Terminai internetinėje žiniasklaidoje (žvalgomasis tyrimas)
Abstract
Straipsnyje siekiama nustatyti, kurių sričių terminai dažniausiai patenka į kasdienę internetinę žiniasklaidą ir ar tie populiarieji terminai ryškiau pakinta (aptariamas terminų varijavimas, determinologizacija). Žvalgomojo tyrimo objektas – dvižodžiai terminai viešai prieinamame DELFI.lt tekstyne, kuris sudarytas iš to paties pavadinimo naujienų portale 2014–2016 m. publikuotų tekstų. Taikoma metodika, nors ir turi trūkumų, bet leidžia (kiek tai įmanoma) analizuoti terminus be išankstinio nusistatymo – iš anksto nenumatant nei srities, nei konkrečių terminų.
Full text
108 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) doi.org/10.35321/term27-05 Termini in online media (žvalgomasis tyrimas) ASTA MITKEVIČIENĖ Lietuvių kalbos institutas ANOTATIA L'articolo mira a stabilire, di quali settori i termini più spesso cadono nella quotidiana media online e se quei termini popolarieri più bruscamente cambiati (aptariamas terminų varijavimas, determinologizacija). Oggetto dello studio esvalgomoio dvižodžiai terminai pubblicamente accessibile DELFI.lt tekstyne, che è costituito da dello stesso nome notizienų portale 20142016 m. publiku tekstotųų. Applicata metodica, sebbene e abbia difetti di, ma permette (c quanto questo possibile) analizzare termini senza pregiudizio da anticipo non prevedendo né srita, né concreti termini. ESMINIAI VOZŽI: termine composto, variante, sinonimo, determinologizzazione, internetinė žiniasklaida, tekstynas, pastovusis junginys ABSTRACT L'articolo tenta di determinare the domains from which terms usually get into the daily online media and whether the most popular terms undergo any more prominent changes (terminological variation, determinologization are discussed). Il pilot study si concentra su two-word terms found in the publicly available DELFI.lt corpus, which is composed of the texts published in the news portal under the same title in the period between 2014 and 2016. Though the methodology applied has certain weaknesses, it enables us (as pating the domain much as possible) to analyse terms without any prejudices, i.e., by not anticior specific terms. KEYWORDS: complex term, variant, synonym, determinologization, online media, corpus, multi-word expression Gerai noto, che parte terminì usato non solo scientifica comunicazione, ma cadrà e in comunąją vartoseną. Noterbime in aumento numero dei termini nella comunicazione quotidiana è legato con l'età dell'informazione, conoscenze sociomene, technologine revoliucija (žr. Meyer et kt. 1998: 645; Kageura 2002: 15; Geeraerts 2015: XVIIXIX e kt.).
109Terminologia | 2020 | 27 Uno dei modi importanti, mediante cui termini raggiunge non specialisti audience, media. Gnimedia sia porta in comune quella vartosenà, sia aiuta ispopolaririnti parte lei attualių settori di termini. E quando i termini ampiamente diffusi e noti non solo agli specialisti, emerge la possibilità determinologizazione (Gaivenis 2014: 242). In questo articolo e si tenta stabilire, di quali settori i termini più spesso cadono in quotidiana media internetè e se quei termini popolarieri più briskamente cambiati (aptariamas terminų varijavimas, determinologizzazione). Obgetto di ricerca dvižodžiai terminai, pavartoti naujienų portale DELFI.lt. Dwiodžiai terminiini scegliere per diverse ragioni. Visų pirma, questo è frequenti1 (o almeno uno frequentiusių dipendendo dalla sfera) termini di tipi, secondora la loro estensija esti siauresnė, a intensija amplnė che della stessa sistema più elevato livello gerarchico dei termini singolodži, quindi sono più facilmente riconosciuti. Si tratta primo studio dei termini vartosenos mezziedoje, nel quale nonlimitabile a termini d'una sfera e nonpresente da anticipo previsto elenco dei termini. Tyrimas žvalgomasis. Kazimieras Župerka è analizzato parlotyros terminų vartoseną publicistikoje. Secondo vartoseną ha distinto due functioncine semantine loro gruppi. Appartene alla prima quelli che vengono usati come termini (tiek preciso significato, sia apytiksle o anche nonikslia), alla seconda determinologizzati (sene usati sistemine perkeltine significato, altri individualia perkeltine significato, come stiliaus strumento) (Župerka 2000). Questa classificazione paranki appama e di altre aree termini dei vartosenai non loro abituale ambiente (molsliniame e administraciniame stiliuje) aptarti. Cognityvinė psicologia e filosofia accentuano che nubrėžti aiškią liniją tra conoscenze generali e conoscenze speciali è difficile, le scienze del linguaggio dubitano per la rigida delimitazione generale e speciale della lingua (Cabré Castellví 2003: 171). Riligiamamente non soggeco specialista può qualche parola chi termini a causa, a specialisti ustojamus terminus nespecialisti ditorijoje laikyti bendrosios kalbos žodžiais (Kageura 2012: 12). Taigi ir austraipsnyje non si prendeva piú parstyti su terminiškumą e i suoi gradi. TyrIMO ŠALTINIAI Ir METODIKA Terminų žiniasklaidoje ricercaimui, spintisimo risultato, sfruttata pubblicamente accessibile internet DELFI.lt testo (http://tekstynas.mwe.lt/), che costituisce 70 milioni di parole. Questo online publistikos tekstyna, in 1 Žr. Umbrasas 2013: 113, 117; Bielinskienė e kt. 2015: 65 e kt.
110 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) DELFI.lt che ha entrato sul sito 20142016 m. pubblicare testii, assegnati 12 rubrikì: DELFI Veidai, Progetti, DELFI Mokslas, DELFI Auto, Sportas, DELFI Vivenimas, DELFI Žmonės, DELFI Pilietis, Verslas, DELFI FIT, Žinios e non identificata categoria (per più sul testo DELKK LŽ 2019: 1415). Quindi alcuni testi appartengono alle rubriche tematiche, sono di stile informacino o analitico, altri destinati a divertimenti, più liberi espressivo di stile2. I commenti dei lettori nel testo non andarono. Sono pubblicamente accessibili da questo testo ottenuti n-grammi e i loro frequnių raccolti (http://resursai.mwe.lt/atsisiusti). A questo studio si utilizzaotasi bigramų sąrašu. Supplementale fonte di menzionato textyno fondamentu sudaryta Lituanian lingua pastoviųjų žodžių junginių duomenų bazė (PJB), nella quale inclutta circa 12 migliaia dei dvižodžių bei trižodžių pastoviųjų junginių, sudarytų con 97 spesso in conjugi tali įeinančiais daiktavardžiais. Se in essa зафиксированный rūpimas term, pasitikslinto lemos o forma frequenza, varianti. L'investigazione avvenne in parecchie fasi. Visų pirmiausia peržiūrėtas bigramų sąrašas ir nustatyti dvižodžiai terminiai (tiksliau terminų formos, perché quel elenco non muoto). A causa particolarmente d'abbondante materia decisësta imti solo quei dvižodžius termini, i quali almeno una forma frequenza è maggiore che selezioniei termini scomparstyti per sritis. GLI ultimi analizzare selezionate termini compositivi konkordansai tekstyne. Dal totale è selezionata 461 termini dvižodžių forma questo è 317 diversi termini. anche sei centri commerciali del compound forma kaitybinės sono stati usati dopo più di 500 volte (PJB indica questa lema frequenza 7118). Terminologia significativa della metodologia è che selezionati dvižodžiai termini nei mezzi di comunicazione pavartoti non solo come savarankiški termini, ma e come ilgesnių termini di parte, plg. artimoje aplinkoje e 500 (tam reikėjo peržiūrėti daugiau nei 7000 dažniausių bigramų3). Tada violurtas artimoje che, se dvižodė kolokacija è un termine, qui egli e considerato dvižodžiu termine, nonostante il fatto che quel termine nella parte konkordanso eilučiųeina in un molti.jažodį terminą Ciò che due parole termine tėra parte termine, nema2 K. Župerka distingue tris publicistinio stiliaus postilius: informacinį, analitinį ir ekpresivųjį (Župerka 2001: 87), Audronė Bitinienė teturis: informacinį, analitinį, ekspresivųjį ir dialoginį (Bitinienė 2007). 3 La più comune bigrama, che si può considerare termine JAV dollari (kone 10 migliaia di pavortojimo casi), tuttavia essa nella selezionate termini dvižodžių lista non entrò, perché dėmeno primo è non savarankiškas parola, e acronima. Questo oggetto contractuale esama ricerche (pvz., Boizou et kt. 2015), dove acronimas compoinyje avvaneggiato unavorodjiam dėmeniui. aplinkoje, pridėtinės vertės ir pridėtinės vertės mokestis. Vis dėlto nuspręsta,
111Terminologija | 2020 | 27 conosce il suo terminiškumo e vartosena frequenza. Tokį scelta si supporta anche nomi verificii: quando il termine è usato nelle denominazioni compositive, rimane termine (Vilniaus gyvosios gamtos apsaugos inspekcija). Nel materiale dello studio a causa della sua selezione peculiare non patetto quei termini di padzia. Oltre a ciò, alcune vartojimo atvejai, kai terminų dėmenis nutolino tarp jų įsiterpę kiti žoselezionate forme dvižodės in singole rigutesse della concordanza semplicemente casualmente formalmente coincisero con tiriamais termini, anche esiste neterminine perkeltinės vartosenos pavyzdžių (žr. ulteriormente). A causa di to termini usosenen frequenza tekstyne i dati tegali essere considerati solo approssimativi. TERMINų ATPAŽINIMAS Ben noto che i termini compositi non hanno forme esclusive, che li permettessero facilmente separarli da parole di combinazioni (ar ilgesnių sintaksinių konstrukcijų), anche se alcune forme e sono più tipiškie, ecc., attributinie con un daiktavardžio kilmininku, con prefix -inis būdvardžiu, con un įžūotinu būdvardžiu e kt.4 Automatiamente determinare, quale unione è kolokacija, o quale terminas, è quasi impossibile (kutrimė et kt. 2017: 15). Se dvižodė kolokacija è daiktavardinis compoinys, si può spettare che questo sarà spesso termine (o almeno parte termine). Ad esempio, PJB peržiūrėjus 50 frequniausių atributinių dvižodžių junginių, più di 60 percentoų si potrebbe ritenere di una o altra sfera terminiis. Anašus numero di termini ottenuto e tra 50 frequenti più di quella base due-verodžių combinini, a prescindere al loro dėmenų semantinio rapporto. Al fine di decidere più obiettivamente se collocazione è un termine, in primo luogo, è stato cercato di tale unità linguistica in basi di termini, dizionari; tenuta in considerazione il fatto che i termini possono avere vari di e sinonimi. Ad abejo, in terminografija cadono non tutti, neppure i più popolari termini, e non tutte le aree hanno terminografinių risorse, oltre a ciò, in quelle ištekli occasionalmente atsiduria e altre unità linguistiche, ad esempio, verificie denomininime. Brebbero ideale, se la terminiscità dei compounds valutassero dello specialista del rispettivo soggetto (dalyko specialisto indėlis enfatizzato in vari strumenti automatici di riconoscimento dei termini studiamenti), ma in questo caso di quelle aree sono non una e le sue piuttosto varie. Un'altra questione difficile termini dei confini. Questo problema sorge cercando stabilire non solo termini di, ma e altri confini di composizioni costovi. 4 Per più su dvižodžių terminų strukturinius modelius см. Gaivenis 2014 [1975]: 64-70; Akelaitis 2008: 68; Drukteinis 2011: 239241; Bielinskienė ir kt. 62; Mockienė 2016: 109111 ir kt.
112 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) (žr. Bielinskienė e kt. 2017: 86). Se il compoinys tėra parte ilgesnio termine, egli può effettuare funzione termine come suo sinonimo contextivo. Ad esempio, termini african swine fever e classicois swine fever (įtraukti into TB, IATE) contextuale sinonimo kiaulių maras, plg. esempius da tekstyno: Draudikai, anot A. Baravyko, kiaulių marą paragonò con guerra e affermò che durante la guerra essi da guerra nebedraus, il che significa che essi effettivamente rifiuteranno proibire da africino e classico kiaulių marų. [Verslas] in Lituania la passata settimana зафиксированный kiaulių maras atneš milžiniškų nuostolių. [Verslas] Junginys kiaulių maras non è savarankiškas terminus, con esso denominato una delle due malattie o apibendrintai e entrambi. Secondo formą questo dvižodis combininys e menėti trižodžiai terminai remena tipiškus parininį e specieini terminus5. TERMINAI PAGAL SrITIS Al fine di evitare il più possibile la soggettività, i termini per s settore sono stati suddivisi sulla base dell'Unione europea moltiakalbiu multiadalykiu tezauru EuroVoc e Lituania republikos terminų banko (TB). Attentiamene, che TB termini a una o altra area si attribuiscono secondo la loro fonte, quindi termine ta stà o molto vicina significato viene fornito occupazione e kaip skirtingų sričių terminas, pavyzdžiui, termino valstybė narė sritys – viešasis saugumas, gynyba, teisė, ekonomika, finansai, socialinė apsauga, condizioni lavorative, salute. A causa di that le aree termine TB e EuroVoc a volte fortemente differiscono, quando antai: termine tautinė mažuma sritis TB cultura, a Eurovoc diritto. In tali casi si risolve secondo contesto. Poiché la classificazione delle aree in abbiej ue risorse ha sia comunrybių, sia differenybių, in questo articolo tentata armonizzare le due, sebbene primaruma dettoas TB classificazione, che più riflette Lituviškas realijas. Inoltre, orientatasi solo in stia più grambi, così per ottenere un generesnio delle aree immagine. Separatamente distinto gruppo di professioni e funzioni essa nel materiale indagato molto cainta e è abbondante (se i termini di questo gruppo si classificassimo al settore della sicurezza sociale, dell'occupazione e delle condizioni di lavoro, quest'ultima sarebbero in numero di termini). 5 VLEe articolo Gyvūnų maras suo autore Vytautas Štuigys sostiene che [ž]nominate questa maru chiamate malattie: galvijų maras, smulkiųjų atrajotojų maras, afrikinis arklių maras (afrikinė liga), afrikinis kiaulių maras e classikinis kiaulių maras, šunų maras, paukščių maras (gripas), lašišų maras, lydekų maras, vėžių maras. Classikinis puulių maras e afrikinis puulių maras sono kontaginės virusinės kiaulių ligos (žr. TB).
113Terminologia | 2020 | 27 Dėl medžiagos gausos itin sudėtinga išnagrinėti kiekvieną konkordanso eilutę, quindi può essere che il termine non in tutti pavato nello stesso significato e per questo appartiene non a una sola area. Tuttavia, guidandosi kad populiariausių žiniasklaidos terminų bent jau bendriausia sritis turi būti nesunkiai nustatoma. Kai terminas skirtingomis reikšmėmis priklauso kelioms (dažniausiai premessa, dviem) aree, egli ricerca viene assegnato a qualche aree termì gruppo. Solitamente una dei significativi e delle aree chiaramente domina. Ad esempio, terzo paese (popularia forma terzi paesi) più spesso viene usato come di relazioni internazionali, non come termine giuridico: Paragonato con l'anno scorso, volume delle importazioni da terzi paesi è aumentato 5,4 perc. [Verslas] Tiriamieji nei mezzi di comunicazione utilizzati dvižodžiai termini appartengono a molto varie aree (žr. 1 fig. e 1 tabelę). Questo, senza dubbio, lemia extralingvistiche ragioni attualità dei media, testi tematica. 1 fig. Più frequenti (una delle forme pavartota più di 500 volte) dvižodžiai termini e le loro forme6 DELFI.lt tekstyne per sritis 6 Nella Bigramì collezione indicate frequenze non sempre coincidono con il risultato del testo paes search, ma quel nuocrificio non è grande e non si considera significativo. I dati quantitativi nel diagramma presi dalla primaria fonte di ricerca bigram set. Kituose articoli poskyriuie discussibili termini (lemų) la frequenza è stata verificata tekstyne e, se esiste, PJB.
114 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) Tabella 1. Più frequenti (una dalle forme pavartota più di 500 volte) dvižodžiai terminai DELFI.lt tekstyne secondo sritis SRITIS PAVyzDŽIAI TErMInų SKAIIUS cultura fisica e sport selezione competizioni, atletica leggera, reitin-44 go punti, professione del ramo sportivo e dovere Seimas membro comunicazione internet, energia, spaušto 26 dos rappresentante per la stampa, capo di azienda, polizia 30 ufficiale, conferenza, video recording diritto tribunale d'appello, pari campagna elettorale, 19 consigli di difesa, governanza, coalizione opportunità, decisione del tribunale, pata 24 atto, politica elettorale, sociale 23-23 per il lavoro, per l'occupazione, per la sicurezza delle sicurezza delle case, 11-10 per la protezione dell'ambiente, 6 per la case, 13-19 per il lavoro, 13-20 per la sicurezza delle case, 11-20 per la protezione dell'ambiente, 7 per l'assistenza sanitaria, 7 per sanitaria, 7 per l'agricoltura, 7 per l'agricoltura, 7 per l'agricoltura, 7 l'assistenza sanitaria, 6 per la sicurezza delle case, 7 per l'assistenza per l'agricoltura, 7 per l'agricoltura
115Terminologia | 2020 | 27 SRITIS PAVyzDŽIAI TErMInų SKAIčIUS cultura cultura eredas 4 standardizacija kubinis metras 3 i metrologija statistika namų ūkis 1 Come già detto nella parte introduttiva, studiimui sono state atlette frequniausios termini forme un altro tipo di aree essidèstamento secondo termini numeri e frequenza. tekstyne. Avendo lemuoto elenco dei termini con frequenze, aspettėtina TErMInAI E (TIKrInIAI) SUDTInIAI PAVADInIMAI Dalį terminų si può considerare kelios sritys trečioji šalis, viešoji erdvė 7 frequnais nemokslinėje komunikacijoje, perché essi nella mediaidą entrano come parte dei nomi tikrinių più importanti alla collomene o separatamente al suo gruppo. Ad esempio, forma del termine automobili mo Lituania dei veicoli dei direzioni parte. Un'altra seconda secondo per frequenza la stessa forma di termine automobili per via (frequenza maggiore di 180) anche spesso entra in un nome composto (Saugaus eismo automobilių per via legge). Si può confrontare vicinist automobilistico sui kelių tekstyne pavartota per 700 kartų, tačiau dažniausiai kaip pavadinisentieri pavartoto solo qualche volta. Tuttavia a causa dell'unione strade automobilistiche terminialità maggiori dubbi non sorge, il termine è inclusoukas e in TB. Analoghi esempi possono essere forniti e con alcuni altri termini (anche zr. altro capitoli). Altokio tipo esempio termine azioni rinka (cažnis 2382 PJB). Le sue forme più frequenti vicinist nei mercati azionari (774) e sinkretinė mercati azionari (526). Sia entrambe queste forme, sia lo stesso compositivo sono più spesso usati in genericirati di una particolare regione o paese nomi dei mercati (p.g.: Asiijos akcijų rinkos, JAV akcijų rinkose, e kt.), plg. : Giovedì nei mercati azionari Baltici era sentibile l'antflúdis di grambiò transazioni. [Verslas] Suactiveggiata commercio nelle mercati azionari dei paesi baltici determinò notizie delle società. [Verslas] nesnis (lemos frequnis tekstyne 1697) né sinonimo branduolinė elektrinė (dažnis 58)8. Be' abejo, il primo
116 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) SInOnIMAI, PErIFrAzS, VARIAnTAI Per esaminando selettuosi termini in uso nei media, notata sinonimi, perifraziì e varių7. Trap frequniausių bigramų entrato sinonimi della comunicazione srities. Una delle coppie sinonimi segnalazione stampa e segnalazione mediaidai (diznis 4437 e 1340, entrambe le forme più frequenti uniscaitos vicininko), il primo termine si può trovare e EuroVoc e terminì basessa IATE, nella quale è valutato come molto affidabile. Molta non tale popolareus terto, anche si distingue e mino pranešimas žiniasklaidai konkordanso eilučių priklauso rubrikai „AuMokslas, quindi qui si possono introspettare e subjektyvius adressantų polinkius, ai quali può avere influenza e pubblicazioni fonti. Nella più recente comunicazioni con pubomene diccionario dei termini (rVŽ 2018) includere entrambi i termini, e primarietà viene data alla segnalazione stampa. Un'altra coppia di sinonimi, i cui membri entrambi sono spesso utilizzati nei media opinione della società (lemos frequenza 1217, più comune forma della opinione della società) e opinione pubblica (lemos frequenza 742, incluso non nominžiuotinį variantą, più comune forma della opinione pubblica). Minato nelle relazioni con la pubblicoomene termini di dizione sinonimi eiliškumas opinione della società, opinione pubblica corresponde a queste termini difflitimento nei mezzi di comunicazione. Didesnių vartosena differenziali non osservata, eccetto il fatto che con unosų pubblica opinione delle istituzioni di ricerca denominimimenti più spesso viene usato uno sinonimo, con altri altri. Ciò può in parte spiegare perché la ricerca dell'opinione pubblica tekstyne è più frequente di quella dell'opinione pubblica (cažnis 265 e 146 PJB). Energetikos srities terminas atominė elektrinė žiniasklaidoje daug dažtermine ha ilgesnę vartosenos tradizione, tuttavia, cosa importante, esso entra in nomi compositivi, ecc. :Ignalinos atomica elektrinė, Astravo atomica elektrinė (oficialus denominazione Baltarusijos atominė elektrinė, zr. VLEe), e questo aiuta a spalato ampiojoje varto7 qui aderimasi strurosios terminų variantų notionos (skirtingi pavidalai dello stesso termine). Circa costoviųjų combinini, tra loro e termini inanti, grammatico variantiškumą DELFI.lt tekstyne rašo Agnė Bielinskienė su bendraautorėmis (2019). In quell'articolo il concetto varianto più ampioė, ad esempio, varianti sono considerate tali combinazioni come ragionata decisione nepagrįstas sprendimas, augti prezzo prezzi crescita. 8 VLEe br nucleare elettrica, atomica elettrica. TB fonti nei sinonimi eiliškumas non è uniforme, ad esempio, Repubblica Lituana branduolinės (atominės) elektrinės įstatyme, dizionari del settore della difesa primorità fornita termine branduolinė elektrinė, šiluminės e branduolinės technikos terminų žodyne, fizikos terminų žodyne atominė elektrinė, ancora altre (pvz., automatos žodyne) vengono presentati come non sinonimini termini.
123Terminologia | 2020 | 27 Aziende di creazione di farmaci reciprocamente gartigniauja, che prima offrirà nuova classe di faistus, regoleggiančius il livello di colesterol nel sangueotokio. Si spera che almeno alcune aziende finišo la liniją kirs precisamente quest'anno. [Messlas] Già scritto, che il termine sport cartella rossa tekstyne pasitaikė transterminologiziata significato. qui si può ancora aggiungere, che qualche vartosena esempi indicano e questo composto determinologizazione (ischankstinė nuostata era, che tali casi sarà più): Tūkstančiai čekų attuale presidente del paese Milos zemanui simbolicamente mostrò raudoną kartelę. [Ginios] Un altro esempio riguardo determinologizazione il mal di testa. Anche se egli nel materiale di questo studio formalmente entrò come uno frequentinių dvižodžių terminų, tuttavia termininė vartosena konkordanse rότερη che perkeltinė (rūpestis) costituisce circa 40 percento di tutti i casi zaficcati, plg. : A quel tempo il rating del prestito dell'Ucraina già ha sollevato nonencà un mal di testa. [Verslas] Reazioni di carattere generale alzata temperatura, mal di testa, bėrimo s'appresenta raramente. [Livano] giskaito forme. Tale frequenza di forma Apie 40 proc. šio junginio pavartojimų pagrindine reikšme13 yra daupotrebbe essere considerato e termine vartosenos sui media una peculiarità, tuttavia e nello stile scientifico, come indica paieška Google Scholar, non evitata molteiskaitos (plg. di una delle pubblicazioni intraštę: Galvos skausmai: diagnostica e trattamento. Metodica misura (2017)). Perkeltina terminų vartoseną spesso si può considerare stiliaus, e non sisteminiu soggetto della lingua. O e nella comunrinesa dizionario dei lituani (BŽ) finišo linija, terremoto è entrato solo nel significato diretto. Tuttavia il dolore di testa rūpestis (plg. dolore cardiaco sielvartas, širdgėla LKŽe) potrebbe essere considerato un separato significato del composto. IŠVADOS sebbene effettuato un esame tėra zvalgomasis, è possibile zaciuoptere determinati termini vartosenos nei mezzi di comunicazione polinkius. Spessioni dei media dvižodžiai termini termini soggettiniu riguardo diversiirūs appartengono più di ventišimt settori. Tali risultati ottenuti appieno limitandosi solo alle più grandi aree. 13 Motivate forme pluriscito (pelvo e mal di testa) in numero questo non matta.
124 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) Dalies termini dei popolarità nei mezzi di comunicazione aumenta lei aktualūs tikriniai sudėtiniai pavadinimai. net ir žiniasklaidos populiariesiems terminams būdingas formalusis varijavimas bei sinonimija. Tai pareina ir iš atitinkamos dalykinės srities terminijos, kurioje sąvoka įvardijama nevienopai, taip pat įtakos turi ir stilistiniai fattori. neatidumu raiškai si può spiegare nemotivuoto varijavimento. non si può affermare che conseguil uso di alcuni termini in forma diversa da quella fornita terminografije, sono termini vartoseni mezzi di comunicazione nella media essi potrebbero entrare direttamente dal discorso specialistico (įskaitant sakytinį). Trapido nei mezzi populari dei dvižodžių termini di registrata determinologizazione casi, e questo significa che essi sono ben noti all'audienza dei media online. Applicata metodica, sebbene e abbia difetti di, ma permette (c quanto ciò possibile) analizzare termini senza pregiudizio da anticipo non prevedendo né srita, né concreti termini. ŠALTINIAI DELFI.lt tekstynas. Prieiga internete: http://tekstynas.mwe.lt/. Lietuvių kalbos pastovieji žodžių junginiai. Resursai atsisiuntimui: 2-gramos ir jų dažniai. Prieiga internete: http://resursai.mwe.lt/atsisiusti. PJB – Lietuvių kalbos pastovieji žodžių junginiai. Duomenų bazė. Prieiga internete: http://resursai.mwe.lt/ paieska. LITERATŪRA Akelaitis Gintautas 2008: Sudėtinių administracinių terminų struktūriniai modeliai. – Specialybės kalba: terminija ir studijos: mokslinių straipsnių rinkinys, Vilnius: Mykolo romerio universiteto Leidybos centras, 5–12. Bagijan 2014: Багиян Александр. Детерминологизация как результат размытости границ между специальной и общеупотребительной лексикой. – Филологические науки. Вопросы теории и практики 7(2), 28–33. Prieiga internete: https://www.gramota.net/materials/2/2014/7-2/6.html. Bielinskienė Agnė, Boizou Loïc, Grigonytė Gintarė, Kovalevskaitė Jolanta, rimkutė Erika, Utka Andrius 2015: Lietuvių kalbos terminų automatinis atpažinimas ir apibrėžimas: monografija, Kaunas: Vytauto Didžiojo universitetas. Prieiga internete: https://www.vdu.lt/cris/bitstream/20.500.12259/92/3/ISBn9786094671487.pdf. Bielinskienė Agnė, Kovalevskaitė Jolanta, rimkutė Erika, Vilkaitė Laura 2017: Kolokacijų ir frazeologizmų atpažinimo kriterijai. – Kalbų studijos 31, 83–101. Prieiga internete: http://mwe.lt/wp-content/ uploads/2018/01/atpazinimo_kriterijai.pdf. Bielinskienė Agnė, Kovalevskaitė Jolanta, rimkutė Erika, Vilkaitė Laura 2019: Lietuvių kalbos pastoviųjų junginių gramatinis variantiškumas. – Kalbų studijos 34, 91–110. DOI: https://doi.org/10.5755/j01. sal.0.34.21214. Bitinienė Audronė 2007: Publicistinis stilius, Vilnius: Vilniaus pedagoginio universiteto leidykla. Boizou Loïc, Kovalevskaitė Jolanta, rimkutė Erika 2015: Lietuvių kalbos dvižodžių junginių morfologinių ir sintaksinių ypatybių sąsajos. – Darbai ir dienos 64, 115-131. Prieiga internete: https://www.vdu.lt/cris/ bitstream/20.500.12259/27753/1/ISSn2335-8769_2015_n_64.PG_115-131.pdf.
125Terminologija | 2020 | 27 BŽ: Bendrinės lietuvių kalbos žodynas, e. leidinys, vyr. red. D. Liutkevičienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Prieiga internete: http://bkz.lki.lt/ [žiūrėta 2020 m. liepą]. Cabré Castellví M. Teresa 2003: Theories of Terminology. Their Description, Prescription and Explanation. – Terminology 9(2), 163–199. DOI: 10.1075/term.9.2.03cab. Drukteinis Albinas 2011: Sintaksiniai sudėtinių jūreivystės terminų modeliai. – Res humanitariae X, 234– 255. Prieiga internete: https://etalpykla.lituanistikadb.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2011~ 1367184182583/datastreams/DS.002.0.01.ArTIC/content. Dury Pascaline 2008: The rise of carbon neutral and compensation carbone: A diachronic investigation into the migration of vocabulary from the language of ecology to newspaper language and vice versa. – Te r - minology 14:2, 230–248. DOI: 10.1075/term.14.2.06dur. EuroVoc. Prieiga internete: https://op.europa.eu/lt/web/eu-vocabularies [žiūrėta 2020 m. birželio mėn.]. Gaivenis Kazimieras 2014: Rinktiniai raštai, sud. J. Gaivenytė-Butler, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Geeraerts Dirk 2015: Foreword. – Handbook of Terminology 1, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, XVII–XX. Halskov Jakob 2005: Probing the Properties of Determinologization: The DiaSketch. – LAMBDA 29: 39–63. Humbert-Droz Julie, Picton Aurélie, Condamines Anne 2019: How to build a corpus for a tool-based approach to determinologisation in the field of particle physics. – Research in Corpus Linguistics 7, 1–17. DOI: 10.32714/ricl.07.01. IATE: Interaktyvioji terminologija Europai. Prieiga internete: https://iate.europa.eu/home [žiūrėta 2020 m. liepos mėn.]. Kageura Kyo 2002: The Dynamics of Terminology: A descriptive theory of term formation and terminological growth, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. Kageura Kyo 2012: The Quantitative Analysis of the Dynamics and Structure of Terminologies, Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. Klimavičius Jonas, Smilgevičius Algirdas 2002: Jėgainė ir elektrinė ne tas pat. – Lietuvos rytas, 2002 m. rugsėjo 3 d., 6. KP1: Kalbos patarimai 1: Gramatinės formos ir jų vartojimas, sud. r. Miliūnaitė, teksto aut. r. Miliūnaitė, A. Paulauskienė, vyr. red. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2002. Lietuvos profesijų klasifikatorius. Prieiga internete: http://www.profesijuklasifikatorius.lt/ [žiūrėta 2020 m. birželio mėn.]. LKKŽ 2019: Lietuvių kalbos kolokacijų žodynas, sud. A. Bielinskienė, L. Boizou, I. Bumbulienė, J. Kovalevskaitė, T. Krilavičius, J. Mandravickaitė, E. rimkutė, L. Vilkaitė-Lozdienė, Kaunas: Vytauto Didžiojo universitetas. Prieiga internete: http://mwe.lt/wp-content/uploads/2019/02/Lietuviu_kalbos_kolokaciju_zodynas.pdf. LKŽe – Lietuvių kalbos žodynas (I–XX, 1941–2002), e. variantas, vyr. red. G. naktinienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2005. Prieiga internete: www.lkz.lt. Meyer Ingrid, Mackintosh Kristen, Varantola Krista 1998: From Virtual Sex to Virtual Dictionaries: On the Analysis and Description of a De-terminologizes Word. – EURALEXʼ98 Proceedings 2, 645–654. Prieiga internete: https://euralex.org/wp-content/themes/euralex/proceedings/Euralex%201998%20Part%202/ Ingrid%20MEyEr,%20Kristen%20MACKInTOSH%20&%20Krista%20VArAnTOLA%20From%20Virtual%20Sex%20to%20Virtual%20Dictionaries%20On%20t.pdf. Meyer Ingrid, Mackintosh Kristen 2000: When terms move into our everyday lives: an overview of de-terminologization. – Terminology 6(1), 111–138. Mikelionienė Jurgita, Berkmanienė Aušra 2018: Determinologisation of Lithuanian and English Technical Terms: The Case of Apparatus. – Readings in Numanities [Numanities - Arts and Humanities in Progress 3], ed. O. Andreica, A. Olteanu. Cham: Springer, 235–246. DOI: 10.1007/978-3-319-66914-4_15. Mitkevičienė Asta 2015: Kai kurie terminų sinonimijos aspektai. – Terminologija 22, 39–60. Mockienė Liudmila 2016: Contrastive analysis of models of formation of two-word terms in legal acts of a constitutional nature in English and Lithuanian. – Kalba ir kontekstai 7(1), 105–113. Prieiga internete: https://etalpykla.lituanistikadb.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2016~1488988036342/datastreams/ DS.002.1.01.ArTIC/content. nová Jana 2018: Terms Embraced by the General Public: How to Cope with Determinologization in the Dictionary? – Proceedings of the XVIII EURALEX International Congress: Lexicography in Global Contexts, ed. J. čibej, V. Gorjanc, I. Kosem, S. Krek, Ljubljana: Ljubljana University Press, 387–398. Prieiga
126 Asta Mitkevičienė Terminai nella media online (žvalgomasis tyrimas) internete: https://euralex.org/publications/ terms-em braced-by-the-general-public-how-to-cope-withdeterminologization-in-the-dictionary/. renouf Antoinette 2017: Some corpus-based observations on determinologisation. Neologica 11: La néologie en terminologie, 2148. rimkutė Erika, Kovalevskaitė Jolanta, Bielinskienė Agnė, Boizou Loïc, Krilavičius Tomas, Mandravickaitė Justina, Bumbulienė Ieva, Vilkaitė Laura 2017: Terminų ir kolokacijų lietuvių kalbos automatico nustatymas. 2a internazionale conferenza di terminologia scientifica Moksliniai, amministrativi e educacioni livelli di terminologia: tezės, 1516. Accesso internet: httpold.lki.lt/LKI_LT/images://TEz%C4%96S_ Moksliniai_administraciniai_ir_edukaciniai_terminologijos_lygmenys_2017.pdf. rVŽ 2018: Aiškinamasis ryšių su visuomene terminų žodynas, Vilnius: Lietuvos komunikacijos asociacija. Accessibile online: https://www.ltka.eu/zodynas/. Superanskaja e kt. 2003: Cúperanská Aleksandra, Подольская Наталия, Васильева Наталия. Generale терминология. Вопросы теории, отв. ред. Т. Канделаки, Москва: Едиториал УРСС. TB: Repubblica Lituana terminų bankas. Priega internet: http://terminai.vlkk.lt [veduta 2020 m. liepos mėn.]. Umbrasas Alvydas 2013: Lietuvos respublikos terminų bankas: 10 metų po įstatymo priėmimo. Terminologia 20, 96122. Vaskelaitė ramunė 2016: Įvardžiuotinių formų nevartojimas terminijoje ir joinas iššūkis normai. Bendrinė parla 89, 158. Accedo online: httpjournals.lki.lt/bendrinekalba/article://view172/181. Vaskelaitė ramunė 2019: Įvardžiuotinės formos makroekonomikos terminijoje: consumo dėsningumai e svyravimų priežastys. Terminologia 26, 103139. DOI: 10.35321/term26-06. Vladarskienė rasuolė 2016: Svetimžodžio brendas significazioni, vediniai e corrispondmenys. Terminologija 23, VLEe: Visuotinė lietuvių enciklopedija (variante elettronico), 161–174. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras. Priego internet: https:www.vle.lt/ [veduto] 2020 m. luglio mese. VŽ dizionynas: Verslo conoscenze dizionynas. Priega internet: http://zodynas.vz.lt [veduto 2020 m. maggio mese.]. Župerka Kazimieras 2000: Kalbotyros terminai publicistikoje. Lavbai ir giorni 24, 175182. Priega internet: http://donelaitis.vdu.lt/publikacijos/zuperka.pdf. Župerka Kazimieras 2001: Stilistika, Šiauliai: Šiaulių universitetas. TERMS IN ONLINE MEDIA (PILOT STUDY) Summary Media is one of the major ways through which terms reach a non-professional audience. L'articolo tenta di determinare the domains from which terms usually get into the daily online media and whether the most popular terms undergo any more prominent changes (terminological variation, determinologization are discussed). The research focuses on two-word terms. The study on the terms used in the media is based on the corpus of the news portal DELFI.lt (http://tekstynas.mwe.lt/). The research was carried out in several stages. First of all, the list of bigrams gathered from the corpus (http://resursai.mwe. lt/atsisiusti) was reviewed and two-word terms (to be more precise, the forms of terms, because the list is not lemmatized) where at least one form demonstrates the frequency higher than 500 were identified. In this way, 461 two-word term forms were selected, resulting in 317 different terms. The selected terms were then divided by domain. Finally, the concordances of the chosen composite terms in the corpus were analyzed. Though such methodology has certain weaknesses, it enabled us (as much as possible) to analyse terms without any prejudices, i.e., by not anticipating the field or specific terms.
127Terminologija | 2020 | 27 Though it is only a pilot study, we can nevertheless grasp certain trends of term usage in the media: 1) The most common two-word terms used in the media are varied subject-wise they belong to over twenty domains. Such findings were received by limiting with the largest domains only. 2) The popularity of a part of the terms in the media is increased by composite proper names relevant to it. 3) Even popular media terms demonstrate formal variation and synonymy. It also perta to the terminology coming from the respective domain in which a concept is named in multiple ways; stylistic factors play a role as well. Unmotivated variation may be explained by inadequate attention to expression. 4) Non possiamo dire che the consistent use of certain terms in a different form than provided in terminography is a characteristic feature defining the usage of terms in the media they could have come into the media in such a form straight from professional discourse (including spoken). 5) Cases of determinologization were identified among the two-word terms which are popular in the media, which means that the audience of the online media is well familiar with them. Ricevuta 2020-08-28 Asta Mitkevičienė Lietuvių kalbos institutas P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E. posta asta.mitke[email protected]