J. Klima ičius. Amigiškas,
amigosingas, amigos 133
JONAS KLIMAVIČIUS
lie u ių kalbos ins i u as
D augiškas, D augingas, D augus
al onso Eidin o li os p ocu eok Mosco o s inkso ecenzijoje Pa auklus
na a i ão sob e independência p a adimen o 1940 m. (Mokslo Lie u a, 2006 22
10, 13) p o . a noldas Pi očkinas encon ou e nemaža linguagem coisas que
iolam a cul u a (10). P é alguns neno minių, pasenusių e ne aisyklinga da ybos
pala as (10) a ibuído e d augingas. Con udo, não o nece ecenzen e des e
pala a de consumo a. Eidin o no li o nem exemplos, nem signi icâncias,
po an o nos es a de odo não-luisku, se ele ecenzen o conside ado po algo
neno miniu, ou de odo ne aisyklingu. Seu a gumen o au o i e as: Kas ne kas
eisin ų žodžius d augingas, d augingumas, equen emen e us ojamus a.
Eidin o knygoje, Daba inės lie u ių kalbos žodyno pa yzdžiu. no en an o, c eio,
de e ia segui Jono Jablonskio opiniões, que dessas pala as não de e iam
usa : eles keis ini sis ema da língua li uana ca ac e ís icas pala as de
amigas, amigasškumas (10). De ido à mencionada opinião de J. Jablonskio,
jablonskininkas (Jablonskio specialis ) oda co e us signi icado d ougiškas
pala a amiga J. Jablonskis ealmen e aisê (JablR i 1935: 316, 329; 1936: 223;
J.JablRR ii 1959: 298, 307, 512). É uma co eção mui o simples aqui ealmen e mais
ca ac e ís ico amigá el 1. budding a amigo, bičiuliškas: T augiškas pasielgimas
(J. Jablonskis). Sėsim amiguicamen e, ėsim deše ą šuniškai (J. B odo skio
Dic iona y) lKŽ ii2 1969. Mas há e 2. d ougus, likęs d augau i (J. Šlapelis, m. Šalčius) lKŽ ii2 1969.
K in a em olho já Kons an ino si ydo zodyno (1642) d augingas: Towá zyski
Familia is, socialis, seb ißkas d augingas aigi um -iškas, ou o -ingas /.
Fe dinando Nesselmanno ódyne (1851) cla a di e ença: d augingas e d augus
gesellig, o d augiszkas gemeinscha lich, allgemein. D augingas es á e nos
no os esc i os.
Já 1938 m. imama de ou a no min i na i a língua jo nalço Klausimų k ai elėje
a. s. ( . y. an anas salys) di i i: Būd a džiu d aũgiškas pasakome esmines, mais
in e nos, peculia idades, okiškai kame adscha lich, usiškai товарищеский, a
d augngas ėl signi ica mui o amigos u in į e, além disso,
134 KalBos KulTūRa | 81 likusį d augau i, ok. gesellig, usų общительный.
sakome: amigoing homem ge almen e é e amigaskal (GK 1938: 4 56; a.salR i 1979:
254). Es a dis inção o alecida e em 1938 m. s asio Šalkauskio p epa ado no
dicioná io Ge al iloso ia Te minija: D augingas homem em mui os amigos, e
mui os amigos em homem, endęs d augau i. No malmen e sociá el homem
amigá el e age. Amigiškas a i udem em elação aos seus amigos é amigiško
lojalnos i žymė (s.ŠalkR ii 1991: 216). Depois de anos ela consolidada leona do
Damb ausko pa eng oje, an ano salio e P ano ska džiaus edaguo o li ogelê
Kalbos pa a ėjas (1939).
Tezau inis lKŽ ii1 1947 a pala a d augingas o nece p incipalmen e de
daik a a džio d aug 1. d augys ė, d augija, bū ys, k ū a (senhei os esc i os e
2. „šeima, šeimyna“ ( aka ų dzūkai) pada y ą – 1. „didelės d augės (šeimos),
a mės) e gausus: D augingos bi ės ma cinkónys. como eu bulbos, ou amigaingas
(ou mui o sob o a bus o)? eisieja. Isso de e ia se homonimo (ísi os
sepa ações nãopada y a e lKŽ ii2 1969, só essa signi icância aqui já 3.). Ši a
homoniminė da yba es usi nea skleis a e P. ska džiaus 1943 m. li oje Lie u ių
kalbos žodžių da yba. Toliau lKŽ ii1 1947 ai amigoingo 2. amigá el, ag adá el e só 3.
u įs ou likęs e amigos, mas lKŽ ii2 1969 isso já amigos 1. cla amen e ėmėsi
no min i DŽ1 1954: amigos 1. e ou p openso a e amigos, embo a não es eja
in ei amen e coe en e: pa en e […] e 1. e mui os pa en es, e 2. a imas,
giminiškas: giminingi pala as como giminiškas: giminiškos au os, giminiški
jausmai.
Fazia mais DŽ ėjo não do no ma i o igo ismo uma eikšmiškumo, e po um
simples eg asismo e es ilis inių išgalių į ai o ės caminho: d augingas 1.
Tendo ou dispos o a e amigos, 2. linkęs d augau i, d augiškas DŽ2 1972, DŽ3
1993, mas não é comple amen e con ínuo: kininingas só a imas, kininiškas
DŽ2, embo a depois 1. e mui os pa en es, 2. i mimos espí i os, kinimiška
DŽ3. mais impo an e, que a pala a amigoingas ki à, não J. Jablonskio
aisy a, mas albai necessá ia signi icado no no minamajame pala a é. Em
alguns diccioná ios bílingues sinónimos i inais pilamos wi hou eikiama
d i: общительный любистąs bend au i, sueigus, d augus, дружеин, другишка;
albus, bičiuliškas; sociomeniškas RiKŽ ii 1967, melho gos andois socia i,
d augingas, d augus, kalbus, sociomeniškas RiKŽ ii 1983. Ge ai dis inguima
amigiškas дружеский, o a ри щеский и дружеинг общительный; companhei o
iRKŽ 1971. Mas lRKŽ 1988 só amiguês, e ao in és d augingas adicionado...
d augininkas общительный <...> человек. a ibui sociable 1. 1) amigos, amigos,
espondendo a ik o o Kaman ausko knygelės T umpas kalbos ne aisyknėlio
J. Klima ičius. Amigiškas, дружеин, d augus 135 lingbus [ 2) amigiškas, co dial] e
iendly 1. 1) d augiškas alKŽ 1975 (neski iama e d augingas iendly, e d augiškas
iendly; amicable laKŽ 1979 e 1991); sociá el (mėgs ąs comunica ) sociable; (g ei
susid augaująs) lian lPKŽ 1992 (d ogiškas нет!..), mais p ecisamen e sociable
amis oso, ag adus, lian 2) p k. amis oso, meilus; p ie aišus e amical bichiuliškas,
d augiškas PlKŽ 1976, embo a sociable e socialus, isuomeniškas, linkęs
bend augiškas amiche ole li KŽ 2003, semelhan es d augingas amiche ole,
socie ole, d augiškas 1. amiche ole, benigno, a abile i lKŽ 2005, socie ole
d au i PlKŽ 2004; d augingas – a abile, socie ole; (d augiškas) amiche ole,
gos s an is bend au i; amigiškas, amiche ole bičiuliškas, d augiškas, a abile
lipšnus, mielas, malonus, p ielankus, nuoši dus i lKŽ 2002; sociable d augiškas,
komunikabilus, amigable 1) d augiškas e d augiškas amigable, sociable
(d augingas não) ispl, lispKŽ 2004. Assim emos bas an e consis en es
signi icados d ougingas e d ougiškas in oduzimen o em pala as di e en es
em mui as línguas, aigi bas an e undamen ada e necessá ia di isão de
d augingo e d augiško e em língua li uânica, embo a ele ainda não es eja
comple amen e nusis o d augingas é e d augiškas e sykiais e d augingas,
iendingas e socialis ou desc omasis (menkiausia aiška) s an is bennesky ,
po exemplo. : Ou a coisa, po que as pessoas ão gos am de se comunica , é
que elas não conseguem exkęs i sozina ės a.ŠopenhGia 1994 185. A g ande
d au i. Beje, eikia pažymė i am ik ą d augingo i mėgs ančio bend au i da
maio ia das pessoas pensamen o e espí i o ão ambém mono oniški, <...>.
Aquele assun o explica não só isso, po que eles são ão amis osos e ão gos a
slampinė i bandos <...> a.ŠopenhGia 1994 186, plg. da polinkis comunica ( enpa ,
187), eikmė comunica ( enpa , 189), embo a isso an es bend inguma. e o que, se
e J. Jablonskis essas di e enças de signi icados sabia? Galbų mokėjo,
signi icações o am bas an e a idus. a. Pi očkinas a i ma: Jablonskis en ou
keis i būd a džius s e ingas = aišingas, aišus ( 18, 204), giminingas = giminus (
184185) e melagingas = nãoik as, ilegė as, sumeluo inis ( 224)
(a.Pi očkJJKT 1986: 74).
dalykai (1928), po causa da pala a con idingas Kaman ausko aisimo į
lingumų i ba ba izmų žodynėlis (1928) aisymus ( eikinys – po an aš inio
žodžio; ka ais y a komen a ų) sa o ęs iniu s aipsniu „mūsų kalbos žody-
aišingas, aišus J. Jablonskis p iekaiujaš a lhe: i aqui o au o
necessa iamen e p ecisou de ex os cla os de linguagem ope uo i (JablR
1936: 204), i. e. o nece exemplos de e os ais. Jablonskis explica: Pačiam me
es anho, pa ece, não
KalBos KulTūRa | 81 ekę a o i aš uos, embo a a pala a es aningas a um
ce o signi icado pode ia se , cla o, e u ilizado (šalia žu ingo eže o, poe ingo
k aš o); 136 pala as de aišingas, aišus signi icadome ele (zodis s e ingas),
na u almen e, nė a o inas... (JablR 1936: 204). J. Jablonskis aqui nada
conc e amen e ne aiso, e sua abo dagem es i amen e da ybiška. No en an o,
apenas seu insu icien e é e leksinės signi icâncias, susquilosčiusios mic osis ema:
aišingas mėgs an is aišin i, ge as aišin is DŽ1, mėgs an is aišin i, ge ai
aišinan is DŽ2,3 (: aišės; plg. e aišin i duo i deliciosiai algy i a bebe DŽ3) e
hos ingas ku is mėgs a gos ius, aišingas DŽ, aišingas DŽ2,3 (: s ečias; gus inhos
e con idisbū i s eči, plė i DŽ3, o bas iš, ho el, s eči, aiš i DŽ). Šiuod iejų
a ibu ados signi ica i os p oximidade con i mado dados da língua i a lKŽ Xi
1986: con idingas mėgs an is s ečius, malonly, aišingai juos p iiman is,
su inkan is: Foi anie s e ingi, su ais s e ukais liuob p a algysnai iską ei žė. O
ca ólico con idinho cuida de que na sua casa ao passagei o osse boa a.
Ba anauskas. [Ka ei is] oi hospi almen e ecebido e guodo as a um mui o pas
ge á homem de J. BasanlP mlm 1902 2 214 (G ažiškiai) // ku iame ag adamen e
ecebama, su inkama: Pi kion (į pi kios sieną) indėk il o g indą s e inga bus
[pi kia] alkiniñkai. comple amen e undamen ada de sinónimos eilu ês dominan ė é
aišingas, e nela con idingas (a.lybe sŽ 1981). . Kaman ausko nada ne aisy a, só
ma cada: melag ingą signi icado a ualine a oja i inskis e alančauskis. J.
Jablonskio (não nes e, mas no ou o a igo) aidiosamen e man y ase só da
signi icância do da [em ealidade de e ia se meningas (: menas) como jus o,
enganosigo], mas desconhe a (?) os dados au en icos da língua: melagingas
eclamação J. BasanlPY 1904 27, 23 melagingai apskundė J. BasanlP mlm 1898 1 41, 1966
melagingai Ramýgala (lKŽ ii). Jablonski al ez ainda não podia sabe , Pi očkinas já
podia... Giminingą . Kaman auskas aiso em giminus (shį oma de Kazimie o Būgos
esc i os). J. Jablonskis, con a iamen e neguen a a. Pi očkinas, esc e o: Pa s eu
aconselho lei o ói aisi i a pala a giminingas isu pala a giminus nemokėsiu, a é
não sabino, em que signi icado é kame emp ego o a pala a giminingas, a é não
sabino, ealmen e alando, o que signi ica onde esc i o no alboj giminus: <...>
(JablR : 1936 184). lKŽ iii 1956 giminus giminiškas: giminus, ku s pa ( . y. pe ) žana ę
( . y. edybas) inėjo em aquela giminę a. Juškos žodynas. As línguas Ku šių hou a
kininias, mas não olygios com a la ių língua K. Būga. Pa umpi ado es e K. Būgos
sen ença é e DŽ2,3.
J. Jablonskis ned augingi pessoas são aisęs e em ned augūs, ned augiški (?)...,
nepalankūs (JablR i 1935: 329). Jablonskininkas a. Pi očkinas o mesmo de
J. Klima ičius. Amigiškas, amis ingas, amigos 137 não men. o e lKŽ ii1 amigos, lKŽ ii2
amigos 1. linęs d augau i, d augiškas, malonus ilus uojamas e J. Jablonskio
sakiniu: Ele mui o amigos ( uoj apaixonaja). Shi ai ans e ida e em DŽ1,
pe maneceu DŽ2, s iukiau e DŽ3, embo a isso di icilmen e é um duomuo impo an e
da língua gene inesa. Mas a pa i disso emos que J. Jablonskis a pala a amigos
usa a de dós signi icados 1) d augiškas, 2) d augingas. po ando-se, não pode
a i ma -se que ele peikęs a pala a amis ingas de odo não, só signi icado
d ougiškas nelaikė būdingu. a. Pi očkinas co e amen e diz que p isões - a ibu os
[…]mui o a os casos azem-se de daik a a džių, eiškiančių gy us pada us (a.
Pi očkJJKT 1986: 73). Mui os desses baseadai aisęs J. Jablonskis poe ingas,
he oingas, pa io ingas, in eligen ingas... Só não de e o malmen e da ybiškai
olha . En uzias ingas ealmen e não é en uzias o lie u iškas edinys, isso
emp inio us. en uzias -ический, lenk. en uzjas -yczny p eessaga do Li uu ismo
pãkai a (subs i ução) esul ado. En uzias inho en achiuoja em uma longa i ina
pa ecidos a ibu zijos, de udo não liguusių com nomes de pessoa ambicingo,
ce imonial, emocioningo, ene ging, ha moning, cap izingo, compe en e,
konku encingo, manie ingas, p e enzingo, p incipiingo, endencingo..., só
eiškian es peculia idades de pessoa. e nada necessá io o malis as isigandus
in adi nesama di e ença: en uzias ingo kupins en uziazmo, e en uzias iškas
u in is en uziazmo. Na u almen e, mik osis emiškumo de e ia obse a -se se é
só an ipa iškas, nãoikslinga p e e emybę o nece simpa ingam. Também não
de e não e e di e enças signi ica i as. Tu bū ninguém ainda não dis ingue
con á io e inimíško, às ezes a é acen ua a di e ença: comple amen e con á ia
e insa aikomai inimishiška NŽa 2006 12 569. Mas não no mal, que no no mminame
ocabulá io é só sis emingas (žinoma, e ou oõs signi icância sis eminis), e os
p óp ios kalbininkai sem abejo, undamen almen e us oja e pala as sis emiškas,
sis emiškumas: <...>, bend inė kalba mus be no only sis emiška GK 1997 4 1.
sis emiškumas do idioma é um a iá el enômeno, con endo in inių p ieš a a imų
( en pa imų). sis emaismo da língua pa icula men e en a iza e a língua como
sis ema exigem pesquisa s uk u alis ai K. Gai , s. KeinKTŽ 1990. Te minų
sis emiškumas K. Gai lT 2002 40. a eo ia e p á ica da cul u a da língua mui o
impo an e é sis emiškumo eiksnys a. PupkKKs 2005 51.
nomes de pessoas li uanichas no en an o é já menė i melagingas, s e ingas,
ambém pakelei ingas, paleis u ingas, ėksningas; niekšingas (i niekšiškas),
p anašingas (i p anašiškas), eidmainingas (i eidmainiškas). e de isso
da ybos sis ema neg iū a.

138Linguos
KulTūRa | 81
Be a ik ai d augingas pada y as iš d augas? P. ska džiaus sakoma: „Tam
ik ais a ejais, a odo, kad p iesagos -inga- da iniai gali bū i suda omi iek iš
daik a a džių, iek iš būd a džių“ (P. ska dlKŽD 1943 – RR i 1996: 114). Tų
casos duas páginas, en e elas amigoingas d ougiškas, sėb iškas szDi 371 (K.
si ydo slo ynas, 1713) (: d aũgas e d augùs eundlich, eundscha lich,
leu sellig) ( enpa , 115). Isso é no ado e na acadêmica i omê g ama ikoje lKG i
1965: 558). No en an o, ainda há e ou a possibilidade de azimen o amigoing
mėgs an is d augę, быть в дружбе: amigo 2. // kompanija // sucesso,
paslinksminimas, 4. cheima; amília (p é i e con a inias) lKŽ ii2. P. ska džius al
da indús ia al e na i a ê bas an e eqüen emen e bailngas (: báilė), baimn
gas (: báimė), baisngas (: basas, baisà), gailngas e gáilingas (: galas, gáilė), laimn gas
(: láima, láimė), malonngas (: malónė), méilngas (: méilė), na sn gas (: mókslas),
nangas (: nasas), no ingas (: nó as), a gas (: aRR 1996 114116. Alguns edinių e
undamen os pala as ki čiação es a al e na i a mui o e o ça: báilingas (:
báilė), báimingas (: báimė), gáilin gas (: gáilė), méilingas (: méilė).
iŠ aDa
Taisyklingas da ybos só não de amigo, e de amigo a pala a amigo,
undamen adoi co e omai signi icado d ougiškas, é p eciso não só deixa no
signi icado linkęs d augau i, mėgs ąs d augę, isuomeniškas, mas e di ulis i
a osenoje. J. Jablonskis da yboje e a dėsnininkas, pa a ele isso e a mais
impo an e, mas desde seus empos da ybos ciência mui o a o a ançegė.
Além disso, não se pode não e , que algumas das da inhas (s e ingas,
melagingas,...) signi icâncias são não da ybos, e esul ado da seman ína
desen ol ação. Niuansuo ai kalbai necessá io e amis ingas (gal a é e socialaus
co espondência), e bend ingas (: bend au i? plg. né ingas: ne ė i),
bend ingumas įky iem, es animiems komunikabilus, komunikabilumas subs i ui .
ŠalTiNiai alKŽ 1975 Anglųlie u ių kalbų žodynas. o mou a. laučka, B.
Piesa skas, E. s asiule ičiū ė, ilnius.
J. BasanlPY ii 2004 Lie u iškos pasakos y ai ios 2. su inko J. Basana ičius,
Chicago.
J. Klima ičius. D augiškas, d augingas, d augus 139 J. BasanlP mlm i 1898
Lie u iškos pasakos 1. Medega lie u iškai mi ologijai. su inko J.
Basana ičius, shenandoah Pa. J. BasanlP mlm ii 1902 Lie u iškos pasakos 2.
Medega lie u iškai mi ologijai. su inko J. Basana ičius, shenandoah Pa. DŽ1
1954 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, ilnius. DŽ2 1972 Daba inės lie u ių
kalbos žodynas, ilnius. DŽ3 1993 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, ilnius. K.
Gai lT 2002 K. Gai enis. Te minologia Lie u ių, ilnius. K. Gai , s. KeinKTŽ 1990 K.
Gai enis, s. Keinys. Kalbo y os e minos ocynas, ilnius.
GK – gim oji kalba (žu nalas).
ispl, lispKŽ 2004 . . Pe auskas, a. Rascón. Ispanųlie u ių, lie u iųispanų
kalbų žodynas, ilnius.
i lKŽ 2002 . . Pe auskas. I alųlie u ių linguas diccioná io, ilnius. laKŽ
1979 B. Piesa skas, B. s ece ičius. Li u iansanglų kalbų žodynas, ilnius.
laKŽ 1991 B. Piesa skas, B. s ece ičius. Li u iansanglų kalbų žodynas,
ilnius.
li KŽ 2003 s. m. lanza. Li u iansi alų kalbų žodynas, ilnius. li KŽ 2005 B.
Žindžiū ė-michelini. Li u iansi alų kalbų žodynas, ilnius. lKŽ ii1 1947 Lie u ių
kalbos žodynas 2, Kaunas. lKŽ ii2 1969 Lie u ių kalbos žodynas 2, ilnius. lKŽ
iii 1956 Li u ians kalbos žodynas 3, ilnius. lKŽ ii 1966 Lie u ių kalbos
žodynas 7, ilnius. lKŽ Xi 1986 Li u ians kalbos žodynas 14, ilnius. lPKŽ 1992
i. Ka sa ina, s. Kai iūkš y ė. Lie u ių acūzų kalbų žodynas, ilnius (i leid.
1962).
lRKŽ 1971 a. lybe is. Li u ias usas línguas diccioná io, ilnius. lRKŽ 1988 a.
lybe is. Li u ias usas línguas diccioná io, ilnius. NŽa Naujasis lininys aidai
(žu nalas). PlKŽ 1976 F ancêslie u ių línguas dicciona . o mou a. Juškienė,
m. Ka ilienė, a. Kaziūnienė, ilnius.
PlKŽ 2004 J. J. Balaišienė. F ancêslie u ių línguas diccioná io, ilnius. a.
PupkKKs 2005 a. Pupkis. Es udos de cul u a das línguas, ilnius. RiKŽ ii 1967
Rusųlie u ių kalbų žodynas 2. Pa uošė . Ba onas, . Galinis, ilnius.
RlKŽ ii 1983 Rusųlie u ių kalbų žodynas 2. suda ė Ch. lemchenas,
ilnius.
a.ŠopenhGia 1994 a. Šopenhaue is. a o izmai da sabedo ia da ida. Ve .
a. Teko ius, ilnius.
140Ibos
KulTūRa | 81
liTERaTūRa
J. BalčRR i 1978: J. Balčikonis. cole inos esc i os 1, ilnius.
GK – gim oji kalba (žu nalas).
JablR i 1935: Jablonskio esc e e 4. Red. J. Balčikonis, Kaunas. JablR 1936:
Jablonskio esc e e 5. Red. J. Balčikonis, Kaunas. J. JablRR ii 1959: J.
Jablonskis. elec inos esc i os 2. cons i uí am J. Palionis, ilnius. a.lybe sŽ
1981: a. lybe is. Sinonimais diccioná io, ilnius. lKG i 1965: Li u ians kalbos
g ama ika 1. y . ed. K. ul ydas, ilnius. a. Pi očkJJKT 1986: a. Pi očkinas.
Jono Jablonskio da linguagem aisymai, Kaunas. a.sal.R i 1979: a. salys.
esc i os 1, Roma.
P.ska dlKŽD 1943 RR i 1996: P. ska džius. das pala as da língua Lie u ių da
doyba. cole inos esc i os 1, ilnius.
s.ŠalkR ii 1991: s. Šalkauskis. esc e ai 2, ilnius.
Recebido 2008 04 21
D augiškas, D augingas, D augus
summa y
The well- o med wo d d augingas buil om d aug (and no om d augas) is usually
co ec ed when i has he meaning o ‘ iendly. Howe e , i should be p ese ed in
he meaning o ‘ ond o being wi h o he people, sociable and dissemina ed in ac ual
use. Jablonskis was e y consis en in building new wo ds; howe e , linguis ics, and
wo d-building in pa icula , has de eloped much u he since hen. mo eo e , i
canno be o e looked ha he meanings o some de i a i es (e.g. s e ingas,
melagingas) a e he esul o seman ic de elopmen a he han wo d-building. To
exp ess di e en shades o meaning, he language needs bo h: d augingas (which
migh se e as an equi alen o socialus) and bend ingas (:bend au i? c . né ingas:
né ė i), bend ingumas which could eplace mo e i i a ing o eign wo ds
komunikabilus, komunikabilumas.
JoNas Klima ičius
lie u ių kalbos ins i u as
P. ileišio g. 5, lT-10308 ilnius