scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Mokslinis seminaras, skirtas Lietuvos valstybės atkūrimo 100-mečiui

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Mokslinis seminaras, skirtas Lietuvos valstybės atkūrimo 100-mečiui

Author: Ramunė Vaskelaitė
Year: 2018
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/127/115
236 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina io des inado al Es ado de Li uania
a kū imo 100-mečiui
Semina io Académico, des inado
es ado de Li uania a 100 mecho de la es au ación
RAMUNĖ VASKELAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
En es os especiales años, cuando Li uania señala el cen ena io de la
es au ación del es ado y de muchos ámbi os p ac icaki así eó ika,
g ęždamiesi e osp, a a de e lexiona en di e sas á eas de la ida del
es ado du an e aquellos años nu echi us abajos más signi ica i os,
e minologos del ins i u o de lengua Lie u ių decidie on en cen enos años
a ka pą ž ilg elė i e minologo ž ilgsniu m. 2018 oc ub e 12 d. Ins i u e
su engó el semina io cien í ico Lie u ių e minologijos pa i is: Lie u os
als ybės a kū imo 100mečiui. Comp ensible, in eninimien os de alladamen e
e alua odos los abajos del siglo no enido, po que solo ya ellos enume a ,
que y los más signi ica i os, u bū ó oma ía más la go que un semina io,
incluso si se ue a ap io aba solo po alguna siquie a una á ea e minía
c eación, su o denamien o o in es igaciones. Así, p incipalmen e ęż asi a el
comienzo del siglo, a aquellas complejas ci cuns ancias, cuando e minim
cuidadoin asi aún no po po po eikio a ep esen an es del ámbi o
susca ba se mu uamen e, y p incipalmen e po po necesidadinnbés de
ees ablece , es ablece , cu a ... Y, como cla iego de los mensajes,
cuidadoin asi aún no compu ado ía p opo cionado posibilidades pasi elkusių
de g upos o ganizuídos, y p incipalmen e pa ienias de exclusi as
pe sonalidades. P anešime 19181940 m. e minías de cons ucción dū inas de
núme os conc e os, que indican necesidad p ime o ees a , basándose en 1929
m. uen e, p esen ó Lina Ru kienė (Vilniaus Gedimino echnikos uni e si e ) La
P ime a gue a mundial había des uído 13.250 680 y 24 edi icios no
esidenciales. Kylan necesidad al paísí le an a de g iu ėsias, su gi y eó ico
ac i idad undamen o cien í icas li e a u a po eikis, a de al ca ác e
li e a u a, minia, neišsi e ciama sin e minos. Es cie o, de ese pe íodo
e minos de cons ucción adimasis no iėjos ed no sólo con necesidadbe
ec ea , pe o y yškiu zapmoju c ea aplica nue os p incipios de composición, implemen i nue os ma e iales y ecnologías. De 28 e minía de ciencia de la cons ucción uen es (mokslinių s aipsnių, ado ėlių, ki ų moksliniu s iliumu pa ašy ų publikacijų) a -
237Te minology | 2018 | 25 ecogida pa icula men e di undida de ese iempo
naujada ų g upę dū inius, ela ado a es a g upo gausą siejo con ese en onces
ac ualia lengua ex anje a: p epa ando ado ėlius o a ículos, di e en e que
en es e pe íodo, gene almen e ue aduciama del okiečių kalbos, y joje
dū yba es el mismo p oduc i ísimo modo de da ybos. 19181940 m. uen es en un
o al adus 262 gimininius sudu inius s a yo mismo más p oduc i os da ybos
bos e minus, nus a y a, kad ne 85 % jų an asis sandas y a daik a a dinis,
ipo es dk . + dk . (akmeng un is, akmenkal is, ąžuolmedis, basliašulis,
d enažg io is, du piag un is). Como los más usados no ada os de cons ucción,
en ekusius en a desnę li e a u a y en 2002 m. is o ió la Dicciona ia de
Te minos de Cons ucción, ela ado a menció dūm akį, dūm aukį, gelžbe onį,
pusiaus y ą, šaliga į, ske spiū į, s a ams į, anden iekį, y muchíssimas
o as así y llamadas ex iniai e mininai, pa a sólo de un au o en una
publicación.
De ese me o la e minología de la cons ucción L. Ru kienė inculó no solo con
lengua ex anje a, sino y con a ículos cien í icos y lib os ašiusių au o es
au o i e u i p o isions, y como au o es mencionadas exclusi as
pe sonalidades ex anje as escuelas supe io es es udiija ę y po unas
pocas leng as ex anje as mokėję ingenie os de la cons ucción Jonas
Šimoliūnas, P anas Mo kūnas, Ana olijus Rozenbliumas, P anas Jodelė, Jonas
Kiškinas, Juozas Gab ys. Sin emba go la e minía de cons ucción abo dada y
en aún un o o in o me de es e semina io, y él ya a ajo la a ención a
be a džius, anoniminius cons ucėjus de e minías de cons ucción.
Robe as S unžinas (Lie u ių kalbos ins i u as) p incipalmen e eminė, que al
menos ya de mediados de XIX a. y inales pe iodikoje empezėjusios as is
e minijos de ciencia de cons ucción p incipal uen e ue liaudies e minija.
Op ando examina un g upo de palab as, que, e aluando el é mino de la ciencia,
se ía dejada ue a de los lími es de la e minía, conc e amen e
accionesmažodžius, y del dicciona io de la lengua Li uana una selección de 370
acciones de cons ucción enume ijancias de acciones de cons ucción y sus
edín, el in o me Veiksmų į s a ybos e minijos liaudies a i ma que ales
denominaciones o man más de 30 g upos semán icos de acciones. Abusiai
ejemplos ilus a an o gené icos g upos de é minos (cons ui , hace bin e,
p epa a , a egi a , buda o i, deng i, s oguo i), an o con ellos
beso en an es especies concep os signi ican es palab as (s aiguo i,
ža dy i, skied uo i, iskied uo i, zaskied uo i, p ibuda o i, zabuda o i).
Pa yzdžiais gausiai jus i icados y conclusiones, que ūšiškumą de e minan
palab as de da ybos ins umen os así lexinės signi icanzas, que las
238 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina as, ski as Lie u os als ybės
a kū imo 100-mečiui
especiales concep os son clasi icadas según di e sos signos. Sob e kilmę
dicho que sólo más de la mi ad (63%) del dicciona io de la lengua Li uania
зафиксированных названий строительных действий son de Li u iškos kilmės,
y 47 % o man sla išką šaknį u in ys palab as de o igen mix io. Sin emba go,
si es e es udio ue a desa ollado aún más, u bió se ac ualu panag ina se p es in os y Li u ichas denominaciones sinonimías elación, juolab que mul idia eikšmiškumo y homonimías cues ión en el in o me ya ce cliudido.
Medicinos e minus elegida examina Palmi a Zemle ičiū ė (Lie u ių kalbos
ins i u as) ambién k eipė dėmesį į gana keblias XX a. siglo inicios
ci cuns ancias eminė, que I Gue a mundialis y gokiečių okupacija ue
išblaškę y así negausų medikų bū į, nu ūko has a ol ėjusių especializados
pe iódicos médicos y žu nalų leidyba. Sin emba go los conocimien os médicos
ue on diseminados, y, como puede juzga solo ya de a ículosneles
denominaciones (Apie ka o ligas, Apie pulmóns djio ą, Šil inės, Niežai), las
di undi , y jun o y desplega la e minología médica, omen o poka iu
pul usios pelig osas en e medades. Sin emba go y de es e in o me cla i ico
que del ac o obje i o impulsado el desa ollo del é mino no hubie a sido
posible sin el subjec i o pe sonalidades. Nu ūkus especializados de las
publicaciones edybai, An anas Vileišis, Eliziejus D augelis, Danielius Alseika,
Pe as A ižonis conocimien os médicos ėmėsi skleis i en onces ėjusiosos no
especializados en las publicaciones, ales como Mo e ų balsas, Daba is,
Lie u os aidas, Tė ynės sa gas y k . P anešime 1918 m. sinonimíes é minos
médicos pa eikimas y ecog ecogimien o ex e au o ė elecosi examina pa a
no ha ybą, a o a e minologams cons an emen e ak ualų klausimą e minų
sinonimiją, y a i ma on que 1918 m. en ex os médicos ella es ecuen e ipos
de elaciones mu uos seman ines de é minos. Sin emba go es a ez más
explici a asi no la p opulsión de sinónimos, y me odológica p oblema como
sinónimos econoce . No es di ícil econoce los que se usan en un ex o,
po que ellos no a as eces se p esen an en skliaus os o jun aban con un
in e up uku o, pe o es ablece en di e en es ex os us ojamų e minos
sinoniminį yšį (k u inoji, k u inoji liga, k auligė, dezin e ija; bado, be iamoji,
dėmė a, dėmė oji šil inė) no es sencilla. Sin emba go econocimien o de
posibilidades as a, y ela ado a nomb io ales como ex os ema ica,
e minos con ex o de consumo, de un ex o sinónimas, concep os señas, complemen omi uen es.
Kiek sinonimía di undusi en la ac ual e minología médica, semina e
sepa adamen e nenag inada, sin emba go y un con la ac ualine būkle
elacionado mensajeción leido hace p elaidą, que sus aps u. Rū a Dubakienė
(Academia de Ciencias de Li uania, Uni e sidad de Vilniaus), ale gología
nomb iyusi como la immunología sacką, más elacionada con la biología ciencias sackas, en el in o me
239Te minología | 2018 | 25
Lie u iški ale gologijos e minos, abajos y planes menció muchas
ale gologos ebekylancias cues iones, ales como an igeninis de e minan o
epi opas, e ku ės o domés duskių e kės, Didžo džo sind omas o Di Geo ge
sind omas, y ellos, como is o y de a ios ejemplos, p ecisamen e elacionados
con e minų sinonimija o a ian iškumu. Sin emba go, del mismo in o me
explicaba que uni o midinan e minos de ale gología ya ambién bas an e
nuhecida: 2002 m. isleís el p ime manuélkk Li u iškas ale gologijos R.
Dubakienės Ale gologija, 2012 m. islejó el Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos
e aluado Aiškinamasis imunologijos i ale gologijos e minų žodynas, al
in o me del cual p epa amen o ambién con ibuyó au o alle gimo, ac i io
ale gijos e minijos kū ėja, ado ė, monog a ijų s aipsnių i eng. R.
Dubakienė. Te minía desa ollándose en la publicación Ale gía, asma,
inmunologija, en el si io web Ale gías expe as. Hablando ace ca de u u os
abajos, p esen ado a menció daug di onų, los cuales aún hay que a i, pe o
espe a i os, que ellos se án a iami y es a s i a e minija se á k epiama
adecuada aga, sen é en el in o me neka nuskambėjusi nuos a a, que eid
suą nuos ą u inčiai lie u ių ale gologijai ne eikia kopio i eikia ku i sa ą
e miniją Eu opoje. Te minų sinonimía, como y e minų da ybos ipos, es bene
gene almen e e minų y ėjų s a s oma p oblema, y hablando sob e
e minologiją como e minų a kybą, ko ge o, no ečiau izkila indi idualalaus y
colec i ino p oblema de abajo. Nuomonios es a cues ión exis a di e sas,
pe o pa icula men e a menudo e minijos c eación, juolab o denamien o,
iends ama alo a como colec i i ino ca ác e ac i idades y manoman, que
mejo p epa an aquellos e minos dicciona ios, los cuales componen y
conside as o colec i i . Sin emba go no sólo his o ia del e minío, sino y
núdiena mues a, cuán os ykusių naujada ų wouldn c eado, si no pa ienios
c ea i abingų y en uzias ingų pe sonalidades se p epa an dicciona ios, y una
de las p incipales uen es del e minío se conside a li e a u a cien í ica,
incluyendo y supe io es escuelas di igėlius, de hecho ya es más pe sonalidades,
y no esul ado de ac i idad colec i os. Cen enmecios iniciales e miniją
examinada los p esen ado es izkilios pe sonalidades ambién menciona on
mucho, y As a Mi ke ičienė (Lie u ių kalbos ins i u as) eminė sob e
pa icula men e izkilias cen enme į pažyminčios als ybės A kū imo ak ą
pasi aši Joną Basana ičių, Mykolą Bi žišką, An aną Sme oną, P aną Do ydai į,
Ju gį Šaulį, Joną Vileišį, Saliamoną Banai į. P anešime Vasa io 16-osios ak o
signa a ų pėdsakai lie u ių li e a ū os mokslo e minijoje lis ada los
signa a os, una u o a mane a con ibuėjusius a la c eación de e minijos li e a u a, ella p incipalmen e p es ó a ención li e a ui, aducjui, diploma ui y ju ídininkui Kaziui
240 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina io des inado al Es ado de Li uania
a kū imo 100-mečiui
Bizauskui y su p epa o p ime io manual de eo ías li e a ias é minosėlio.
Sin emba go del in o me cla i icaba que au o iniai e an sólo a p ime os
pe misos des e di igéllio en ekę e mininai, y en e ciasjį (1922 m.) ellos
en a on conside sicii 1921 m. comenzėjusios eik i Te minologijos komisijos,
la cual, po cie o, ambién cons i uyó exclusi as pe sonalidades: Kazimie as
Būga, Jonas Jablonskis, Juozas Tumas-Vaižgan as y k . El abajo de la
comisión sin emba go no siemp e ue sua emen e: en las sesiones
pa icipaban no odos los miemb os, d amas y ea o e minanas quedó
neapesa s y i... Lo que c eando y manejando e miniją lemb a más la
excepcionalidad de pe sonalidad, sus es ue zos y c ea i idad o colec i i o
ue zas y compe encia y si en gene al aquí exis a de algún con lic o, en el
in o me no se conside ó, sin emba go él ha llegado a una bas an e eslo binga
conclusión: El es ablecimien o de Te minas no es de un solo in e esado o au o ,
sino de odos noso os. Iskalbinga debido a que hecha... exclusi as pe sonalidades K. Bizausko.
Neeilinė asmenybė mencionada y Ri os Ka ely ės (Li u ių kalbos ins i u as) en
el in o me Mečislo o Reinio psicologijos e minų daik a a džių da yba.
A qui ispóp, diplomá ico, polí ico, eología y p o eso de iloso ía
Mečislo as Reinys del usų kalbos adujo Geo gijaus Čelpano o
Psichologijos ado ėlį (lib es e imas, isleis a 1921 m. Vilniuje). Da ybos
aspek u discu iendo una guía del g upo de é minos lie u iškus y híb idos
una oodžius daik a a džius p esen ado a de e minó que la mayo pa e de
ales é minos o man p eesagų ediniai (a gaminamien o, pensa ,
conside a s ys, a áuk is, a enis, pailesys, uoslė, ke š as, imagduo ė). Jü es
incluso 77 %, y dū inių, pa ešiu iempo abundadamen e pli usių en el ámbi o de
la cons ucción di igėlios, psicología di igėlye e as a (ka u con p iešdėlių
ediniais) sob e 4 %. Klausia, qué lėmė ales yškius panašiu iempo ku as
di e encias de e minía (s i is, e minų kū ėjų nuos a os o o os eiksniai),
semina e nekel as, sin emba go espé ase, que uno de s imulų pudo es a en
lengua ex anje a es e manualėlio au o adució no de okiečių, y de usų
kalbos. Desde excepcional pe sonalidad y cen ena io mención comenzado y Reg
inos K ašy ės leído el in o me, sólo ella menció La ijoje gimusį kalbininką, en
Li uania más conocinomą como espe an o idiomas kū ėją, in e ling is ą. 1992
m. En la con e encia in e nacional en La ijoje se ue on dis inguidamen e
mencionadas E nes o D ezeno (E nes s D ēziņš) cen esimas ani e sa ias de
nacimien o. Comenzando el in o me desde un hecho y nomb e de is a no
elacionado con Li uania cen ena io, del in o me Apie Li uáneos y la ios
e minologos coope ación au o é e eló un aspec o pa icula men e impo an e de la e-cons ucción del es ado, que hoy,

241Te minologija | 2018 | 25 e encias, no a as eces apoyado sa aimine
mokslininkams be jokių kliūčių daly aujan eu opinėse i pasaulinėse kon-
duo ybe. 1992 m. En la con e encia en Le onia pa icipa on cien í icos de 13
países del mundo, y es o de con e encias ąsá (2002 m., 2012 m.) y
odė, kaip ima plės is jų bend ada bia imo galimybės. Dėmesį su elkusi į
lie u ių i la ių bend ada bia imą, p anešimo au o ė minėjo ne ik 1992 m.
pa icipación de los e minologos li uanos en osas con e encias, pe o y
abipusę in o mación sclaidą a ículos sob e la ias e minologiją,
skelbiamus, y a i kščiai, pa icipación en edakcinėse kolegijose,
bibliog a inę medžiagą Li uania. Como p incipales diseminado es de
in o mación nomb a Rūdol as G abis (Rūdol s G abis), Valen ina Skujinia
(Valen īna Skujiņa), Ju is Baldunčikas (Ju is Baldunčiks), Ma is Bal inis
(Mā is Bal iņš) y k ., de los cien í icos li uanos S asys Keinys, Sol i a
Albanauskienė, Labina Aukso iū ė, Kazimie as Župe ka, o bene iausia ac i a
sob e la in o mación la ina e minología, e minología y e minología es la
misma au o ía del in o me.
Ki u en el in o me del semina io como si ue a adjun a: du an e cen úme į no
c eíė inai expandė ė no sólo de coope ación, sino y ecnológicas e minía
o denamien o y in es igación posibilidades. Gin au as G igas (Uni e sidad de
Vilniaus) p esen ó la opo unidad que cons i uye el po al e minológico de la
Mic oso (h pswww.mic oso . com/en-us/language) pa a compa a más de
100 idiomas de e minología in o má ica. Y aunque de la no i icación Bend o ės
Mic oso del dicciona io Li u iškosios pa e abj alga explicaba que
de iciencias e i a no pudo ni a es a compu ado ina da a sankupai (algunos
e minos anslamis al idioma li uanos dudo ino, es á de o al neiš e s ų
e minų), sin emba go 2018 m. sep iemb e. en ella de o al había 115 idiomas d ikal
(inglés y o as lenguas) de dicciona ios, aigi ypu de compu ado es de é minos
imp esionan es. Numisminando posibilidades de uso del po al, el ponen e
p incipalmen e menció u ilizimsi de él p epa ando dicciona ios compu ación y
aducción memo ia.
Hablando sob e la compu ación y lengua elación, habi ual menciona no an o
la compu ación ab iendo posibilidades de es udio del lenguaje, cuan o o a
pa e pelig os al unciona imien o de la lengua li uanas. Como pelig oso
kėlėjas į a dijama mucho qué y en gene al compu ado ija, y in e ne ,
elec ónica e pė, y compu ado ija e minija. Publicidad encis gaji opinioné,
que compu ado ías e minos aduci al idioma li uanos ne e a, mejo
consumi angliškus, po lo que bas an e inespe ada ue una de Al ydo
Umb aso (Li uu ių kalbos ins i u as) en el in o me Asmenis į a dijan ys kompiu e ijos e mininai pa eik ų
Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina io, des inado a Li uania 242 de las
a kū imo 100-mečiui
conclusiones. Išnag inėjęs e minos in o má icos, p esen ados en 7 dicciona ios
in o má icos, g upo, el p esen ado no ó que al menos al menos las pe sonas
į a dinan ys p es in i naujažodžiai (in e nau a, kibe nau a, in onau a; hake is,
k eke is, lame is, luze is) abundancia y skoli o e nep ilygs a di e sos a sus
é minos de o igen, y la mayo ía de o os (abonen o, adminis ado ,
des ina a io, analis a, expe o), como y hib idiniai da iniai, no ku iami, sino
bend ines de lengua. Sin emba go al conclusión hecha basada sólo ma e ial
dicynas, y ellos, no icia, no malmen e se e alúan desde el pun o de is a de
no mas de lengua o al menos edaguados del edi o de lengua. Iš y us ealąją
a osená, especialmen e in e ne ena, naujažodžių consumo polinkių, ko bueno,
se ía cons a ada ki okių. Po o a pa e, polinkis no di ec amen e aduci de
inglés, y im i lenguas li u ias ya us oyus palab as, puede se sólo g upos de
nomb es de pe sonas ca ac e ís ica ca ac e ís ica de compu ado ías. De
muchos apo ados ingleses pe sonas į a dijancios e minos (employee,
e iewe , owne , li ewa e, media lib a ian, so wa e designe , ne wo k su e ,
i s - ime use ) e , que ellos eadap a os one iicamen e, se ía bas an e
incomodo a i, y es o ambién puede se impo an e polinkio e i i los llamados
s e imybių eiksnys. Así, solo menėdas conclusiones mi oi sob e compu ado ía
plan eada pelig o de lenguas li uáneas nega ig i anaip ol nepakak ų. Sin emba go
al obje i o el comunicado ni plan eó. Jo p ocu ó exnag ina se pe sonas
dicciona ios de compu ado ía señalinchos e minos, a ellos exnag inėjus como
p incipal conclusión cons a ado polinkis dicciona ios nomb es de pe sonas
(lie u iškus y nelie u iškus) de o os ámbi os, en ez de im i c ea especiales,
des inados solo a necesidades de compu ado ía. Re isi ados in o mes un odo
indican que al semina io dedicado al cen ena io de la es au ación del Es ado de
Li uania abo dadas sólo algunas á eas de consumo del é mino. Sin emba go,
encluyendo y comienzo del siglo, y p oblemas inales, ak ualías y condiciones,
c eado ín eg o campo de signi ica i os, pe mi iendo e alua , qué
e minologijoje pe amžių no cambii o y u bū ina conside a inal e ama, y qué
ya es pasado o núdienas a eas, y eniendo en cuen a es o, p e e di ec ices de ac i idad así como di ección comenzando nue o cumb e.
Recibió 2018-10-20
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš as amune. [email p o ec ed]