Ar terminų sinonimija yra trūkumas?
Abstract
Straipsnyje terminų tvarkybos kontekste nagrinėjama sisteminė terminų sinonimija. Remiantis svarbiausiais lietuvių terminologijos darbais ir terminografijos duomenimis, aptariamas terminų sinonimijos vertinimas, jos santykis su terminų tvarkyba ir permąstoma pagrįstosios terminų sinonimijos sąvoka. Daroma išvada, kad nors dėl pragmatinių priežasčių terminų sinonimija vengtina ir ją reguliuoti tikslinga, tačiau terminų sinonimiją vertinti tik kaip trūkumą nėra tikslu: terminų sinonimiją ir terminų tvarkybą sieja abikryptis ryšys, o sinonimijoje susipina kalbinis, kognityvinis bei komunikacinis terminų lygmenys.
Full text
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
AR TERMIN SINONIMIJA YRA TRŪKUMAS?
O cien is a semp e de e e escolha de e mos e libe dade de c iação de
no osada as. Sem essa libe dade impossí el o p og esso cien í ico.
Kazimie as Gai enis
1
ESMINIAI VOODŽIAI: e minos sinonimija, e minos a kyba, baseadaji
sinonimija, mo y aciniai sinonimai.
ANOTACIA
O a igonyje no con ex o do manejo de e mos a a-se sis emá ica sinonimia de e mos. Com base nos
mais impo an es abalhos de e minologia li uanas e dados de e minog a ia, abo da-se a aliação da
sinonimia de e mos, sua elação com e mos de manejo e pe mąs oma baseada na noção de sinonimia de
e mos. Da -se conclusão de que embo a po azões p agmá icas sinonimija de e mos eng ina e ela
egula iza obje i a, po ém e minų sinonimiją a alia apenas como de icião não é obje i o: e minų
sinonimiją e e minų a kybą uneja abik yp is elação, e sinonimijoje suspinina kalbinis, kogni y inis bei
komunikacinis e minų lygmenys.
ĮVADAS
e minos sinonimiação e minologia li uãs esc i a bas an e nãožai (apž algą i li e a ū ą apie ž .
Mi ke ičienė 2015), po ém es e á iosalypis eiškinys ainda oli g ažu neiš i as, ale não uma
monog a ia. Es e a igo ė a pasiž algimen o po e minų sinonimijos lauką. Es a ubinas das
línguas li uanas (VLKK) p o ocolá io n u im ap o ado especialidade p og ama de linguagem no
p og ama dos e mos sinonimijas ques ão, como e supos oji sinonimija, a sidu ia g e a
e minijos e os, ais como ne aisyklingi da iniai, ne eik ini e iniai e k .
(VLKK 2014). Tai eikšmingas dalykas, nes užkoduojamas bend as neigiamas e minų
1
Gai enis Kazimie as. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2014, p. 253.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 2
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
sinônimos in e p e ado. No en an o a i ados VLKK adminis ado pelo nacional e minų banko
(TB) pa ikslin ąją paiešką, ê-se que um dos paieškos k i e ijų e mo sinônimo. Obje i o do
a igo discu i a aliação da sinonimia de e mos da língua li uânica, es abelece sua elação com
e mos de manejo e pe mąs i i undamen ada e minos sinonimia concepok. Tam e iuimi
2
p incipais abalhos e minologiais Li uães, examinam-se dados e minog a ia. Uma ez
sinonimia analisada no con ex o do manejo de e mos, baseiam-se não sinonimais a osena, e
ase, a a-se só sis eminė sinonimija. Aplicomas desc i omasis anali is
me odas.
VIENAI SĄVOKAI TIK VIENAS TERMINAS:
REIKALAVIMAS, PRINCIPAS AR AKSIOMA?
T adição apês e mos sinonimiação e i ação é p agma icas na u eza sinonimai di icul a
comunicaçãoção, sem necessidade ap edona lembin ão, pode con undi e mos sis emá icos
elações. E i ação de sinônimo di e amen e elacionada e com ciência e mais amplamen e
ca ac e ís ica do es ilo emá ico: p ecisão e cla idade.
Como sabe, e minos le an am am ce os e i k a la i m ai. À exigências sinonimais
não (ki aip uma noção um e mo, mononimija) undamen os em abalhos de
3
e minologia li uanos (Keinys 1980; Gai enis 2002; mais s . Gai enis 2014: 204
213) não classi icado.
Angelė Kaulakienė (1994, 2009) a ques ão da sinonimia de e mos di e amen e elaciona com
uma exigência de signi icšmiškumo: a um e mo um concei o, a um concei o um e mo.
S asys Keinys 1980 m. umaa eikšmiškumą conside a a uma das mais impo an es exigências
4
le an adas a e mos, po ém o explicou apenas como e minų monosemiją (umaje domínio),
sepa ou da mononimijs (Keinys 1980). 2013 m. a igo dedicado à p oblemia de e minos
una eikšmiškumo o au o a i mou que isso é mais desejamen o (Keinys 2013: 50).
2
Te minų a kyba, com base K. Gai eniu (2002), en endida como e minų sis eminimas e
no minimas.
3
S asys Keinys é pa a ojęs e miną iena aiškiškumas (Keinys 2013: 47), plg. em TB incluído in e au inį LST
ISO 1087-1:2005 e miną mononimija san ykis en e žymiklių e poemos em uma língua, quando um concei o em
o único žymiklį (TB 2019).
4
Plg. o me o e s inį in e nacional pad ão de e minologia (1990 m.), no qual unicenexmis e mo e concepção
co espondência é explicada assim: Suda uma e minologia pad onizada, é desejá el que um e mo signi icasse apenas
um concei o, e o concei o osse signi icado apenas um e mo (LRST 1115-90: 19). K. Gai enis é esc i o, que pa e des e
pad ão a i mações não co espondem con empo âneas linguo y os samp a as (Gai enis 2014: 215).
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 3
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
P aei ą amžių e minologia dos li uanos de ido his ó icas e poli icas si uações maio in luência a
inha usų (so ie inė) e minologia. A. Kaulakienės de usso língua ads oje li o T abalho
Te minológico (Pag insdai e mé odos), cuja o iginal compos o de aco do Dmi ijaus Lo ės e TSRS
Mokslų akademijos Mokslinės- echninės e minologijos komi e o da bus, sinonimia in e p e a-se
como g ande de iciência e minija (TD 1973). 1979 m. K. Gai enis como um dos p in c ip ų da
e minologia li uânica dis inguiu a in odução de concei os em um e mo (Gai enis 2014: 114). No
en an o, ele en a izou que aqueles p incípios, ou seja, incluindo e sinonimia e i ação, não indicam,
qual de e ia se a e minologia li uânica, e e le e ano me o po os décadas e mos baseadas
e minologijos da bo p ak iką ( en pa : 113). Vadinasi, p incipas į a dy i są oką ienu
p á ico de o denamen o de e mos abalhikeis e polinkias. K. Gai enis monog a ijoje (2002) a
p incípios sob e um e mão uma concep oia não alba. Po ou o lado, se ol a mos a XX a.
p imei a me ade, se á is o que Kazys G inius ainda em 1913 no ela ó io lido ado na Lie u ių mokslo
d augijoje Apie bo anikos o ganog a ijos lie u iškąją e minologiją (išpausdin a G inius 1914)
como p imei o assun o, do qual se pode exigi da e minologia cien í ica, indicou: 1. Que a cada
en endimen o hou esse um nome, uma pala a, po que e mo da ciência isso é e dadei o nomen
p op ium e de em se só um (G inius 1914: 4). Con a os olhos K. G inius, sem dú ida, inha
e minologia bo ânica. Jonas Jablonskis exigia uni o mos e mos, sob e udo escolas (ž .
Jablonskis 1935: 280), ambém e ciência na pala a, imp ensa (plačiau ž . Keinys 2012: 45). Kazimie as
Būga, ano S . Keinio, e minos sinonimiais e i ação exigência, pa eis, es ic amen e nãoėlė (Keinys
2012: 43). Esc e endo sob e em 1920 Ju gio Elisons zoologia sis emá ica e mos de diccioná io, no
qual incluída sinónimos, K. Būga a i mou que [i]š á ios diccionêlio dadas e mos de gal o lei o os
escolhe á aquela, cuja on e lhe apa ece á esąs ik esnis (Būga 1961: 784). O p imei o eó ico da
e minologia li uana S asys Šalkauskis sob e sinónimos ne ašė, po ém impo an e sua idéia, que
pa ekę em e minologia cien í ica, pala as nãous ings a em e mos seman iniu (Šalkauskis 1991:
43). Henceasi, pode le an a -se p essupos ão, que, seu man imo, e miniei ca ac e ís icos os
mesmos seman iniai eiškiniai como e nespecialiajai leksikai. Te minologia Lie u ių já não um
dezme ão esc e e, que e minos e i ação sinonimia é ela i a i us. Segundo S . Keinio, p ohibições
de sinonimia e minologicamen e de a o ė a gana o malios dekla acijos (Keinys 1980: 102),
p a ickoje e mesmo diccioná ios sinonimija mui o di undusi (Keinys 2005: 254). K. Gai enis a i mou
que [ ]ūlos s i ies e minijoje semp e es i sinonimos e duble ų (Gai enis 2002: 34). A. Kaulakienė
opina, [k]a ego iškas p oibimen o de sinónimos, cujo p ak iškai e minijoje nesilaikoma, em a lado
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 4
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
nega i aę, po que, p imei o, a eo ia sup išime com a p á ica, segundo, comple amen e abandona
5
sinónimos não sucess a (Kaulakienė 1994: 51; 2009: 167168). Po an o, baseando-se da ísica e écnica
e minija (e isso signi ican e), sinonimiją alo iza ela o e ece mui o lanksčiau, di ide jus i icada e
nepag įs ąją e minų sinonimiją, es a úl ima pela al a de e minijos de empo. A. Kaulakienė
dis ingue cla amen e apenas dois ipos de sinonimia baseada: Li u iškų e in e nacionais e minos
sinonimiją, sudė inių e elipsinių e minų sinonimiją.
Enciklopediniuose są okos „ e minas“ s aipsniuose nu odoma siekiamybė, kad
e mos não de em sinónimos (LKE 2008; VLEe 2019). Lexicologia Li uânia sem sinónimos é
mencionado como um dos e minos a ibu os, dis inguindo eles de companh auças unidades
lexicicas, e dade, com limi ações, plg.: Nusėjis o ę e mos de de e minado amo são (ou pelo
menos de em se ) as únicas denominações de concei os (Jakai ienė 2010: 185). Embo a na
e minologia a i mem que em que passa alguns décadas, pa a que os e mos nos
es abelecessem e a exigência um concei o um e mo se o nasse ealybe (Kaulakienė 2014: 16),
po ém a pa i de pesquisas empi icas de e minologia (ž .: Gai eny ė 2000; Zemle ičiū ė 2001;
S anke ičienė 2012; Vlada skienė 2018; Aukso iū ė 2015 e k .), ambém de dados
e minog á icos, é possí el que isso se aplique a e mos indi iduais ou seus g upos, e não
apenas a oda a á ea. TERMIN SINONIMIJA IR TERMIN TVARKYBA En ep e minos sinonimijas e
e minos a kybos pode-se insegui abik yp į yšį (ž . 1 ig.) sinonimija é e e minos
a bosky causa, e e minos a kybos pasekmė. Tai undamen al A. Kaulakienė idéio, que
e miniação sinonimiedade e a ian idade apa ecimen o é nenu ūks amas p ocesso
(Kaulakienė 1994: 53).
5
Te minu duble o K. Gai enis e e i amen e en e a dio os absolučiuosius sinónimos. Duble o
concep oca à e minologia li auens se á en e engusi do usų e minologijos abalhos, mas amplamen e nãosi i ino.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 5
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
1 PAV. Sinonimias de e mos e e mos de manejo elação Sinonimia como causa de manejo de
e mos. Tan o da Li uânia, quan o de li e a u a es angei a sinonimia adicionalmen e é
conside ada p imá io qualque e minijos sis ema ou posis emio o ma imosi e apo b uožu.
Mui as ezes naquele momen o concei os e seus escopos, in e - elações, classi icacionai
6
elações não são de odo cla os. A i ma-se que algum empo usados alguns sinónimiški e mos é
a mesma conce okhi in oduzi . Assim mesmo e com no os, nenusis o ėjusių поняток
названиями. T azendo uma de e minada á ea e miniją, ge almen e escolhe-se de sinonimiais
e minos (ou c ia-se no o e mo), e caso deixam-se á ios e mos isso a mesma concei os
7
in oduzi a um deles é dada p io idade (plg. Sage 1990: 59). Em dicioná ios de e mos Li uães
ge almen e o e mo p incipal em seu p óp io a igo diccioná io, ao qual se edi ige de
Umb asas 2008). De ido a quaisque azões não adequados (ne aisyklingi, nesis emiški, klaidingai
mo y uo i e k .) sinonimai žymimi como ne eik ini.
nuo odinio sinonimo s aipsnio (apie lie u iškų e minų žodynų engimo eikala imus ž .
8
Sinonimen os excedlius e minog a ijoje Li uães a aliado nega i amen e (ž . Gai enis 2014:
200; Umb asas 2008: 221). Po ou o lado, pode-se pe gun a , quan os sinônimos já se ia
demais e, mais impo an e, que ipo de sinônimos.
6
Te minologia es angei a exis e e de a i mações con adi ó ias e minos sinonimia é conside ada não inicial
da ma é iacinesa es ágio de desen ol imen o, e a sua des ol io do in e psnio b uožu (p.ex., Ta a ino 2006: 175).
Mas nesse caso enso em men e a in odução do concei o não numa base, que é mais conhecimen o, e não
assun o de e mos de manejo.
7
Como uma das p oblemas e minológicos que su gem aos adu o es das ins i uições da União
Eu opeia, dis ingue-se e mes exceden es e mos sinonímicos (Zaikauskas 2015: 130).
8
Ri os Miliūnai ė opina, nesse caso sob e sinonimiją kalbė i ne ikslu (Miliūnai ė 2009: 186).
e minos
manequi-
e minos
ba sinonimia
ASTA MITKEVIČIENĖ. A e minų sinonimija y a ūkumas?| 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Sinonimia como e mo de ges ão consequência. Klasikiniu eiginiu, equen emen e ci ojamu
e minologų, e não só, é apês dizendo, que e mininai no min ini pe sinonimos e a ius. T azendo
uma ou ou a s i es e miniją, o e ece-se de á ios e minos uma concep o a in oca . Po
exemplo, guiando-se ao p incípio da pu eza e minológica, emp és imos ou mais es eu ados
9
in e nacionais são p ocu ados co espondem de Li u iques, e buscando economia da língua, longos
e mos mais cu os subi os. Não semp e consegue de imedia o encon a a mais p ecisa,
10
sis emiskíssima, mais cu a ou po ou as azões mais adequan e e mo. E udo isso lemb a
e minos sinonimiją, que eikiasi pelo menos um ce o in e alo de empo. Sem dú ida, em um ex o
adequadamen e su edaguado ge almen e a idu ia apenas um ou dois dos synonymos usados
naquela á ea (nescalando leis inos con ex os sinonimos, mais amplamen e s Mi ke ičienė 2015), e
11
e minog a ijoje egiamasi a ii amen e ap esen ada limi o ai ( . y. e minija no minama) ou
de ido in o ma i idade adiada mui o.
No con ex o da adução sinonimia como esul ado dos e mos a ouba são pa icula men e
ac uais, pois à p ocu a mais ajus kancio co espondência o iginal do idioma e mo encon a-se
de á ios sinónimos. Quando o e mo o iginal do idioma em sinónimos, adução em língua
ambém pode oco e sinónimos. Po exemplo, na base de e mos da União Eu opeia, IATE os
sinônimos up u a ino ação, adikali ino acija (ambos a aliados com ês as e i ês como
e mos de con iança média) e a o ūkio ino acija (iden i icado com dois as e i ês, o que
signi ica que é não mui o con iá el) co espondem is angliškus sinônimos: b eak h ough inno a ion, adical inno a ion e discon inuous
inno a ion (IATE 2019).
Do que oi di o, escla ece-se que sinónimas e minijoje es á e objec o de no minimo, e
ins umen o. Se os sinônimos são meio de no minamen o, logicamen e samp o augando,
eles não podem se conside ados al a de e minia.
9
Jau pi moji lie u ių e minologijos komisija, kaip ma y i iš jos posėdžių p o okolų, no mindama
e minus ne engė sinónimos (ž . Mi ke ičienė 2013).
10
A i ma-se que é p eciso a ualiza já exis en es lie u iškus in e nacionais e minų a i ikmenis,
ambém c ia mais lie u iškų naujada ų (Gai enis 2014: 239; plg. Klima ičius 1975: 117).
11
Absoliu i as sinonimias ala engia e k a osi (Klima ičius 1975: 92). Sepa ação semân ica dos sinónimos
in e nacionais e Li u iços não é equen e ( enho mesmo: 122), mais eqüen e um deles iloginiamen e expulso é
do sis ema de e mos.
ASTA MITKEVIČIENĖ. A e minų sinonimija y a ūkumas?| 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
SINONIMIGA E TERMINOLOGIJOS TERMINIGA
A e minologia é uma daquelas á eas pa a as quais são p epa ados pad ões in e nacionais. Pode
aze -se p essupos o, que nos pad ões e minija de e ia se mui o bem su u ky a. Panaglinemos
um e mo de pad ão de sinônimos. S anda e LST ISO 1087-1:2005 T abalho da Te minologia.
Exškinamasis diccioná io. Pa e 1. Teo ia e aplicação ( apa us ISO 1087-1:2000) são 92 e mos de
a igos, e 11 p oc. e minos êm sinônimos (sinonimas em a igos sepa ados não iskeliam).
12
Me ade deles lie u iški e in e nacionais sinonimia e mos: mui osa eikšmiškumas (sin. polisemija),
iena eikšmiškumas (sin. monosemija); san umpa (sin. ab e ia u a). Keli lie u iški sinonimai a imi
pe i azėms e mínimos de ini im, p z.: eks ensija (sin. olume do concei o), in ensija (sin.
con eúdo do concei o); mac os u u a (sin. conjun o sanda a), mic os u u a (sin. a igo sanda a).
Es es exemplos e le em ípica Li u ichas e in e nacionais e minos sinonimía. Podem ais pa es
de sinônimos se conside ados meio ou consequme da ges ão de e mos? De ido às pe i ases e
mínimas de inições p óximos de exemplos nes e […] pad ão […] con ex o, p esumi elmen e pode
esponde posi i amen e. Con udo aqui ambém é p eciso e em con a o a o de am ce o ex u o
e minija exis ia de duias a mainom nacionaline e in e nacionaline (Klima ičius
1975: 92).
Kelių sinoniminių e minų mo y acinis požymis di e encia: ek oniminė są oka i sin. koo dinacinė
są oka; hipe oniminé são oka e sin. supe o dinacinė są oka; hiponiminė są oka e sin. subo dinacinė
są oka. Os p imei os memb os desses pa es de sinônimos in oduzidos segundo a classi icação
linguís ica (plg. ek onimai, hipe onimai, hiponimai), e os segundos segundo logina (plg. koo dinacija,
supe o dinacija, subo dinacija). Dubjo ina que ais sinônimos osse di e a conseqüência ou
ins umen o de no mminamen o, po que sua escolha é decida si uação e obje i o. Oi i alá el
pad ão sinonimas ė a pa ienamen e. Te miną azão elação e como sinonimą ap esen ada azão e
consequência elação pode se conside ada umpuoju e longguoju a ian e, embo a isso e não é
ex emamen e ipiškas al sinonimijas ūšies exemplo. Te minai espécieína concep oka e ūšies
concep oka já são ipiški sudė iniai g ama iniai sinonimai (p iesagos -inis būd a dis e daik a a džio
kilmininkas), e ais bend ašaknių sinonimų a kan e miniją habi ual e i a .
13
12
Šio žodyno e minai ap obuo i VLKK, juos galima as i i TB. Pa s s anda as nuo 2019 m. lapk ičio
não é álida, po que em se emb o daquele ano oi lançada uma no a edição o iginal (ISO 1087:2019 Te minology wo k and
e minology science Vocabula y); o úl imo em língua li uãs não aduzido e p o a elmen e não se á aduzido po
causa de pouca demanda.
13
Bend ašakniai sinónimos em abalhos de e minologia es angei a mui as ezes são conside ados
não sinónimos, e a ian es. Is o de e mina, espec i amen e, e a na u eza e os esul ados das pesquisas.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 8
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Po que ambos os úl imos a idū ė pad ão e, di ícil explica . Tal ez os e mos sejam
pe cebidos como não absolu os sinônimos? En ão a ap esen ação de sinónimos no pad ão
se ia jus i icada. Nes e pad ão e minos a igos nas no as ambém é possí el encon a
sinonimías de coisas, e li inças a ealidade a osená. Po exemplo, ao e mo ac onimas
ap esen a-se no a lie u ių e minologijoje <...> às ezes conside ado e mo san umpa
sinônimo, ao e mo kinininis san ykis no a [s]inonimai: giminės i ūšies san ykis;
pa ininhos- ūšiniai elações.
By he way, alguns angliški e p ancūziški, só angliški ou só p ancūziški e mos são ap esen ados com
sinónimos, e seus li a iški co espondmenys pad ão e sinonimos não êm. Quando ou os idiomas
e mos êm di e en es mo i ações sinónimos, em ce o con ex o suas co espondências
Li u ichas podem p ecisa , ex., e mo *p agma inis san ykis g e a asocia i us san ykis (plg. angl.
p agma ic ela ion, associa i e ela ion, p anc. ela ion associa i e, ela ion p agma ique). Além
disso, em ez de já discu o e mo hipe oniminė concei o no con ex o pode ia se pa a o o e mis
pla esnė concei o (plg. angliškus a i ikmenis b oade concep , supe o dina e concep ) e dú ida, que
se ia p eciso al a osená conside a ne ikslia ou insegui a in luência de angliškos e minijos.
PAGRÊSTOI SYNONIMIZAção
VLKK ap o ado po ne d p o ocolado nos equisi os comuns da elabo ação de diccioná ios de
e mos (2015 m. edação) a i ma-se que sinonimija, excep o uma baseada sinonimija de e mos
li uaniços e in e nacionais, eng ina (VLKK 2015). Assim, nelas dis ingue-se apenas um ipo de
sinonimia. Sinonimia de e minos basés IATE da pa e lie u iška guias discu ida mui o mais
amplamen e, e a isso em in luência e basés speci ica bem paske is. Tenham sido dis inguidos 6
casos, quando a sinonimia de e mos li e iços na base é jus i icada. A ejus podem se
14
ag upados: 1) nenusis o ėję no as nomes dos concei os; 2) sinônimos em di e en es es ilos
uncioncá ios, e mos de di ei o da ma é ia linguís ica, nežymiai di e e sinónimos de consumo
a mainose (mokslo i adminis acinėje); 3) sinonimai ski ingose s i yse („ski iasi ES i LR
sujeikinė s i is). Os es an es casos são mui o ge ais, obse a-se a iedade de a oseno
(sinonimos es ão no a oseno eal e não há um único cla amen e p edominan e ou que enha
um s a us mais ele ado, sinonimas são usadas em di e en es documen os igen es de
ap oximadamen e a mesma impo ância da UE). Kai sinônimos
14
As o ien ações IATE-LT a i mam que não são conside adas sinónimas as a ian es cu as dos e mos (IATE-LT
2016: 2). TB paieškoje como e mo a igo elemen os ambém sepa ados sinônimos e umposios e mos de o mas.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 9
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ap oximadamen e de igual impo ância em documen os da UE, incen i a-se a en a a á-los,
da um es a u o no ma i o (IATE-LT 2016). 1 ábulo ap esen am-se ipos de sinonimá ios
e minos, que na e minologia li uânica (K. Gai enio, S . Keinio, A. Kaulakienės, J. Klima ičiaus e
(a ) k . abalhos) adicionalmen e jus i icam a aliam posi i amen e ou pelo menos neu a, i.
i. eles podem se conside ados baseados nos casos de sinonimia. Ao lado indica-se mais
impo an e c i é io de oposição de sinónimos, excluído des e a igo au o ês.
15
1 LENTEL. Tipos de sinônimos jus i icá eis e c i é ios de oposição sinoniminés
Jus i icadas
sinônimos C i e ijus
Skolinys e lie u iškas
a i ikmuo Kilmė Ilgasis
e umpasis a ian es
Ilgis Naujų,
nenusis o ėjusių
są okų pa adinimai
Są okų a si adimas
Skylančių, ginčy inų
Aspek iniai sinonimai16
Są okų požymiai, classi icação
Specialiosios a osenos e gene ais
línguas, a osenos sinônimos
s ilius, pos ilis) e mo cien í ico e
liaudies e minas); ciência e e mos de di ulgação da ciência
Komunikacinė si uacija (a aina de
( e minas e ne e minas, unkcinis
Sis eminiai i nesis eminiai ( i ialieji) Nomenkla ū os aisyklės, komunikacinė Es a lis a
są okų pa adinimai
len elėje não é baig inis, po exemplo, em ele não pe enca emp in os e minos sinonimija,
Są okų aidain
pa adinimai si uacija
Ski ingų mokyklų,
k ypčių, eo ijų e mininai Są okų požymiai; au o idade...
embo a ela, como is o a pa i e minog a ia li uãs, seja possí el. Ob iamen e, indica
c i é ios
gali bū i išski iami ik sąlygiškai, labai apibend in ai. Tačiau aip įmanoma iš yškin i
15
F anco Be accini e co-au o es, analisando de uma á ea i alų sinoniminius e minos, dis ingui am isiológica e
pa ológica sinonimiją. A p imei a é conside ada uncionalmen e especí ica (di e em-se sinónimos con ex os,
g upos de consumido es), e a segunda é escolh inė e pode causa con usão (anglizmai e i ališki e mininai(!);
di e en es aduções de um mesmo e mo (a i ikmenys)) (Be accini e k . 2010).
16
Aspek inių sinónimos oco e, quando em di e en es sis emas de e mos le an am não os mesmos a ibu os
de concei os. Es a a i mação à e minologia li uãs se á en ekoęs de D. Lo ės da bų (ž . Keinys 2005: 254). Na
e minologia Li uânica al ipo sinónimas mais de alhadamen e ne y inė i, e mas aspek iniai sinonimai a igo
au o ės escolhido baseado em abalhos de e minologia es angei a.
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 16
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
TB 2019: Banco dos Te mos do República da Li uânia. acessí el na in e ne : h p:// e minai. lkk.l /
[ e is o em dezemb o de 2019].
TD 1973: Te minologinis da bas (Pag indai e mé odos), aduc A. Kaulakienė, Vilnius: Min is,
1973.
Temme man Ri a 2000: Towa ds New Ways o Te minology Desc ip ion: he Sociocogni i e
App oach, Ams e dam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. Umb asas Al ydas
2008: A naujin i Te minų žodynų engimo gene iei eikala imai. –
Te minologia 15, 216225.
Vlada skienė Rasuolė 2015: Skolin ų e Li u iškų ekonomikos e minų konku encija. –
Te minologia 22, 98109.
VLKK 2007: Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos m. 20 g uodžio 2007 p o ocolinis s a u imas
( ekomendacija R-4) Dėl Te minų žodynų engimo bend ųjų eikala imų (2015 m. 3 decemb a
edakcija p o okolinis s a u imas N . PN-8). P ieiga na in e ne :
h pwww. lkk.l /ak ualiausios- emos:// e minija/ e minu-zodynu- engimo-bend ieji eikala i-
mai.
VKK 2014: Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos 2014 m. junho 12 d. p o ocola nu u o N .
PN-1 Dėl Specialybės kalbos p og amos pakei imo. acesso na in e ne :
h pwww. lkk.l / lkk-nu a imai://p o okoliniai-nu a imai/specialybes-kalbosp og ama-nauj-
a- edakcija.
VLEe 2019: Visuo inė lie u ių enciklopedija ( a ian e ele ônico), Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos cen as. P ieiga na in e ne : h ps://www. le.l / [ isualizado 2019 m.
mês de dezemb o ].
Zaikauskas Egidijus 2015: Vieno langelio sis ema Ins umen o de ha monização de p oje os
de legislações da União Eu opeia em língua Li uânica com as ins i uições da República Li uana. –
Te minologia 23, 127148.
Zemle ičiū ė Palmi a 2001: Sinoniminiai Enciclopedia de Medicina e mos. –
Te minologia 8, 3439.
Župe ka Kazimie as 1983: Li u ias linguagem es ilís ica. Vilnius: Mokslas.
Recebido 2020 02 04
Adop ado 2020 04 25
ASTA MITKEVIČIENĖ. A e minų sinonimija y a ūkumas?| 17
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
IS SYNONYMY OF TERMS AN IMPERFECTION?
Summa y
The a icle in es iga es he sys emic synonymy o Li huanian e ms in he con ex o
e minology egula ion. Wi h e e ence o he mos impo an wo ks in he a ea o Li huanian
e minology as well as e minog aphy da a, i examina he e alua ion o synonymy o e ms,
ela ion be ween synonymy and e minology egula ion and ee alua es he concep o alid
synonymy o e ms.
Te ms wi hou synonyms ha e been conside ed o be only an aspi a ion in Li huanian e minology
o almos hal a cen u y. In he classical wo ks o Li huanian e minology (S. Keinys (1980), K.
Gai enis (2002)) mononymy is included nei he in he equi emen s o e ms no in he p inciples o
no maliza ion o e ms. The a icle p oposes ha synonymy o e ms and e minology egula ion
a e linked in bidi ec ional mu ual way: synonymous e ms a e bo h a ool o and a consequence o
no maliza ion o e ms and applica ion o p inciples o no maliza ion o e ms (eg. as p e e ence
o na i e o igin e ms, economy, sys ema ici y e c.) inc eases synonymy o e ms o a ce ain
ex en .
The a icle comes o a conclusion ha al hough synonymy o e ms should be a oided and
egula ed due o p agma ic easons, i is no accu a e o ega d i only as an impe ec ion.
e minology
egula ion
synonymy o
e ms
ASTAKEVIČIEN. É a sinonimia de e mos uma de iciência?| 18
doi.o g/10.35321.9bkalba.20203.01
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Synonymy o e ms is no a homogenous phenomenon as he causes o he occu ence o
synonymous e ms, hei na u e, communica i e si ua ion and con ex di e . Linguis ic,
cogni i e and communica i e dimensions o e ms a e in e ela ed in he synonymy o e ms,
he e o e alid synonymy should no be limi ed only (as is qui e he exp ession (o igin and leng h)
common in Li huanian e minology) o wo ypes o synonyms whose opposi ion is based on
o linked only o he p ima y s age o e minology and new concep s.
O a igo ambém sepa adamen e explo a sinonymous e ms o di e en linguis ic mo i a ion and
demons a es ha hese synonyms can be bo h a consequence and means o egula ion o e ms
and a esul o di e en concep ualiza ion and classi ica ion o concep s. The e o e i is
impossible o conclude ha only one synonymous e m should be used. KEYWORDS: synonymy o
e ms, e minology egula ion, alid synonymy, synonyms o di e en linguis ic mo i a ion.
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]