scieee Open visual document viewer

Apie vargonų terminus

Rimantas Gučas

Full text

Riman as GUCAS UAB Vilniaus a gon y di b u e APIE VARGONV TERMINUS Lie u iq ala sob e a gonus a5y a nedaug, e e não desde elho. Bene p imei o a5inys a ema apa ece ode 1909 m. J. Naujalio leis ame e edaguo ame ,,O ganininko' Zu nale. Va gonq mes e e de a empo S iesuolis, ac i o pa icipan e do nacional egene amen o s4judZio Jonas Ga ale idius po alguns núme os publicadod a igos,,Va gonai", no (1871-1943) qual pa eikd Ziniq sob e a gonq his o ij4 e sanda 4Tu inio poZil iu J. Ga ale idiaus a5inys ainda nai okas, é klaid l, embo a algumas idéias a uais e ago a. Thdiau bene mais isideme ina é que já p imei asim i bl ipas aipomis ele a k eipd demesi num4 u d i seu e minij4:,,No iu i5 auk5 o pe p a5y i ge bSkai y ojus uZ neg yn4 lie u i5k4 kalb4, ku i4 p iseis a o i ap a5yme a gonq. O goni é um mui o complicado ins umen o, u is quais esponsandiq aodLh4lie u iai ainda nenukale; aigi p iseis usa ZodZius a eip lks andius isokiq daleliq, às chamadosus ,,in e nacionali5kus"- a ba acei os, eip po exemplo, echniSkus ZodZius i5 ki q kalbq". (,,Va gonalis a" 1909, No. 2). Pa ece que p ie5ka io na Li uânia a kan a gonq e minij4 im esniq Zingsniq não oi ei a. Thdiau é um exemplo quan o ou o pobudLio - Ka a sko baZnydios o ganai. Juos sob e 1925 m' cons ud iekoslo akiios Jano Tudeko i ma. Siuses o gonuas pi m4 e a é que as ienin eii ka 4 en y a egis us in i uli lie u iskai (E d is I ei a luga Hohl lo e, Lend i y lei a ie oie Roh lo e, S im. Ragelis - Gemshom, Gluosn. Dudele - Salicional e e c.) ou nomes in e nacionais a5yi com lie u iSka gal ne: P incipalas, Bu donas, Subbasas (local P incipal, Bu don, Subbass). En ão a Z ilgiu Ka a sko a gonai são unikalls e odel i auk i i paminklq s4 a54. Sob e 1965 m. LTSR es a alindje konse a o ijoje p adejgs abalha muzikologo An anas Venckus (1934-1975) emesi inicia i as de desen ol imen o- $ i lie u isk4 muzikos e minij4. Ele comunica a mui o da ge ação su mais elha musica,,Tiump4 An anu K u uliu (L887-I979), já i5 eleusiu musicaos 63 Lodyn4 (1960) e odaip muzikai, a likejai,y a pas a 4li nou4 Zodyska ino neypad konse a y i, se eng i no laid4. Po que saky ume obsku an i5ka uZsidmus e minq se i ai susi pinus e o denymu bem ku imu, lie u i5kq muzikos ele publika, A. Venckui sulaukd mais nekaip alkos. pa"aipes e pasi"p iamen o ge ano i"cos MaZdaug naquela época A. Venckaus inicia i a oi o malizada Muzikos e minq komisija. 1967 m. Dailds ea o e musiejos p add a músico egis ado na Li uagonus e suda ine i e ingiausi l a goml di isão paminkliniq Thm p opósi oi s4 a54. oi i5sp in ada especiais an- ,,Va gonq ke a". Thda a5 iai i5kilo a gonq e minq ques ão, nes egana na - Za gonu kalbe i, e oda ou a Sie ajonq paminklosaugininkam, jas uZpildy q. A as - aS1. i. I5 p adZiq oi manoma anke 4 i5siun ind i que i5 sua punk q - a go u+ daliq e minai: pe gun em do local a gonininko, como ele chama a a gon 4 pa e. ques ioná ios - adia'u assim e não hou e i5siun ine os. VaZiuoj p aLnydias e comunicauj an L e b an su ie os a gonininkais ou naudigesnio noeko nada i5gi s i idomesnio quase oki5ki e minai, o e q padiq os dalykin6 ala apsk i ai nesi ezge. i5im inai consumi i5k aipi i alguns. Mui as a gonininkq sob e a gonus u djo oki menk4 sup a imE, I is del o i5 in elikad - - gen i5kesniq a gonininkq, uZsiemusiq eko e a gonq meis ys e, i5gi s i Muzikos e minq komisijos des inado a posddis, gonq e minams ap a i. Foi ien4 ki 4 nauding4 e min4. 1968 L216 iuiu p on a nemaiam skaidiui já cedodiau a o q LodLi 4, ambém pasi lly a alguns no osq e minq (Snebk- Ia, kelmas). isso,,Kul l os ba es" publicada Sob e es a a in o mação (1969). Dalis Siq e minq oi i i in a i aukian eles i naujqii A. K u ulio,,Muzikos e minq Lodyn4" (915) e J. Kazlausko li o- 94,Músicos ins umen osi i pa i l a" (1975). Va gonq ap aymas ul imo li oje laikl' inas um nuosekliausiq e p o issionaliausiq, apa eZiusiq lie u iq kalba. L912m. cul os paminklq es au ação esp ie Republikinio o oi a5i i p ocesso ou os documen os sob e oda a gonq pa e e Tada e miiku a a gonq di b u e. oda se i ai necessike já nq, po que kalbd is, assim s4ma as bem p odução equeio mesmo daliq pa e. Já que maio ia a ejusiq abalha Zmoniq a é a é abejoniq. A é ol discu i i e con i ma e minai ainda neapdmd isq a goml, além disso, alguns apa ece odd insu icien emen e en ão com susid g, o ggonais não oi no aia Li u iSkus e minus quais p óp io apa eceu simplesesniq lie u i5kq iodLiq. Como p eciso[S. S4moningai nepasi lius pa adinimq, algumas pa es às so iko como suaime sup an apasi ily us nos e nekeliandius pajooka imas ka 4 suskambejo a mi5kas ekecius, que p a a d desde Dubingiq kilgs s alius P. Klimas. O eke is, eke ys 64 - isso já,,Daba inds lie u iq idiomas Lodyne" (1993) unsaki a pa a isso imanoma 4 a gonq mazga. ikesan is Zodis. Juo E con inuando a ando a gonq e minus, e ds com moko ais, liaudies bui ies Zino ais, lie upabend au i iq idiomas que nos emins uZmi 5 us lie u i5kus ZodZius. Reikia neuZmi S i, nekad i5o inio sudddingumo, i5 iesq é mui o a gonai, paisan jq isp dingumo e simples Daug pana5iq daliq é i aii sup an amas ins umen o. iuses es a ais, pada guas, bui yje. Thi isokie kampainiai, elenai, aukis, akni e o akiai, skalos, s i lys e s i elis, s a amsiini, sijos, il elyas, nawelini,laikikliai, e de5im ys, jeigu não Sim ai ki q dalig, às quais em ge al não ie5ei kokiq no s speciq e minqko i, e só eg as im iingus ZodZius, já desde an igo us ojamus i ai iem pada gams Te eikia no d i apsiliuob i. dalims i a di i. In elizmen e, b i jq en o no o daZ p incipalmen e e p i uks a an o a gondi biams, an o ypad a likdjams. Velhos e egula es lud ias da língua lie u iq às ezes a é são conside ados eng açados e maus, e es animas kilmes e skam- - sensmigais biais. Thip alguns pianis as phambinlmas i odindja, que o epionu d a pa i 5u ini5kas coisa, e sla i5kos kilmds jogando isso já e le e k ybos ak 4. Exis e em o gonons e especi iciniq assun oq, aos quais desc ldi são usados es animas kilmds LodLiai - kla iiai pedalai (n:uo egis ai, , ba ke iai iS adej e ai, o , ialiuzds, menzu os, mai, ak u a pa a dds), pulp labiu ezona o ini, e pan. Thi is in e pau iniaiLodLiai, embo a aquele jq in e pau i5kumas é s4lyginis. ku a gonq kul- Eles mais consumam Salyse, a mais elacionado com okiediq adições. - Tai Vidu io e Ry q Eu opa. À jq pe ence e Li uânia, que já desde pa pi mqjq a gonq apa ecimen o 1408 m. oi okiediq a gonq s a ybos a e. l akos 65 Zymiausieji XVII-XVIII a. mes es o am okiediai J. Koppelmannas, G. A. Zelle, M. Jansonas, A. G. Caspa inis (apesa soambandios do século i ali5kai XIX. assim moky asi, a gonq Mine asis J. Ga ale idius dalys pa a d6s). pa comp a e a gonq meis ys es ambém e c. p incipalmen e na Alemanha. mokesi di b u eje Alemanha - B. Gninebe go S e ine, longous he us lá e an o a gonq meis gy eno ai, abalhou. Apsk i ai an o a likejai pelas quais mais e minus. P z., K. Ka eckas a ojo q kalbq, mokdsi, daZnai e minus, pa a oda o p anc - zi5kus Z. - i ali5kus e pan. Nos empos so ié icos oi ei o po Aleksand a idius e ei os Escola de Moscou, uZ u nek i i5kai seu pe emusi okieciq a gonq a Z i giu es e ik4 e e minij4. Siuo Moscou os escolas. Academia Li uana de Música ainda eb6 a exe ciama Da ou a a gonq e minq - egis y denominações. pa e Um e o mesmo egis o ski ingq adicijq, k a5 q, epochq, meis q a gonuose di e en emen e. E aM k5diai pode b i chamadoado odos5kai - um e aquele padiu nome ski ingq adicijq o gonoses pode b l i chama di e en es egis as. Regis y a ispinde i embpa adinamen os pode o peculia umai, amzdZiq o ma, medLiaga, skambesio auk5 is, sanda a e pan. G andeZiosas nações Eu opeias, sa i as a gonq adisuk l usios cijas, suku d e sa as a pusa y'je susipynusios. Senq laikq, ambém sa amoksliai a goml mes ai ne e ai a ojimq supainiada o, da ypa adinimq da o klaidq. egis y pa adinimg sis emas, embo a e os são ge okai Tudo isso ao pesquisado pode p opo ciona nemaZa ing ama ikos o mações. Dalis senqjq Lie u os a gonq egis y pa adinimq é lo ynq o i alq kilmds, pa e okiediq, é sulenkin q o mq. Da ydamius a gonus, u ilizamos adicionais Li uanos a gonams egis y denominais, jq nelie u indami, adiau segundo possibilidades e dami oki5kq ou lenki5kq o mq. Apsk i ai a gonq e mininai nea siejami do pau os, Salies, k a5y a o a gonq adicijq i he ikimo. Como é s4 okas XVIII a. Li ugonams, ku iq s a y ojai a gonq possí el kul u os ailcy i, paWZdZiui, p anc[zq a gonq nem gi dd i negi dejo, nem is o p anc zi5kq nema e? glaudZiai com oki5k4ja, que não hou e sa , 1 niuansq. O isso que Li uânia a gonq elacionada adição é Todel e anaip ol ne ei5kia, e mininai ilgainiui, melho cada ez susipaZando com m sq his o ia bem i5likusiu ins umen a ijumi, u ds b i i especi icam: a gonq e minija de e e le i i musq a gonq cons uções adicij4. 66 T a kingai ap a5y i a gonai V. Bidilno,,Muzikines akus ikas pag unduas" eg as da Li u i5kos (1988), e minijos laiky asi e Encyclopedijq ediklosas leidiniuose. Siuo empo p epa ando imp ensa no o enciclopedico musicais Zodynas. ocasião Ta sua a i idade eno ou4 Muzikos e minq komisija. Um posedis oi des inado e a gonq e minams discu i. Po o posedZio ,,Muzikos ba uose" (1996 m. No. 15-16 e 17) apa eode muziko A. Kalinausko a igo ,,Va gonai", o necendo não só di e amen e ins umen os e mininai, mas e ou as s4 ocas, ku iq necessia alando e a5an sob e a gonus. Pa yZiui, p 5 ge 4 de5im me i Enciklopedijq edi ykloje e e seigindi i del do, como a gonai apa eça baZnydioje. pe 5amas Redakção con ando a gonus i enge au o iu apa ece odd e nãoikslus, e a i icial. P o . J. Pikdilingis, i cuja oi apel asi apoio, susim4s d: o como bu q pasakgs ,, VaiZgan as?" Thigi a gonai di bami, a padi bus, baZnydioje pas a omi, onde e s/oyi. (XIX a. meio uZ a5as Klykoliq baZnydioje: Wa gonus dy ba Pons Mockiewicz com sunu sawa). Thigi, a ando a goml e minij4, já Sis as pada y a. Todel quan o nus ebino e nuli idino no a li ogele - L. Dig io,,Kaip o i o gonais", que4 i5leido Lie u os muzikq d augija e Religines muzikos cen as 1998 m. Joje ebesiuloma consumi isokias kopuliacijasl e Sch aiche 'ius, Wal ze'us, ou os oki5kus, às ezes com e udi os pa a5y us ZodZius. Th si da ebebu q J. Ga ale idiaus laikai, a si neb[ q bu g ap a q publikacijq a gonq e minq, Siais ques ões e gana p o issionais li e a u os. mui os luga q odosqai i5 misle os e O e eg asingq e minq eik5mds em con iainio os. Todel Sios li oseles, ypad sua paglapiq sob e ins umen 4, Zmonems, besimpiados o gonões, ecomenda , is e, não. ' Kopuliacija llo . copula io - união]: 1.,,d iejq indi idq união du an e i inio ac o"(Ta p au iniq ZodZiq Zodynas, 1985). 67 Nokiu b du não pode a i ma -se, que a gonq e minija já de ini i amen e su a lq a. E ago a, apa ecendo cada ez maio meis q bei mokyklq, nas quais se ap ende a gonua skaidiui, su ge susikalbejimo upes is, aigi e assun o da ka 4 pe Zil e i a gonq e minus. Recebida 1999 09 n ABOUT TERMS OF THE ORGAN Summa y The ques ion he e ms abou o he c ea ion o Li huanian o gan i s a ose in in he Li huanian magazine o music,,Va gonininkas". 1909 In p e-wa Li huania he e we e some a emp s o c ea e Li huanian names o he egis e s o he he o gan. In L967 he sys ema ic egis a ion o o gans in Li huania s a ed. Lis s o monumen al o gans we e compiled. A he same i ne an a emp o look o adi ional Li huanian e ms o he o gan was made. Only a small numbe o hem was ound, bu in 1968 he Commission o he e ms o music discussed and app o ed he main Li huanian e ms o he o gan. These e ms ook oo in he li e a u e. 68