BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
AR TERMIN SINONIMIJA YRA TRŪKUMAS?
O cien is a semp e de e e escolha de e mos e libe dade de c iação de
no osada as. Sem essa libe dade impossí el o p og esso cien í ico.
Kazimie as Gai enis
1
ESMINIAI VOODŽIAI: e minos sinonimija, e minos a kyba, baseadaji
sinonimija, mo y aciniai sinonimai.
ANOTACIA
O a igonyje no con ex o do manejo de e mos a a-se sis emá ica sinonimia de e mos. Com base nos
mais impo an es abalhos de e minologia li uanas e dados de e minog a ia, abo da-se a aliação da
sinonimia de e mos, sua elação com e mos de manejo e pe mąs oma baseada na noção de sinonimia de
e mos. Da -se conclusão de que embo a po azões p agmá icas sinonimija de e mos eng ina e ela
egula iza obje i a, po ém e minų sinonimiją a alia apenas como de icião não é obje i o: e minų
sinonimiją e e minų a kybą uneja abik yp is elação, e sinonimijoje suspinina kalbinis, kogni y inis bei
komunikacinis e minų lygmenys.
ĮVADAS
e minos sinonimiação e minologia li uãs esc i a bas an e nãožai (apž algą i li e a ū ą apie ž .
Mi ke ičienė 2015), po ém es e á iosalypis eiškinys ainda oli g ažu neiš i as, ale não uma
monog a ia. Es e a igo ė a pasiž algimen o po e minų sinonimijos lauką. Es a ubinas das
línguas li uanas (VLKK) p o ocolá io n u im ap o ado especialidade p og ama de linguagem no
p og ama dos e mos sinonimijas ques ão, como e supos oji sinonimija, a sidu ia g e a
e minijos e os, ais como ne aisyklingi da iniai, ne eik ini e iniai e k .
(VLKK 2014). Tai eikšmingas dalykas, nes užkoduojamas bend as neigiamas e minų
1
Gai enis Kazimie as. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2014, p. 253.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 2
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
sinônimos in e p e ado. No en an o a i ados VLKK adminis ado pelo nacional e minų banko
(TB) pa ikslin ąją paiešką, ê-se que um dos paieškos k i e ijų e mo sinônimo. Obje i o do
a igo discu i a aliação da sinonimia de e mos da língua li uânica, es abelece sua elação com
e mos de manejo e pe mąs i i undamen ada e minos sinonimia concepok. Tam e iuimi
2
p incipais abalhos e minologiais Li uães, examinam-se dados e minog a ia. Uma ez
sinonimia analisada no con ex o do manejo de e mos, baseiam-se não sinonimais a osena, e
ase, a a-se só sis eminė sinonimija. Aplicomas desc i omasis anali is
me odas.
VIENAI SĄVOKAI TIK VIENAS TERMINAS:
REIKALAVIMAS, PRINCIPAS AR AKSIOMA?
T adição apês e mos sinonimiação e i ação é p agma icas na u eza sinonimai di icul a
comunicaçãoção, sem necessidade ap edona lembin ão, pode con undi e mos sis emá icos
elações. E i ação de sinônimo di e amen e elacionada e com ciência e mais amplamen e
ca ac e ís ica do es ilo emá ico: p ecisão e cla idade.
Como sabe, e minos le an am am ce os e i k a la i m ai. À exigências sinonimais
não (ki aip uma noção um e mo, mononimija) undamen os em abalhos de
3
e minologia li uanos (Keinys 1980; Gai enis 2002; mais s . Gai enis 2014: 204
213) não classi icado.
Angelė Kaulakienė (1994, 2009) a ques ão da sinonimia de e mos di e amen e elaciona com
uma exigência de signi icšmiškumo: a um e mo um concei o, a um concei o um e mo.
S asys Keinys 1980 m. umaa eikšmiškumą conside a a uma das mais impo an es exigências
4
le an adas a e mos, po ém o explicou apenas como e minų monosemiją (umaje domínio),
sepa ou da mononimijs (Keinys 1980). 2013 m. a igo dedicado à p oblemia de e minos
una eikšmiškumo o au o a i mou que isso é mais desejamen o (Keinys 2013: 50).
2
Te minų a kyba, com base K. Gai eniu (2002), en endida como e minų sis eminimas e
no minimas.
3
S asys Keinys é pa a ojęs e miną iena aiškiškumas (Keinys 2013: 47), plg. em TB incluído in e au inį LST
ISO 1087-1:2005 e miną mononimija san ykis en e žymiklių e poemos em uma língua, quando um concei o em
o único žymiklį (TB 2019).
4
Plg. o me o e s inį in e nacional pad ão de e minologia (1990 m.), no qual unicenexmis e mo e concepção
co espondência é explicada assim: Suda uma e minologia pad onizada, é desejá el que um e mo signi icasse apenas
um concei o, e o concei o osse signi icado apenas um e mo (LRST 1115-90: 19). K. Gai enis é esc i o, que pa e des e
pad ão a i mações não co espondem con empo âneas linguo y os samp a as (Gai enis 2014: 215).
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 3
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
P aei ą amžių e minologia dos li uanos de ido his ó icas e poli icas si uações maio in luência a
inha usų (so ie inė) e minologia. A. Kaulakienės de usso língua ads oje li o T abalho
Te minológico (Pag insdai e mé odos), cuja o iginal compos o de aco do Dmi ijaus Lo ės e TSRS
Mokslų akademijos Mokslinės- echninės e minologijos komi e o da bus, sinonimia in e p e a-se
como g ande de iciência e minija (TD 1973). 1979 m. K. Gai enis como um dos p in c ip ų da
e minologia li uânica dis inguiu a in odução de concei os em um e mo (Gai enis 2014: 114). No
en an o, ele en a izou que aqueles p incípios, ou seja, incluindo e sinonimia e i ação, não indicam,
qual de e ia se a e minologia li uânica, e e le e ano me o po os décadas e mos baseadas
e minologijos da bo p ak iką ( en pa : 113). Vadinasi, p incipas į a dy i są oką ienu
p á ico de o denamen o de e mos abalhikeis e polinkias. K. Gai enis monog a ijoje (2002) a
p incípios sob e um e mão uma concep oia não alba. Po ou o lado, se ol a mos a XX a.
p imei a me ade, se á is o que Kazys G inius ainda em 1913 no ela ó io lido ado na Lie u ių mokslo
d augijoje Apie bo anikos o ganog a ijos lie u iškąją e minologiją (išpausdin a G inius 1914)
como p imei o assun o, do qual se pode exigi da e minologia cien í ica, indicou: 1. Que a cada
en endimen o hou esse um nome, uma pala a, po que e mo da ciência isso é e dadei o nomen
p op ium e de em se só um (G inius 1914: 4). Con a os olhos K. G inius, sem dú ida, inha
e minologia bo ânica. Jonas Jablonskis exigia uni o mos e mos, sob e udo escolas (ž .
Jablonskis 1935: 280), ambém e ciência na pala a, imp ensa (plačiau ž . Keinys 2012: 45). Kazimie as
Būga, ano S . Keinio, e minos sinonimiais e i ação exigência, pa eis, es ic amen e nãoėlė (Keinys
2012: 43). Esc e endo sob e em 1920 Ju gio Elisons zoologia sis emá ica e mos de diccioná io, no
qual incluída sinónimos, K. Būga a i mou que [i]š á ios diccionêlio dadas e mos de gal o lei o os
escolhe á aquela, cuja on e lhe apa ece á esąs ik esnis (Būga 1961: 784). O p imei o eó ico da
e minologia li uana S asys Šalkauskis sob e sinónimos ne ašė, po ém impo an e sua idéia, que
pa ekę em e minologia cien í ica, pala as nãous ings a em e mos seman iniu (Šalkauskis 1991:
43). Henceasi, pode le an a -se p essupos ão, que, seu man imo, e miniei ca ac e ís icos os
mesmos seman iniai eiškiniai como e nespecialiajai leksikai. Te minologia Lie u ių já não um
dezme ão esc e e, que e minos e i ação sinonimia é ela i a i us. Segundo S . Keinio, p ohibições
de sinonimia e minologicamen e de a o ė a gana o malios dekla acijos (Keinys 1980: 102),
p a ickoje e mesmo diccioná ios sinonimija mui o di undusi (Keinys 2005: 254). K. Gai enis a i mou
que [ ]ūlos s i ies e minijoje semp e es i sinonimos e duble ų (Gai enis 2002: 34). A. Kaulakienė
opina, [k]a ego iškas p oibimen o de sinónimos, cujo p ak iškai e minijoje nesilaikoma, em a lado
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 4
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
nega i aę, po que, p imei o, a eo ia sup išime com a p á ica, segundo, comple amen e abandona
5
sinónimos não sucess a (Kaulakienė 1994: 51; 2009: 167168). Po an o, baseando-se da ísica e écnica
e minija (e isso signi ican e), sinonimiją alo iza ela o e ece mui o lanksčiau, di ide jus i icada e
nepag įs ąją e minų sinonimiją, es a úl ima pela al a de e minijos de empo. A. Kaulakienė
dis ingue cla amen e apenas dois ipos de sinonimia baseada: Li u iškų e in e nacionais e minos
sinonimiją, sudė inių e elipsinių e minų sinonimiją.
Enciklopediniuose są okos „ e minas“ s aipsniuose nu odoma siekiamybė, kad
e mos não de em sinónimos (LKE 2008; VLEe 2019). Lexicologia Li uânia sem sinónimos é
mencionado como um dos e minos a ibu os, dis inguindo eles de companh auças unidades
lexicicas, e dade, com limi ações, plg.: Nusėjis o ę e mos de de e minado amo são (ou pelo
menos de em se ) as únicas denominações de concei os (Jakai ienė 2010: 185). Embo a na
e minologia a i mem que em que passa alguns décadas, pa a que os e mos nos
es abelecessem e a exigência um concei o um e mo se o nasse ealybe (Kaulakienė 2014: 16),
po ém a pa i de pesquisas empi icas de e minologia (ž .: Gai eny ė 2000; Zemle ičiū ė 2001;
S anke ičienė 2012; Vlada skienė 2018; Aukso iū ė 2015 e k .), ambém de dados
e minog á icos, é possí el que isso se aplique a e mos indi iduais ou seus g upos, e não
apenas a oda a á ea. TERMIN SINONIMIJA IR TERMIN TVARKYBA En ep e minos sinonimijas e
e minos a kybos pode-se insegui abik yp į yšį (ž . 1 ig.) sinonimija é e e minos
a bosky causa, e e minos a kybos pasekmė. Tai undamen al A. Kaulakienė idéio, que
e miniação sinonimiedade e a ian idade apa ecimen o é nenu ūks amas p ocesso
(Kaulakienė 1994: 53).
5
Te minu duble o K. Gai enis e e i amen e en e a dio os absolučiuosius sinónimos. Duble o
concep oca à e minologia li auens se á en e engusi do usų e minologijos abalhos, mas amplamen e nãosi i ino.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 5
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
1 PAV. Sinonimias de e mos e e mos de manejo elação Sinonimia como causa de manejo de
e mos. Tan o da Li uânia, quan o de li e a u a es angei a sinonimia adicionalmen e é
conside ada p imá io qualque e minijos sis ema ou posis emio o ma imosi e apo b uožu.
Mui as ezes naquele momen o concei os e seus escopos, in e - elações, classi icacionai
6
elações não são de odo cla os. A i ma-se que algum empo usados alguns sinónimiški e mos é
a mesma conce okhi in oduzi . Assim mesmo e com no os, nenusis o ėjusių поняток
названиями. T azendo uma de e minada á ea e miniją, ge almen e escolhe-se de sinonimiais
e minos (ou c ia-se no o e mo), e caso deixam-se á ios e mos isso a mesma concei os
7
in oduzi a um deles é dada p io idade (plg. Sage 1990: 59). Em dicioná ios de e mos Li uães
ge almen e o e mo p incipal em seu p óp io a igo diccioná io, ao qual se edi ige de
Umb asas 2008). De ido a quaisque azões não adequados (ne aisyklingi, nesis emiški, klaidingai
mo y uo i e k .) sinonimai žymimi como ne eik ini.
nuo odinio sinonimo s aipsnio (apie lie u iškų e minų žodynų engimo eikala imus ž .
8
Sinonimen os excedlius e minog a ijoje Li uães a aliado nega i amen e (ž . Gai enis 2014:
200; Umb asas 2008: 221). Po ou o lado, pode-se pe gun a , quan os sinônimos já se ia
demais e, mais impo an e, que ipo de sinônimos.
6
Te minologia es angei a exis e e de a i mações con adi ó ias e minos sinonimia é conside ada não inicial
da ma é iacinesa es ágio de desen ol imen o, e a sua des ol io do in e psnio b uožu (p.ex., Ta a ino 2006: 175).
Mas nesse caso enso em men e a in odução do concei o não numa base, que é mais conhecimen o, e não
assun o de e mos de manejo.
7
Como uma das p oblemas e minológicos que su gem aos adu o es das ins i uições da União
Eu opeia, dis ingue-se e mes exceden es e mos sinonímicos (Zaikauskas 2015: 130).
8
Ri os Miliūnai ė opina, nesse caso sob e sinonimiją kalbė i ne ikslu (Miliūnai ė 2009: 186).
e minos
manequi-
e minos
ba sinonimia
ASTA MITKEVIČIENĖ. A e minų sinonimija y a ūkumas?| 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Sinonimia como e mo de ges ão consequência. Klasikiniu eiginiu, equen emen e ci ojamu
e minologų, e não só, é apês dizendo, que e mininai no min ini pe sinonimos e a ius. T azendo
uma ou ou a s i es e miniją, o e ece-se de á ios e minos uma concep o a in oca . Po
exemplo, guiando-se ao p incípio da pu eza e minológica, emp és imos ou mais es eu ados
9
in e nacionais são p ocu ados co espondem de Li u iques, e buscando economia da língua, longos
e mos mais cu os subi os. Não semp e consegue de imedia o encon a a mais p ecisa,
10
sis emiskíssima, mais cu a ou po ou as azões mais adequan e e mo. E udo isso lemb a
e minos sinonimiją, que eikiasi pelo menos um ce o in e alo de empo. Sem dú ida, em um ex o
adequadamen e su edaguado ge almen e a idu ia apenas um ou dois dos synonymos usados
naquela á ea (nescalando leis inos con ex os sinonimos, mais amplamen e s Mi ke ičienė 2015), e
11
e minog a ijoje egiamasi a ii amen e ap esen ada limi o ai ( . y. e minija no minama) ou
de ido in o ma i idade adiada mui o.
No con ex o da adução sinonimia como esul ado dos e mos a ouba são pa icula men e
ac uais, pois à p ocu a mais ajus kancio co espondência o iginal do idioma e mo encon a-se
de á ios sinónimos. Quando o e mo o iginal do idioma em sinónimos, adução em língua
ambém pode oco e sinónimos. Po exemplo, na base de e mos da União Eu opeia, IATE os
sinônimos up u a ino ação, adikali ino acija (ambos a aliados com ês as e i ês como
e mos de con iança média) e a o ūkio ino acija (iden i icado com dois as e i ês, o que
signi ica que é não mui o con iá el) co espondem is angliškus sinônimos: b eak h ough inno a ion, adical inno a ion e discon inuous
inno a ion (IATE 2019).
Do que oi di o, escla ece-se que sinónimas e minijoje es á e objec o de no minimo, e
ins umen o. Se os sinônimos são meio de no minamen o, logicamen e samp o augando,
eles não podem se conside ados al a de e minia.
9
Jau pi moji lie u ių e minologijos komisija, kaip ma y i iš jos posėdžių p o okolų, no mindama
e minus ne engė sinónimos (ž . Mi ke ičienė 2013).
10
A i ma-se que é p eciso a ualiza já exis en es lie u iškus in e nacionais e minų a i ikmenis,
ambém c ia mais lie u iškų naujada ų (Gai enis 2014: 239; plg. Klima ičius 1975: 117).
11
Absoliu i as sinonimias ala engia e k a osi (Klima ičius 1975: 92). Sepa ação semân ica dos sinónimos
in e nacionais e Li u iços não é equen e ( enho mesmo: 122), mais eqüen e um deles iloginiamen e expulso é
do sis ema de e mos.
ASTA MITKEVIČIENĖ. A e minų sinonimija y a ūkumas?| 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
SINONIMIGA E TERMINOLOGIJOS TERMINIGA
A e minologia é uma daquelas á eas pa a as quais são p epa ados pad ões in e nacionais. Pode
aze -se p essupos o, que nos pad ões e minija de e ia se mui o bem su u ky a. Panaglinemos
um e mo de pad ão de sinônimos. S anda e LST ISO 1087-1:2005 T abalho da Te minologia.
Exškinamasis diccioná io. Pa e 1. Teo ia e aplicação ( apa us ISO 1087-1:2000) são 92 e mos de
a igos, e 11 p oc. e minos êm sinônimos (sinonimas em a igos sepa ados não iskeliam).
12
Me ade deles lie u iški e in e nacionais sinonimia e mos: mui osa eikšmiškumas (sin. polisemija),
iena eikšmiškumas (sin. monosemija); san umpa (sin. ab e ia u a). Keli lie u iški sinonimai a imi
pe i azėms e mínimos de ini im, p z.: eks ensija (sin. olume do concei o), in ensija (sin.
con eúdo do concei o); mac os u u a (sin. conjun o sanda a), mic os u u a (sin. a igo sanda a).
Es es exemplos e le em ípica Li u ichas e in e nacionais e minos sinonimía. Podem ais pa es
de sinônimos se conside ados meio ou consequme da ges ão de e mos? De ido às pe i ases e
mínimas de inições p óximos de exemplos nes e […] pad ão […] con ex o, p esumi elmen e pode
esponde posi i amen e. Con udo aqui ambém é p eciso e em con a o a o de am ce o ex u o
e minija exis ia de duias a mainom nacionaline e in e nacionaline (Klima ičius
1975: 92).
Kelių sinoniminių e minų mo y acinis požymis di e encia: ek oniminė są oka i sin. koo dinacinė
są oka; hipe oniminé são oka e sin. supe o dinacinė są oka; hiponiminė są oka e sin. subo dinacinė
są oka. Os p imei os memb os desses pa es de sinônimos in oduzidos segundo a classi icação
linguís ica (plg. ek onimai, hipe onimai, hiponimai), e os segundos segundo logina (plg. koo dinacija,
supe o dinacija, subo dinacija). Dubjo ina que ais sinônimos osse di e a conseqüência ou
ins umen o de no mminamen o, po que sua escolha é decida si uação e obje i o. Oi i alá el
pad ão sinonimas ė a pa ienamen e. Te miną azão elação e como sinonimą ap esen ada azão e
consequência elação pode se conside ada umpuoju e longguoju a ian e, embo a isso e não é
ex emamen e ipiškas al sinonimijas ūšies exemplo. Te minai espécieína concep oka e ūšies
concep oka já são ipiški sudė iniai g ama iniai sinonimai (p iesagos -inis būd a dis e daik a a džio
kilmininkas), e ais bend ašaknių sinonimų a kan e miniją habi ual e i a .
13
12
Šio žodyno e minai ap obuo i VLKK, juos galima as i i TB. Pa s s anda as nuo 2019 m. lapk ičio
não é álida, po que em se emb o daquele ano oi lançada uma no a edição o iginal (ISO 1087:2019 Te minology wo k and
e minology science Vocabula y); o úl imo em língua li uãs não aduzido e p o a elmen e não se á aduzido po
causa de pouca demanda.
13
Bend ašakniai sinónimos em abalhos de e minologia es angei a mui as ezes são conside ados
não sinónimos, e a ian es. Is o de e mina, espec i amen e, e a na u eza e os esul ados das pesquisas.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 8
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Po que ambos os úl imos a idū ė pad ão e, di ícil explica . Tal ez os e mos sejam
pe cebidos como não absolu os sinônimos? En ão a ap esen ação de sinónimos no pad ão
se ia jus i icada. Nes e pad ão e minos a igos nas no as ambém é possí el encon a
sinonimías de coisas, e li inças a ealidade a osená. Po exemplo, ao e mo ac onimas
ap esen a-se no a lie u ių e minologijoje <...> às ezes conside ado e mo san umpa
sinônimo, ao e mo kinininis san ykis no a [s]inonimai: giminės i ūšies san ykis;
pa ininhos- ūšiniai elações.
By he way, alguns angliški e p ancūziški, só angliški ou só p ancūziški e mos são ap esen ados com
sinónimos, e seus li a iški co espondmenys pad ão e sinonimos não êm. Quando ou os idiomas
e mos êm di e en es mo i ações sinónimos, em ce o con ex o suas co espondências
Li u ichas podem p ecisa , ex., e mo *p agma inis san ykis g e a asocia i us san ykis (plg. angl.
p agma ic ela ion, associa i e ela ion, p anc. ela ion associa i e, ela ion p agma ique). Além
disso, em ez de já discu o e mo hipe oniminė concei o no con ex o pode ia se pa a o o e mis
pla esnė concei o (plg. angliškus a i ikmenis b oade concep , supe o dina e concep ) e dú ida, que
se ia p eciso al a osená conside a ne ikslia ou insegui a in luência de angliškos e minijos.
PAGRÊSTOI SYNONIMIZAção
VLKK ap o ado po ne d p o ocolado nos equisi os comuns da elabo ação de diccioná ios de
e mos (2015 m. edação) a i ma-se que sinonimija, excep o uma baseada sinonimija de e mos
li uaniços e in e nacionais, eng ina (VLKK 2015). Assim, nelas dis ingue-se apenas um ipo de
sinonimia. Sinonimia de e minos basés IATE da pa e lie u iška guias discu ida mui o mais
amplamen e, e a isso em in luência e basés speci ica bem paske is. Tenham sido dis inguidos 6
casos, quando a sinonimia de e mos li e iços na base é jus i icada. A ejus podem se
14
ag upados: 1) nenusis o ėję no as nomes dos concei os; 2) sinônimos em di e en es es ilos
uncioncá ios, e mos de di ei o da ma é ia linguís ica, nežymiai di e e sinónimos de consumo
a mainose (mokslo i adminis acinėje); 3) sinonimai ski ingose s i yse („ski iasi ES i LR
sujeikinė s i is). Os es an es casos são mui o ge ais, obse a-se a iedade de a oseno
(sinonimos es ão no a oseno eal e não há um único cla amen e p edominan e ou que enha
um s a us mais ele ado, sinonimas são usadas em di e en es documen os igen es de
ap oximadamen e a mesma impo ância da UE). Kai sinônimos
14
As o ien ações IATE-LT a i mam que não são conside adas sinónimas as a ian es cu as dos e mos (IATE-LT
2016: 2). TB paieškoje como e mo a igo elemen os ambém sepa ados sinônimos e umposios e mos de o mas.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 9
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ap oximadamen e de igual impo ância em documen os da UE, incen i a-se a en a a á-los,
da um es a u o no ma i o (IATE-LT 2016). 1 ábulo ap esen am-se ipos de sinonimá ios
e minos, que na e minologia li uânica (K. Gai enio, S . Keinio, A. Kaulakienės, J. Klima ičiaus e
(a ) k . abalhos) adicionalmen e jus i icam a aliam posi i amen e ou pelo menos neu a, i.
i. eles podem se conside ados baseados nos casos de sinonimia. Ao lado indica-se mais
impo an e c i é io de oposição de sinónimos, excluído des e a igo au o ês.
15
1 LENTEL. Tipos de sinônimos jus i icá eis e c i é ios de oposição sinoniminés
Jus i icadas
sinônimos C i e ijus
Skolinys e lie u iškas
a i ikmuo Kilmė Ilgasis
e umpasis a ian es
Ilgis Naujų,
nenusis o ėjusių
są okų pa adinimai
Są okų a si adimas
Skylančių, ginčy inų
Aspek iniai sinonimai16
Są okų požymiai, classi icação
Specialiosios a osenos e gene ais
línguas, a osenos sinônimos
s ilius, pos ilis) e mo cien í ico e
liaudies e minas); ciência e e mos de di ulgação da ciência
Komunikacinė si uacija (a aina de
( e minas e ne e minas, unkcinis
Sis eminiai i nesis eminiai ( i ialieji) Nomenkla ū os aisyklės, komunikacinė Es a lis a
są okų pa adinimai
len elėje não é baig inis, po exemplo, em ele não pe enca emp in os e minos sinonimija,
Są okų aidain
pa adinimai si uacija
Ski ingų mokyklų,
k ypčių, eo ijų e mininai Są okų požymiai; au o idade...
embo a ela, como is o a pa i e minog a ia li uãs, seja possí el. Ob iamen e, indica
c i é ios
gali bū i išski iami ik sąlygiškai, labai apibend in ai. Tačiau aip įmanoma iš yškin i
15
F anco Be accini e co-au o es, analisando de uma á ea i alų sinoniminius e minos, dis ingui am isiológica e
pa ológica sinonimiją. A p imei a é conside ada uncionalmen e especí ica (di e em-se sinónimos con ex os,
g upos de consumido es), e a segunda é escolh inė e pode causa con usão (anglizmai e i ališki e mininai(!);
di e en es aduções de um mesmo e mo (a i ikmenys)) (Be accini e k . 2010).
16
Aspek inių sinónimos oco e, quando em di e en es sis emas de e mos le an am não os mesmos a ibu os
de concei os. Es a a i mação à e minologia li uãs se á en ekoęs de D. Lo ės da bų (ž . Keinys 2005: 254). Na
e minologia Li uânica al ipo sinónimas mais de alhadamen e ne y inė i, e mas aspek iniai sinonimai a igo
au o ės escolhido baseado em abalhos de e minologia es angei a.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 16
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
TB 2019: Banco dos Te mos do República da Li uânia. acessí el na in e ne : h p:// e minai. lkk.l /
[ e is o em dezemb o de 2019].
TD 1973: Te minologinis da bas (Pag indai e mé odos), aduc A. Kaulakienė, Vilnius: Min is,
1973.
Temme man Ri a 2000: Towa ds New Ways o Te minology Desc ip ion: he Sociocogni i e
App oach, Ams e dam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. Umb asas Al ydas
2008: A naujin i Te minų žodynų engimo gene iei eikala imai. –
Te minologia 15, 216225.
Vlada skienė Rasuolė 2015: Skolin ų e Li u iškų ekonomikos e minų konku encija. –
Te minologia 22, 98109.
VLKK 2007: Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos m. 20 g uodžio 2007 p o ocolinis s a u imas
( ekomendacija R-4) Dėl Te minų žodynų engimo bend ųjų eikala imų (2015 m. 3 decemb a
edakcija p o okolinis s a u imas N . PN-8). P ieiga na in e ne :
h pwww. lkk.l /ak ualiausios- emos:// e minija/ e minu-zodynu- engimo-bend ieji eikala i-
mai.
VKK 2014: Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos 2014 m. junho 12 d. p o ocola nu u o N .
PN-1 Dėl Specialybės kalbos p og amos pakei imo. acesso na in e ne :
h pwww. lkk.l / lkk-nu a imai://p o okoliniai-nu a imai/specialybes-kalbosp og ama-nauj-
a- edakcija.
VLEe 2019: Visuo inė lie u ių enciklopedija ( a ian e ele ônico), Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos cen as. P ieiga na in e ne : h ps://www. le.l / [ isualizado 2019 m.
mês de dezemb o ].
Zaikauskas Egidijus 2015: Vieno langelio sis ema Ins umen o de ha monização de p oje os
de legislações da União Eu opeia em língua Li uânica com as ins i uições da República Li uana. –
Te minologia 23, 127148.
Zemle ičiū ė Palmi a 2001: Sinoniminiai Enciclopedia de Medicina e mos. –
Te minologia 8, 3439.
Župe ka Kazimie as 1983: Li u ias linguagem es ilís ica. Vilnius: Mokslas.
Recebido 2020 02 04
Adop ado 2020 04 25
ASTA MITKEVIČIENĖ. A e minų sinonimija y a ūkumas?| 17
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
IS SYNONYMY OF TERMS AN IMPERFECTION?
Summa y
The a icle in es iga es he sys emic synonymy o Li huanian e ms in he con ex o
e minology egula ion. Wi h e e ence o he mos impo an wo ks in he a ea o Li huanian
e minology as well as e minog aphy da a, i examina he e alua ion o synonymy o e ms,
ela ion be ween synonymy and e minology egula ion and ee alua es he concep o alid
synonymy o e ms.
Te ms wi hou synonyms ha e been conside ed o be only an aspi a ion in Li huanian e minology
o almos hal a cen u y. In he classical wo ks o Li huanian e minology (S. Keinys (1980), K.
Gai enis (2002)) mononymy is included nei he in he equi emen s o e ms no in he p inciples o
no maliza ion o e ms. The a icle p oposes ha synonymy o e ms and e minology egula ion
a e linked in bidi ec ional mu ual way: synonymous e ms a e bo h a ool o and a consequence o
no maliza ion o e ms and applica ion o p inciples o no maliza ion o e ms (eg. as p e e ence
o na i e o igin e ms, economy, sys ema ici y e c.) inc eases synonymy o e ms o a ce ain
ex en .
The a icle comes o a conclusion ha al hough synonymy o e ms should be a oided and
egula ed due o p agma ic easons, i is no accu a e o ega d i only as an impe ec ion.
e minology
egula ion
synonymy o
e ms
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 18
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Synonymy o e ms is no a homogenous phenomenon as he causes o he occu ence o
synonymous e ms, hei na u e, communica i e si ua ion and con ex di e . Linguis ic,
cogni i e and communica i e dimensions o e ms a e in e ela ed in he synonymy o e ms,
he e o e alid synonymy should no be limi ed only (as is qui e he exp ession (o igin and leng h)
common in Li huanian e minology) o wo ypes o synonyms whose opposi ion is based on
o linked only o he p ima y s age o e minology and new concep s.
O a igo ambém sepa adamen e explo a sinonymous e ms o di e en linguis ic mo i a ion and
demons a es ha hese synonyms can be bo h a consequence and means o egula ion o e ms
and a esul o di e en concep ualiza ion and classi ica ion o concep s. The e o e i is
impossible o conclude ha only one synonymous e m should be used. KEYWORDS: synonymy o
e ms, e minology egula ion, alid synonymy, synonyms o di e en linguis ic mo i a ion.
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]