scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Skaitmeninių technologijų keliami iššūkiai ir siūlomi būdai juos įveikti

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Skaitmeninių technologijų keliami iššūkiai ir siūlomi būdai juos įveikti

Author: Ramunė Vaskelaitė
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/162/159
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
RAMUNĖ VASKELAITĖ
SITMENINI TECNOLOGIAI KELIAMI IÇÚKIAI
IRŪLOMI BÚDAI JUOS INFEIKTI
24-a Con e ência Jono Jablonski
Rudenimis desde 1993 m. O ins i u o da língua Li uânica e o depa amen o da língua Li uânica da
Uni e sidade de Vilnius e elam a o alidade das con e ências de Jono Jablonski que bene ge almen e
nelas se escolhem abo da bas an e conc e as no ma i as e a osena p oblemas ou no ma e
a osena elação (p.ex.: No mas de Língua e a osena, 1994; No os enômenos de linguagem e sua
a aliação, 1998; No ma e a osena, 1999; Kalboska no ma e a osena, 2001). No en an o, cou o, não
hou e nenhuma única con e ência, na qual de uma o ma ou ou a nãoiskil as e undamen aisnių
1
ques ões bend inesa linguagem concei os, limi es, des ino, elação com publiomene, exchangeamen os
besikeičian ci cuns ânciamis, su i alimo. E ap oximadamen e desde amžių sandū os, a á ias
linguagem ac uando ci cuns âncias cada ez esminho mais mudando, ais ques ões e especi icamen e
le an adas como o p incipal objec o s a s ymų (plg. : Bend inė kalbos ibos, 2002; Bend inė kalba i
isuomenė, 2005; Bend inė kalba i ki os kalbos a mainos, 2006; Kalbos a ian iškumas i kalbinės
nuos a os, 2009; Lie u ių kalbos gy a imas i a sinaujinimas šiuolaikinėje isuomenėje, 2013).
Con e enças aida e ela e ou a polinkį: zumbnsniui di igindo à undamen os emas, aigi com es e
pon o de is a gilėjando, nele simul ânea ap êpiama cada ez amplnė pe spec i a. Já qua o
con e ências o ganizadas como in e nacionais, e isso signi ica, que jô assis iu não só es ado ou
concep a da língua comunhinha li uanos, mas e de ou os países desen ol idos concepções de língua
2
comunhinha ou, se ais concepções não aplicam, di eções de planejamen o, polí ica, o dequba da
língua. Nes au ano, na 24o con e ência ab ê ê uma pa icula men e amplo escala pe spec i a
eu opinė, ap êpian e a mul iakalidade União Eu opeia e nela su gença p oblema de di e sidade de
línguas. Segundo a á ea, pa a a qual susi elk a, Li u ian Language ins i u e e ec uada con e ência
SKAITMENINIAI KALBOS IŠTEKLIAI, J PLTROS KRYPTYS IR PANAUDOS GALIMYBS (2017 m. se emb o 29 d.)
se ia possí el ei i e com ainda amplnė amplp ies plo me globaleąja. E embo a būd a džiui globalus, -i
subs i ui p opos a Li u iškų pala as, ais como mundial, -ė; uni e sal, -ė; didžiulis, -ė
1
Alguns dos heses das pales as de con e ências J. Jablonskio podem se encon ados na página web do
Ins i u o da Lí ua.l / a p au in%C4%97-jono-jablonskio-kon e encija/#1501063755178-1d439107-84e9. Bend inėje
kalboje (anksčiau Kalbos kul ū a) imp imiam-se esumidos de con e ências.
2
Como con e ências in e nacionais o am o ganizadas em 2005, 2009, 2010 e 2016 anos.
RAMUN VASKELAIT. Signi ica i os ecnologias le an ados desa ios e suge idos modos eles encidos |
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 ou milžiniškas, -a, es ese inos conside a imen os mais p ecisinha in oduzi alguns seman inius
3
a spal ius apimančiu in e nacionaliniu. P imei o, a espaço digi al é não só mundial, mas e
uni e so á ia, gigan esniška compu ado es, mas e espa ícios elógios, ele ones, ozu
a ne be ibė, juolab kad p anešėjų kaip skai meninių echnologijų s i is minė i ne ik
con oldomi aspi ablos de ácuo, obo ai, em ge al a i icial in elec is. Em segundo, a pala a
globalus, -i de imedia o mos a in e ações com globalização, globalėjimu, a ais apa en e de
in e ações em não só escolhida examina a linguagem de consumo sa ea, mas e con e ência
le an ada undamen alusis ques ão.
Tà ques ão esum i iam ma emá icas ciências habili uado dc Laimučio Telksnio dada o mulouo é:
Como agi a nós, alguns milhõesam li oneses, que não desapa ecêssemos mais de 7 bilhões dos
ašančiųjų e šnekančiųjų žmonių bei a einančių išmaniųjų mašinų okeane?. No en an o, an o na
plena idade sen ença ap esen ado acadêmico conc e a e dalykiškas espos a, an o em ou os
qua o sessões da con e ência ilologos, ma emá icos, p og amado es e engenhei os um após o
ou o ap esen ados p ojec os jung iniai mos a am, que comum di ecção es a égica puikiai
conhecida. Is o é da linguagem e sua sanda os implan ação em espaço digi al e a i os cuidadosos, pa a
que ela lá uncionu […] an o esc i a como e o ma e bal. O ien ação es a égica na con e ência
mais bem não ponde ada, e a aliada como a única possibilidade de sob e i ência da língua de um
pequeno país na e a digi al, única opção possí el. Eu opa lamen a Algi das Sauda gas o compa ou
com a escolha dos li gnechos eka ia ci ilica ašan aplinkoje escolhe Li u išką aš ą la yniškomis
aidėmis, e Vilniaus uni e si e o Filologia aculdade p ojec os che e d . Aud ius Valo ka menciou
nuoseklią cadeia de escolhas: algo esc e e esc e e no molyje ou pe gamen e selecionada nação
pe maneceu, em seguida o caminho da his ó ia pe maneceu daquelas nação que Gu enbe go ex as u
imp udos p essu spausdino ex os; ago a eio a ine i á el eleição le an a -se em espaço digi al a ila.
Quan o mais eqüen emen e do que es a égica di eção con e ência menciona di iculdumai,
kyan ys cla amen e pe cebada di ecçãomi indo, po ém e eles não o am con e ência
conside s ymo base. Não um como p oblema in oduzido é o que no mundo ecnológico
hosppa auja dos Es ados Unidos da Amé ica ( oliau JAV) emp esas, ais como Mic oso , Amazon
ou Google, e as pequenos países ma ka, juolab suas língua, mãža edomina. Po an o keliska
ei a à conclusão, que o consumo da linguagem num espaço digi al e sua sob e i ência p ecisa cuida
dos p óp ios. No en an o não um pelo já besi u inan e minėjo ecu sos, incluindo žmogiškuosius,
s ygių. En ende-se, a um país pouco língua no domínio das ecnologias compe i com os sha ks do
me cado ou gigan escas nem as ezes a is adas chamadas emp esas de capi al p i ado dos EUA não há g andes opo unidades, po ém da União Eu opeia (ago a UE) a si uação discu ida
3
Po exemplo, ais subs i u os indicam-se na Konsul ações banco o necida pela Es a ubina Comissão das
línguas li uanas: h p://www. lkk.l /konsul acijos/5531-globalus.
RAMUN VASKELAIT. Desa ios c iados po smen ecnológicas e p opos os modos de os supe a |
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3 o ela o do cien is a espanhol Ra aelio Ri e a explicou que o domina amen o daquelas
emp esas no mundo das ecnologias in o macá ias c ia p oblemas e a ní el da UE. Po ou o
lado, na p óp ia UE ambém c ip s ama em inglês língua, e isso de e ia se a in odução e
i ação da língua li uãs na espaça digi al pa icula men e apsuscinan e ac o .
No en an o con e ência ab iu comple amen e ou a pe spec i a. Gy oji Algi das Sauda gas,
kalba di b iniame p o e p adėjęs Eu opos Pa lamen e di ban is Nep iklausomybės Ak o signa a as
incen i ado po um es udo ealizado pela META-NET, de 60 cen os de pesquisa cien í ica, que ab ange
34 países, mos ou que, segundo o es ado das ecnologias da linguagem, a língua li uana em a no a
mais baixa, i. e. ela é a aliada caip e uma minką ecnológica paspi į ou não ê-la absolu amen e, o que
signi ica que a calesia g ba do equilíb io, já há alguns anos no Pleno do Pa lamen o Eu opeu inicia a
uma in es igação no amujei o digi al. Es udo como condição, pa a que a UE osse alcançada e dadei a
in eg ação, e elou não umaakalbys ę, mas como só línguas di e sidade. Mais a de ele oi
complemen ado pelo P oje o de Língua Gim ó ia, no qual são p opos as á ias camadas ab angen es
de di eções es a égicas, como alcança na UE um ecnológico a ance, que pe mi i ia a cada cidadão
da União se iços num espaço digi al comum ob e e comunica independen emen e da língua
consumida.
P esen a o ealizado es udo e os seu undamen o p epa ados es údios chegou um dos
execu o es do es udo da emp esa consul as iCla es di e o Ra aelis Ri e a. Ele apon ou a
di e sidade de línguas EU le an ada con ad a á: uma pa e, ela, como mani es ação da
di e sidade cul u al eu opeia, é conside ada uma das maio es 24 o iciais e mais de 60 línguas
nacionais e egionais mino i á ias con endo da união, ou a pa e, os susci an es ba agens de
língua são uma dos p incipais obs áculos cons ui uma e dadei amen e in eg ada união. Po
causa deles pa icula men e so em de meno e udição e anciãos pessoas, meno es e egionais
ep esen an es de línguas mino i á ias. Assim o ma-se lingbinė sepa ação. Signi icadas são as
consequências das ba ei as linguís icas econômicas e sociais: não explo adas odas os me cados
comuns, de li e mo imen o de me cado ias e o ça de abalho, de pa icipação da população em
p ocessos polí icos, comé cio ele ónico o e ecidas possibilidades, e os cidadãos que as êm
di ei o a u iliza não as podem ap o ei a de idamen e. E pa icula men e a ual es e p oblema
o na-se na e a digi al. Randan e no as ecnologias, ais como au omucas edes neu onais,
apa ece manei a de ba ei as de linguagem ence em, po ém isso é impedido dispe são do me cado
de ecnologias de língua Eu opeia, pesquisas nekoo dinuo omo, insu icien emen e inanciamen os, e e na agenda de polí icas da UE a es as ques ões não é a ibuída su icien e a enção. Todas aquelas causas bem p oblemas e explica
RAMUN VASKELAIT. Semen ecnológicos le an am desa ios e p opõem manei as de os supe a |
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
4 eu opeu de língua na i a, no qual p e ê um comple o ins i ucinį, cien í ico, indús ia,
me cado e os ní eis do se o público ab angen es um complexo de ins umen os, adimąsi.
4
Na á ea de ecnologias de linguagem abalhando p o esso do Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica
da Uni e sidade de Vilniaus, padinho do desen ol imen o da in e ne na Li uânia, não só na Li uânia
in endimen os amėjan e cien is a habil. d . Laimu is Telksnys no ela ó io Rašy inė i saky inė
lie u ių kalba įp as oje i elek oninėje e pėse espondendo a p óp io le an ada a ques ão sob e a
5
possibilidade de sob e i e bilioniniame okeane, como bū inąsias condições de sob e i ência o mula o
bas an e conc e os abalhos: que eg as de esc i a e saky inės kalbos i echnicės bei p og aminės
popie iniuose dokumen uose i elek oninėje e pėje išlik ų aisyklinga lie u ių kalba, eikia
į angos, ansk iba o ių, que saky inės kalbos ga sus pa eik i ženklais lie u ių saky inės kalbos,
leis ų nelie u ių ašy inės kalbos ženklus pa aizduo i lie u iškais ašy inės kalbos ženklais, o
inkančiais au oma inei lie u ių šnekos žodžių sin ezei. Assim se ia assegu ado que an o com
compu ado es, como com ele ones, ou as alan es ismanisiais coisas e obôs osse comunicada
egulamen iga lie u ių ašy ine e saky ine kalba, e nas Li uanianas ele ónicas eposi ó ios de dados
nelie u iški pe sonalônijos ossem ap esen ados aos códigos de ca ac e es da aš o lie u iškų e
al abe os o iginalos; seus a imas ozu se ia ap esen ado som į ašais, pada y ais eles dizendo nos
sons onemų da língua li uânica e som į ašais o iginalalo kalba.
Pa ies p o esso io e ou os especialis as do Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica egula es
šnekamosios Li uãos uso da língua no espaço digi al já bemokai p epa ado […] isso cla ha a a pa i
p imei a sen êia ŠNEKOS ATPAŽINIMAS IR SINTEZ[…] lei omas mensagens. (O e em odas as ou as
sessões da con e ência há pouca eminė i di iculdumai, an es sujei a elmen e e cons u i amen e
ap esen a di bami abalhos e nomeadas o ejo es a e as.) Em conjun o com ilologos Ins i u o
de língua Li uânia, Uni e sidade de Vilnius Faculdade de Filologia, Uni e sidade de Vilniaus Educação e
Uni e sidade de Šiaulė habil. d . L. Telksnio g upo de especialis as do Ins i u o de Ma emá ica e
In o má ica de Vilnius e da Faculdade de Ma emá ica e In o má ica ealizou em 20132015 um p oje o de
se iços go e nados (LIEPA). Seu esul ado se e se iços acessí eis a odos, o necidos egula iga
saky ine lie u ių kalba: ląs elės sanda ą escolas ajudando explicin is Pažin u as, com obje os
he i age UNESCO supažindinan is Ieško u as, comandos de oz pe mi indo compu ado į e paiešką
aldy i
4
S udija Language equali y in he digi al age. Towa ds a Human Language P ojec e seu esumo em inglês es ão
disponí eis publicamen e. Eles são ap esen ados no si e do Pa lamen o Eu opeu (h p://www.eu opa l.eu opa.eu
a g hink ank/en/documen .h ml? e e ence=EPRS_STU(2017)598621), po ém ex o a p oduzi ou a aduzi pa a
ins não come ciais só pode se ob ido com o consen imen o do Pa lamen o Eu opeu.
5
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Apž algų“ sky iuje.
RAMUN VASKELAIT. Smenuais ecnologias le an am desa ios e p opos as manei as eles encidas | 5
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Valdy u as e Na šy u as, eg as das línguas li uanas magan is Auxbininkas e Ta u as e blliesiems
des inado compu ado inis sin eza o ius, lei ando ex o na ec ana compu ado io. Jun amen e c iados
se iços de in aes u u a: lei o de ex o ele ônico, páginas da in e ne ab ição p og ama de ozu,
li uãos shnekos econhecimen o eniklis, glasynas, egis os de oz labo a o ija. A ody ų, nuhecida
6
mui o, po ém L. Telksnys, con ando jun amen e com o mesmo ins i u o P ojek ų sky iaus Padė is.
Pe spek y os, esses abalhos inicia amio só como du ų p a ė imą lie u ių šnekamaja galbai en a em
y esniuoju specialis u Gediminu Na icku pa eng ą p anešimą Lie u ių šneka aldomos paslaugos.
ele ônica espaço. Como esul ados do p oje o o ela o es a a inclinado a menciona não an o
c iados se iços, quan o empenhadas sulydymo impo ância dos conhecimen os disponí eis
in o má icos e ilologos, ambém exemplo impo ância a ab ican es e o necedo es de se iços
mos adas possibilidades de u ilização de se iços man idos . Ac ualmen e su gindo bas an e u gen e
a e a, encan ando já não an o c iado es de ecnologias de linguagem bem como plė o ojs, mundine
di ecção da á ea ecnológica inspecionan e cien is a conside ê obo s inclusão em p og amas de
ensino, mas an es disso ainda e p epa ação de p o esso es.
Só como a os p a ė imą p oje o LIEPA abalhos į a dijo e Vilniaus uni e sidade p ojec os che e
d . Aud ius Valo ka. No p êmio Tolyn de Gu enbe go p udos p eso: lie u ių šneka no as ecnologias
(bend aau o is G. Na ickas) ele a i mou que nes e momen o lie u ių šneka in o macinėse
echnologijose es á em panašio si uação, como há 30 anos, quando o am esol idos lie u iškų
diak i inių ženklų kompiu e ijoje u ilização ques ões. Tal si uação incen i a a oma -se seguimen o
dos abalhos p oje o LIEPA 2. Nes e já iniciado execu a p oje o o esul ado de e se soluções
in aes u u ais: 1 000 ho as de gêmeos li uanos, 3 000 pala as de gêmeos li uanos econhecedo ,
obulesnis sin e izado de gêmeos li uanos. Se á c iada e de no os se iços: ilhos de decisões
capėjimas ugdan is humanoidinis obo as, pessoa kon ak ų mobiliajame ele one adminis u as
ozu, axi išk ies u as, in e ne naujienų lei a u as, in e cabalbinis comunicika o ius, ab angendo
lie u ių e kinų línguas. No en an o como mais impo an e esul ado no ojo p oje o p e is o
possibilidade na u al šneka in e agi com as coisas (mobiliaisiais ele onais, planše ėmis, ismaniaisiais
elógios, obo ais), da comando de oz humana e en ende suas espos as.
Ou o ep esen an e do Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica docen e Pijus Kaspa ai is no ela ó io
Lie u iško balso kompiu e inės sin ezės p esen eis e pe spec i as (com aau o is Uni e sidade de
Vilnius Faculdade de Ma emá ica e in o má ica assis en e d . Gin a as Ske sys e lek o ė
6
Elas são mais de alhadamen e desc i as In eg uados ecu sos de língua li uanas e aš ija no
si e Raš ija.l : h ps://liepa. as ija.l .

RAMUNĖ VASKELAITĖ. Skai meninių echnologijų keliami iššūkiai i siūlomi būdai juos į eik i | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ma ga i a Beniušė), pau kęs ilmado ma e ialá
7
e si es da in e ne , ilius a o p oje o
Du an e LIEPA c iou possibilidades de u ilização do sin eza o : sin e izado u ilizado du an e 2014 m.
ea ų es i alį Si enas ody ą spek aklį Remo e Vilnius (juí os, execu an es jun amen e e papel de
a o es, caminha am Vilniaus uas po ausines ou indo sin á icos ozes); pa e dos pe iódicos on-line
(lzinios.l , ukininkopa a ejas.l , ilnius.l , del i.l ) podem não só le -se, mas ambém escu a ; Vilka iškio
au obusų na es ação de oz sin é ica leem anúncios pa a passagei os; o se iço de ap op iação de
ex o RoboB aille pe mi e qualque documen o ex ual se au oma icamen e con e ido em a qui os
de áudio; ik o e é apês e em li uano alan e obô humanoides NAO k i ė isi a es and Li uânia no
e en o de ap esen ação dos países da UE o ganizado em B uxelas, declama a K is ijono Donelaičio
Me us na con e ência da Seime em que a A kalbės obo ai lie u iškai? Nomeando u u as
possibilidades de u ilização da sín ese de oz, pelas quais implemen ando já egada ce os passos, P.
Kaspa ai is mencionou a įga sização de a igos em si es que ac uam baseado Linux, assis en es
i uuosos, lancandês ou bebidas no pa que pode ão o e ece o mó el endimen os au omá ico MIO
mobile kiosk.
nou as ês sessões ap esen a am abalhos, p incipalmen e elacionados com as es o ços de
p ese ação da língua esc i a, ce iu a imp essão de que de diccioná ios, ex ynos, bases de
dados, ka o ekas ans e indo pa a o espaço digi al cada ez mais se ai pa a al digi alização
da linguagem, que pe mi i ia usa os ecu sos da língua não só aos consumido es e
pesquisado es, mas e aos p og amas de ecnologias da linguagem, à in eligência a i icial. Tal
di ecção es a égica, ak ualêjança à in eligência a i icial azendo cada ez maio a anço, an o
8
em a igos na imp ensa, an o e nes a con e ência en a izou es a ega de linguagem A.
Sauda gas. Nas eses ap esen adas à con e ência ela p esc i a assim: o desen ol imen o do
in elec o a i icial con e ge pa a um híb ido pa idal, no qual edes neu onais co espondem a
mecanismos não-conscien es de cé eb o, e um modelo conscien e de p o o a ua adicional,
chamado de in elec o a i icial simbólico. O mesmo ale e às ecnologias da linguagem, se as
en endemos como mecanismos da linguagem no cé eb o humano ( i osas línguas) modelos.
Po an o, cada lingubinė comunidade ob iga a cuida , que as ecnologias de linguagem,
co esponden es simbolís ico a i icial in elek ą (chamadas aisyklėmis g įs os p og amas)
de alhadamen e e p ecisamen e e le issem oda a sanda da língua na i a, e neu oninių edes
sel imokai osse c iado um con eúdo da língua na i a (i da cul u a na i a) ambien e.
7
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Apž algų“ sky iuje.
8
Po exemplo, no a igo Fulgu a plango, publicado no dien aš Be na dinai.l ala: ko Google neišsp ęs, publicado nos
(h p://www.be na dinai.l /s aipsnis/2012-12-05-algi das-sauda gas- ulgu a-plango/91787), s aipsnyje Gim oji
Li huanian žinios (h p://lzinios.l /lzinios/Mokslas-i -s ie imas/gim oji-kalbako-google-neissp es/246316).
RAMUN VASKELAIT. Skai meninių echnologijų keliami iššūkiai i siūlomi būdai juos į eik į | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
An ajame kon e encijos posėdyje SKAITMENINIAI LIETUVI KALBOS IŠTEKLIAI, ap esen ando um no o
p oje o execu ado ins i u o da língua Lie u ių, i gi eig a, que as on es linguís icas, kylan
naujiems po eikiams, iššūkiam i lūkesčiams, kis i: u i u iis de no os ecu sos linguís icos,
ideologias e concepções, ku is sensos, ingenie ia de concei os, di e sidade de possibilidades de
in o mação, e c. Deiman ės Bud iūnai ės, di e o a do depa amen o de in aes u u as de
assun os comuns, pe gai i ame no ela ó io E. ala ino ação do uso(si) de ecu sos de linguagem
digi al ap esen ado um no o p oje o do ins i u o, sua execu ado jun amen e com di e o e Jolan a
Zaba skai e e Ne code p ojec os che e Ski man Še mukšnius, na e dade é da an ecesso a
p oje o de digi alização de linguagem. Tuoka oi con íguinada 11 unicalbios e d ikalbios dicynos bem
como 5 ka o ekos e assim c iada Li u ians lingua ecu sos in o macinė sis ema, e no o p oje o já
9
p e ende não só in eg a no os ecu sos, mas e c ia ecnologias, soluções, u ankius ecu sos
seman inei pa sea chkai ealiza , seus esul ados isualiza , se iços ecnológicos pa a
consumido es c ia Paieška pala as inkle, E. inkoda a, E. conce os e E. conselhos. P esume-se
possibilidade de ecu sos adap a em pa a ins de ma ke ing, o necendo públicos e p i ados
se iços ele ónicos, ambém ga an i um maio acessibilidade de e amen as de azidas de
pala as e conselhos de linguagem na in e ne , c ia possibilidades edes de pala as de línguas
li uanas liga com mais de 200 ou as edes de pala as.
Rūpinimąsi pa a a in e ne á já inundados ecu sos da língua li uanas u ilizaçãoimo mos ê e duas
ep esen an es do Ins i u o da língua Li uânia ap esen adas bases de dados, das quais uma
in eg ada em Li uânia de ecu sos in o macinę sis ema, e ou a p epa amasi in eg a . das línguas
Lie u ių naujažodžių duomenyno iniciado a e c iado a do Ins i u o Lie u ių kalbos Bend inės kalbos
y imų cen o che e cien í ica abalhado a d . Ri a Miliūnai ė ku iamą bazę desc e eu como
ixsuo i e leksikog a icamen e desc e e XXI a. início do idioma lie u ių naujažodžiams ski ą
10
in e ne žinyną, po ém seu ela ó io e elou que o assun o a ual da sua c iação é bene bene bem
cuidados dos usuá ios des e duomenyno. pa a isso, adap ada paqueca segundo i ula es pala a, uma
no a pala a, o igem, o iginal, o ma o iginal, a ian es de o og a ia, domínio de consumo, alguns
especialingesnius a ibu os, segundo uma no a pala a pa a ojusio signi ica i o humano ou seu
au o us pa o é, e endo em men e sepa ados g upos-al o de consumido es, c ia-se expandidinė
paieškos sis ema. Suspe i ação an o dadosynu, quan o no asžodžiais g ande, ais como p oblema
a é ago a mencionada só é o que que os dados a i ados pelos consumido es nespėjama p ocessa . Po
ou o lado, siun ões gausa paneigia du
isuomenėje gajus mi us – kad lie u ių kalba mi š a i kad žodžius ku ia kalbininkai. Vis dėl o
9
In o macinė sis ema dos ecu sos da língua Li uânia ap esen a-se ende eço h p://lkiis.lki.l /home.
10
Pa a línguas Li uanianas naujažodžių duomen://yną pa enkama ad es h pnaujazodziai.lki.l .
RAMUN VASKELAIT. Semen ecnológicos le an am desa ios e p opõem manei as eles encidos | 8 d .
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Dai a Mu mulai y ė, ambém abalha i Bend inės kalbos y imų cen e, comunicime Naujažodžių
da ybos mokslinių pe spek y (Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyno a ejis) siūlė pasi ūpin i i
didesnio des e duomenyno p a a umu aos in es igado es da língua. Pa a isso de e ia adap á-lo
adequadamen e. Siūly a naujažodžius žymė i indeksais jais ixa doa iño pa e da pala a básica da
linguagem, doybos pama o paki imus, analogias, e imo azendo papel do naujažodį, ne ipinės
da ybos ap aškas e k . P anešėjos obse ėjimu, en a i a isso aze e elou desses no asžodžių
da ybos enômenos, que são maža e i i ou mesmo ne i i de odo.
Nomeando ou o duomenyno Li uânia localo a džių geoin o ma ional base de dados da compilação,
11
Ins i u o Li uânico de línguas Bal ų kalbų e a dyno cen o de pesquisas uncioná io cien í ico sênio
d . Laimu is Bilkis ambém mencionou an o obje i os p á icos, i. e. egula es a osenos ensino,
an o e pesquisas de linguagem ( al como ambém a p ese ação da língua e scąlaid). Que es a base
o ien eja-se e em usuá ios da língua, e em y ėjus, indica paise sea ch e possibilidades de
ap esen ação de in o mações: in o mações sob e localo a džius pode pesquisa po nome, giminę,
núme os, ki čiuo ę, da ybos būdą, kilmę de aco do do undamen o da pala a pe encimen o à língua e
kilmę de aco do do undamen o da pala a pe encimen o leksinei g upei, e na á ea de localo a dzis
analisa ap esen amos localo a dzis de odos links ki čia, o igem e da ybos. Pa a a base inundada ce ca
de 25 000 unidades de locais. Já cuidada e po algumas uniças: in eg ando base a em Li u ians language
esou ces in o macinę sis emą, c iadas e e ências a ou o localo a dį, de qual iškomasis o iginęs, a
Li u ians pa žų duomenų bazėje esusiuį asmen a dį, de qual localo a dis o iginęs, a his o inius
egis os do localo a džio Is o inių ie o a džių duomenų bazėje. Ainda p e is as in e ações com
bend ine ou a mine leksika, especialmen e seman inas, da ybinas e lokalines, po ém mencionada alguns
p oblemas não só gausa de locaiso á ios, mas e inanciamen o agmen škumas.
Aki aizdų poslinkį do dados da língua acumulamen o à sua u ilização paieškų odė e eks ynų
ling is ikos ep esen an ų di bami abalhosi. Na e ça eunião da con e ência TEKSTYN
LINGVISTIKA na Li uânia es es abalhos p incipalmen e abalhando ep esen an es da
Kompiu e inės ling is ikos cen o mokslininkai ka u su Bal ijos pažangių echnologijų ins i u o
Uni e sidade Vy au as Didžiojo ap esen a am dois p oje os g upais, e elando a p ocu a de
ano a ex os e assim u ilizá-los pa a pesquisas de linguagem e ou os ecu sos de linguagem.
Ap esen ação do ela ó io do g upo E ikos Rimku ės, Agnės Bielinskienės, Loïc Boizou e And iaus
U kos , p epa ada pela p imei a equipe de ep esen an es da linguís ica de ex os, ap esen ado o
12
ex o mo ologicamen e ano ado MATAS e o ex o sin ác icamen e ano ado ALKSNIS. Teks ynas
MATAS p epa ado 1 mln. pala as eks yno pag indu, Ši bazė à disposição e ende eço
11
h p://lkiis.lki.l /lie u os- ie o a dziu-geoin o macine-duomenu-baze.
12
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Kalbos echnologijų“ sky iuje.
RAMUN VASKELAIT. Smenmenuais ecnologias le an am desa ios e são p opos as manei as eles
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
encidas | 9 aplicados modelos es a ís icos, ele ano a usado o ano a o mo ologico p epa ado do
Cen o de Kompu e ná ling is ikos. ALKSNIO ano ação g įs as au omá ico mo ologico e sin axinio
ano ação p incipais, aplicado sin aksinių dependomidades modelis. O p oje o execu ado pelo segundo
g upo de cien is as E ikos Rimku ės, Agnės Bielinskienės, Loïc Boizou, Ie os Bumbulienės, Jolan os
Ko ale skai ės, Tomo K ila ičiaus, Jus inas Mand a ickai ė e Lau os Vilkai ė e elou que, ano a us
Del i.l ex o, passa a se acessí el a a ual me odologia de c iação de conjun os de pala as
cons o iá ias da língua li uanas esc i as, de colocações de pala as da língua li uanas. Teks yno
undamen ado cons i uído em base de dados de conjun os de pala as pe manen es sob e conjun os
in enciona ap esen a g ama icana, lexína in o mações, a osenos eqüência, ex o ub iká,
conco danso exemplos e pan. Ac ualmen e há na base ce ca de 2 700 lemų e mais de 35 000 kai ybinių
o mų.
P ác icas possibilidades de u ilização de ex ynas e elou e Vilniaus Uni e sidade de Li uânia
depa amen o de língua Gin a ės Judžen y ės e d . Vilmos Zubai ienės p epa ado ela ó io
Teks ynais pa em i akademinių azių y imai: o malioji s uk ū a i seman ika. Resumindo lig olinos
en a i os ex os de base a pesquisa a linguagem da ciência, ap esen ado e dos p óp ios au o es
execu ados p oje o, pelo qual, com base na Vilniaus uni e si e e pa a esse p opósi o c iado S uden ų
aš o da bų ex o, p e ende esp ei a a es u u a de azios acadêmicas e a semân ica. U ilizando
ma e ial exyno e ealizados esul ados da pesquisa, se á cons i uído acadêmica linguagem azių
są adas, p a a us de á ios es udos pakopų e especialidades es udan es.
A qua a sessão da con e ência AUTOMATIZUOTA KALBOS SANDAROS IR TEKST ANALIZ e elou ainda
mais complexas possibilidades de u ilização de no as ecnologias à análise da linguagem. Vi ginius
Dadu ke ičius, engenhei o do Ins i u o de Ciências Aplicadas da Uni e sidade de Vilnius, no ela ó io
G ama ica da língua Li uânica num código abe o digi al no mundo esumiu os nu eic os do
13
p og amado Vy au as Zinke ičius do Ins i u o Li uânico de Línguês, ap esen ou uma ce a slink į
analizės s i ies da bus, be eik du dešim mečius bu usius nepamainoma i ienin ele mode naus
Kalbos mo ologia no âmbi o do es udo desc e eu duais iles, ab o ma de ex o A a ual g ama ica
kompiu e inės mo ologijos s i yje, ku ią leido pasiek i Hunspell pla o mos panaudojimas.
da língua Li uana e os ex os da Uni e sidade de Vilnius, Vy au as Didžiojo e do Seimo da República
da Li uânia. P anešėjo a i mação, de odo insc i a ap oximadamen e 5 000 g upos de eg as
ende eçá eis, selecionada sob e 170 000 lemes. Vencendo lemų a anką, apsi imo a só egulamen iga
mode na língua li uânica. Disse ela ado , es e mo ológico analisado co e amen e
13
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Kalbos echnologijų“ sky iuje.