Riman as GUCAS
UAB Vilniaus
a gon y
di b u e
APIE VARGONV
TERMINUS
Lie u iq ala
sob e a gonus
a5y a nedaug,
e e não desde
elho.
Bene p imei o
a5inys a ema
apa ece ode 1909
m. J. Naujalio
leis ame e
edaguo ame
,,O ganininko'
Zu nale.
Va gonq mes e e
de a empo
S iesuolis, ac i o
pa icipan e do
nacional
egene amen o
s4judZio
Jonas
Ga ale idius po alguns núme os
publicadod a igos,,Va gonai", no
(1871-1943)
qual pa eikd Ziniq sob e a gonq
his o ij4 e sanda 4Tu inio
poZil iu J. Ga ale idiaus a5inys
ainda nai okas, é klaid l, embo a
algumas idéias a uais e ago a.
Thdiau bene mais isideme ina é
que já p imei asim i
bl ipas aipomis ele a k eipd
demesi num4 u d i seu
e minij4:,,No iu i5 auk5 o
pe p a5y i ge bSkai y ojus uZ
neg yn4 lie u i5k4 kalb4, ku i4
p iseis a o i ap a5yme
a gonq. O goni é um mui o
complicado ins umen o, u is
quais esponsandiq
aodLh4lie u iai ainda nenukale;
aigi p iseis usa ZodZius a eip
lks andius isokiq daleliq, às
chamadosus
,,in e nacionali5kus"-
a ba acei os, eip po
exemplo, echniSkus
ZodZius
i5
ki q kalbq".
(,,Va gonalis a"
1909, No. 2).
Pa ece que p ie5ka io na Li uânia
a kan a gonq e minij4
im esniq
Zingsniq não oi ei a.
Thdiau é um exemplo
quan o ou o pobudLio
- Ka a sko
baZnydios
o ganai.
Juos sob e 1925 m'
cons ud
iekoslo akiios Jano
Tudeko i ma. Siuses o gonuas pi m4 e
a é que as ienin eii ka 4 en y a
egis us in i uli lie u iskai (E d is
I ei a luga Hohl lo e, Lend i y lei a
ie oie Roh lo e, S im. Ragelis
- Gemshom,
Gluosn.
Dudele
- Salicional e e c.) ou nomes
in e nacionais a5yi com
lie u iSka gal ne:
P incipalas, Bu donas,
Subbasas
(local P incipal,
Bu don, Subbass).
En ão a Z ilgiu
Ka a sko a gonai são unikalls e odel i auk i i
paminklq s4 a54.
Sob e 1965 m. LTSR
es a alindje
konse a o ijoje
p adejgs abalha
muzikologo
An anas
Venckus
(1934-1975)
emesi
inicia i as
de desen ol imen o-
$ i lie u isk4
muzikos e minij4.
Ele comunica a
mui o da ge ação
su
mais elha
musica,,Tiump4
An anu K u uliu (L887-I979),
já i5 eleusiu musicaos
63
Lodyn4 (1960) e odaip
muzikai, a likejai,y a
pas a 4li nou4 Zodyska ino
neypad konse a y i, se
eng i no laid4. Po que
saky ume obsku an i5ka
uZsidmus e minq
se i ai susi pinus e
o denymu bem ku imu,
lie u i5kq muzikos ele
publika, A. Venckui
sulaukd mais nekaip alkos.
pa"aipes e
pasi"p iamen o ge ano i"cos
MaZdaug naquela época A.
Venckaus inicia i a oi
o malizada Muzikos e minq komisija.
1967 m. Dailds
ea o e
musiejos p add a
músico
egis ado na
Li uagonus e suda ine i e ingiausi l a goml
di isão paminkliniq
Thm p opósi oi s4 a54. oi i5sp in ada
especiais an-
,,Va gonq ke a". Thda a5 iai i5kilo a gonq e minq
ques ão, nes egana na - Za gonu kalbe i, e oda ou a
Sie ajonq paminklosaugininkam, jas uZpildy q. A as
- aS1. i. I5 p adZiq oi manoma anke 4 i5siun ind i que
i5 sua punk q - a go u+ daliq e minai: pe gun em do
local a gonininko, como ele chama a a gon 4 pa e.
ques ioná ios
- adia'u assim e não hou e i5siun ine os. VaZiuoj p aLnydias e
comunicauj an L e b an su ie os a gonininkais ou naudigesnio
noeko nada i5gi s i idomesnio quase oki5ki e minai, o e q padiq os
dalykin6 ala apsk i ai nesi ezge.
i5im inai consumi i5k aipi i alguns. Mui as a gonininkq sob e
a gonus u djo oki menk4 sup a imE, I is del o i5 in elikad
-
-
gen i5kesniq a gonininkq, uZsiemusiq
eko e a gonq meis ys e, i5gi s i
Muzikos e minq komisijos des inado
a posddis, gonq e minams ap a i. Foi
ien4 ki 4 nauding4 e min4. 1968 L216 iuiu
p on a nemaiam skaidiui já cedodiau
a o q LodLi 4, ambém pasi lly a
alguns no osq e minq (Snebk-
Ia, kelmas).
isso,,Kul l os
ba es"
publicada Sob e
es a a in o mação
(1969).
Dalis Siq e minq oi i i in a i aukian eles i naujqii A.
K u ulio,,Muzikos e minq Lodyn4" (915) e J. Kazlausko
li o-
94,Músicos ins umen osi i pa i l a" (1975). Va gonq
ap aymas ul imo li oje laikl' inas um nuosekliausiq e
p o issionaliausiq, apa eZiusiq lie u iq kalba.
L912m. cul os paminklq es au ação esp ie Republikinio o oi
a5i i p ocesso ou os documen os sob e oda a gonq pa e e
Tada e miiku a a gonq di b u e. oda se i ai necessike já nq,
po que kalbd is, assim s4ma as bem p odução equeio mesmo
daliq pa e. Já que maio ia a ejusiq abalha Zmoniq a é a é
abejoniq. A é ol discu i i e con i ma e minai ainda neapdmd
isq a goml, além disso, alguns apa ece odd insu icien emen e
en ão com susid g, o ggonais não oi no aia Li u iSkus e minus
quais p óp io apa eceu simplesesniq lie u i5kq iodLiq. Como
p eciso[S. S4moningai nepasi lius pa adinimq, algumas pa es às
so iko como suaime sup an apasi ily us nos e nekeliandius
pajooka imas ka 4 suskambejo a mi5kas ekecius, que p a a d
desde Dubingiq kilgs s alius P. Klimas. O eke is, eke ys
64
- isso já,,Daba inds
lie u iq idiomas
Lodyne"
(1993) unsaki a pa a isso
imanoma 4 a gonq mazga.
ikesan is Zodis. Juo
E con inuando a ando a gonq
e minus, e ds com
moko ais, liaudies bui ies Zino ais,
lie upabend au i iq idiomas
que nos emins uZmi 5 us
lie u i5kus
ZodZius. Reikia neuZmi S i, nekad
i5o inio sudddingumo, i5 iesq é mui o
a gonai, paisan jq isp dingumo e
simples Daug pana5iq daliq é i aii
sup an amas ins umen o.
iuses es a ais, pada guas, bui yje. Thi isokie
kampainiai, elenai, aukis, akni e o akiai,
skalos, s i lys e s i elis, s a amsiini, sijos,
il elyas, nawelini,laikikliai, e de5im ys, jeigu não
Sim ai ki q dalig, às quais em ge al não ie5ei kokiq
no s speciq e minqko i, e só eg as im iingus
ZodZius, já desde an igo
us ojamus i ai iem
pada gams Te eikia
no d i apsiliuob i.
dalims i a di i.
In elizmen e, b i jq
en o no o daZ p incipalmen e e
p i uks a an o a gondi biams, an o
ypad a likdjams.
Velhos e egula es lud ias da língua
lie u iq às ezes a é são
conside ados eng açados e maus, e
es animas kilmes e skam-
- sensmigais biais. Thip alguns pianis as
phambinlmas i odindja, que o epionu d a
pa i 5u ini5kas coisa, e sla i5kos kilmds jogando
isso já e le e k ybos ak 4.
Exis e em o gonons e
especi iciniq assun oq,
aos quais desc ldi são
usados es animas
kilmds LodLiai
- kla iiai pedalai (n:uo egis ai,
,
ba ke iai iS adej e ai, o
,
ialiuzds, menzu os, mai, ak u a
pa a dds), pulp labiu ezona o ini,
e pan.
Thi is in e pau iniaiLodLiai,
embo a aquele jq
in e pau i5kumas é
s4lyginis. ku a gonq kul-
Eles mais consumam Salyse, a mais
elacionado com okiediq adições. - Tai
Vidu io e Ry q
Eu opa. À jq pe ence e Li uânia, que já
desde pa pi mqjq a gonq apa ecimen o
1408 m. oi okiediq a gonq s a ybos a e.
l akos
65
Zymiausieji XVII-XVIII a. mes es o am okiediai J.
Koppelmannas, G. A. Zelle, M. Jansonas, A. G. Caspa inis
(apesa soambandios do século
i ali5kai
XIX. assim moky asi, a gonq
Mine asis J. Ga ale idius
dalys pa a d6s). pa comp a e
a gonq meis ys es ambém
e c. p incipalmen e na Alemanha.
mokesi di b u eje
Alemanha
- B. Gninebe go
S e ine, longous he us lá e
an o a gonq meis gy eno ai,
abalhou. Apsk i ai
an o a likejai pelas quais mais
e minus. P z., K. Ka eckas
a ojo q kalbq, mokdsi,
daZnai e minus, pa a oda o
p anc - zi5kus
Z.
- i ali5kus e pan. Nos empos so ié icos oi ei o po
Aleksand a idius e ei os
Escola de Moscou, uZ u nek i i5kai seu pe emusi
okieciq a gonq a Z i giu es e ik4 e e minij4. Siuo
Moscou os escolas.
Academia Li uana de Música ainda eb6 a exe ciama
Da ou a
a gonq e minq
- egis y
denominações.
pa e Um e
o mesmo egis o ski ingq adicijq, k a5 q, epochq, meis q
a gonuose di e en emen e. E aM k5diai pode b i chamadoado
odos5kai
- um e aquele padiu nome ski ingq adicijq o gonoses pode b l i
chama di e en es egis as. Regis y a ispinde i
embpa adinamen os pode o peculia umai, amzdZiq o ma,
medLiaga, skambesio auk5 is, sanda a e pan. G andeZiosas nações
Eu opeias, sa i as a gonq adisuk l usios cijas, suku d e sa as
a pusa y'je susipynusios. Senq laikq, ambém sa amoksliai a goml
mes ai ne e ai a ojimq supainiada o, da ypa adinimq da o klaidq.
egis y pa adinimg sis emas, embo a e os são ge okai
Tudo isso ao pesquisado pode p opo ciona nemaZa ing ama ikos
o mações.
Dalis senqjq Lie u os a gonq egis y pa adinimq é lo ynq o i alq
kilmds, pa e okiediq, é sulenkin q o mq. Da ydamius a gonus,
u ilizamos adicionais Li uanos a gonams egis y denominais, jq
nelie u indami, adiau segundo possibilidades e dami oki5kq ou
lenki5kq o mq.
Apsk i ai a gonq e mininai nea siejami do pau os,
Salies, k a5y a o a gonq adicijq i he ikimo. Como é
s4 okas XVIII a. Li ugonams, ku iq s a y ojai a gonq
possí el kul u os ailcy i, paWZdZiui, p anc[zq a gonq
nem gi dd i negi dejo, nem is o p anc zi5kq nema e?
glaudZiai com oki5k4ja, que não hou e sa , 1 niuansq.
O isso que Li uânia a gonq elacionada adição é
Todel e anaip ol ne ei5kia, e mininai ilgainiui, melho
cada ez susipaZando com m sq his o ia bem i5likusiu
ins umen a ijumi, u ds b i i especi icam: a gonq
e minija de e e le i i musq a gonq cons uções
adicij4.
66
T a kingai
ap a5y i a gonai
V. Bidilno,,Muzikines
akus ikas pag unduas"
eg as da Li u i5kos
(1988),
e minijos laiky asi e
Encyclopedijq ediklosas
leidiniuose.
Siuo empo p epa ando
imp ensa no o enciclopedico
musicais Zodynas. ocasião
Ta sua a i idade
eno ou4
Muzikos e minq komisija.
Um posedis oi des inado e a gonq e minams discu i.
Po o posedZio
,,Muzikos
ba uose" (1996
m. No. 15-16 e
17) apa eode
muziko
A. Kalinausko a igo
,,Va gonai", o necendo não
só di e amen e
ins umen os e mininai,
mas e ou as s4 ocas, ku iq
necessia alando e a5an
sob e a gonus. Pa yZiui,
p 5 ge 4 de5im me i
Enciklopedijq edi ykloje e e
seigindi i del do, como a gonai
apa eça baZnydioje. pe 5amas
Redakção con ando a gonus
i enge au o iu apa ece odd e
nãoikslus, e a i icial. P o . J.
Pikdilingis, i cuja oi apel asi
apoio, susim4s d:
o como bu q pasakgs ,,
VaiZgan as?"
Thigi a gonai
di bami, a
padi bus,
baZnydioje
pas a omi, onde e s/oyi.
(XIX a. meio uZ a5as
Klykoliq baZnydioje:
Wa gonus dy ba
Pons
Mockiewicz
com sunu
sawa).
Thigi, a ando a goml
e minij4, já Sis as
pada y a.
Todel quan o nus ebino e nuli idino no a li ogele
- L. Dig io,,Kaip
o i o gonais",
que4 i5leido
Lie u os muzikq d augija
e Religines muzikos
cen as
1998 m. Joje ebesiuloma consumi isokias
kopuliacijasl e Sch aiche 'ius, Wal ze'us, ou os
oki5kus, às ezes com e udi os pa a5y us
ZodZius. Th si
da ebebu q
J. Ga ale idiaus laikai, a si neb[ q bu g
ap a q publikacijq a gonq e minq, Siais
ques ões e gana p o issionais li e a u os.
mui os luga q odosqai i5 misle os e
O e eg asingq e minq eik5mds em
con iainio os. Todel
Sios li oseles, ypad sua
paglapiq sob e
ins umen 4, Zmonems,
besimpiados o gonões,
ecomenda , is e, não.
' Kopuliacija llo . copula io - união]: 1.,,d iejq indi idq união du an e i inio
ac o"(Ta p au iniq ZodZiq Zodynas, 1985).
67
Nokiu b du não pode a i ma -se, que a gonq e minija já
de ini i amen e su a lq a. E ago a, apa ecendo cada ez maio
meis q bei mokyklq, nas quais se ap ende a gonua skaidiui, su ge
susikalbejimo upes is, aigi e assun o da ka 4 pe Zil e i a gonq
e minus.
Recebida 1999 09 n
ABOUT TERMS OF THE ORGAN
Summa y
The ques ion he
e ms abou o he
c ea ion o Li huanian
o gan i s a ose
in
in he Li huanian magazine o music,,Va gonininkas". 1909 In p e-wa Li huania he e
we e some a emp s o c ea e Li huanian names o he egis e s o he he o gan.
In L967 he sys ema ic egis a ion o o gans in Li huania s a ed. Lis s o
monumen al o gans we e compiled. A he same i ne an a emp o look o
adi ional Li huanian e ms o he o gan was made. Only a small numbe o hem was
ound, bu in 1968 he Commission o he e ms o music discussed and app o ed he
main Li huanian e ms o he o gan. These e ms ook oo in he li e a u e.
68