S aipsniai / A icles 153
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
Ka olio uni e si e as
Les di ec ions de eche ches scien i iques: ieille
Li uiniens-sla es aš ija, lexikog aphija, bal is ikos
his oi e, chekų-lie u ių na ionnel égénime ypology.
DOI: h ps://doi.o g/10.35321all/82-08
RANKRAŠTINIO LIETUVI
TALBOS VOXYNO AUTORYSTS
QUASIMAS: NAUJI FACTAI,
PAIŠKJ ATLIEKANT
COURTOIRES RÉSOLVES
EKPERTIZ1
The Ma e o Au ho ship o he Handw i en
Dic iona y o he Li huanian Language: he
New Findings Re ealed om a P o essional
Handw i ing Analysis2
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme.
Le documen a ché inis Dic ionnyn du Li uanien (signa ū a IV A 11) es s ocké dans la biblio hèque du
musée na ional chèque dans la sec ion des hand aščių e anųjų spaudinių. Ce manusc i
lexicog aphique monumen al da e dans la p emiè e moi ié du XIX a. Il y a 1701 a icle. Dans ce a icle
analysé le dic ionnai e ques ion de l'au eu isme su la base p écésais eche ches, dans lesquelles F.
L. Čelako skis es indiqué comme possible dic ionnai e au eu . S aipsnyje p ésen e les nou eaux
ésul a s de l'expe ise de éc i u e judiciai e e ec uée Tchéquie. Ap eniens à p opos se base la
p émisse, que F. L. Čelako skis es manusc i du mo de la langue Lie u ių. 1 L'élabo a ion de l'a icle
a é é inancée pa l'agence Uni e si ai e Cha les G an s (GA UK). P oje Rukopisný slo ník
li e š iny F an iška Ladisla a Čelako ského (N . 520317) éalisé pa l'Uni e si é Ka olio
Facul é de Philosophie.
2 The s udy was suppo ed by he Cha les Uni e si y, p ojec GA UK No. 520317.
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII 154
ESMINIAI VOODŽIAI: hand aš inis Li u iens langue dic ionna , F an išekas
Ladisla as Čelako skis, judiciai e éc ysenos ekspe izė, li uanis ika, čekų bal is ika.
ANNOTATION
The a chi al documen Dic iona y o he Li huanian Language (shel ma k IV A 11) is kep a he
Depa men o Manusc ip s and Ea ly P in ed Books o he Czech Na ional Museum Lib a y. This
handw i en lexicog aphic elic is da ed o he i s hal o he 19 h cen u y and ing p e ious
con ains 1701 en ies. This a icle ocuses on he ma e o au ho ship o his elic ollow-
esea ch s udies, in which F. L. Čelako ský was sugges ed as he likely au ho F. L. Čelako ský is
o he Dic iona y. The a icle p esen s new indings e ealed om a Czech p o essional
handw i ing analysis. The e idence discussed in he a icle is based on he assump ion ha
he au ho o he handw i en Dic iona y o he Li huanian Language. Čelako ský, p o essional
KEYWORDS: handw i en Dic iona y o he Li huanian language, F an išek Ladisla
handw i ing analysis, Li huanis ics, Czech
Bal is ics.
ĮVADAS
Li u iens mo synas (Li e ský slo ník) XIX a. p emiè e moi ié manusc i inis
monumen klas, conse é au Biblio hèque du Musée Na ional Rank aščių i senųjų
spaudų sky iuje (Oddělení ukopisů a s a ých isků Kniho ny Ná odného muzea)
signa ū a IV A 11, es un a ail leksikog a inis en 30 de o ma (21,5 × 35,5 cm)
papie lapiaus. Ceci a ache é ilologická é ude de ca ac è e é imologique
(suski s y a selon abėcėlę depuis A jusqu'à Ž), laquelle au o al es 1701 a icle.
L'hypo hèse que l'au eu du magasin lexicog aphique pou ai ê e F an išek
Ladisla as Čelako skis, es appa ue pou la p emiè e ois en 2010 dans un a icle
d'Iljos Lemeškino le dic ionnai e de langue li oue de F an išeko Ladisla Čelako ski,
dans lequel l'au eu a p ésen é ce a ail au public scien i ique (Lemeškin 2010).
L'a iclenyje me p incipalemen l'accen su le dic ionnai e da a ion e
au o ali é p oblèmes ésoud e (Lemeškin 2010: 99).
I. Lemeškinas a a i é l'a en ion su aidingà employé (asis en o) du Musée
na ional F an išeko Michaleko Ba ošo Žodyna iden i ica ion de P ahos Musée
na ional des monumen s man aš ines ap ache (Soupisu ukopisných pamá ek
Ná odného muzea P aze) A i inka ok. Neselmano 1850 m. mo syną (Ba oš 1926:
181) e soule ée pas une ques ion su Zodyno sumanymo e ca ac è e, é ablie son
appa i ion emps e p ésen é mul i ude d'a gumen s, en p ou an , que Zodyno
au eu pou ai ê e F. L. Čelako skis. Comme ce dégéné ime chèque ac eu ,
A icles A icles a icles 155 /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
scien i ique e li e a o c éa i le ésul a , le dic ionnai e de langue Lie u ių
men ionne e dans d'au es a aux3.
Tęsian I. Lemeškino commencé le a ail a ec a as a a chy alija, depuis 2017 m.
jusqu'à 2019 m. Li u iens langues le ocodyne de alesnei analyse à éalise é ai
des iné Ka olio uni e si ė G an ų agen ū os (GA UK) p oje Rank aš inis lie u ių
kalbos F an išeko Ladisla o Čelako skio žodynas (Rukopisný slo ník li e š iny F an iška)
Ladisla a Čelako ského) (N . 520317).
Vuedan p oje à Le mo yn a é é analysé dans le con ex e his o ique de son éc i u e.
La p incipale âche des che cheu s é ai d'é udie ce e a chy alie comme philologique
s udiją, aip pa bu o sp endžiamas jo au o ys ės klausimas. Šio y imo ezul-
a ai išsamiai p is a y i s udijoje Rank aš inis Lie u iškasis žodynas 19 a. pi mo-
sios pa de Czechs bal is ikos con ex e: sumanymo koncepcija i au o ys ės klausimas
(Rukopisný Li e ský slo ník kon ex u české bal is iky p ní polo iny 19. s ole í:
koncepční zámě slo níku a o ázka au o s í), publiuojame dans la e ue Ac a Musei
Na ionalalis P agae His o ia li e a um 65(12), 2020, 518. Dans le bu end e le dic ionnai e
de la langue Li uanien accessible, le même p oje a é é éalisé lo s de la éalisa ion d'une
élec onique base de données, accessible ad esse h p://lsc. .cuni.cz. Voulan
con i me son pi m ako é ablie Zodyno époque de appa i ion, les che cheu s
lek y as nusp endė a lik i ašysenos ekspe izę, ku ios iš ados y a p is a omos
šiame s aipsnyje.
Taigi s aipsnio ikslas – de aliai p is a y i ekspe izės ezul a us, galinčius
kopa i i , que Zodyno au eu a é é men ionnésis čeků bal is . A gumen ai, su
lesquels base on pa le de F. L. Čelako skį, comme su les discu ables a chy alies
au eu sų, le plus appuye du p emie uni e si é de P ahos sla is ikos p o esseu de
li é a u e e science a aux ainsi qu'éle ée ko espondencija. le ocabulai e de
langues li au es puikiai co espond a ec ce e âcheuse pe sonnali é de li é a u e e
science chèque dans le con ex e des in é ê s e les hèses philologiques. Des
ci cons ances les plus impo an es se on considé ées: 1) ce e e i ance ac eu
ko espondencija, dans laquelle se e lè e l'in é ê bal iškąja ma é iau, l'un des
meilleu s exemples Jose Vlas imilo Kama y o le e à F. L. Čelako ski, dans lequel pa le
di ec emen su Li u išką Dic iona y;
3 Pa exemple, men ionné dans ces é udes: Bal ų mi ologijos enciklopedijos p a a mėje (Bě áko á,
Blažek 2012: 20), où il es pa lé de eonimų a oseną Lie u ių kalbos žodyne; Vaido Še e io dans a icle
K is ijono Donelaičio kū yba čekų ilologijos aki a yje (Še e is 2009) en pa lan de donelai izmus, don
pa cou ai le dic ionnai e de la langue Lie u ių; Čekų bal is ikos bibliog a ijoje, où aussi spėjama F. L.
Čelako skio au o ys ė (Čeladín, Blažek, Kabeláčo á, Sei lo á 305 2016:306).
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
156 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
2) ypologiquemen similai e leksikog a inée F. L. Čelako skio ac i i é, a ec
laquelle le dic ionnai e de la langue Lie u ių puikiai de a (p z., Palabės kalbos
žodynas (Slo ník polabš iny), annexes au dic ionnai e de Jose o Jungmanno e
k .); 3) idėjinis le dic ionnai e de la langue Li uanien e au es F. L. Chelako skio
(p z., min ys, išsaky os F. L. Čelako skio paskai ose, pi mą ka ą
a aux de iden i é publiés en 1877 m., Skai ymai su sla ų au ų išsila inimą i
li e a ū ą (Č ení o počá cích dějin zdělanos i a li e a u y ná odú
slo anských), qui son liées a ec bal ų sla ų e nogenezės e glo ogenezės
p oblema ika); 4) p émisses pou d'au es pe sonnes, puėjusių compose le
dic ionnai e de la langue Li uéenne, pasi con i ma ion (p.ex., Ka lo Ja omi o
E beno, don le nom penš uku es insc i su le i e du i e du Zodyno).
Tous les a gumen s men ionnés, conséquemmen discu és anks esnėse s udijās,
son impo an s e essen iels. Comp e enu à F. L. Chelako ski de s'in é esse à des
aduc ions e à au e de ses ac i i és lexicog aphiques, su la base des données,
ma da y i p ielaidą, kad p ie Lie u ių kalbos žodyno au o ius p adėjo di b i apie
1825 me us i ėliau jo ašymą ęsė (plačiau ž . Lemeškin 2010). A k eipian dė-
ob enues de ses susi ašinėjimų, galimesį dans les ègles d'éc i u e, su base
desquelles e a é é éc i es i iamasis handis e in a pas, ansc i s du dic ionnai e
Neselmans en 1851 ans, il es clai que l'analysisable dic ionnai e de la langue Lie u ių a é é composé e s 1850.
MÉTHODIKE Il es à no e que
Re use les dou es e ou ni une iable p eu e d'au eu ali é pou aien le
ibunal éc i u e expe isez des conclusions. Cela ne se p odui ai que dans le cas
où l'iden i ica ion du au eu du manusc i é udié se ai en iè emen con i mée.
Cependan même e alo s, si les ésul a s de l'expe ise de éc isens de la cou F. L.
Čelako skį, comme disposuojamo Lie u ių kalbos žodyno a ian o ašy oją,
a mes ų, cela ne eikš ų, que F. L. Čelako skis n'es pas ce éc i monumen al
au eu . Ne a mes inai clai emen aisemblable possibili é, que le o iginal a ian
de Zodyno, cons i uée dans la oisième XIX a. décennies, ai pu en i on 1851 années
eéc i e au e pe sonnali é ilologiques, pa exemple, quelqu'un de F. L.
Chelako skio séqui eu s ou simplemen un p o essionnelus pe ašinė ojas. Il es
p obable que alo s é ai so i somanyas Le Dic ionnai e imp ime . Les collec i
d'in es iga eu s, oulan e ec ue une éc i u e judiciai e eksp e izę,
ad essè en à econnue expe ise de éc i u e judiciai e JUD .4 Ji žį S aką,
hand aščių specialis ą, che de la Czechoslo akiškosios ibunal éc isenos
ekspe izės bend ijos e ac uel le c iminalis ikos bend ijos. J. S aka dans ce domaine a aille 4 JUD . doc o des sciences de la loi.
A icles 157 A icles /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
déjà plus de qua an e ans. Spécialis e a a aillé à P ahos k iminalis ikos zės
ins i u e, Aukš osios Ka lo i Va ų mokyklos K iminalis ikos i eismo ekspe i-
ins i u e, aussi bien pé iodiquemen a aille dans le commando conseilleu s du
Minis e de Teisingumo en e ec uan des éc i u es judiciai es expe ises. Il es
impo an de men ionne que J. S aka a expé ience des eche ches de manusc i s
his o iques appliquan des mé hodes de dé e mina ion de l'éc i u e. Comme exemple,
on peu men ionne l'é ude du éci de Ja osla o Hašeko (18831923) éc i e au débu du
XX a. pa Old žicho T eglio dans l'hé i age de sa mè e, au o i és. His o inė éc ysenos
analizaė n'es pas ès équen e c iminalis ique des eche ches di ec ion. Pa
conséquen ce a ail n'a pas beaucoup de spécialis es passho y os passionnés.
Comme sa a ankiška mé hodes de eche ches le p oblème de l'essen iali é du
langage de l'enquê e c iminalis e a su gi déjà au XIX s. seconde moi ié [...], quand on
é ai à la eche che de nou eaux objec i s scien i iques, de mé hodes
d'iden i ica ion de l'homme, comme an c ime (Rynge ič 2000: 123). Pa conséquen
des ieux éc i s in es iginė ojai en aide pasi elkia c iminalis us. Une elle p a ique a
é é appliquée Diego A doino lui en onçan dans le Baselio pėdsako kilmę5 ou quelque
plus ô en aisan Rū os Čapai ės (LDK Vy au o aš inės go ikinio aš o, Simono Daukan o e k . ašysena y imai)6, Bi u ės T iškai ės (Rank aš inio
Mažosios Lie u os žodyno Cla is Ge manico-Li h ana analizė)7 e des au es
scien i iques des eche ches.
Ai a en ion à un au e momen impo an de: discu able a chy alija, en
compa aison a ec men ionnéeisais esea ches ex es, es condi ionnellemen
nou elle, éc i e XIX a. deuxième imes e (a an 1851 m.) (Lemeškin 2010: 112).
Éme gean une ques ion d'iden i ica ion de l'éc i u e, d'une pa , ce e condi ion
acili e l'enquê e, d'au e pa exigen plus g andes olumes de ma iè e é udiée.
Ce e di ec ion p a ique de la science dans chaque pays se dé eloppai de açon
au onome, pou quoi il n'y a pas uni é e minologie, quoique les mé hodologies e
mesu es u ilisées peu en coïncide ou ê e similai es.
É an donné no e p ésen ée é ude a é é éalisée Tchéquie, l'a icle u ilise la adi ion
c iminalis ique e linguis ique de la République chèque ca ac é is ique 5 A doino Diego Bazelio
2018: pu sui sakas in e disciplininių y imų one: ašysenos ekspe izė. Bal is ica 53( 2452),261. La
Commission a es imé que les coû s liés à l'exploi a ion des essou ces miné ales é aien in é ieu s aux coû s liés à l'exploi a ion des essou ces miné ales.
6 Čapai ė Rū a 1996: Ju gio Amb aziejaus Pab ėžos, Juozo Bu a ičiaus, Simono Daukan o b aižai e
ca ac è es. Li uiniens A gimimo his o ies s udios 8: Pe sonnée: en e na ion e É a , Vilnius: Mokslo i
encyclopedijų leidykla, 114142; Čapai ė Rū a 1996a: Simono Daukan o éc i ysena Didžiajame lenkųlie u ių
kalbų žodyne, Simono Daukan o éc i s. G and dic ionnai e des polkųlie u ių langues 3, Vilnius: Mokslo e
encyclopedijų leidykla, 719; Čapai ė Rū a 1996b: Vy au o laiškai kaip Vidu laiškai, Vilnius: P adai, 4796.
amžių epis olinio žan o pa yzdys. – Senoji Lie u os li e a ū a, 4 knyga. Me aščiai i kunigaikščių
7 T iškai ė Bi u ė 2008: Rank aš inio Mažosios Lie u os žodyno Cla is Ge manico-Li h ana genezė:
dak a o dise acija, Kaunas: Vy au as Didžiojo uni e si e o leidykla.

GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
158 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
e minija i jos aikoma y imų eiga. Dėl minė ų p iežasčių čia p is a oma k i-
minalinée éc isenes expe isezée analyse peu di é e de Li uanie appliquées
mé hodes. Dans ce ains cas, on ose ai a i me que J. S akos u ilisé
ins umen a ijus comp end plus la ge con ex e d'é alua ion du ex e analysé.
Ce ains e mes spéci iques on dû ê e adui s, en les complé an pa des
explica ions, de ce que ces signi ien (pa y ou e ois, aška anje). Mêlan l'un des
meilleu s Tchékies c iminalinées éc isènes expe isezées des che cheu s conclusions
ansc i e Li uaniens spécialis es u ilisée langue e e minija, écil en plus neaiškumų,
que no e choisi de maniè e de desc ip ion. Lo squ'il s'agi de ce ype d'enquê es, en
République chèque, applique des conclusions échelle8: 1. Ka ego iška posi i e
conclusion (ginčy inu e compa a i e ex e à éc i é la même pe sonne).
2. Labai ikė ina eigiama iš ada.
3. Vidu iniškai ikė ina eigiama iš ada.
4. Mažai ikė ina eigiama iš ada.
5. N'es impossible ép ou e .
6. Peu p obable un ésul a néga i .
7. Moyennemen a endue un ésul a néga i .
8. T ès a endu un ésul a néga i .
9. Ka ego iška néga i e conclusion (ginčy inu e compa a i ního eks ą napisė
di é en s pe sonnes).
L'in es iga eu J. S aka a u ilisé plusieu s mé hodes d'expe ise:
analy ique-syn he ique, compa a i e g aphomé in, ainsi que u ilisé un
mic oscope s é éoscopique, une camé a a ec il e pola isan , annulan les
e le s, e enablançan des mesu emen s p écis AM4113ZT, USB camé a
AD4113T-I2V-P o2 (a ec IR e UV spindulés), dé om HS3B e un obo de dessin e d'éc i u e
AxiD aw V3 (S aka 2018: 2).
TYRIMO EIGA
Pi mosios konsul acijos dėl eismo ašysenos ekspe izės p asidėjo 2017 me-
ce au omne, les a aux on é é pou sui is e l'année sui an e. Le documen inal a ec les
conclusions de l'enquê e au collec i des che cheu s a é é p ésen é 2018 ans ugsėjį. Tou au débu
de la coopé a ion le collec i des che cheu s a é é a e i que le a ail a ec de els ca ac è es
ma é iau encon e a a ec de nomb euses di icul és, puisque XIX a. les é udes de monumen s
éc i s, isan à é abli l'au eu isme de éc i ain, en République Tchèque son uniques. A ec des
obs acles se heu e choisissan me odiką e 8
h ps://www.pismoznalec i.o g/odbo ne-cinnos i/s anda dy-spp/s anda d-p o-s ano o ani-zap ie-
e u/ [žiū ė a 2020-05-18].
A icles A icles a icles 159 /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
mones. Spécialis e, a aillan a ec ces jou s ma é iau, se base con empo anée men us. Alo s,
ašysenos ypa umais i aiko a i inkamus eismo ašy inės ekspe izės ins u-
quand il au a aille a ec his o ique ma é iau, il manque de expé ience de ce ains signes,
ca ac é is iques de ce pé iode éc isenna, dé e mina ion, mo s des a osens e leu signi ica ions
connaissancemo. Pou les aisons énumé ées dé endan son opinion il es possible dé e mine des
signes de l'éc i u e manusc i , cependan sans plus la ge con ex e p eu e de con o mi é de la
éali é es impossible.
En e ec uan l'analyse du manusc i du ibunal allai c ée de els moyens, don
l'aide d'é oque aien des ques ions p obléma iques au an moins possible. À ce e in
l'expe du ibunal demandai la p incipale p oje y ėjos g e a é alua ion e
compa aimosios ma é iaux (Žodyno e F. L. Čelako skio au og a e) ou e e ou ni
des au es pe sonnes, ašiusių panašiu emps, é éusių panachais éduquemen ,
p o ession comme F. L. Čelako skis, hand aščių pa yzdžių. Ces é aien nécessai es
a in que l'expe d'abo d, essayan d'analyse les éc i u es de ces pe sonnes, puisse
dé e mine si les éc i u es à la pé iode considé ée é aien assez indi iduelles e
a aien ce ains signes qui les pe me aien iable une de l'au e sépa e . À ce e
in, le collec i de che cheu s a ou ni à l'expe sous la o me de pho ocopies de
quali é les sui an s documen s manusc i s: 1) Ka el Sla ojaus Ame lingo, Osipo
Maksimo Bodianski, Kazimie o B odzinski, Jeano de Ca o, Pio o Dub o ski, Jose o
Vlas imilo Kama y o, Vuko Ka adžičius, Pio o Keppeno, F an išeko Male guno, Nikola
Melko o, F an išeko Palacko e Aleksand o Šiško o, qui son conse és au musée
na ional de l'éc i u e ou LAV (Li e á ní Pami á níku ná odného písemnic í,
ci-ap ès PNP)
F. L. Chelako skio en ond;
2) Pa elo Joze o Ša a žiko Iš ašų apie lie u ių kalbą (Wýpisků o gazyku
li ewském) 1833 me ų nuo ašą, saugomą Nacionalinio muziejaus
biblios Rank aščių i senųjų spaudinių sky iuje (signa ū a IX E 4); 3) Les
p o ocoles de Ka ališkosios češkų mokslo d augijos, éc i us Vacla o Hankos,
conse és à l'A chi e de Čekijos Respublikos Mokslų Akademijos ( ondus:
K álo ská česká společnos nauk, dossie 10, No. 26); 4) m. augpjü s 8 d. Ka lo
Ja omi o E beno le e éc i e à Impe a o iškajam Ka ališkajam Šalies
P ezidiumui, conse é au Na ional Museum's a chi e (signa ū a M6/44).
La compa aison donnée des sou ces a pe mis de ai e ces conclusions: jau dans la
p emiè e moi ié du dix-neu ième siècle la main éc i e ex es on é é indi idualisés
lėjo bū i a ski iami ienas nuo ki o. Taigi nė a kliūčių, kad F an išeko Ladisla o
Čelako skio, kaip ašiusiojo i iamąjį ank aš į, ašysenos nebū ų galima a ski i
au an que ganuo des au es pe sonnes (S aka 2018: 12).
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Ou e lis ées a chy alijs, l'expe a égalemen é é p ésen ées F. L.
Chelako skio des le es, qui peu en je e a ec Žodyno hand aščiu e F. L.
Chelako skio au og aphe (les da es de éc i u e cou e su isammen didelį
pé iode (18181851)), pho ocopies.
Bu o pa eik i šie šal iniai:
1) Laiškai Jose ui Vlas imilui Kama y ui 1818–1828 m. (LA PNP,
. J. V. Kama ý );
2) Laiškai Ma inui Aleksand ui P žibilui 18421845 m. (LA PNP, .
F. L. Čelako ský);
3) Laiškai Janui Planekui 18201851 m. (LA PNP, . F. L. Čelako ský). Conclusions dans la
pa ie J. S aka a indiqué que compa an le manusc i du dic ionnai e de langues
Li uanies a ec d'au es exemples de l'éc i u e de F an išeko Ladisla a Čelako ski,
a é é dé ec ée di e ses aleu s signes. Dominen des signes pa iellemen ou
complè emen coïnciden , cependan , malg é cela, a é é ou e de ceux qui ne
son pas su isammen similai es. L'impo an es que ces ai s é aien pas
dans la pa ie géné ale, mais dans la pa ie spécialisée des eche ches [...].
Cependan , en ésol an conc è es ai s de coïncidence, la p incipale di icul é
es pas l'é ablissemen de ce ains dé ails, ne impo e à un ni eau d'enquê e
géné al ou spécial, comme cela se ai en a aillan a ec des manusc i s con empo ains, mais la compa aison indi iduelles o mes de le es a ec des s anda ds d'éc i u e [...] (S aka 2018: 15).
Požymių suppimai
De la pa ie ou complè emen su ampančius signes de éc isenne J. S aka
abo dé analyseé déc end inan documen des conclusions pa ie in oduc ion: 1)
des le es pas i emen : analysé dans le manusc i e compa amuosies 2) des
eks uose ašysena isu y a pas i usi į dešinę, dažniausiai apie 50°,
le es išlumas: ni eau de le es union an analysé dans le manusc i , an
dans d'au es é ude ou nis dans les ex es es moyen. Le plus sou en
diak i iniai signes son éc i s sépa émen , un au e mou emen esiu; dans les
es an s cas in e omp an s des mo es de manusc i s se passen de moins, 3)
appo s de hau eu : s i is du milieu de la ligne, en compa an a ec supé ieu e
dažnai y a suspaus a,
e in é ieu e, 4) appo s de la geu : dans le manusc i analysé e la
compa aison donnés dans les exemples, éc i s su les années 1850, dans les yeux
k in aien les secondes épi hè es la pe s a a con e les p emiè es la
conjonc ion en e les le es es plus la ge que les mêmes.
5) des coincides de echnique d'éc i u e: a) la complexi é de l'éc i u e
des le es <a>, <o> o ales judesio: la le e <a> o ales dans les
di é en es posi ions es éc i e un seul judesiu, e dans les menées
ex es les le es g e a <o> un judesiu o ales insc i s epè en e
A icles A icles a icles 161 /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
užaplani i o ales, éc i es d iem mo esiais, pa iculiè emen mo du bou (ž . pa .
No. 1 e No. 2, odyklėlė), b) le e <d> mode d'éc i u e: selon l'éc i u e
s anda d, les pa ies supé ieu es zasuk es kilpu e dans la gai ée ou
éc ysennes le signe de zazsukimo es a ec linkiu dans la gai ée. la açon
d'éc i e des le es […]g> dans ous les exemples donnés à l'analyse: les o als
son plus pe i s, plus d oi s, les ci pu és plus é oi es e plus longues, ainsi
que les iesies, d) la açon d'éc i e des le es […]j>: équen es le es a ec
une o me smailesne au somme , e au bas sans kilpos enc ai és, mais des
ci pu és de la pa ie apa ine se son pa ois p odui es (ž je No 1 e No 2,
kl), e) les le es […]m>, […]n> les le es d'éc i u e: a kos ne son pas linkés
dans les gi andines ( . 1, 2, . 1 e ampais), ) la açon d'éc i e des le es: […]p
[…] es peu signi ica i e pou l'iden i ica ion de ce e o me d'éc i u e.
Paixslėlis No. 1: Li uanies langue dic ionne des exemples des signes coincampan s.
Lie u ių kalbos žodynas, žodis „bohyně země“ (bend os nume acijos eil.
N . 163, aidės B – eil. N . 104)
(S aka 2018: 17).
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
168 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII p ouy ini co apimai a ec F. L. Čelako skio
hand aščiais. En aison du ai que su isammen sou en , e pa ois e de maniè e
essen ielle à ce e époque changè en les no mes d'éc i u e, e en aison du
manque de connaissances exis an es su ce hème il n'es pas possible
unei equšmiquemen explique ces changemen s d'e e dèsningi é d'un conc e
ašanjo cas, les coincidences ne peu en ê e ai ées comme iables de la açon
comme elles se aien possibles econnaî e en é udian le manusc i con empo ain.
Pou ou es les aisons ci-dessus men ionnées la plus objec i e es la conclusion de
l'expe ise de éc i u e du ibunal, que F. L. Čelako skio, comme éc i ain du
dic ionnai e Li uanien a chy alijos, con i ma ion de au o e é es posi i e, co espondan à la dé ini ion moyennemen p é isible (S aka 2018: 27).
Selon auchčiau donnée à l'échelle d'é alua ion, l'é alua ion de l'expe co espond
au oisième pa ag aphe su neu ynių. Une conclusion a i ma i e es ai e
dans le cas où į p eu es jus i ien l'a i ma ion que con es ée e le compa able
ma é iau a é é éc i pa le même pe sonne. Néanmoins, les signes é élés son
insu isan s pou pe me e de ai e une conclusion posi i e ès aisemblable10.
La inalisan e pa ie J. S aka déc i end ina e ec uée analyse: Ap a iamąją
a chy aliją, . y. ou ni le dic ionnai e des langues li au es (signa u a IV A 11),
don l'o iginal es conse é au Na ional Museum Rank aščių i senųjų spaudinių
sky iuje, espé ée, pa ašė F an išek Ladisla as Čelako skis, né le 7 ma s 1799 e
mo le 5 aoû 1852, don les manusc i s m'on é é é i i (S aka 27 2018:).
APIBDRINIMAS Il es
IRIGIAMOSIOSIES IŠVADOS e inalisa ions es le de nie
Le ibunal éc i ysenes expe isezées, e ec uées JUD . J. S akos, les conclusions son c édibles.
J. S aka é abli que F. L. Chelako skio au o ys ė es ikė inai possible. Pa iellemen ou
en iè emen F. L. Chelako ski e l'éc i u e de la pe sonne co esponden ces signes de l'éc i u e:
le e bos ion, le e bos ion, leu s appo s de hau eu e de la geu , coincidimai, obse imi des
le es <a>, <o>, <d>, <g>, <j>, <m>, <n>, <p>, a ec une éc y la in éc i e en abécéle, a esni < >,
iden i ica ion de la co espondance, obse imi e des le es <e>, <l>, <u> peu de cas. S'expliquen Sû
plus son ces p ésages: éc i u e diak i iques kabliukų, in des mo s é enęsime, le e <z>, mé hode
d'éc i u e samplaikos <s > e aška anje. On peu ai e l'hypo hèse que ces di é ums aien eu une
in luence su ce ains 10
h ps:www.pismoznalec i.o g/odbo ne-cinnos i-s anda dy-spp/s anda d-p o-s ano o ani-za-
e u/ [žiū ė a 2020-05-18].

S aipsniai / A icles 169
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
en i onnemen s, opé ées Pa odyną ašiusį asmenį, pou quoi dans ce ains cas
signes de éc isons impossible uni eikšmiquemen explique . Il aud ai eni
comp e e à d'au es ac s liés à ce e pe sonnali é chèque, examinés en
dé ail anks esnėse é udes. Bien sû , endai à l'esp i
• son ko espondencija (en pa iculie J. V. Kama y o agmen de le e,
dans lequel di ec emen on pa le su le dic ionnai e de la langue Lie u ių), • ce
que le dic ionnai e de la langue Lie u ių nep ieš a auja ki ai ce scien i ique
lexicog aphique ac i i és, ypologiquemen o imai menée à a ail, •
similai es idées, exp imées non seulemen au dic ionnai e de la langue
Lie u ių, mais e à d'au es œu es de science de egain de chèques.
Nemažiau s a bu i ai, kad y imų me u bu o a mes a p ielaida, jog a chy-
aliją galėjo pa ašy i ku is no s ki as o me o y ėjas.
Asmenybių, galėjusių pa ašy i okio pobūdžio žodyną čekiškoje e d ėje
XIX. p emiè e moi ié, il n'y a beaucoup. Minis K. J. E benas (18111870) neabejo inai
é ai un célèb e li e a as chèque, qui g ožiniams ex am idėjų (ainsi même que e
F. L. Čelako skis) sėmėsi de pa oles pa oles populaudies. Cependan cela, comme K. J.
E benas dans ses a aux de science u ilise la bal iškąją ma iè e, pe me ai e
p ésupposé, qu'il n'é ai pas ép ou é li uanis ikos spécialis e. Une plus
con aincan e pench uku su l'in i ula oi e de la page de l'a chy alie en ques ion
insc i e commen ai e E ben? explica ion, many ina, pou ai ê e el: c'es un
ma queau, u ilisé aux besoins in e nes d'a chy o. Sį explica ion jus i ie e le ai
que K. J. E benas 1846 1851 années a a aillé le p emie alo s ins i ué K aš o
a chy o (A chi Vlas enecký, depuis 1848 m. Čekų muziejaus a chy as, main enan
Na ionalinio muziejaus a chy as) che .
Du possibles Li uiniens langue du dic ionnai e au eu s lis e des ne peu élimine
le ameux kalbo y ininko e bal is o Pa elo Jose o Ša a žiko (17951861)
Tačiau šiuo a eju galimybę paneigia analizuojamo eikalo sanda a. Lie u ių kal-
candida u es. le mo bosyns se dis ingue aki aizdžia oman ine mo y acija e
es in luencé pé iode à ca ac é ingų endances. Considè e que bien que e
impossible eje e l'hypo hèse, que P. J. Ša a žikas pou ai décide d'éc i e des
mo s des langues bal essla es, plus aisemblable, que ce e âche il se ai
akense plus esponsable. On comp end a, il es possible considé e e au es
XIX a. pe sonnali és candidu es, non seulemen F. L. Chelako skio amžininkus,
mais e ses disciples e séquėjus. Pa mi eux, pa exemple, men ionné Ignacas
g a ijos11, išleis os 1855 me ais, au o ius. Tačiau s ingan šią p ielaidą pa i in-
Janas Hanušis (18121869), p emiè es F. L. Čelako skio bio inančių p eu es, ne
noma, kad į šį klausimą oliau gilin is ne e a.
11 Hanuš Ignác Jan 1855: Ži o a působení F an iška Ladisla a Čelako ského, P aha: Tisk umělec-
impo e, I. J. Hanušio ou quelque pe sonne d'au e cas, mako-knih iskařského ús a u K. Bellmanna.
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
170 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Néanmoins es impo an que les conclusions c iminalinées expe zées F. L.
Čelako skis a é é in oqué comme ikė inas manusc i au eu . Bien que ce ne soi
pas complè emen eje é la possibili é, que le dic ionnai e de la langue Li uanien la
o me, pa laquelle dispose, a é é ééc i d'une au e pe sonne, au o i é
dé e mina ion comme idu iniquemen ikė inos ( u in à la ê e e di icul és,
su enus en analysan les sou ces), nous es enco e une ès impo an e aison
pou Chelako ski au ho ship con i man ce e dé ailion, paludi e en compa aison
a ec les su i an s.
Malg é le ai que éc isenos ekspe izė ne é ablî , que F. L. Čelako skis
neginčy inai es la pe sonne qui a éc i le ocalisme de la langue Lie u ių e
oidemen econnaî e son au eu ys ės impossible, j' elgian
concep uellemen , F. L Čelako skio au o i é peu ê e considé ée ép ou ée.
ŠALTINIAI
Li e ský slo ník. Kniho na Ná odního muzea, oddělení ukopisů a s a ých isků, signa-
ū a IV A 11.
Lemeškin Ilja 2018: Vyjádření k psané podobě „Li e ského slo níku“, P aha.
S anda p o s ano o ání zá ě ů znaleckého zkoumání. P ieiga in e ne e: h ps://www.
pismoznalec i.o g/odbo ne-cinnos i/s anda dy-spp/s anda d-p o-s ano o ani-za e-
u/ [žiū ė a 2020-05-18].
S aka Jiří 2018: Znalecký posudek z obo u písmoznalec í, specializace uční písmo,
zabý ající se o ázkou zda předmě nou a chi álii, j. Li e ský slo ník (sing.: IV A 11), jehož
o iginál je uložený Oddělení ukopisů a s a ých isků Kniho ny Ná odního muzea, napsal
F an išek Ladisla Čelako ský, na ozený 7. března 1799 a zemřelý dne 5. s pna 1852, P aha.
LITERATŪRA
Ba oš F an išek Michálek 1926: Soupis ukopisů Ná odního musea P aze, P a-
ha: Melan ich.
Bě ʼáko á Ma a E a, Blažek Václa 2012: Encyklopedie bal ské my ologie, P a-
ha: Lib i, 2012.
Čeladín Jindřich, Blažek Václa , Kabeláčo á Te eza, Sei lo á E a 2016:
Čekų bal is ikos bibliog a ija. – Ac a Linguis ica Li huanica 74, 305–351.
Lemeškin Ilja 2010: F an išeko Ladisla o Čelako skio lie u ių kalbos žodynas. –
Leksikog a ija i leksikologija 2, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 98–113.
S aipsniai / A icles 171
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
Pleskalo á Jana 2007: Nabodeníčka české ling is ické e minologii. – Sla ica Slo-
aca 42(2), 147–151.
Rynge ič Rena a 2000: Ling is inė ekspe izė Vokie ijoje i Lenkijoje: aidos en-
dencijų apž alga. – Ju isp udencija 18(10), 122–128.
Še e is Vaidas 2009: K is ijono Donelaičio kū yba čekų ilologijos aki a yje. – Se-
noji Lie u os li e a ū a, knyga 28, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as,
41–62.
The Ma e o Au ho ship o he Handw i en
Dic iona y o he Li huanian Language: he
New Findings Re ealed om a P o essional
Handw i ing Analysis
SUMMARY
L'a icle add esses he au ho ship o he handw i en elic o he i s hal o he 19 h
cen u y The Dic iona y o he Li huanian Language (Li e ský slo ník) kep a he Depa men
o Manusc ip s and Ea ly P in ed Books o he Czech Na ional Museum Lib a y (shel ma k IV A
11; 30 la ge- o ma (21.5 × 35.5 cm) pages). To con inue he esea ch o Ilja Lemeškin and o he
esea che s, he p ojec F an išek Ladisla Čelako skýʼs Handw i en Dic iona y o he
Li huanian Language (Rukopisný slo ník li e š iny F an iška Ladisla a Čelako ského) (No.
520317), which was dedica ed o a mo e de ailed analysis o The Dic iona y o he Li huanian
Language and was unded by he Cha les Uni e si y G an Agency (GA UK), was conduc ed a he
Facul y o Philosophy o Cha les
Uni e si y om 2017 à 2019.
Au ho ship ela ed a gumen s had o be supplemen ed wi h he conclusions o a
p o essional handw i ing analysis ca ied ou by JUD . J. S aka. Expe S aka used
se e al analysis me hods: analy ic-syn he ic, compa a i e-g aphome ic. To analyze he
manusc ip s, he expe also eso ed o specialized equipmen . au ho ship is p obable.
In he inal pa S aka summa ized his analysis by he s a emen ha F. L. Čelako skýʼs
The ollowing ea u es ma ch in he handw i ing o bo h F. L. Čelako ský and The Dic iona y
au ho in pa o in ull: slan angle o le e s, cohe ence o le e s, heigh and wid h a io;
coincidence in he shapes o le e s <a>, <o>, <d>, <g>, <j>, <m>, <n>, <p>, un uk in he La in
sc ip is obse ed; he e is less coincidence in he w i ing o < >; ma ching shapes o
le e s <e>, <l>, <u>, which do no play an
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
172 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII impo an ole in he analysis. The ollowing ea u es a e
mo e di icul o explain: he w i ing o diac i ical hooks; he ex ension o wo d endings; he
way o w i ing he le e <z>, he combina ion <s > and do ing. Il peu ê e supposé que he
ci-dessus di é ences on é é dé e minées pa he in luences ha a ec ed he w i e in
composing The Dic iona y; despi e he abo e, in some cases he ea u es canno be explained
absolu ely eliably. Tandis que nous ne pou ons pleinemen eje e la possibili é que he o m
o The Dic iona y o he Li huanian Language, qui es à no e disposi ion, a é é ansc i e pa
une au e pe sonne, he de e min mina ion o au ho ship as mode a ely likely (bea ing in mind
he di icul ies ene a y and scien i ic wo ks o his Czech igu e o na ional e i al. Based on
coun e ed in he analysis o sou ces) is ye ano he e y impo an piece o he puzzle con-
i ming Čelako skýʼs au ho ship, which was es i ied by compa ing i wi h he su i ing li -
he indings o all he a ailable s udies on his opic, we may conside F. L. Čelako skýʼs
au ho ship a p o en ac .
Mise à disposi ion 2020 m. mai 1 d.
GEDA MONTVILAIT
ANNA TOLLAROVÁ
Uni e si é Ka olio le acul é de Philosophie
nám. Jana Palacha 1/2, Cz-11638 P aha, Čekija
Geda. Mon ilai [email p o ec ed]
anna. olla [email p o ec ed]om