DP 9522 (no memo ia), baimė DK 514, DP 625, kala ijas DP 1831, kančia
pona DP 13542, e o ėjimas DP 994, malonė DP 958, DP 25324, ayuda DK DP 8223,
en undimas DP 469, DP 9733, DK DK s ebuklas DP 1619, DP 425, a nau i, -auja,
-a o o 8116, DP 542, 881, DP 34437, iešpa a imas DP 415, a ne de los duplicados PK PK
247 PK 1341, PK 1703, PK 1704, PK 16018, PK 16018, PK 1608, PK 168, PK 168, PK 178, PK 168,
PK 168, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK
162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK 162, PK, 183, PK, 183, PK, 183, PK,
183, PK, 183, PK, 183, PK, 183, PK, 183, PK, 183, PK, 183, PK, 183, PK, e c. Además, ni DP ni
DK no exis e sla ismo pa ū o i PK 16413, ni exis e ni su indigenio sinónimo apu a i
PK 698. M. Pe ke ičiaus elección de usa consumi mencionados duble os
sla ismus dy as, loska, mečius, mylis a, mūka, pakusa, pamačia, pome is,
pona onė, sko bas, slūžy i, -ija, -ijo, s ochas y hib idą koce ys ė, y no
sa akilmius palab as de lengua li uanas, que se u ilizan M. Daukšos, pa ece
ex año, ya que y en o as an iguas uen es de lengua li uanas2 es as palab as
ex añas no son u ilizadas o son muy a as, en compa ación con sinónimos indigenías: dy as BP I aún pa a o as
57, KN SE 237, ChNT 286 (plg. s ebuklas Mž 211, VlnE 121, BB 2Me 32, BP
II 265, SD1 30, SD3 37, SG1 39, ChNT 4), pakusa – Q 33 (plg. pagundymas
Mž 138, SP II 57), koce ys ė sólo PK (plg. klaidėjimas MP 382, KN SE 261), pome is SD1 118, Q
214 MP (plg. memo ia 70, SD1 118, SD3 283, KN G 67), pona onė KN G 98 (plg. iešpa a imas
SD1 119, ChNT 3). Es o signi ica ía, que aunque M. Daukša e a de la lengua li uanas
puoselė ojas, elección consumi de ales duble s como dy as milagullas, pakusa
empundymas, pome is a min is, pona onė iešpa a imas, koce ys ė klaidėjimas
na ius indigenius palab as no ue ien sólo su conscien e ap esuelma ales sla izmas
no ue on an sma kamen e papli ę. / / Basándonos PK e s o ex o uen e,
p epa ado u polkų kalba, y su aducción al idioma li uanos, se puede hace deducción,
que sla izmai pakusa, pome is, pona onė (išsky us dy as) PK pa a o i eniendo en
cuen a en eks ą lenkų kalba: le. [...] ieś nas ey nocy p zeßłey pokusy chy ey
ßa anskiey [...] // lie. iuog sią nak i pe eiusią pakusos welnio ki oio [...] PK 2024; le / [...] od
ca a y od pokus ch oni [...] // lie. [...] nuog welnia e pakusu dengia [...] PK 11213; le. [...] aby
sobie na pamięc p zywiodł wßy kiego ycia swego na ym swiecie [...] // lie. id saw an
pomie ies p iwes u wisą giwenimą sawa an swie a [...] PK 2471; le. A no odwłacay daley
ewgo Panowania [...] // lie. O no a olink olaus sawos ponawonios [...] PK 11323. Híb ido
koce ys ė es su gido cuan o más lib emen e aduciendo ex o, pe o is o que ex o
lenkų 2 Algunas uen es ab e ipos (BP, VlnE, Q, MP, C) ima amos de LKŽe.
ANŽELIKA SMETONIENĖ
250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
SG Saliamonas Sla očinskis. Giesmes ikieim y ka holickam p idia ancias, 1646. P ieiga
po in e ne : h p://www.lki.l /senieji as ai/db.php. SP Pun ai sakymų, III, pa . F.
Spech . Gö ingen, 1929. Wol enbü elio pos ilė, WP 1573. P ieiga po in e ne :
h p://www.lki.l /senieji as ai db.php./
LITERATŪRA
Cha e Wallace 1971: Di ec ionali y and pa aph ase. – Language 47, 1–25.
Glynn Dylan 2014: Polysemy and synonymy: Cogni i e heo y and Co pus me-
hod. – Co pus me hods o seman ics. Quan i a i e s udies in polysemy and synonymy,
7–39.
Ha is Roy 1973: Synonymy and linguis ic analysis. Ox o d: Blackwell.
Hock Wol gang 2012: Un e suchungen zu Daukšas Pos ille – I. Doppelungen. – A -
chi um Li huanicum 14, 9–98.
Jackson Howa d, E ienne Ze Am ela 2001: Wo ds. Meaning and ocabula y: An
in oduc ion o mode n english lexicology. London, New Yo k: Con inuum.
Jakai ienė E alda 1988: Leksinė seman ika. Vilnius: Mokslas.
Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija. Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
K uopas Jonas 1970: 1598 m. Me kelio Pe ke ičiaus ka ekizmo leksika. – Lie u ių
kalbo y os klausimai 12, 83–154.
K uopas Jonas 1998: Rink iniai aš ai. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
Kuźmina Da iusz 2002: Ka ekizmy w Rzeczypospoli ej XVI i począ ku XVII wieku.
Wa szawa.
LKE – Lie u ių kalbos enciklopedija. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u-
as, 2008.
Maskuliūnas B onius 2000: Sa ybiniai į a džiai Me kelio Pe ke ičiaus „Ka ekiz-
me“. – Bal u iloloģija 18, 113–120.
Melle Ka a zyna 1984: O pieśniowej wó czości Jakuba Lubelczyka. – Pamię nik
Li e acki 75(4), 151–175.
Miliūnai ė Ri a 2009: Daba inės lie u ių kalbos a osenos a ian ai. Vilnius: Lie-
u ių kalbos ins i u as.
S aipsniai / A icles 251
M. Pe ke ičiaus ka ekizmo (1598) absoliu ieji sinonimai ki ų
XVI–XVII a. lie u ių kalbos aš ų one
Mu phy Lynne 2003: Seman ic ela ions and he lexicon. Camb idge: Camb idge Uni-
e si y P ess.
Niedźwiedź Jakub 2008: Jan Kochanowski, poe a Li ewski. – Ac a his o ica uni e -
si a is Klaipedensis 16, 179–187.
Palionis Jonas 1967: Lie u ių li e a ū inė kalba XVI–XVII a. Vilnius: Min is.
Pikčilingis Juozas 1969: Leksinė i g ama inė sinonimika. Kaunas: Š iesa.
Pikčilingis Juozas 1988: Sinonimika. Kalbos igū os. Kaunas: Š iesa.
Pociū ė Daino a 2000: P igim ies pančiai a įs a ymų lais ė: kai ku ie Mikalojaus
Daukšos Pos ilės „P akalbos į malonųjį skai y oją“ aspek ai p o es an ų min ies kon-
eks e. – Li e a ū a 38(1), 23–31.
Pociū ė-Abuke ičienė Daino a 2005: Psalmės Lie u os Didžiosios Kunigaikš-
ys ės giesmynuose. XVI a.: nuo Nes yžiaus ka ekizmo iki lie u iškųjų Me kelio Pe ke-
ičiaus e imų. – Li e a ū a 47(1), 29–43.
Vaskelienė Jolan a 1999: Da ybiniai eiksmažodžių abs ak ų sinonimai. – Linguis-
ica Le ica 4, 110–143.
Vaskelienė Jolan a 2000: Da ybiniai sinonimai. Šiauliai.
Vaskelienė Jolan a 2004: Da ybinių sinonimų unkciona imas eks uose. – Filolo-
gija 9, 47–54.
Vaskelienė Jolan a 2013a: Daik a a džio k apas i būd a džio k apus, -i sinoni-
mai. – Ac a humani a ica uni e si a is Saulensis 17, 103–113.
Vaskelienė Jolan a 2013b: Da ybinių sinonimų, da ybinių a ian ų i pa onimų pa-
našumai bei ski umai. – Žmogus i žodis 15(1), 206–214.
Vaskelienė Jolan a, Kučinskienė Ramunė 2012: Daba inės lie u ių kalbos
būd a džių da ybiniai sinonimai. – Žmogus i žodis 14(1), 153–161.
Zinke ičius Zigmas 1970: M. Pe ke ičiaus ka ekizmo (1598 m.) a mė. – Bal is ica
6(2), 227–243.
Zinke ičius Zigmas 1988: Senųjų aš ų kalba. Vilnius: Mokslas.
Župe ka Kazimie as 1978: P ak inė s ilis ika (sinonimai). Vilnius: Lie u os TSR
aukš ojo i specialiojo idu inio mokslo minis e ijos Leidybinė edakcinė a yba.
Župe ka Kazimie as 2012: S ilis ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla.
Апресян Юрий Дереникович 1974: Лексическая семантика: синонимические
средства языка. Москва: Наука.
ANŽELIKA SMETONIENĖ
252 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Absolu e Synonyms in he Ca echism o
Pe ke ičius in he Con ex o O he Li huanian
W i ings o he 16 h–17 h Cen u ies
SUMARY
The Ca echism o Me kelis Pe ke ičius (CP) was published h ee yea s a e he publio lexis in
ca ion o he Ca echism by Mikalojus Daukša. Though he CP is he i s Li huanian book
o he Re o me s in he G and Duchy o Li huania, i has so a ecei ed li le a en ion
om schola s. The Ca echism has been discussed mainly in he gene al con ex o Li h-
uanian w i ings o he 16 h–17 h cen u ies, and schola s ha e mos equen ly ocused on
he ansla ions o psalms in he Ca echism o Pe ke ičius om he Polish language. The
g amma ical, lexical and phone ic ea u es o he language in he CP ha e been analysed
in se e al a icles only. This a icle ocuses on absolu e synonyms (double s) as a segmen
he Ca echism o Pe ke ičius, whe e one elemen is o Sla ic o igin o a hyb id wi h a Sla ic s em
and he o he elemen is an indigenous wo d. El goal o he a icle es pa a iden i ica whe he
he absolu e synonyms ound in he CP we e ypical o he lexis in he 16 h17 hcen u ies and
wha could ha e de e mined he use o a e double s ound in he CP only. In pu sui o his
goal, all he pai s o sys emic synonyms we e selec ed om he Ca echism o Pe ke ičius and
absolu e synonyms we e singled ou a e wa ds. The Li huanian ex o he Ca echism was
compa ed o he Polish sou ce o ansla ion o e eal he in luence o he o iginal ex on he
ansla ion in o he Li huanian language. Though he absolu e synonyms om his Ca echism a e
mos equen ly ound in o he Li huanian w i ings o he 16 h17 h cen u ies, his Ca echism is
ega ded di e en ly in some cases, because a e synonyms, which a e no a es ed in o he
sou ces, can be ound in i . The easons o he choice o such lexis by Pe ke ičius a e no
always clea , because in some cases he ex in Polish did no seem o ha e any in luence on his.
Į eik a 2018 d. oc ub e
ANŽELIKA SMETONIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
anzelika.sme [email p o ec ed]