scieee Open visual document viewer

Mokslinis seminaras, skirtas Lietuvos valstybės atkūrimo 100-mečiui

Ramunė Vaskelaitė

Full text

236 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina io des inado al Es ado de Li uania a kū imo 100-mečiui Semina io Académico, des inado es ado de Li uania a 100 mecho de la es au ación RAMUNĖ VASKELAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as En es os especiales años, cuando Li uania señala el cen ena io de la es au ación del es ado y de muchos ámbi os p ac icaki así eó ika, g ęždamiesi e osp, a a de e lexiona en di e sas á eas de la ida del es ado du an e aquellos años nu echi us abajos más signi ica i os, e minologos del ins i u o de lengua Lie u ių decidie on en cen enos años a ka pą ž ilg elė i e minologo ž ilgsniu m. 2018 oc ub e 12 d. Ins i u e su engó el semina io cien í ico Lie u ių e minologijos pa i is: Lie u os als ybės a kū imo 100mečiui. Comp ensible, in eninimien os de alladamen e e alua odos los abajos del siglo no enido, po que solo ya ellos enume a , que y los más signi ica i os, u bū ó oma ía más la go que un semina io, incluso si se ue a ap io aba solo po alguna siquie a una á ea e minía c eación, su o denamien o o in es igaciones. Así, p incipalmen e ęż asi a el comienzo del siglo, a aquellas complejas ci cuns ancias, cuando e minim cuidadoin asi aún no po po po eikio a ep esen an es del ámbi o susca ba se mu uamen e, y p incipalmen e po po necesidadinnbés de ees ablece , es ablece , cu a ... Y, como cla iego de los mensajes, cuidadoin asi aún no compu ado ía p opo cionado posibilidades pasi elkusių de g upos o ganizuídos, y p incipalmen e pa ienias de exclusi as pe sonalidades. P anešime 19181940 m. e minías de cons ucción dū inas de núme os conc e os, que indican necesidad p ime o ees a , basándose en 1929 m. uen e, p esen ó Lina Ru kienė (Vilniaus Gedimino echnikos uni e si e ) La P ime a gue a mundial había des uído 13.250 680 y 24 edi icios no esidenciales. Kylan necesidad al paísí le an a de g iu ėsias, su gi y eó ico ac i idad undamen o cien í icas li e a u a po eikis, a de al ca ác e li e a u a, minia, neišsi e ciama sin e minos. Es cie o, de ese pe íodo e minos de cons ucción adimasis no iėjos ed no sólo con necesidadbe ec ea , pe o y yškiu zapmoju c ea aplica nue os p incipios de composición, implemen i nue os ma e iales y ecnologías. De 28 e minía de ciencia de la cons ucción uen es (mokslinių s aipsnių, ado ėlių, ki ų moksliniu s iliumu pa ašy ų publikacijų) a - 237Te minology | 2018 | 25 ecogida pa icula men e di undida de ese iempo naujada ų g upę dū inius, ela ado a es a g upo gausą siejo con ese en onces ac ualia lengua ex anje a: p epa ando ado ėlius o a ículos, di e en e que en es e pe íodo, gene almen e ue aduciama del okiečių kalbos, y joje dū yba es el mismo p oduc i ísimo modo de da ybos. 19181940 m. uen es en un o al adus 262 gimininius sudu inius s a yo mismo más p oduc i os da ybos bos e minus, nus a y a, kad ne 85 % jų an asis sandas y a daik a a dinis, ipo es dk . + dk . (akmeng un is, akmenkal is, ąžuolmedis, basliašulis, d enažg io is, du piag un is). Como los más usados no ada os de cons ucción, en ekusius en a desnę li e a u a y en 2002 m. is o ió la Dicciona ia de Te minos de Cons ucción, ela ado a menció dūm akį, dūm aukį, gelžbe onį, pusiaus y ą, šaliga į, ske spiū į, s a ams į, anden iekį, y muchíssimas o as así y llamadas ex iniai e mininai, pa a sólo de un au o en una publicación. De ese me o la e minología de la cons ucción L. Ru kienė inculó no solo con lengua ex anje a, sino y con a ículos cien í icos y lib os ašiusių au o es au o i e u i p o isions, y como au o es mencionadas exclusi as pe sonalidades ex anje as escuelas supe io es es udiija ę y po unas pocas leng as ex anje as mokėję ingenie os de la cons ucción Jonas Šimoliūnas, P anas Mo kūnas, Ana olijus Rozenbliumas, P anas Jodelė, Jonas Kiškinas, Juozas Gab ys. Sin emba go la e minía de cons ucción abo dada y en aún un o o in o me de es e semina io, y él ya a ajo la a ención a be a džius, anoniminius cons ucėjus de e minías de cons ucción. Robe as S unžinas (Lie u ių kalbos ins i u as) p incipalmen e eminė, que al menos ya de mediados de XIX a. y inales pe iodikoje empezėjusios as is e minijos de ciencia de cons ucción p incipal uen e ue liaudies e minija. Op ando examina un g upo de palab as, que, e aluando el é mino de la ciencia, se ía dejada ue a de los lími es de la e minía, conc e amen e accionesmažodžius, y del dicciona io de la lengua Li uana una selección de 370 acciones de cons ucción enume ijancias de acciones de cons ucción y sus edín, el in o me Veiksmų į s a ybos e minijos liaudies a i ma que ales denominaciones o man más de 30 g upos semán icos de acciones. Abusiai ejemplos ilus a an o gené icos g upos de é minos (cons ui , hace bin e, p epa a , a egi a , buda o i, deng i, s oguo i), an o con ellos beso en an es especies concep os signi ican es palab as (s aiguo i, ža dy i, skied uo i, iskied uo i, zaskied uo i, p ibuda o i, zabuda o i). Pa yzdžiais gausiai jus i icados y conclusiones, que ūšiškumą de e minan palab as de da ybos ins umen os así lexinės signi icanzas, que las 238 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina as, ski as Lie u os als ybės a kū imo 100-mečiui especiales concep os son clasi icadas según di e sos signos. Sob e kilmę dicho que sólo más de la mi ad (63%) del dicciona io de la lengua Li uania зафиксированных названий строительных действий son de Li u iškos kilmės, y 47 % o man sla išką šaknį u in ys palab as de o igen mix io. Sin emba go, si es e es udio ue a desa ollado aún más, u bió se ac ualu panag ina se p es in os y Li u ichas denominaciones sinonimías elación, juolab que mul idia eikšmiškumo y homonimías cues ión en el in o me ya ce cliudido. Medicinos e minus elegida examina Palmi a Zemle ičiū ė (Lie u ių kalbos ins i u as) ambién k eipė dėmesį į gana keblias XX a. siglo inicios ci cuns ancias eminė, que I Gue a mundialis y gokiečių okupacija ue išblaškę y así negausų medikų bū į, nu ūko has a ol ėjusių especializados pe iódicos médicos y žu nalų leidyba. Sin emba go los conocimien os médicos ue on diseminados, y, como puede juzga solo ya de a ículosneles denominaciones (Apie ka o ligas, Apie pulmóns djio ą, Šil inės, Niežai), las di undi , y jun o y desplega la e minología médica, omen o poka iu pul usios pelig osas en e medades. Sin emba go y de es e in o me cla i ico que del ac o obje i o impulsado el desa ollo del é mino no hubie a sido posible sin el subjec i o pe sonalidades. Nu ūkus especializados de las publicaciones edybai, An anas Vileišis, Eliziejus D augelis, Danielius Alseika, Pe as A ižonis conocimien os médicos ėmėsi skleis i en onces ėjusiosos no especializados en las publicaciones, ales como Mo e ų balsas, Daba is, Lie u os aidas, Tė ynės sa gas y k . P anešime 1918 m. sinonimíes é minos médicos pa eikimas y ecog ecogimien o ex e au o ė elecosi examina pa a no ha ybą, a o a e minologams cons an emen e ak ualų klausimą e minų sinonimiją, y a i ma on que 1918 m. en ex os médicos ella es ecuen e ipos de elaciones mu uos seman ines de é minos. Sin emba go es a ez más explici a asi no la p opulsión de sinónimos, y me odológica p oblema como sinónimos econoce . No es di ícil econoce los que se usan en un ex o, po que ellos no a as eces se p esen an en skliaus os o jun aban con un in e up uku o, pe o es ablece en di e en es ex os us ojamų e minos sinoniminį yšį (k u inoji, k u inoji liga, k auligė, dezin e ija; bado, be iamoji, dėmė a, dėmė oji šil inė) no es sencilla. Sin emba go econocimien o de posibilidades as a, y ela ado a nomb io ales como ex os ema ica, e minos con ex o de consumo, de un ex o sinónimas, concep os señas, complemen omi uen es. Kiek sinonimía di undusi en la ac ual e minología médica, semina e sepa adamen e nenag inada, sin emba go y un con la ac ualine būkle elacionado mensajeción leido hace p elaidą, que sus aps u. Rū a Dubakienė (Academia de Ciencias de Li uania, Uni e sidad de Vilniaus), ale gología nomb iyusi como la immunología sacką, más elacionada con la biología ciencias sackas, en el in o me 239Te minología | 2018 | 25 Lie u iški ale gologijos e minos, abajos y planes menció muchas ale gologos ebekylancias cues iones, ales como an igeninis de e minan o epi opas, e ku ės o domés duskių e kės, Didžo džo sind omas o Di Geo ge sind omas, y ellos, como is o y de a ios ejemplos, p ecisamen e elacionados con e minų sinonimija o a ian iškumu. Sin emba go, del mismo in o me explicaba que uni o midinan e minos de ale gología ya ambién bas an e nuhecida: 2002 m. isleís el p ime manuélkk Li u iškas ale gologijos R. Dubakienės Ale gologija, 2012 m. islejó el Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos e aluado Aiškinamasis imunologijos i ale gologijos e minų žodynas, al in o me del cual p epa amen o ambién con ibuyó au o alle gimo, ac i io ale gijos e minijos kū ėja, ado ė, monog a ijų s aipsnių i eng. R. Dubakienė. Te minía desa ollándose en la publicación Ale gía, asma, inmunologija, en el si io web Ale gías expe as. Hablando ace ca de u u os abajos, p esen ado a menció daug di onų, los cuales aún hay que a i, pe o espe a i os, que ellos se án a iami y es a s i a e minija se á k epiama adecuada aga, sen é en el in o me neka nuskambėjusi nuos a a, que eid suą nuos ą u inčiai lie u ių ale gologijai ne eikia kopio i eikia ku i sa ą e miniją Eu opoje. Te minų sinonimía, como y e minų da ybos ipos, es bene gene almen e e minų y ėjų s a s oma p oblema, y hablando sob e e minologiją como e minų a kybą, ko ge o, no ečiau izkila indi idualalaus y colec i ino p oblema de abajo. Nuomonios es a cues ión exis a di e sas, pe o pa icula men e a menudo e minijos c eación, juolab o denamien o, iends ama alo a como colec i i ino ca ác e ac i idades y manoman, que mejo p epa an aquellos e minos dicciona ios, los cuales componen y conside as o colec i i . Sin emba go no sólo his o ia del e minío, sino y núdiena mues a, cuán os ykusių naujada ų wouldn c eado, si no pa ienios c ea i abingų y en uzias ingų pe sonalidades se p epa an dicciona ios, y una de las p incipales uen es del e minío se conside a li e a u a cien í ica, incluyendo y supe io es escuelas di igėlius, de hecho ya es más pe sonalidades, y no esul ado de ac i idad colec i os. Cen enmecios iniciales e miniją examinada los p esen ado es izkilios pe sonalidades ambién menciona on mucho, y As a Mi ke ičienė (Lie u ių kalbos ins i u as) eminė sob e pa icula men e izkilias cen enme į pažyminčios als ybės A kū imo ak ą pasi aši Joną Basana ičių, Mykolą Bi žišką, An aną Sme oną, P aną Do ydai į, Ju gį Šaulį, Joną Vileišį, Saliamoną Banai į. P anešime Vasa io 16-osios ak o signa a ų pėdsakai lie u ių li e a ū os mokslo e minijoje lis ada los signa a os, una u o a mane a con ibuėjusius a la c eación de e minijos li e a u a, ella p incipalmen e p es ó a ención li e a ui, aducjui, diploma ui y ju ídininkui Kaziui 240 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina io des inado al Es ado de Li uania a kū imo 100-mečiui Bizauskui y su p epa o p ime io manual de eo ías li e a ias é minosėlio. Sin emba go del in o me cla i icaba que au o iniai e an sólo a p ime os pe misos des e di igéllio en ekę e mininai, y en e ciasjį (1922 m.) ellos en a on conside sicii 1921 m. comenzėjusios eik i Te minologijos komisijos, la cual, po cie o, ambién cons i uyó exclusi as pe sonalidades: Kazimie as Būga, Jonas Jablonskis, Juozas Tumas-Vaižgan as y k . El abajo de la comisión sin emba go no siemp e ue sua emen e: en las sesiones pa icipaban no odos los miemb os, d amas y ea o e minanas quedó neapesa s y i... Lo que c eando y manejando e miniją lemb a más la excepcionalidad de pe sonalidad, sus es ue zos y c ea i idad o colec i i o ue zas y compe encia y si en gene al aquí exis a de algún con lic o, en el in o me no se conside ó, sin emba go él ha llegado a una bas an e eslo binga conclusión: El es ablecimien o de Te minas no es de un solo in e esado o au o , sino de odos noso os. Iskalbinga debido a que hecha... exclusi as pe sonalidades K. Bizausko. Neeilinė asmenybė mencionada y Ri os Ka ely ės (Li u ių kalbos ins i u as) en el in o me Mečislo o Reinio psicologijos e minų daik a a džių da yba. A qui ispóp, diplomá ico, polí ico, eología y p o eso de iloso ía Mečislo as Reinys del usų kalbos adujo Geo gijaus Čelpano o Psichologijos ado ėlį (lib es e imas, isleis a 1921 m. Vilniuje). Da ybos aspek u discu iendo una guía del g upo de é minos lie u iškus y híb idos una oodžius daik a a džius p esen ado a de e minó que la mayo pa e de ales é minos o man p eesagų ediniai (a gaminamien o, pensa , conside a s ys, a áuk is, a enis, pailesys, uoslė, ke š as, imagduo ė). Jü es incluso 77 %, y dū inių, pa ešiu iempo abundadamen e pli usių en el ámbi o de la cons ucción di igėlios, psicología di igėlye e as a (ka u con p iešdėlių ediniais) sob e 4 %. Klausia, qué lėmė ales yškius panašiu iempo ku as di e encias de e minía (s i is, e minų kū ėjų nuos a os o o os eiksniai), semina e nekel as, sin emba go espé ase, que uno de s imulų pudo es a en lengua ex anje a es e manualėlio au o adució no de okiečių, y de usų kalbos. Desde excepcional pe sonalidad y cen ena io mención comenzado y Reg inos K ašy ės leído el in o me, sólo ella menció La ijoje gimusį kalbininką, en Li uania más conocinomą como espe an o idiomas kū ėją, in e ling is ą. 1992 m. En la con e encia in e nacional en La ijoje se ue on dis inguidamen e mencionadas E nes o D ezeno (E nes s D ēziņš) cen esimas ani e sa ias de nacimien o. Comenzando el in o me desde un hecho y nomb e de is a no elacionado con Li uania cen ena io, del in o me Apie Li uáneos y la ios e minologos coope ación au o é e eló un aspec o pa icula men e impo an e de la e-cons ucción del es ado, que hoy, 241Te minologija | 2018 | 25 e encias, no a as eces apoyado sa aimine mokslininkams be jokių kliūčių daly aujan eu opinėse i pasaulinėse kon- duo ybe. 1992 m. En la con e encia en Le onia pa icipa on cien í icos de 13 países del mundo, y es o de con e encias ąsá (2002 m., 2012 m.) y odė, kaip ima plės is jų bend ada bia imo galimybės. Dėmesį su elkusi į lie u ių i la ių bend ada bia imą, p anešimo au o ė minėjo ne ik 1992 m. pa icipación de los e minologos li uanos en osas con e encias, pe o y abipusę in o mación sclaidą a ículos sob e la ias e minologiją, skelbiamus, y a i kščiai, pa icipación en edakcinėse kolegijose, bibliog a inę medžiagą Li uania. Como p incipales diseminado es de in o mación nomb a Rūdol as G abis (Rūdol s G abis), Valen ina Skujinia (Valen īna Skujiņa), Ju is Baldunčikas (Ju is Baldunčiks), Ma is Bal inis (Mā is Bal iņš) y k ., de los cien í icos li uanos S asys Keinys, Sol i a Albanauskienė, Labina Aukso iū ė, Kazimie as Župe ka, o bene iausia ac i a sob e la in o mación la ina e minología, e minología y e minología es la misma au o ía del in o me. Ki u en el in o me del semina io como si ue a adjun a: du an e cen úme į no c eíė inai expandė ė no sólo de coope ación, sino y ecnológicas e minía o denamien o y in es igación posibilidades. Gin au as G igas (Uni e sidad de Vilniaus) p esen ó la opo unidad que cons i uye el po al e minológico de la Mic oso (h pswww.mic oso . com/en-us/language) pa a compa a más de 100 idiomas de e minología in o má ica. Y aunque de la no i icación Bend o ės Mic oso del dicciona io Li u iškosios pa e abj alga explicaba que de iciencias e i a no pudo ni a es a compu ado ina da a sankupai (algunos e minos anslamis al idioma li uanos dudo ino, es á de o al neiš e s ų e minų), sin emba go 2018 m. sep iemb e. en ella de o al había 115 idiomas d ikal (inglés y o as lenguas) de dicciona ios, aigi ypu de compu ado es de é minos imp esionan es. Numisminando posibilidades de uso del po al, el ponen e p incipalmen e menció u ilizimsi de él p epa ando dicciona ios compu ación y aducción memo ia. Hablando sob e la compu ación y lengua elación, habi ual menciona no an o la compu ación ab iendo posibilidades de es udio del lenguaje, cuan o o a pa e pelig os al unciona imien o de la lengua li uanas. Como pelig oso kėlėjas į a dijama mucho qué y en gene al compu ado ija, y in e ne , elec ónica e pė, y compu ado ija e minija. Publicidad encis gaji opinioné, que compu ado ías e minos aduci al idioma li uanos ne e a, mejo consumi angliškus, po lo que bas an e inespe ada ue una de Al ydo Umb aso (Li uu ių kalbos ins i u as) en el in o me Asmenis į a dijan ys kompiu e ijos e mininai pa eik ų Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina io, des inado a Li uania 242 de las a kū imo 100-mečiui conclusiones. Išnag inėjęs e minos in o má icos, p esen ados en 7 dicciona ios in o má icos, g upo, el p esen ado no ó que al menos al menos las pe sonas į a dinan ys p es in i naujažodžiai (in e nau a, kibe nau a, in onau a; hake is, k eke is, lame is, luze is) abundancia y skoli o e nep ilygs a di e sos a sus é minos de o igen, y la mayo ía de o os (abonen o, adminis ado , des ina a io, analis a, expe o), como y hib idiniai da iniai, no ku iami, sino bend ines de lengua. Sin emba go al conclusión hecha basada sólo ma e ial dicynas, y ellos, no icia, no malmen e se e alúan desde el pun o de is a de no mas de lengua o al menos edaguados del edi o de lengua. Iš y us ealąją a osená, especialmen e in e ne ena, naujažodžių consumo polinkių, ko bueno, se ía cons a ada ki okių. Po o a pa e, polinkis no di ec amen e aduci de inglés, y im i lenguas li u ias ya us oyus palab as, puede se sólo g upos de nomb es de pe sonas ca ac e ís ica ca ac e ís ica de compu ado ías. De muchos apo ados ingleses pe sonas į a dijancios e minos (employee, e iewe , owne , li ewa e, media lib a ian, so wa e designe , ne wo k su e , i s - ime use ) e , que ellos eadap a os one iicamen e, se ía bas an e incomodo a i, y es o ambién puede se impo an e polinkio e i i los llamados s e imybių eiksnys. Así, solo menėdas conclusiones mi oi sob e compu ado ía plan eada pelig o de lenguas li uáneas nega ig i anaip ol nepakak ų. Sin emba go al obje i o el comunicado ni plan eó. Jo p ocu ó exnag ina se pe sonas dicciona ios de compu ado ía señalinchos e minos, a ellos exnag inėjus como p incipal conclusión cons a ado polinkis dicciona ios nomb es de pe sonas (lie u iškus y nelie u iškus) de o os ámbi os, en ez de im i c ea especiales, des inados solo a necesidades de compu ado ía. Re isi ados in o mes un odo indican que al semina io dedicado al cen ena io de la es au ación del Es ado de Li uania abo dadas sólo algunas á eas de consumo del é mino. Sin emba go, encluyendo y comienzo del siglo, y p oblemas inales, ak ualías y condiciones, c eado ín eg o campo de signi ica i os, pe mi iendo e alua , qué e minologijoje pe amžių no cambii o y u bū ina conside a inal e ama, y qué ya es pasado o núdienas a eas, y eniendo en cuen a es o, p e e di ec ices de ac i idad así como di ección comenzando nue o cumb e. Recibió 2018-10-20 Ramunė Vaskelai ė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E. poš as amune. [email p o ec ed]