Vergroening, vergroening en andere Nederlandse equivalenten van het Engelse greening in documenten van de instellingen van de Europese Unie

ROBERTAS STUNŽINAS

Instituut voor de Litouwse taal

TREFWOORDEN: beleid, landbouwbeleid, vergroening, ecologisering, synoniemen.

Aan het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor de periode 2014–2020 worden bepaalde milieueisen gesteld; een daarvan is de uitvoering van de vergroeningsbepalingen. Vergroening is het streven naar hogere normen voor de bescherming van de biodiversiteit, de bodem, het water en het klimaat op het grootste deel van de Europese landbouwgrond. Vergroeningsactiviteiten omvatten gewasdiversificatie, het behoud van blijvend grasland en blijvende weidegrond, en het aanwijzen van ecologisch aandachtsgebied (braakland, terrassen, landschapselementen, bufferstroken of andere objecten met ecologische waarde). Voor de uitvoering van de vergroeningsbepalingen worden rechtstreekse betalingen aan landbouwers toegekend (zie voor meer informatie www.zum.lt).

Vergroening is niet alleen een begrip uit het landbouwbeleid van de Europese Unie. Het is een fundamenteel wereldbeschouwelijk principe van de groene beleidsrichting van de EU, die zich bezighoudt met de ontwikkeling van groene energie en emissiearme landbouwbedrijven, het verminderen van luchtvaartemissies, het ontwikkelen van een groene economie en groene banen (die energie besparen, hernieuwbare energiebronnen gebruiken, hulpbronnen en ecosystemen beschermen en afval en vervuiling helpen voorkomen), en soortgelijke zaken. De term vergroening is opgenomen in de meertalige EU-terminologiedatabank (IATE); de algemene betekenis ervan is ‘iets klimaat- of milieuvriendelijker maken’ (IATE). Deze term en zijn synoniemen worden veelvuldig gebruikt in wetgeving van de Europese Unie en Litouwen, en zijn ook in de pers en het algemene taalgebruik terechtgekomen, bijvoorbeeld: „Een aanzienlijk deel van de landbouwers in het land kijkt met bezorgdheid uit naar de periode 2015–2020 van het programma voor plattelandsontwikkeling van de Europese Unie. Een van de onduidelijkste en meest beangstigende zaken voor hen is het vergroe-

¹ Het moet ‘iets klimaat- of milieuvriendelijker maken’ zijn.

Terminologija | 2014 | 21

111

ningseis” (ukinin...lt). „Een van de meest haalbare maatregelen om de genoemde bedreigingen te verminderen is de ecologisering van de landbouw, of, zoals het tegenwoordig modieus is te zeggen, vergroening (Engels: greening)” (valstietis.lt).

In vertaalde documenten van de instellingen van de Europese Unie is vergroening het equivalent van het Engelse greening. Daarnaast wordt ook ecologisering gebruikt; deze term wordt in de EU-terminologiedatabank IATE als synoniem vermeld. Een blik op documenten van de EU-instellingen laat echter zien dat vergroening een nieuw taalverschijnsel is en dat het Engelse greening daarvoor met veel andere equivalenten werd vertaald. Om de verscheidenheid en ontwikkeling van de equivalenten van het Engelse greening in kaart te brengen, zijn 209 documenten van EU-instellingen uit de periode 2004–2014 onderzocht; daaruit zijn 280 equivalenten van het Engelse greening verzameld². In het artikel worden de Litouwse equivalenten van het Engelse greening verder onderzocht vanuit het oogpunt van gebruik, vorm, ontwikkeling en synonymie in wetgevingsbesluiten en documenten van EU-instellingen.³

Het Engelse greening is een term die zich snel verspreidt in EU-wetgeving en -documenten. Het aantal documenten waarin de term greening wordt gebruikt, is weergegeven in de figuur⁴.

Afb. Aantal Engelstalige documenten waarin het Engelse vergroening wordt gebruikt, 2004–2014⁵ jaar

² Uit elk document zijn alleen de verschillende termen opgenomen. Termen die in verschillende documenten terugkeren, zijn opgenomen om de consistentie van het terminologiegebruik vast te stellen. De term of het equivalent is cursief gezet bij citaten.

³ In dit artikel wordt een ruime opvatting van equivalenten gehanteerd: daaronder vallen alle taaleenheden waarmee het Engelse greening wordt vertaald.

⁴ Er is gebruikgemaakt van de gegevens uit de databank „EUR-lex” van wetgevingsbesluiten en andere openbare documenten van de Europese Unie.

⁵ In documenten uit 2014 komen minder gebruiksgevallen van het Engelse greening voor, omdat de gegevens zijn verzameld voordat het jaar was afgelopen.

112 Robertas Stunžinas │ Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

De term wordt gebruikt voor het milieuvriendelijker of klimaatvriendelijker maken van gebieden waarop de overheid actief is, bedrijfstakken of concrete zaken. Meestal verwijst hij naar het milieuvriendelijker of klimaatvriendelijker maken van vervoer (24% van alle gevallen waarin de term voorkomt), de economie (14%), de landbouw en het landbouwbeleid (13%), banen (8%), de daarvoor betaalde subsidies (6,7%), openbare en particuliere aanbestedingen (5%), belastingen (2,5%) en de industrie (1,7%). De term wordt ook gebruikt voor andere zaken, zoals technologieën, de toeleveringsketen, de omgeving van rivieren en andere wateren, financieringsprogramma’s, onderwijs, vliegtuigmaterialen, activiteiten van instellingen, de energiesector, investeringen en bedrijfsmodellen. Het Engelse begrip greening⁶ heeft in Litouwse documenten talrijke equivalenten: er zijn bijna tachtig verschillende woorden en woordcombinaties aangetroffen, waaronder zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, combinaties van zelfstandige naamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden, werkwoordelijke combinaties en diverse syntactische constructies. De meeste equivalenten bevatten de stam van het zelfstandig naamwoord ecologie; een kleiner deel bevat de stam van het zelfstandig naamwoord milieu, van de werkwoorden beschermen, ontzien, vergroenen of van andere stammen.

ECOLOGIE, ECOLOGISERING, ECOLOGISCH

EN ANDERE VERWANTE EQUIVALENTEN

Zeer vaak komen in Litouwse documenten van EU-instellingen met het Engelse vergroening lexicale eenheden overeen die als termen kunnen worden beschouwd⁷ — zelfstandige naamwoorden en nominale woordgroepen. Dergelijke equivalenten vormen bijna de helft van alle verschillende equivalenten. Drie kwart van de termen of hun bestanddelen bevat de stam van het zelfstandig naamwoord ecologie. „Ecologie is een tak van de biologie die de wisselwerking tussen levende en niet-levende natuur en de onderlinge relaties binnen de levende natuur bestudeert“ (VLE V 380). In één document komt met het Engelse vergroening een naam van een wetenschapsgebied overeen⁸ — ecologie. Die wordt gebruikt wanneer het over beleidsmaatregelen gaat, bijvoorbeeld: „<...> geeft aan dat er tegenwoordig tal van beleidsmaatregelen voor lokaal en regionaal bestuur bestaan; voor innovaties die de productiviteit kunnen verhogen, en voor ecologisering [“Both innovation, which can bring productivity gains, and greening, which can create new demands and markets <...>”], waardoor nieuwe vraag en markten kunnen ontstaan <...>“

⁶ Ook wordt het Engelse greening gebruikt in andere betekenissen: het beplanten van gebieden en het groen worden. De gebruikte Litouwse equivalenten zijn inzaaien met gras, beplanten, uitbreiding van groene zones, vergroening.

⁷ Terminais paprastai laikomi daiktavardžiai (Gaivenis 2002: 30).

⁸ De equivalenten worden formeel onderscheiden, omdat bij het vertalen de zinsstructuur vaak verandert.

Terminologija | 2014 | 21

113

(52010IP0376)⁹. In sommige documenten wordt hetzelfde begrip opgevat als een algemene eigenschap en aangeduid met de term ecologisch karakter, bijvoorbeeld: „Daarvoor is een doeltreffende en formele deelname van het maatschappelijk middenveld via democratische processen en dialoogstelsels vereist, bij kwesties en projecten die van belang zijn voor de e c o l o g i s e r i n g van de economie [“A precondition for this is effective, formal participation by civil society, through democratic processes and systems of dialogue, in issues and projects that are significant to the g r e e n i n g of the economy and to sustainable development”] en duurzame ontwikkeling” (52011AE1386). De termen ecologie en ecologisch karakter gelden niet als nauwkeurige equivalenten van het Engelse greening: ze duiden kenmerken van een handeling, gebeurtenis of proces aan. Hier kan worden gesproken van gedeeltelijke terminologische synonymie: verschillende termen worden gebruikt om hetzelfde verschijnsel in de werkelijkheid aan te duiden. In het algemeen is terminologische synonymie kenmerkend voor de beginfasen van de terminologievorming, wanneer de beste term voor een begrip nog niet is gekozen en meerdere termen of varianten naast elkaar bestaan (Gaivenis 2002: 125). Synoniemen ontstaan doordat verschillende aspecten van het aangeduide object naar voren worden gehaald, door de voorkeuren van auteurs, taalbeleid, het creëren van neologismen, het gebruik van officiële en niet-officiële, nieuwe en verouderde termen, uiteenlopende beheersing van de eigen taal en extralinguïstische factoren (voor meer over de oorzaken van synonymie, zie Keinys 1980: 42; Гринев 1993: 106). Het merendeel van de equivalenten van het Engelse greening kan worden beschouwd als contextuele synoniemen, dat wil zeggen synoniemen waarvan de onderlinge relatie tijdelijk ontstaat in een bepaalde context, in een bepaalde spreeksituatie.

De meest voorkomende equivalenten van de besproken term zijn termen die een handeling aanduiden waarmee een eigenschap wordt vergroot of versterkt. De samengestelde term vergroting van het ecologische karakter wordt het meest consequent gebruikt (2005, 2007–2014). Hij wordt gebruikt voor vrijwel alle gebieden: luchtvervoer, landbouw, overheidsopdrachten, economie, politiek, subsidies en industrie, bijvoorbeeld: „Het e c o l o g i s c h e k a r a k t e r v a n h e t l u c h t v e r v o e r v e r g r o t e n [“The g r e e n i n g of air transport <...>”]: technologieën ontwikkelen om de milieueffecten van de luchtvaart te verminderen, met als doel de CO₂-uitstoot met de helft terug te dringen, de specifieke uitstoot van stikstofoxiden (NOₓ) met 80% te verminderen en het hoorbare lawaai met de helft terug te dringen” (52005PC0440); „Het EESC merkt op dat binnen de Commissie over deze landbouwbegroting alleen overeenstemming kon worden bereikt nadat de noodzakelijke v e r g r o t i n g v a n h e t e c o l o g i s c h e k a r a k t e r was vermeld” [“The EESC notes that agree-

⁹ Tussen haakjes staat het identificatienummer („Celex”) van de bronnen vermeld. Aan de hand van dit nummer kunnen de bronnen worden gevonden in de databank „EUR-lex” met wetgeving en andere openbare documenten van de Europese Unie.

114

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

…ment binnen de Commissie over deze begrotingstoewijzing voor de landbouw was alleen mogelijk door verwijzingen op te nemen naar de noodzaak van vergroening van de landbouw”] (52012AE1050); „De doelstellingen, methoden en instrumenten van het Europees Semester moeten ook de vergroening van industriële processen in afzonderlijke sectoren en van de economie als geheel blijven omvatten <...>”, zodat de crisis kan worden overwonnen op basis van een duurzamer ontwikkelingsmodel“ (52013AE7466); „Wat het GLB en de verordening inzake rechtstreekse betalingen[16] betreft, worden de doelstellingen van de GLB-hervorming op het gebied van vergroening [“As regards the CAP and the Direct Payments Regulation[16] the “greening” objectives of the CAP reform <...>”], die een van de belangrijkste prioriteiten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2013 vormen, breed gesteund door de Europese instellingen, de lidstaten en andere partners“ (52012DC0531); „Dit schaadt bedrijven die veel hebben geïnvesteerd in het verbeteren van de prestaties en het vergroenen van hun bedrijfsmodellen“ [“This situation penalises those companies who have been investing a lot in improving their performances and greening their business models”] (52013SC0112); „Volgens het Comité zou een ecolabel voor alle levensmiddelen, vers en verwerkt, de eerste stap zijn naar een daadwerkelijke vergroening van de toeleveringsketen“ [“The Committee believes that an Ecolabel on all food products, fresh and processed, would be the first step towards a genuine greening of the supply chain”] (52009AE0338); „De vergroening van de economie <...> is een belangrijke taak en moet op veel verschillende terreinen worden uitgevoerd <...>“ (52011AE1386). Er zij op gewezen dat in Engelstalige teksten het Engelse woord greening vaak tussen aanhalingstekens wordt geplaatst. Het gebruik van aanhalingstekens geeft aan dat de Engelse term in overdrachtelijke zin wordt opgevat. Naar het voorbeeld van de Engelse term worden ook Nederlandse termen vaak onnodig tussen aanhalingstekens geplaatst, bijvoorbeeld: „toenemende milieuvriendelijkheid“ (C2006/316E/02; 52006IP0528). In één document wordt het begrip aangeduid met een samengestelde term die een spontaan proces benoemt: toenemende milieuvriendelijkheid, bijvoorbeeld: „Vaardigheden voor groene banen; tijdens verschillende conferenties, waaronder de conferentie van het Belgische voorzitterschap, werden tekenen van de toenemende milieuvriendelijkheid van banen besproken“ [“<...> evidence of the greening of jobs was discussed at several conferences <...>”] (52011TA1215(23)). Andere termen die een versterking van deze eigenschap aanduiden, zijn: bevordering van milieuvriendelijkheid, streven naar milieuvriendelijkheid, milieuvriendelijkheid be…

Terminologija | 2014 | 21

115

versterking van het gedeelte dat bestemd is voor, bijvoorbeeld: „De documenten waarvan de lidstaten melding hebben gemaakt, houden doorgaans verband met het bevorderen van groene overheidsopdrachten [“In general, the documents reported by Member States relate to the greening of public procurement <...>”] <...>“ (52010DC0006); „Een groene economie of het streven naar een groenere economie [“<...> process of greening an economy can be conceived as one of the crucial means <...>”] kan worden beschouwd als een essentieel middel om voorwaarden te scheppen voor duurzamere ontwikkeling in de toekomst“ (52010IE1177); „Volgens de Commissie moet het GLB na 2013 voorzien in andere vormen van rechtstreekse betalingen die een groenere landbouw helpen bevorderen (versterking van het gedeelte van de rechtstreekse betalingen dat bestemd is voor vergroening) [“(the greening of direct payments) ”] <...>“ (52011AE0531). Soms wordt gezegd dat iets in overeenstemming wordt gebracht met de ecologie als wetenschap – gerichtheid op ecologie, verbinding met ecologie, bijvoorbeeld: „<...> een integratiescenario dat ingrijpende beleidswijzigingen omvat, zoals doelgerichtere rechtstreekse betalingen en de vergroening ervan [“<...> greening of direct payments and reinforced strategic targeting for rural development policy <...>“], het strategische ontwerp van het plattelandsontwikkelingsbeleid versterkt en dit beleid beter afstemt op andere beleidsterreinen van de EU <...>“ (52011PC0626); „De vergroening van rechtstreekse betalingen aan landbouwers“ [“Greening of direct payments”] (52011DC0500).

Sommige equivalenten duiden op het proces waarbij iets groener wordt gemaakt. Handelingnamen met Litouwse achtervoegsels, vergroening (2006–2007, 2009, 2013–2014) en vergroenen (2009, 2012), behoren tot de meest gebruikte equivalenten. Ze worden gebruikt in verband met vervoer, de economie, banen, landbouw, industrie en milieu, bijvoorbeeld: „Europese centra voor vervoerstechnologie hebben strategische onderzoeksagenda’s opgesteld waarin activiteiten zijn opgenomen voor de vergroening van het vervoer over land en door de lucht“ [“activities include the greening of surface and air transport, the modernisation of air traffic management <...>”] (52006DC0314); „De veranderingen in de samenstelling van de werkgelegenheidssectoren zullen het meest in het oog springen – het scheppen van nieuwe ‘groene’ banen, het ‘vergroenen’ van bestaande banen [“<...> greening of existing jobs <...>”] en het verdwijnen van sommige bestaande banen“ (52009DC0639); „<...> stelt voor de steun voor het proces van vergroening van de landbouw voort te zetten [“<...> suggests providing further support for the broadly defined processes of greening agriculture <...>”] in brede zin“ (52007AR0127); „In dit verkennend advies wordt onderzocht van

116 Robertas Stunžinas | Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

bekkens en rivieren [“Dit verkennend advies onderzoekt de ‘vergroening’ van het milieu van oceanen <…>”] <…>” (52009AE0868). Voor de handeling wordt ook een term met een internationaal achtervoegsel gebruikt: ecologisatie. Er is vastgesteld dat dezelfde term ook vaak in andere talen wordt gebruikt, bijvoorbeeld Frans écologisation, Spaans ecologización, Lets ekoloģizācija, Slowaaks ekologizácia (IATE). Aangezien het Engelse ecologisation in Engelstalige documenten vrijwel niet wordt gebruikt, is het moeilijk te zeggen welke betekenis het heeft en of het concurreert met greening.

Naast vergroening en ecologisering kan ook de samengestelde term milieuvriendelijker maken worden genoemd, bijvoorbeeld: “De Europese Unie stelt vaak ambitieuze doelen, maar geeft niet aan welke middelen en hulpbronnen nodig zijn om die te verwezenlijken. Dit geldt ook voor het milieuvriendelijker maken van banen¹⁰ [“In het geval van ‘vergroening van banen’ <…>”] <…>” (52010AE1174). Vergelijkbare betekenissen hebben de equivalenten een ecologische impuls geven, ecologisch aanpassen, bijvoorbeeld: “<…> aangezien de Commissie melding heeft gemaakt van verschillende initiatieven inzake de strijd tegen klimaatverandering, bedoeld om het vervoer ecologischer te maken [“<…> wat de vergroening van het vervoer betreft <…>”] <…>” (52009IP0119); “<…> stelt voor dat de verdere bespreking van de agenda ‘Lissabon plus’ (die in 2010 van start moet gaan) gebaseerd wordt op de structuur van de huidige Lissabonstrategie (het concurrentievermogen en de vergroening van de Europese industrie, meer en betere banen, sociale inclusie, duurzaamheid <…>) <…>” (52009IP0120). Het equivalent terrein van vergroening duidt geen handeling aan, bijvoorbeeld: “Om ervoor te zorgen dat in 2012 aanzienlijke resultaten worden bereikt <…> op het gebied van de vergroening van de wereldeconomie [“Om in 2012 een aanzienlijk resultaat te bereiken met de vergroening van de wereldeconomie”] <…>” (52010IE1177).

De meeste van de genoemde equivalenten zijn algemeen en worden gebruikt met betrekking tot uiteenlopende terreinen en zaken. Een specifieke betekenis heeft de uitdrukking groene houding; deze wordt gebruikt met betrekking tot dagelijkse gewoonten en consumptie, bijvoorbeeld: “Het bevorderen van een groene houding <…> ten aanzien van dagelijkse gewoonten <…>” (C2004/191/02). Een beperktere betekenis hebben equivalenten met aanvullende bestanddelen: ontwikkeling van milieuvriendelijkere technologieën, ecologische landbouw, ecologische maatregelen,

¹⁰ Dit moet zijn: ‘banen milieuvriendelijker maken’.

Terminologija | 2014 | 21

117

bijv.: „Economische rentabiliteit zou de belangrijkste factor zijn, en de ontwikkeling van milieuvriendelijkere technologieën zou geen prioriteit zijn, maar een bijkomend voordeel“ (52007PC0315); „Onderwerp: GLB en de koppeling van 30% van de betalingen aan milieuvriendelijker landbouw“ (C2012/285E/01). In Engelstalige documenten wordt slechts één greening gebruikt, bijv.: “Cost efficiency would be the main driving factor with greening an additional benefit and not a priority” (52007PC0315); “Subject: CAP — 30% of payments linked to greening” (C2012/285E/01). Sommige equivalenten zijn syntactisch niet zelfstandig; ze worden alleen gebruikt in combinatie met namen van objecten, bijv.: milieuvriendelijk vervoer, het bevorderen van groene overheidsopdrachten, de ontwikkeling van een groenere economie, milieuvriendelijkere voedselproductie, het vergroenen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, bijv.: „Milieuvriendelijk vervoer [“Greening of transport and internalisation <...>”] en internalisering van externe kosten (stemming)“ (C2009/234E/03);

„Het bevorderen van de ontwikkeling en het gebruik van milieuvriendelijke technologieën en van groene overheidsopdrachten [“Encouraging the development and use of environment-friendly technologies, the greening of public procurement <...>”], met bijzondere aandacht voor kmo’s, en de afschaffing van milieuschadelijke subsidies en andere beleidsmaatregelen kunnen de resultaten van innovatie verbeteren en bijdragen aan de duurzame ontwikkeling van de betrokken sectoren“ (32005H0601); „Het proces van vergroening van de economie [“Nevertheless, the process of greening the economy could be a powerful tool <...>”] kan echter een krachtig instrument zijn om de neergang te bestrijden en bij te dragen aan het herstel van de productie en de groei van de werkgelegenheid“ (52012IE1304); „Op dit moment zijn de meest relevante kwesties de zogenaamde duurzame intensivering en milieuvriendelijkere voedselproductie [“Sustainable intensification” and greening of food crop production <...>”], die een grotere opbrengst mogelijk maken zonder het milieu nadelig te beïnvloeden of het landbouwareaal uit te breiden“ (52013PC0262); „Onderwerp: Opname van traditionele olijfboomgaarden in de ‘vergroening’ van het gemeenschappelijk landbouwbeleid“ [“Subject: Inclusion of traditional olive groves in the ‘greening’ of the Common Agricultural Policy”] (C2012/168E/01).

Engels greening wordt vaak niet door termen weergegeven, maar door bijvoeglijke naamwoorden, combinaties van zelfstandige naamwoorden en deelwoorden, werkwoorden en werkwoordelijke of werkwoordachtige combinaties. In deze groep equivalenten overheersen de bijvoeglijke naamwoorden milieuvriendelijk en milieuvriendelijker, bijv.: „<...> gelet op zijn resolutie van 2009“

118

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

van 11 maart inzake milieuvriendelijk vervoer en internalisering van externe kosten <...>“ [“<...> having regard to its resolution of 11 March 2009 on the greening of transport <...>”] (52010IP0260); „Het beleid omvat verschillende voorstellen voor duurzamer (milieuvriendelijker) zeevervoer“ [“This policy includes several proposals improving the sustainability (greening) of maritime transport”] (52008DC0433).

De bijvoeglijke naamwoorden milieuvriendelijk, milieuvriendelijker en ecologisch worden ook gebruikt wanneer Engels greening als samenstellend deel voorkomt, bijv.: „In de mededeling van de Commissie van 8 juli 2008, ‘Groen vervoer’ (4) [“<....> Commission Communication of 8 July 2008 on Greening Transport (4) <...>”], wordt benadrukt dat de belangrijkste uitdaging voor de Gemeenschap, om de klimaatverandering af te remmen en het concurrentievermogen van Europa te vergroten, bestaat in het bevorderen van duurzame mobiliteit“ (52009AP0248); „Een groen Europa“ [“Greening Europe”] (52007IP0197); „Een sterkere focus op milieuvriendelijker luchtvervoer [“A stronger orientation towards “greening” air transport <...>”] en meer aandacht voor de gevolgen ervan voor de klimaatverandering zullen onlangs voorgestelde nieuwe prioriteiten zijn van het Zevende Kaderprogramma van de Commissie“ (52005DC0459); „De EU moet een coherent en consistent voorstel ontwikkelen voor de doelstellingen van dit mondiale groene initiatief en voor de nakoming van al lang bestaande toezeggingen inzake steun“ [“The EU needs to develop a coherent and consistent proposal for the goals of this international greening ambition and for fulfilling long-standing pledges for levels of support”] (52010IE1177); „<...> is van mening dat in de hele EU gebruik moet kunnen worden gemaakt van doeltreffende maatregelen voor energie- en bedrijfsbeheer op landbouwbedrijven en lokaal niveau in het kader van plattelandsontwikkelingsprogramma’s, alsook van facultatieve milieumaatregelen in het toekomstige GLB [“<...> ‘greening’ measures of the future of the CAP <...>”] <...>“ (52012IP0011).

Wat de bijvoeglijke naamwoorden ecologisch, milieuvriendelijk en milieuvriendelijker betreft, moet onderscheid worden gemaakt tussen lexicale synoniemen en grammaticale synoniemen van de trappen van vergelijking. Als lexicale synoniemen gelden de bijvoeglijke naamwoorden ecologisch en milieuvriendelijk: ze hebben dezelfde stam, dezelfde lexicale betekenis en een vergelijkbare betekenis in het gebruik, maar verschillende afleidingsformatieven (voor meer over lexicale synoniemen, zie Vaskelienė, Kučinskienė 2012: 153). De bijvoeglijke naamwoorden milieuvriendelijk en milieuvriendelijker gelden als grammaticale synoniemen van de trappen van vergelijking: in dit geval komen de betekenissen dichter bij elkaar en kunnen de vormen van de trappen van vergelijking elkaar in bepaalde omstandigheden vervangen (voor meer over zulke gevallen van synonymie, zie Pikčilingis 1969: 39).

Terminologija | 2014 | 21

119

Naast bijvoeglijke naamwoorden kunnen ook adjectivische uitdrukkingen worden genoemd: Engels greening wordt ook vertaald door de combinatie van een zelfstandig naamwoord en een deelwoord milieuvriendelijkheid bevorderend, bijv.: „<…> roept op om klimaataudits op de werkplek op te nemen in de rapportagestandaarden voor ondernemingen, teneinde de transparantie te vergroten van beleid dat de milieuvriendelijkheid bevordert en de vermindering van emissies monitort [“<…> in the monitoring of g r e e n i n g policies and emissions reductions <…>”] <…>“ (52009IP0042). Engels greening wordt vaak vertaald door werkwoorden: vergroenen, ecologiseren, bijv.: „In Europa zijn er veel mogelijkheden om ‘groene’ banen te creëren[3] en bestaande banen te ‘vergroenen’ [“The scope for creating new ‘green jobs’[3] and for g r e e n i n g of existing jobs <…>”] <…>“ (52009DC0639); „Zoals de Commissie meent, is de beste manier om de genoemde resterende problemen op te lossen het afschaffen van de registratiebelastingen en ze (op een budgettair neutrale wijze) op te nemen in de gebruiksbelastingen, en daarnaast de autobelastingen te harmoniseren en te vergroenen“ [“<…> as well as the harmonisation and ‘g r e e n i n g’ of car taxation <…>”] (52012DC0756). Ook komen vaak werkwoordelijke en werkwoordachtige constructies voor: de milieuvriendelijkheid vergroten, op ecologie richten, milieuvriendelijker maken, milieuvriendelijkheid bevorderen, milieuvriendelijkheid nastreven, met ecologie verbinden, bijv.: „Milieubescherming hangt af van duurzame energiebronnen en aanpassing aan de klimaatverandering, en dit zal leiden tot nieuwe manieren van werken en tot vergroening van banen [“<…> and this will lead to new ways of working, the ‘g r e e n i n g’ of jobs <…>”] <…>“ (52010IE1165); „Uit de analyse blijkt dat de betalingen op ecologie richten haalbaar is [“The analysis shows that g r e e n i n g is possible <…>”] tegen kosten die voor landbouwers aanvaardbaar zijn, maar niet zonder enige administratieve lasten“ (52011PC0626); „De vervoerssector is echter verantwoordelijk voor 25% van de totale CO₂-uitstoot in de EU, en daarom is het absoluut noodzakelijk het systeem te vergroenen [“<…> hence the absolute need for a “g r e e n i n g” of the system <…>”] <…>“ (52006PC0364(02)); „Bovendien draagt het cohesiebeleid bij aan de totstandbrenging van de interne markt in alle regio’s van de Europese Unie, met name door het concurrentievermogen van de kmo’s te versterken en de economie te vergroenen [“<…> in particular by boosting the competitiveness of the SMEs, g r e e n i n g the economy <…>”] <…>“ (52012AR1529); „<…> is ingenomen met de toezegging om het GLB te vergroenen en verzoekt dat aan de begunstigden duidelijke, bindende en nauwkeurige criteria inzake bodembescherming en duurzaam gebruik van de ondergrond worden opgelegd wanneer het GLB wordt vergroend“

1 2 0

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

nio vandens naudojimo [“<...> and requests that the greening of the CAP <...>”] <...>“ (52011AR0283). Opgemerkt zij dat deze verbindingen en de eerder genoemde werkwoorden vergroenen, ecologiseren vaak samen worden gebruikt met de termen vergroening, ecologisering, verhoging van de ecologische kwaliteit, op ecologie richten, groener maken, streven naar ecologische kwaliteit, verbinden met ecologie. In dergelijke gevallen kan worden gesproken van terminologische varianten, waarvan het ontstaan kan zijn ingegeven door vertaaltechnische aspecten en het streven om vloeiend en niet met zelfstandignaamwoordelijke constructies te vertalen. Er zijn nog meer werkwoordelijke verbindingen: groener maken¹¹, groener creëren, vergroening bevorderen, vergroening waarborgen, vergroening ontwikkelen, streven naar vergroening, groener worden. Soms wordt de Engelse term vertaald met omschrijvende constructies: dat (alle arbeidsplaatsen) groener worden; dat (het zeevervoer) nog beter aan de milieueisen voldoet, bijvoorbeeld: „De sociale partners kunnen langdurige verbintenissen aangaan om ervoor te zorgen dat alle arbeidsplaatsen groener worden” [“The social partners can undertake ongoing ‘greening’ of all jobs”] (52010AE1174); „Uit het zevende kaderprogramma voor onderzoek van de EU (FP7) is steun verleend aan verscheidene onderzoeksprojecten die er in de eerste plaats op gericht waren innovatieve maritieme concepten uit te werken, waaronder technologieën voor schone schepen, alternatieve brandstoffen en exploitatiestrategieën, om het zeevervoer nog beter aan de milieueisen te laten voldoen” [“<...> alternative fuels and operation strategies for greening the maritime transport”] (52013DC0475). Er komen ook andere niet-terminologische formuleringen voor – inspanningen om groener te maken, bijvoorbeeld: „Inspanningen om het luchtvervoer groener te maken [“The greening of air transport <...>”] <...>“ (C2006/316E/02). In de vertaaltheorie wordt in dergelijke gevallen gesproken van een beschrijvende vertaalmethode. Dit is een vorm van benaderende vertaling van lexicale eenheden zonder equivalent, waarbij de denotatieve betekenis van een lexicale eenheid in de brontaal wordt omschreven met een vrije woordverbinding in de doeltaal die enkele essentiële kenmerken van het denotatum weergeeft (Pažūsis 2014: 277). Het gebruik van bijvoeglijke naamwoorden, adjectivische woordverbindingen, werkwoorden en werkwoordelijke verbindingen kan zijn ingegeven doordat het Engelse greening als bijvoeglijk naamwoord, deelwoord of werkwoord wordt opgevat. Het Engelse achtervoegsel -ing is meerduidig en kan worden gebruikt om werkwoordelijke zelfstandige naamwoorden, deelwoorden en bijvoeglijke naamwoorden te vormen (ODE 2010: 898).

¹¹ In de vertaling is ook de fout gemaakt om de instrumentalis en de vergrotende trap met het bijwoord labiau aan te duiden – het moet zijn daryti ekologiškesnį.

Terminologija | 2014 | 21

121

Bovendien kan de overvloed aan niet-terminologische formuleringen en het gebruik van lange verklarende syntactische constructies erop wijzen dat vertalers het gebruik van specifieke termen vermeden. Daarvoor kunnen verschillende redenen hebben bestaan: de ondoorzichtigheid van het begrip, het zoeken naar geschikte uitdrukkingsmiddelen of het niet kunnen vinden van een term die voor uiteenlopende vakgebieden geschikt is. Er is vastgesteld dat onnauwkeurige equivalenten voorkomen in vroege vertalingen (de inhoud van het begrip was nog niet duidelijk) of in vertalingen van een lager niveau, bijvoorbeeld van protocollen en adviezen. Dat het moeilijk is een geschikte term te vinden, blijkt uit het weglaten van een equivalent en het gebruik van een onvertaalde term, bijvoorbeeld: „Het GLB zal ook milieuvriendelijke landbouwpraktijken bevorderen, zoals gewasdiversificatie, de bescherming van blijvend grasland en de aanleg en het onderhoud van ecologisch waardevolle landbouw- en bosgebieden” [“Greening of the CAP will also promote the environmentally beneficial agricultural practices of crop diversification, the protection of permanent grassland, and the establishment and maintenance of ecologically valuable farmland and forest areas”] (52012PC0710); „Er zullen systematisch strategische effectbeoordelingen inzake milieu en gendergelijkheid worden uitgevoerd, ook met betrekking tot de begroting [“greening the budget”] en sectorale steun.” Ook blijkt de ondoorzichtigheid van de Engelse term uit de variatie in de vertaling van het grondwoord green. Rasuolė Vladarskienė heeft geschreven dat vertalers van de EU-instellingen het Engelse green op verschillende manieren vertalen en dat het bijvoeglijk naamwoord žalias uiteenlopende betekenissen heeft, bijvoorbeeld: green design – ecological design; green auditing – environmental audit; green job – ecological job, environmentally friendly job; green tax – environmental tax; green bussines – ecological enterprise; green technology – ecological technology (Vladarskienė 2014: 7).

MILIEUBESCHERMING, MILIEUBEHOUD, VERGROENING EN ANDERE VERWANTE EQUIVALENTEN

De overvloed aan termen gevormd op basis van het zelfstandig naamwoord ekologija kan ook zijn beïnvloed door andere talen. Ook in documenten in andere talen wordt vaak het zelfstandig naamwoord ekologija en afleidingen daarvan gebruikt, bijvoorbeeld: Frans l’écologisation, Pools kwestie ekologiczne (52010IP0376), Duits Ökologisierung, Pools ekologizacja (52012AE1050), Bulgaars екологизирането, Sloveens ekologizacija (52013AE7466). Termen met de wortel van het zelfstandig naamwoord ekologija overheersen als equivalenten van het Engelse greening, ook in de meertalige terminologiedatabank IATE van de EU, bijvoorbeeld: Duits Ökologisierung, Spaans ecologización, Frans écologisation, Italiaans ecologizzazione, Lets ekoloģizācija, Pools ekologizacja.

122

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

Dat termen die zijn afgeleid van de naam van een wetenschapsgebied ongeschikt zijn om het Engelse greening te vertalen, blijkt uit het gebruik van andere equivalenten. Litouwse termen met andere wortels vormen minder dan een kwart van alle term-equivalenten. Een deel daarvan houdt verband met de term aplinkos apsauga. „Milieubescherming is het geheel van juridische, technologische, technische, biologische en andere maatregelen dat het gebruik van natuurlijke hulpbronnen helpt te verzoenen met het behoud van een milieu dat geschikt is voor het leven van organismen en mensen” (VLE I 656). De termen aplinkos apsauga, aplinkosauga worden als equivalenten van het Engelse greening gebruikt in de eerste documenten over landbouwbeleid, bijvoorbeeld: „Speciaal verslag nr. 14/2000 (PB C 353 van 8.12.2000) over het GLB en milieubescherming [“<…> ‘Greening the Cap’ <…>”], punt 47“ (52004SA0009). Soms wordt de term gebruikt met een aanvullend element – aplinkosaugos sritis, bijvoorbeeld: „EMAS-certificaat/initiatieven van het Agentschap op milieugebied” [“<…> Greening the Agency initiatives <…>”] (32006B0488). In dit geval wordt een ruimer begrip gebruikt in plaats van een enger begrip: vergroening is slechts een van de milieubeschermingsvereisten. De term aplinkosaugos aspektas heeft een beperktere betekenis, bijvoorbeeld: „Daarom besteedt het economisch herstelplan bijzonder veel aandacht aan innovatie en aan EU-investeringen waarbij rekening wordt gehouden met milieuaspecten” [“<…> emphasis on innovation and greening of EU investment <…>”] (52008DC0800).

Sommige equivalenten duiden op een minder intensieve handeling – milieubehoud, ontwikkeling van het aspect milieubehoud, bijvoorbeeld: „Bovendien bevatten de voorstellen voor de herziene gemeenschappelijke landbouwpolitiek en voor de maatregelen van het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling nieuwe milieubehoudsmaatregelen [“New greening measures are also foreseen <…>”] <…>“ (52012DC0626). Dezelfde handeling wordt omschreven door andere kenmerken van het begrip te benadrukken – het milieuvriendelijker maken, een milieuvriendelijker exploitatie van de vloot, bijvoorbeeld: „Werkdocument van de diensten van de Commissie ‘Ontwikkeling van NAIADES II. Bevordering van de binnenvaart, vergroening en integratie in de gemeenschappelijke Europese vervoersruimte’” [“Promoting, greening and integrating inland waterway transport <…>”] <…>“ (52013DC0623); „Voor de uitvoering van NAIADES II is financiering nodig ter ondersteuning van beleidsmaatregelen (coördinatie, beheer en voorbereidende acties), onderzoek en innovatie, infrastructuur en een milieuvriendelijker exploitatie van de vloot” [“RDI for greening the fleets <…>”] (C2013/264/09). Verder worden tausumo rei-

Terminologija | 2014 | 21

123

eisen, hogere duurzaamheidsvereisten. Bovendien wordt het Engelse greening vertaald met adjectivische en verbale constructies, bijvoorbeeld: milieuvriendelijker, minder schadelijk voor het milieu, milieuvriendelijker maken, de milieuschade verminderen, milieuvriendelijk creëren. Soms wordt het begrip nader gepreciseerd met een aanvullend element – duurzamer maken (‘groener’), bijvoorbeeld: ‘Er zou niet alleen geld moeten worden uitgetrokken voor groene oplossingen, maar ook alle publieke en particuliere investeringen zouden duurzamer (‘groener’) moeten worden gemaakt’ [“<...> greening of all public and private investments”] (52011DC0571).

De term vergroening is nieuw en wordt sinds 2013 in EU-documenten aangetroffen. De term raakt ingeburgerd en wordt gebruikt met betrekking tot tal van gebieden – banen, uitkeringen, ondernemingen, gewassen enzovoort, bijvoorbeeld: ‘In 2014 werd in het Europees Platform voor efficiënt hulpbronnengebruik (EREP) ook gewezen op het belang van de ontwikkeling van een brede strategie voor de vergroening van banen, vaardigheden en onderwijs [“<...> the need to develop a broad strategy for greening jobs <...>”] <...>’ (52014DC0446); ‘Vergroening van kmo’s [“Greening SMEs <...>”] met het oog op meer concurrentievermogen en duurzaamheid’ (52014DC0440); ‘Aangezien voor bepaalde arealen geen vergroeningsverplichtingen gelden [“<...> greening obligations <...>”] of de naleving ervan geen aanzienlijke kosten met zich meebrengt, moeten de lidstaten de mogelijkheid blijven krijgen om dergelijke arealen buiten beschouwing te laten bij het vaststellen van gevallen van overmacht <...>’ (32014R0639).

Hoewel vergroening een nieuwe term is, zijn er al eerder aanzetten daartoe te vinden. Zo werden in 2008 de uitdrukkingen groene doelstellingen, vergroenen, streven naar groener gebruikt, bijvoorbeeld: ‘Hoewel het grootste deel van dit geld zal worden gebruikt voor de financiering van onderzoeksactiviteiten die geen verband houden met GPP, zouden de overheadkosten van de projecten (maximaal 7% van de toegekende steun) kunnen worden gebruikt voor “groene” doelstellingen’ [“<...> the overheads of the projects <...> would be suitable for “greening”] (52008DC0400); ‘Particuliere aanbestedingen vergroenen’ [“Greening private procurement”] (52008DC0400); ‘<...> benadrukt dat er dringend moet worden gestreefd naar een “groener” ontwikkelingsbeleid en hulpverlening van de EU, en dat dit moet worden verwezenlijkt zonder afbreuk te doen aan de bepalingen van het EU-beleid inzake milieu en klimaatverandering [“Stresses that a ‘greening’ of the EU’s development policy <...>”] <...>’ (52008IP0032). In verband met de begroting van de Europese Unie wordt de samengestelde term vergroeningsmaatregelen gebruikt, bijvoorbeeld: ‘De milieuaspecten die zijn vastgesteld in de hervormingsvoorstellen van de Commissie, met name de voorstellen voor de hervorming van het landbouw-, visserij- en cohesiebeleid van de Unie, die naar verwachting zullen worden gefinancierd uit de begrotingsmaatregelen voor de vergroening van de begroting van de Unie in het kader van het meerjarig financieel kader 2014–2020 [“<...> backed by the proposals for

124

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

greening the Union budget <...>”], zijn bedoeld om die doelstellingen te ondersteunen’ (32013D1386). Er zij op gewezen dat het grondwerkwoord vergroening, vergroenen, niet wordt gebruikt in de wetgeving en documenten van de Europese Unie en de Republiek Litouwen; alleen vormen van het werkwoord groener worden komen voor, bijvoorbeeld: ‘Om ervoor te zorgen dat de beloften om een veiligere en gastvrijere wereld tot stand te brengen, worden ingelost terwijl de economieën van ontwikkelde en ontwikkelingslanden steeds “groener worden”, moet meer aandacht worden besteed aan ontwikkeling op het gebied van milieubeleid’ [“<...> the “greening” of the developed and developing countries economies <...>”] (52009DC0461). Soms wordt het Engelse greening vertaald met adjectieven – groen, bijvoorbeeld: ‘Bovendien zou het gemakkelijker zijn ervoor te zorgen dat de aldus ingezamelde middelen daadwerkelijk aan groene initiatieven worden besteed’ [“<...> will indeed be spent in ‘greening’ initiatives <...>”] (52009AE0868).

De term vergroening kan op twee manieren worden beoordeeld. Het is duidelijk dat hij door calquering is ontstaan. Door de structurele betekenis van afleidingen in de oorspronkelijke taal morfeem voor morfeem te kopiëren, worden in de doeltaal afleidingen met een vergelijkbare woordvorming, of structurele betekenis, gevormd. Die worden calques of leenvertalingen genoemd en zijn bedoeld om de woordenschat van de doeltaal uit te breiden (Pažūsis 2014: 261). In de terminologietheorie worden blinde leenvertalingen doorgaans als niet-aanvaardbare taaleenheden beschouwd: ‘Een blinde vertaling van woorden of woordgroepen uit andere talen is schadelijk voor de taal, omdat letterlijke leenvertalingen meestal niet voldoen aan de interne eisen van het taalsysteem’ (Keinys 1980: 94). Bovendien behoort vergroening als leenvertaling tot de ongemotiveerde termen¹². Ook kan worden opgemerkt dat de betekenis van het grondwoord vergroenen niet geheel duidelijk is – het wordt niet gebruikt in documenten van de Europese Unie of in Litouwse wetgeving. Anderzijds blijkt uit de analyse van voorbeelden dat er in tien jaar geen geschikte term is gevonden die overeenkomt met het begrip. Ecologisering en andere termen met dezelfde woordstam zijn ongeschikt om het besproken begrip aan te duiden, omdat vergroening niet altijd op criteria van de ecologische wetenschap berust. Bovendien is het adjectief groen al lang¹³ een soortnaam geworden voor een politieke beweging (of haar vertegenwoordiger) die zich inzet voor ecologie en natuurbehoud¹⁴. Ten slotte kan het calqueren van termen worden beschouwd als een van de manieren om de expressieve mogelijkheden van een taal uit te breiden, vooral in gevallen waarin eigen uitdrukkingsmiddelen ontbreken.

¹² Vertinius nemotyvuotais terminais laiko V. Danilenko (plačiau žr. Даниленко 1977: 63).

¹³ Het woord groenen wordt vermeld in de stenogrammen van de Opperste Raad uit 1991.

¹⁴ R. Vladarskienė schrijft dat ‘Aloyzas Gudavičius enkele jaren geleden al opmerkte dat in Europese talen steeds vaker benamingen voor de kleur groen worden gebruikt in de betekenis “ecologisch, in overeenstemming met de wetten van de natuur” <...>. Volgens hem wordt het woord groen in het Litouws in die betekenis echter veel beperkter gebruikt, vermoedelijk alleen in Groene Partij en groenen, ‘vertegenwoordigers van een maatschappelijke beweging die zich inzet voor ecologie’ (Vladarskienė 2014: 7).

Terminologija | 2014 | 21

125

CONCLUSIES

1. Het Engelse greening is een term die steeds vaker wordt gebruikt in documenten van de instellingen van de Europese Unie. Hij duidt de doelstellingen aan van het groene EU-beleid: verschillende terreinen van overheidsactiviteiten, economische sectoren, technologieën, het milieu en andere aspecten milieuvriendelijker en klimaatvriendelijker maken. In Litouwse documenten komen bijna tachtig verschillende taaleenheden overeen met deze term, waarvan bijna de helft termen zijn – zelfstandige naamwoorden en nominale woordgroepen.

2. Meer dan drie kwart van de termen is afgeleid van het zelfstandig naamwoord ecologie of bevat elementen die van dit zelfstandig naamwoord zijn afgeleid. Het Engelse greening wordt meestal vertaald met samengestelde benamingen van handelingen. De benamingen van handelingen geven het begrip het nauwkeurigst weer. Andere termen of hun elementen zijn afgeleid van de woorden milieu, beschermen, duurzaam benutten, groen, vergroenen. Vergroening is een nieuwe term, maar termen met de stam van het adjectief groen werden ook eerder al gebruikt.

3. Het Engelse greening wordt ook vertaald met adjectieven, woordgroepen van zelfstandige naamwoorden en deelwoorden, werkwoorden, verbale en werkwoordachtige woordgroepen en verklarende syntactische constructies. Het merendeel van de niet-terminologische uitdrukkingen is gevormd met het zelfstandig naamwoord ecologie.

4. Veel van de besproken termen en andere equivalenten zijn algemeen bruikbaar en worden gebruikt met betrekking tot uiteenlopende onderwerpen. Sommige termen worden gebruikt met elementen die hun betekenis nader preciseren; daarnaast komen equivalenten met een specifieke betekenis voor. De synonymie tussen equivalenten berust op de overeenkomst tussen de lexicale betekenissen van grondwoorden of elementen; in sommige gevallen kunnen afleidingssynoniemen en grammaticale synoniemen van graden worden onderscheiden. Bij een aanzienlijk deel van de equivalenten berust de betekenisverwantschap uitsluitend op de context.

5. De verscheidenheid aan vormen van equivalenten voor het Engelse greening kan zijn veroorzaakt door de onduidelijkheid van het begrip, het benadrukken van verschillende kenmerken ervan, de meerduidigheid van het vertaalde woord, de uiteenlopende kwaliteit van vertalingen of aspecten van de vertaaltechniek, de voortdurende zoektocht naar geschikte equivalenten of de invloed van andere talen.

BRONNEN¹⁵

C2004/191/02 – Milieudemonstratieprojecten van het financieel instrument voor het milieu (LIFE): richtsnoeren.

52004SA0009 – Speciaal verslag nr. 9/2004: „Bosbouwmaatregelen in het kader van het plattelandsontwikkelingsbeleid, met de antwoorden van de Commissie”.

32005H0601 – Aanbeveling van de Raad van 12 juli 2005 betreffende de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Gemeenschap.

¹⁵Chronologisch gerangschikt. De twee cijfers vóór de letters geven de laatste twee cijfers van het jaar aan. Zo geven de vierde en vijfde cijfers van identificatienummer 52009DC0639, „09”, aan dat het document in 2009 is opgesteld.

126

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

52005PC0440 – Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het specifieke programma „Samenwerking”, waarmee het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007–2013) wordt uitgevoerd.

32006B0488 – Gewijzigde begroting voor het begrotingsjaar 2006 van het Europees Milieuagentschap.

42006X0224(01) – Gezamenlijke verklaring van de Raad, de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, het Europees Parlement en de Commissie „De Europese consensus”.

52006DC0314 – Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement „Tussentijdse evaluatie van het witboek van de Europese Commissie uit 2001 over het vervoersbeleid”.

52006IP0528 – Resolutie van het Europees Parlement over het momentum om sneller vooruitgang te boeken bij de totstandbrenging van een dynamisch Europa en het stimuleren van groei.

52006PC0364(02) – Gewijzigd voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voor onderzoeks- en opleidingsactiviteiten op nucleair gebied (2007–2011).

C2006/316E/02 – Notulen. Donderdag 30 november 2006.

52007PC0315 – Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van de gemeenschappelijke onderneming „Clean Sky”.

52007AR0127 – Advies van het Comité van de Regio’s „Het belang van onderwijs en bewustmaking bij het bevorderen van duurzame ontwikkeling”.

52008DC0800 – Mededeling van de Commissie aan de Europese Raad „Europees economisch herstelplan”.

52008DC0400 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Overheidsopdrachten voor een beter milieu”.

52008IP0032 – Resolutie van het Europees Parlement van 31 januari 2008 over de resultaten van de klimaatconferentie van Bali (de 13e Conferentie van de Partijen bij het Verdrag en de 3e bijeenkomst van de partijen bij het Protocol van Kyoto).

52009AE0338 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het communautaire systeem voor de toekenning van milieukeuren.

52009AE0868 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over milieuvriendelijker zeevervoer en vervoer over de binnenwateren.

52009AP0248 – Etikettering van banden met betrekking tot brandstofefficiëntie ***I. Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 22 april 2009 over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de etikettering van banden met betrekking tot brandstofefficiëntie en andere essentiële parameters.

52009AR0103 – Advies van het Comité van de Regio’s over het Groenboek „Herziening van het TEN-T-beleid”.

52009DC0461 – Verslag van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Verslag over de ontwikkelingsbeleidsagenda van de EU voor 2009”.

52009DC0639 – Mededeling van de Commissie „Belangrijkste ideeën uit het verslag over de werkgelegenheid in Europa 2009”.

52009DC0647 – Werkdocument van de Commissie „Raadpleging over de toekomstige strategie van de Europese Unie voor 2020”.

52009IP0042 – Resolutie van het Europees Parlement van 4 februari 2009 „2050: de toekomst begint vandaag”. Aanbevelingen voor een toekomstig geïntegreerd EU-beleid inzake klimaatverandering.

52009IP0119 – Resolutie van het Europees Parlement van 11 maart 2009 over het gebruik van milieuvriendelijk vervoer en de internalisering van externe kosten „Het gebruik van milieuvriendelijk vervoer en de internalisering van externe kosten”.

52009IP0120 – Resolutie van het Europees Parlement van 11 maart 2009 over het advies over de Lissabonstrategie dat wordt voorgelegd aan de bijeenkomst van de Europese Raad in het voorjaar van 2009.

C2009/234E/03 – Notulen van de vergadering van 11 maart 2009.

52010AE1174 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over groene banen.

52010DC0006 – Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over stimulansen voor EMAS-geregistreerde organisaties in 2004–2006.

52010IE1165 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over creativiteit en ondernemerschap. Maatregelen om de crisis te overwinnen (advies op eigen initiatief).

52010IE1177 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de voorbereiding van de wereldtop over duurzame ontwikkeling in 2012.

52010IP0299 – Resolutie van het Europees Parlement van 7 september 2010 over de uitbreiding van het werkgelegenheidspotentieel in een nieuwe economie „De uitbreiding van het werkgelegenheidspotentieel in een nieuwe economie“.

52010IP0376 – Resolutie van het Europees Parlement van 20 oktober 2010 over de financiële, economische en sociale crisis „Aanbevelingen over maatregelen en initiatieven die moeten worden genomen“.

Terminologija | 2014 | 21

127

52011AE0531 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Het GLB tot 2020. Inspelen op de toekomstige uitdagingen op het gebied van voedselvoorziening, natuurlijke hulpbronnen en territoriaal evenwicht“.

52011AE1386 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s: „Rio+20: ambities voor een groene economie en beter bestuur“.

52011AR0283 – Advies van het Comité van de Regio’s over het nieuwe meerjarig financieel kader na 2013.

52011DC0500 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „De begroting van de strategie Europa 2020“.

52011DC0571 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa“.

52011PC0626 – Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten.

52011TA1215(23) – Verslag over de jaarrekening van het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding over het begrotingsjaar 2010, met de antwoorden van het Centrum.

52012AE1050 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van voorschriften voor rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van de steunregelingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (COM(2011) 625 final – 2011/0280 (COD), het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten (integrale-GMO-verordening) (COM(2011) 626 final – 2011/0281 (COD) (A-21), het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (ELFPO) (COM(2011) 627 final – 2011/0282 (COD), het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (COM(2011) 628 final – 2011/0288 (COD), het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de bepalingen van Verordening (EG) nr. 73/2009 wat betreft de rechtstreekse betalingen aan landbouwers in 2013 (COM(2011) 630 final – 2011/0286 (COD), het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1234/2007 wat betreft de bedrijfstoeslagregeling en steun voor wijnbouwers (COM(2011) 631 final – 2011/0285 (COD).

52012DC0531 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Eerste scorebord van de resultaten van de presentatie van het meerjarig financieel kader (MFK) 2014–2020“.

C2012/168E/01 – Lijst van schriftelijke vragen van leden van het Europees Parlement, met vermelding van het vraagnummer, de oorspronkelijke taal, de auteur, de fractie, de instelling waaraan de vraag is gericht, de datum van indiening en de inhoud.

C2012/285E/01 – Lijst van schriftelijke vragen van leden van het Europees Parlement, met vermelding van het vraagnummer, de oorspronkelijke taal, de auteur, de fractie, de instelling waaraan de vraag is gericht, de datum van indiening en de inhoud.

52012IE1304 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het monitoringverslag 2011 van de strategie voor duurzame ontwikkeling van de Europese Unie. Beoordeling door het EESC.

52012IP0011 – „Toeleveringsketen van productiemiddelen voor landbouwbedrijven: structuur en gevolgen“. Resolutie van het Europees Parlement van 19 januari 2012 over de toeleveringsketen van productiemiddelen voor landbouwbedrijven: structuur en gevolgen.

52012DC0756 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité „De eengemaakte markt versterken door grensoverschrijdende fiscale belemmeringen voor personenauto’s weg te nemen“.

52012AR1529 – Advies van het Comité van de Regio’s „Een beter bestuur van de eengemaakte markt“.

52012PC0710 – Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad inzake een algemeen milieuactieprogramma van de Unie voor de periode tot en met 2020 „Goed leven, binnen de grenzen van onze planeet”.

52012DC0626 – Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad „Voortgang bij de verwezenlijking van de doelstellingen van het Protocol van Kyoto (vereist krachtens artikel 5 van Beschikking nr. 280/2004/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakingssysteem voor de uitstoot van broeikasgassen in de Gemeenschap en de uitvoering van het Protocol van Kyoto)”.

32013D1386 – Besluit nr. 1386/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad van 20 november 2013 inzake een algemeen milieuactieprogramma van de Unie voor de periode tot en met 2020 „Goed leven, binnen de grenzen van onze planeet”.

128

Robertas Stunžinas

Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose

52013AE7466 – Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie „Jaarlijkse groeianalyse 2014”.

52013DC0475 – Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad: eerste voortgangsverslag over de uitvoering van het werkdocument van de diensten van de Commissie „Vermindering van de emissies van de scheepvaart en een toolkit voor duurzaam vervoer over water”.

52013DC0623 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Naar kwalitatief hoogwaardig vervoer over de binnenwateren: NAIADES II”.

52013PC0262 – Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de productie en het in de handel brengen van plantaardig teeltmateriaal.

52013SC0112 – Samenvatting van de effectbeoordeling. Werkdocument van de diensten van de Commissie bij de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement „De eengemaakte markt voor groene producten creëren. De kwaliteit verbeteren van informatie over de milieuprestaties van producten en organisaties”.

C2013/264/09 – Oproep tot het indienen van voorstellen – „Steun voor voorlichtingsmaatregelen over het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB)” – 2014.

32014R0639 – Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 639/2014 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1307/2013 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van voorschriften voor rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van de steunregelingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, en tot wijziging van bijlage X bij die verordening.

52014DC0440 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Groen actieplan voor kmo’s. Hoe milieuproblemen omzetten in zakelijke kansen”.

52014DC0446 – Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Initiatief voor groene werkgelegenheid. Het potentieel van de groene economie voor het scheppen van banen benutten”.

IATE – Interactieve terminologiedatabank voor Europa (http://iate.europa.eu).

EUR-lex – Databank met wetgeving en andere openbare documenten van de Europese Unie (http://eur-lex.europa.eu/lt/index.htm).

LITERATŪRA

Gaivenis K. 2002: Lietuvių terminologija: teorijos ir tvarkybos metmenys, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.

Keinys St. 1980: Terminologijos abėcėlė, Vilnius: Mokslas.

ODE 2010: Oxford Dictionary of English. Third edition. Edited by A. Stevenson, Oxford: Oxford university press.

Pažūsis L. 2014: Kalba ir vertimas, Vilnius: Vilniaus universitetas.

Pikčilingis J. 1969: Leksinė ir gramatinė sinonimika, Kaunas: Šviesa.

Vaskelienė J., Kučinskienė R. 2012: Dabartinės lietuvių kalbos būdvardžių darybiniai sinonimai. – Žmogus ir žodis, 153–161.

Vladarskienė R. 2014: Kas gali būti žalias? – Gimtoji kalba 2, 3–7.

VLE I – Visuotinė lietuvių enciklopedija 1, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2001.

VLE V – Visuotinė lietuvių enciklopedija 5, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004.

Гринев С. 1993: Введение в терминоведение, Москва: Московский лицей.

Даниленко В. П. 1977: Русская терминология: Опыт лингвистического описания, Москва: Наука.

EKOLOGIZAVIMAS, ŽALINIMAS AND OTHER EQUIVALENTS OF THE ENGLISH TERM

GREENING IN THE DOCUMENTS OF EUROPEAN UNION INSTITUTIONS

The article deals with the Lithuanian equivalents of the English term greening in translated documents of European Union institutions. Term greening is more and more frequently used in EU documents and it reflects the objectives of the green policy trend of the EU – making various fields of activities, industries, technologies and other things more environmentally friendly. In Lithuanian documents there are

Terminologija | 2014 | 21

129

nearly eighty different language units corresponding to greening and nearly a half of them are terms – nouns or word combinations with nouns.

More than three quarters of the terms are made from the noun ekologija or have elements made from this word. The majority of such equivalents of greening are complex terms naming actions; one equivalent is also used as a name of the field of science and a few name characteristics. Ekologiškumo didinimas and ekologizavimas are most frequently and consistently used terms. In other cases greening is translated as aplinkosauga, aplinkos tausojimas, žalinimas or other terms and their combinations. Žalinimas is a new term, though terms with a root of the adjective žalias have been used before. Greening is also translated as adjectives, words used as adjectives and their combinations, verbs and verb combinations and explanatory syntactic constructions, for instance ekologinis, ekologiškumą skatinantis, ekologinti, orientuoti į ekologiją, kad (visos darbo vietos) taptų ekologiškesnės. Adjectives, words used as adjectives and their combinations are used to name the same things. A few verbs and combinations with verbs have the same lexical structure as terms and can be treated as their transforms. The majority of word-combinations which cannot be treated as terms are made using the word ekologija.

The majority of terms and other equivalents are universal and can be used when speaking about various different fields and subjects. Sometimes terms have elements which help making them more precise. The closeness of meaning of the majority of equivalents is based on the context. Some cases can be treated as derivational synonyms (ekologinis – ekologiškas) or grammatical synonyms of degree forms (ekologiškas – ekologiškesnis). The variety of expression of equivalents of the English term greening is probably caused by the unclearness of the concept, revealing of different characteristics of the concept, polysemy of the term, unequal quality of translation or translation techniques, permanent search for the more appropriate equivalent or the influence of other languages.

Gauta 2014-10-07

Robertas Stunžinas

Lietuvių kalbos institutas

P. Vileišio g. 5, LT–10308 Vilnius

E. paštas [email protected]

130

Robertas Stunžinas | Ekologizavimas, žalinimas ir kiti angl. greening atitikmenys Europos Sąjungos institucijų dokumentuose