BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
RAMUNĖ VASKELAITĖ
SITMENINI TECNOLOGIAI KELIAMI IÇÚKIAI
IRŪLOMI BÚDAI JUOS INFEIKTI
24-a Con e ência Jono Jablonski
Rudenimis desde 1993 m. O ins i u o da língua Li uânica e o depa amen o da língua Li uânica da
Uni e sidade de Vilnius e elam a o alidade das con e ências de Jono Jablonski que bene ge almen e
nelas se escolhem abo da bas an e conc e as no ma i as e a osena p oblemas ou no ma e
a osena elação (p.ex.: No mas de Língua e a osena, 1994; No os enômenos de linguagem e sua
a aliação, 1998; No ma e a osena, 1999; Kalboska no ma e a osena, 2001). No en an o, cou o, não
hou e nenhuma única con e ência, na qual de uma o ma ou ou a nãoiskil as e undamen aisnių
1
ques ões bend inesa linguagem concei os, limi es, des ino, elação com publiomene, exchangeamen os
besikeičian ci cuns ânciamis, su i alimo. E ap oximadamen e desde amžių sandū os, a á ias
linguagem ac uando ci cuns âncias cada ez esminho mais mudando, ais ques ões e especi icamen e
le an adas como o p incipal objec o s a s ymų (plg. : Bend inė kalbos ibos, 2002; Bend inė kalba i
isuomenė, 2005; Bend inė kalba i ki os kalbos a mainos, 2006; Kalbos a ian iškumas i kalbinės
nuos a os, 2009; Lie u ių kalbos gy a imas i a sinaujinimas šiuolaikinėje isuomenėje, 2013).
Con e enças aida e ela e ou a polinkį: zumbnsniui di igindo à undamen os emas, aigi com es e
pon o de is a gilėjando, nele simul ânea ap êpiama cada ez amplnė pe spec i a. Já qua o
con e ências o ganizadas como in e nacionais, e isso signi ica, que jô assis iu não só es ado ou
concep a da língua comunhinha li uanos, mas e de ou os países desen ol idos concepções de língua
2
comunhinha ou, se ais concepções não aplicam, di eções de planejamen o, polí ica, o dequba da
língua. Nes au ano, na 24o con e ência ab ê ê uma pa icula men e amplo escala pe spec i a
eu opinė, ap êpian e a mul iakalidade União Eu opeia e nela su gença p oblema de di e sidade de
línguas. Segundo a á ea, pa a a qual susi elk a, Li u ian Language ins i u e e ec uada con e ência
SKAITMENINIAI KALBOS IŠTEKLIAI, J PLTROS KRYPTYS IR PANAUDOS GALIMYBS (2017 m. se emb o 29 d.)
se ia possí el ei i e com ainda amplnė amplp ies plo me globaleąja. E embo a būd a džiui globalus, -i
subs i ui p opos a Li u iškų pala as, ais como mundial, -ė; uni e sal, -ė; didžiulis, -ė
1
Alguns dos heses das pales as de con e ências J. Jablonskio podem se encon ados na página web do
Ins i u o da Lí ua.l / a p au in%C4%97-jono-jablonskio-kon e encija/#1501063755178-1d439107-84e9. Bend inėje
kalboje (anksčiau Kalbos kul ū a) imp imiam-se esumidos de con e ências.
2
Como con e ências in e nacionais o am o ganizadas em 2005, 2009, 2010 e 2016 anos.
RAMUN VASKELAIT. Signi ica i os ecnologias le an ados desa ios e suge idos modos eles encidos |
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 ou milžiniškas, -a, es ese inos conside a imen os mais p ecisinha in oduzi alguns seman inius
3
a spal ius apimančiu in e nacionaliniu. P imei o, a espaço digi al é não só mundial, mas e
uni e so á ia, gigan esniška compu ado es, mas e espa ícios elógios, ele ones, ozu
a ne be ibė, juolab kad p anešėjų kaip skai meninių echnologijų s i is minė i ne ik
con oldomi aspi ablos de ácuo, obo ai, em ge al a i icial in elec is. Em segundo, a pala a
globalus, -i de imedia o mos a in e ações com globalização, globalėjimu, a ais apa en e de
in e ações em não só escolhida examina a linguagem de consumo sa ea, mas e con e ência
le an ada undamen alusis ques ão.
Tà ques ão esum i iam ma emá icas ciências habili uado dc Laimučio Telksnio dada o mulouo é:
Como agi a nós, alguns milhõesam li oneses, que não desapa ecêssemos mais de 7 bilhões dos
ašančiųjų e šnekančiųjų žmonių bei a einančių išmaniųjų mašinų okeane?. No en an o, an o na
plena idade sen ença ap esen ado acadêmico conc e a e dalykiškas espos a, an o em ou os
qua o sessões da con e ência ilologos, ma emá icos, p og amado es e engenhei os um após o
ou o ap esen ados p ojec os jung iniai mos a am, que comum di ecção es a égica puikiai
conhecida. Is o é da linguagem e sua sanda os implan ação em espaço digi al e a i os cuidadosos, pa a
que ela lá uncionu […] an o esc i a como e o ma e bal. O ien ação es a égica na con e ência
mais bem não ponde ada, e a aliada como a única possibilidade de sob e i ência da língua de um
pequeno país na e a digi al, única opção possí el. Eu opa lamen a Algi das Sauda gas o compa ou
com a escolha dos li gnechos eka ia ci ilica ašan aplinkoje escolhe Li u išką aš ą la yniškomis
aidėmis, e Vilniaus uni e si e o Filologia aculdade p ojec os che e d . Aud ius Valo ka menciou
nuoseklią cadeia de escolhas: algo esc e e esc e e no molyje ou pe gamen e selecionada nação
pe maneceu, em seguida o caminho da his ó ia pe maneceu daquelas nação que Gu enbe go ex as u
imp udos p essu spausdino ex os; ago a eio a ine i á el eleição le an a -se em espaço digi al a ila.
Quan o mais eqüen emen e do que es a égica di eção con e ência menciona di iculdumai,
kyan ys cla amen e pe cebada di ecçãomi indo, po ém e eles não o am con e ência
conside s ymo base. Não um como p oblema in oduzido é o que no mundo ecnológico
hosppa auja dos Es ados Unidos da Amé ica ( oliau JAV) emp esas, ais como Mic oso , Amazon
ou Google, e as pequenos países ma ka, juolab suas língua, mãža edomina. Po an o keliska
ei a à conclusão, que o consumo da linguagem num espaço digi al e sua sob e i ência p ecisa cuida
dos p óp ios. No en an o não um pelo já besi u inan e minėjo ecu sos, incluindo žmogiškuosius,
s ygių. En ende-se, a um país pouco língua no domínio das ecnologias compe i com os sha ks do
me cado ou gigan escas nem as ezes a is adas chamadas emp esas de capi al p i ado dos EUA não há g andes opo unidades, po ém da União Eu opeia (ago a UE) a si uação discu ida
3
Po exemplo, ais subs i u os indicam-se na Konsul ações banco o necida pela Es a ubina Comissão das
línguas li uanas: h p://www. lkk.l /konsul acijos/5531-globalus.
RAMUN VASKELAIT. Desa ios c iados po smen ecnológicas e p opos os modos de os supe a |
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3 o ela o do cien is a espanhol Ra aelio Ri e a explicou que o domina amen o daquelas
emp esas no mundo das ecnologias in o macá ias c ia p oblemas e a ní el da UE. Po ou o
lado, na p óp ia UE ambém c ip s ama em inglês língua, e isso de e ia se a in odução e
i ação da língua li uãs na espaça digi al pa icula men e apsuscinan e ac o .
No en an o con e ência ab iu comple amen e ou a pe spec i a. Gy oji Algi das Sauda gas,
kalba di b iniame p o e p adėjęs Eu opos Pa lamen e di ban is Nep iklausomybės Ak o signa a as
incen i ado po um es udo ealizado pela META-NET, de 60 cen os de pesquisa cien í ica, que ab ange
34 países, mos ou que, segundo o es ado das ecnologias da linguagem, a língua li uana em a no a
mais baixa, i. e. ela é a aliada caip e uma minką ecnológica paspi į ou não ê-la absolu amen e, o que
signi ica que a calesia g ba do equilíb io, já há alguns anos no Pleno do Pa lamen o Eu opeu inicia a
uma in es igação no amujei o digi al. Es udo como condição, pa a que a UE osse alcançada e dadei a
in eg ação, e elou não umaakalbys ę, mas como só línguas di e sidade. Mais a de ele oi
complemen ado pelo P oje o de Língua Gim ó ia, no qual são p opos as á ias camadas ab angen es
de di eções es a égicas, como alcança na UE um ecnológico a ance, que pe mi i ia a cada cidadão
da União se iços num espaço digi al comum ob e e comunica independen emen e da língua
consumida.
P esen a o ealizado es udo e os seu undamen o p epa ados es údios chegou um dos
execu o es do es udo da emp esa consul as iCla es di e o Ra aelis Ri e a. Ele apon ou a
di e sidade de línguas EU le an ada con ad a á: uma pa e, ela, como mani es ação da
di e sidade cul u al eu opeia, é conside ada uma das maio es 24 o iciais e mais de 60 línguas
nacionais e egionais mino i á ias con endo da união, ou a pa e, os susci an es ba agens de
língua são uma dos p incipais obs áculos cons ui uma e dadei amen e in eg ada união. Po
causa deles pa icula men e so em de meno e udição e anciãos pessoas, meno es e egionais
ep esen an es de línguas mino i á ias. Assim o ma-se lingbinė sepa ação. Signi icadas são as
consequências das ba ei as linguís icas econômicas e sociais: não explo adas odas os me cados
comuns, de li e mo imen o de me cado ias e o ça de abalho, de pa icipação da população em
p ocessos polí icos, comé cio ele ónico o e ecidas possibilidades, e os cidadãos que as êm
di ei o a u iliza não as podem ap o ei a de idamen e. E pa icula men e a ual es e p oblema
o na-se na e a digi al. Randan e no as ecnologias, ais como au omucas edes neu onais,
apa ece manei a de ba ei as de linguagem ence em, po ém isso é impedido dispe são do me cado
de ecnologias de língua Eu opeia, pesquisas nekoo dinuo omo, insu icien emen e inanciamen os, e e na agenda de polí icas da UE a es as ques ões não é a ibuída su icien e a enção. Todas aquelas causas bem p oblemas e explica
RAMUN VASKELAIT. Semen ecnológicos le an am desa ios e p opõem manei as de os supe a |
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
4 eu opeu de língua na i a, no qual p e ê um comple o ins i ucinį, cien í ico, indús ia,
me cado e os ní eis do se o público ab angen es um complexo de ins umen os, adimąsi.
4
Na á ea de ecnologias de linguagem abalhando p o esso do Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica
da Uni e sidade de Vilniaus, padinho do desen ol imen o da in e ne na Li uânia, não só na Li uânia
in endimen os amėjan e cien is a habil. d . Laimu is Telksnys no ela ó io Rašy inė i saky inė
lie u ių kalba įp as oje i elek oninėje e pėse espondendo a p óp io le an ada a ques ão sob e a
5
possibilidade de sob e i e bilioniniame okeane, como bū inąsias condições de sob e i ência o mula o
bas an e conc e os abalhos: que eg as de esc i a e saky inės kalbos i echnicės bei p og aminės
popie iniuose dokumen uose i elek oninėje e pėje išlik ų aisyklinga lie u ių kalba, eikia
į angos, ansk iba o ių, que saky inės kalbos ga sus pa eik i ženklais lie u ių saky inės kalbos,
leis ų nelie u ių ašy inės kalbos ženklus pa aizduo i lie u iškais ašy inės kalbos ženklais, o
inkančiais au oma inei lie u ių šnekos žodžių sin ezei. Assim se ia assegu ado que an o com
compu ado es, como com ele ones, ou as alan es ismanisiais coisas e obôs osse comunicada
egulamen iga lie u ių ašy ine e saky ine kalba, e nas Li uanianas ele ónicas eposi ó ios de dados
nelie u iški pe sonalônijos ossem ap esen ados aos códigos de ca ac e es da aš o lie u iškų e
al abe os o iginalos; seus a imas ozu se ia ap esen ado som į ašais, pada y ais eles dizendo nos
sons onemų da língua li uânica e som į ašais o iginalalo kalba.
Pa ies p o esso io e ou os especialis as do Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica egula es
šnekamosios Li uãos uso da língua no espaço digi al já bemokai p epa ado […] isso cla ha a a pa i
p imei a sen êia ŠNEKOS ATPAŽINIMAS IR SINTEZ[…] lei omas mensagens. (O e em odas as ou as
sessões da con e ência há pouca eminė i di iculdumai, an es sujei a elmen e e cons u i amen e
ap esen a di bami abalhos e nomeadas o ejo es a e as.) Em conjun o com ilologos Ins i u o
de língua Li uânia, Uni e sidade de Vilnius Faculdade de Filologia, Uni e sidade de Vilniaus Educação e
Uni e sidade de Šiaulė habil. d . L. Telksnio g upo de especialis as do Ins i u o de Ma emá ica e
In o má ica de Vilnius e da Faculdade de Ma emá ica e In o má ica ealizou em 20132015 um p oje o de
se iços go e nados (LIEPA). Seu esul ado se e se iços acessí eis a odos, o necidos egula iga
saky ine lie u ių kalba: ląs elės sanda ą escolas ajudando explicin is Pažin u as, com obje os
he i age UNESCO supažindinan is Ieško u as, comandos de oz pe mi indo compu ado į e paiešką
aldy i
4
S udija Language equali y in he digi al age. Towa ds a Human Language P ojec e seu esumo em inglês es ão
disponí eis publicamen e. Eles são ap esen ados no si e do Pa lamen o Eu opeu (h p://www.eu opa l.eu opa.eu
a g hink ank/en/documen .h ml? e e ence=EPRS_STU(2017)598621), po ém ex o a p oduzi ou a aduzi pa a
ins não come ciais só pode se ob ido com o consen imen o do Pa lamen o Eu opeu.
5
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Apž algų“ sky iuje.
RAMUN VASKELAIT. Smenuais ecnologias le an am desa ios e p opos as manei as eles encidas | 5
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Valdy u as e Na šy u as, eg as das línguas li uanas magan is Auxbininkas e Ta u as e blliesiems
des inado compu ado inis sin eza o ius, lei ando ex o na ec ana compu ado io. Jun amen e c iados
se iços de in aes u u a: lei o de ex o ele ônico, páginas da in e ne ab ição p og ama de ozu,
li uãos shnekos econhecimen o eniklis, glasynas, egis os de oz labo a o ija. A ody ų, nuhecida
6
mui o, po ém L. Telksnys, con ando jun amen e com o mesmo ins i u o P ojek ų sky iaus Padė is.
Pe spek y os, esses abalhos inicia amio só como du ų p a ė imą lie u ių šnekamaja galbai en a em
y esniuoju specialis u Gediminu Na icku pa eng ą p anešimą Lie u ių šneka aldomos paslaugos.
ele ônica espaço. Como esul ados do p oje o o ela o es a a inclinado a menciona não an o
c iados se iços, quan o empenhadas sulydymo impo ância dos conhecimen os disponí eis
in o má icos e ilologos, ambém exemplo impo ância a ab ican es e o necedo es de se iços
mos adas possibilidades de u ilização de se iços man idos . Ac ualmen e su gindo bas an e u gen e
a e a, encan ando já não an o c iado es de ecnologias de linguagem bem como plė o ojs, mundine
di ecção da á ea ecnológica inspecionan e cien is a conside ê obo s inclusão em p og amas de
ensino, mas an es disso ainda e p epa ação de p o esso es.
Só como a os p a ė imą p oje o LIEPA abalhos į a dijo e Vilniaus uni e sidade p ojec os che e
d . Aud ius Valo ka. No p êmio Tolyn de Gu enbe go p udos p eso: lie u ių šneka no as ecnologias
(bend aau o is G. Na ickas) ele a i mou que nes e momen o lie u ių šneka in o macinėse
echnologijose es á em panašio si uação, como há 30 anos, quando o am esol idos lie u iškų
diak i inių ženklų kompiu e ijoje u ilização ques ões. Tal si uação incen i a a oma -se seguimen o
dos abalhos p oje o LIEPA 2. Nes e já iniciado execu a p oje o o esul ado de e se soluções
in aes u u ais: 1 000 ho as de gêmeos li uanos, 3 000 pala as de gêmeos li uanos econhecedo ,
obulesnis sin e izado de gêmeos li uanos. Se á c iada e de no os se iços: ilhos de decisões
capėjimas ugdan is humanoidinis obo as, pessoa kon ak ų mobiliajame ele one adminis u as
ozu, axi išk ies u as, in e ne naujienų lei a u as, in e cabalbinis comunicika o ius, ab angendo
lie u ių e kinų línguas. No en an o como mais impo an e esul ado no ojo p oje o p e is o
possibilidade na u al šneka in e agi com as coisas (mobiliaisiais ele onais, planše ėmis, ismaniaisiais
elógios, obo ais), da comando de oz humana e en ende suas espos as.
Ou o ep esen an e do Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica docen e Pijus Kaspa ai is no ela ó io
Lie u iško balso kompiu e inės sin ezės p esen eis e pe spec i as (com aau o is Uni e sidade de
Vilnius Faculdade de Ma emá ica e in o má ica assis en e d . Gin a as Ske sys e lek o ė
6
Elas são mais de alhadamen e desc i as In eg uados ecu sos de língua li uanas e aš ija no
si e Raš ija.l : h ps://liepa. as ija.l .
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Skai meninių echnologijų keliami iššūkiai i siūlomi būdai juos į eik i | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ma ga i a Beniušė), pau kęs ilmado ma e ialá
7
e si es da in e ne , ilius a o p oje o
Du an e LIEPA c iou possibilidades de u ilização do sin eza o : sin e izado u ilizado du an e 2014 m.
ea ų es i alį Si enas ody ą spek aklį Remo e Vilnius (juí os, execu an es jun amen e e papel de
a o es, caminha am Vilniaus uas po ausines ou indo sin á icos ozes); pa e dos pe iódicos on-line
(lzinios.l , ukininkopa a ejas.l , ilnius.l , del i.l ) podem não só le -se, mas ambém escu a ; Vilka iškio
au obusų na es ação de oz sin é ica leem anúncios pa a passagei os; o se iço de ap op iação de
ex o RoboB aille pe mi e qualque documen o ex ual se au oma icamen e con e ido em a qui os
de áudio; ik o e é apês e em li uano alan e obô humanoides NAO k i ė isi a es and Li uânia no
e en o de ap esen ação dos países da UE o ganizado em B uxelas, declama a K is ijono Donelaičio
Me us na con e ência da Seime em que a A kalbės obo ai lie u iškai? Nomeando u u as
possibilidades de u ilização da sín ese de oz, pelas quais implemen ando já egada ce os passos, P.
Kaspa ai is mencionou a įga sização de a igos em si es que ac uam baseado Linux, assis en es
i uuosos, lancandês ou bebidas no pa que pode ão o e ece o mó el endimen os au omá ico MIO
mobile kiosk.
nou as ês sessões ap esen a am abalhos, p incipalmen e elacionados com as es o ços de
p ese ação da língua esc i a, ce iu a imp essão de que de diccioná ios, ex ynos, bases de
dados, ka o ekas ans e indo pa a o espaço digi al cada ez mais se ai pa a al digi alização
da linguagem, que pe mi i ia usa os ecu sos da língua não só aos consumido es e
pesquisado es, mas e aos p og amas de ecnologias da linguagem, à in eligência a i icial. Tal
di ecção es a égica, ak ualêjança à in eligência a i icial azendo cada ez maio a anço, an o
8
em a igos na imp ensa, an o e nes a con e ência en a izou es a ega de linguagem A.
Sauda gas. Nas eses ap esen adas à con e ência ela p esc i a assim: o desen ol imen o do
in elec o a i icial con e ge pa a um híb ido pa idal, no qual edes neu onais co espondem a
mecanismos não-conscien es de cé eb o, e um modelo conscien e de p o o a ua adicional,
chamado de in elec o a i icial simbólico. O mesmo ale e às ecnologias da linguagem, se as
en endemos como mecanismos da linguagem no cé eb o humano ( i osas línguas) modelos.
Po an o, cada lingubinė comunidade ob iga a cuida , que as ecnologias de linguagem,
co esponden es simbolís ico a i icial in elek ą (chamadas aisyklėmis g įs os p og amas)
de alhadamen e e p ecisamen e e le issem oda a sanda da língua na i a, e neu oninių edes
sel imokai osse c iado um con eúdo da língua na i a (i da cul u a na i a) ambien e.
7
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Apž algų“ sky iuje.
8
Po exemplo, no a igo Fulgu a plango, publicado no dien aš Be na dinai.l ala: ko Google neišsp ęs, publicado nos
(h p://www.be na dinai.l /s aipsnis/2012-12-05-algi das-sauda gas- ulgu a-plango/91787), s aipsnyje Gim oji
Li huanian žinios (h p://lzinios.l /lzinios/Mokslas-i -s ie imas/gim oji-kalbako-google-neissp es/246316).
RAMUN VASKELAIT. Skai meninių echnologijų keliami iššūkiai i siūlomi būdai juos į eik į | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
An ajame kon e encijos posėdyje SKAITMENINIAI LIETUVI KALBOS IŠTEKLIAI, ap esen ando um no o
p oje o execu ado ins i u o da língua Lie u ių, i gi eig a, que as on es linguís icas, kylan
naujiems po eikiams, iššūkiam i lūkesčiams, kis i: u i u iis de no os ecu sos linguís icos,
ideologias e concepções, ku is sensos, ingenie ia de concei os, di e sidade de possibilidades de
in o mação, e c. Deiman ės Bud iūnai ės, di e o a do depa amen o de in aes u u as de
assun os comuns, pe gai i ame no ela ó io E. ala ino ação do uso(si) de ecu sos de linguagem
digi al ap esen ado um no o p oje o do ins i u o, sua execu ado jun amen e com di e o e Jolan a
Zaba skai e e Ne code p ojec os che e Ski man Še mukšnius, na e dade é da an ecesso a
p oje o de digi alização de linguagem. Tuoka oi con íguinada 11 unicalbios e d ikalbios dicynos bem
como 5 ka o ekos e assim c iada Li u ians lingua ecu sos in o macinė sis ema, e no o p oje o já
9
p e ende não só in eg a no os ecu sos, mas e c ia ecnologias, soluções, u ankius ecu sos
seman inei pa sea chkai ealiza , seus esul ados isualiza , se iços ecnológicos pa a
consumido es c ia Paieška pala as inkle, E. inkoda a, E. conce os e E. conselhos. P esume-se
possibilidade de ecu sos adap a em pa a ins de ma ke ing, o necendo públicos e p i ados
se iços ele ónicos, ambém ga an i um maio acessibilidade de e amen as de azidas de
pala as e conselhos de linguagem na in e ne , c ia possibilidades edes de pala as de línguas
li uanas liga com mais de 200 ou as edes de pala as.
Rūpinimąsi pa a a in e ne á já inundados ecu sos da língua li uanas u ilizaçãoimo mos ê e duas
ep esen an es do Ins i u o da língua Li uânia ap esen adas bases de dados, das quais uma
in eg ada em Li uânia de ecu sos in o macinę sis ema, e ou a p epa amasi in eg a . das línguas
Lie u ių naujažodžių duomenyno iniciado a e c iado a do Ins i u o Lie u ių kalbos Bend inės kalbos
y imų cen o che e cien í ica abalhado a d . Ri a Miliūnai ė ku iamą bazę desc e eu como
ixsuo i e leksikog a icamen e desc e e XXI a. início do idioma lie u ių naujažodžiams ski ą
10
in e ne žinyną, po ém seu ela ó io e elou que o assun o a ual da sua c iação é bene bene bem
cuidados dos usuá ios des e duomenyno. pa a isso, adap ada paqueca segundo i ula es pala a, uma
no a pala a, o igem, o iginal, o ma o iginal, a ian es de o og a ia, domínio de consumo, alguns
especialingesnius a ibu os, segundo uma no a pala a pa a ojusio signi ica i o humano ou seu
au o us pa o é, e endo em men e sepa ados g upos-al o de consumido es, c ia-se expandidinė
paieškos sis ema. Suspe i ação an o dadosynu, quan o no asžodžiais g ande, ais como p oblema
a é ago a mencionada só é o que que os dados a i ados pelos consumido es nespėjama p ocessa . Po
ou o lado, siun ões gausa paneigia du
isuomenėje gajus mi us – kad lie u ių kalba mi š a i kad žodžius ku ia kalbininkai. Vis dėl o
9
In o macinė sis ema dos ecu sos da língua Li uânia ap esen a-se ende eço h p://lkiis.lki.l /home.
10
Pa a línguas Li uanianas naujažodžių duomen://yną pa enkama ad es h pnaujazodziai.lki.l .
RAMUN VASKELAIT. Semen ecnológicos le an am desa ios e p opõem manei as eles encidos | 8 d .
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Dai a Mu mulai y ė, ambém abalha i Bend inės kalbos y imų cen e, comunicime Naujažodžių
da ybos mokslinių pe spek y (Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyno a ejis) siūlė pasi ūpin i i
didesnio des e duomenyno p a a umu aos in es igado es da língua. Pa a isso de e ia adap á-lo
adequadamen e. Siūly a naujažodžius žymė i indeksais jais ixa doa iño pa e da pala a básica da
linguagem, doybos pama o paki imus, analogias, e imo azendo papel do naujažodį, ne ipinės
da ybos ap aškas e k . P anešėjos obse ėjimu, en a i a isso aze e elou desses no asžodžių
da ybos enômenos, que são maža e i i ou mesmo ne i i de odo.
Nomeando ou o duomenyno Li uânia localo a džių geoin o ma ional base de dados da compilação,
11
Ins i u o Li uânico de línguas Bal ų kalbų e a dyno cen o de pesquisas uncioná io cien í ico sênio
d . Laimu is Bilkis ambém mencionou an o obje i os p á icos, i. e. egula es a osenos ensino,
an o e pesquisas de linguagem ( al como ambém a p ese ação da língua e scąlaid). Que es a base
o ien eja-se e em usuá ios da língua, e em y ėjus, indica paise sea ch e possibilidades de
ap esen ação de in o mações: in o mações sob e localo a džius pode pesquisa po nome, giminę,
núme os, ki čiuo ę, da ybos būdą, kilmę de aco do do undamen o da pala a pe encimen o à língua e
kilmę de aco do do undamen o da pala a pe encimen o leksinei g upei, e na á ea de localo a dzis
analisa ap esen amos localo a dzis de odos links ki čia, o igem e da ybos. Pa a a base inundada ce ca
de 25 000 unidades de locais. Já cuidada e po algumas uniças: in eg ando base a em Li u ians language
esou ces in o macinę sis emą, c iadas e e ências a ou o localo a dį, de qual iškomasis o iginęs, a
Li u ians pa žų duomenų bazėje esusiuį asmen a dį, de qual localo a dis o iginęs, a his o inius
egis os do localo a džio Is o inių ie o a džių duomenų bazėje. Ainda p e is as in e ações com
bend ine ou a mine leksika, especialmen e seman inas, da ybinas e lokalines, po ém mencionada alguns
p oblemas não só gausa de locaiso á ios, mas e inanciamen o agmen škumas.
Aki aizdų poslinkį do dados da língua acumulamen o à sua u ilização paieškų odė e eks ynų
ling is ikos ep esen an ų di bami abalhosi. Na e ça eunião da con e ência TEKSTYN
LINGVISTIKA na Li uânia es es abalhos p incipalmen e abalhando ep esen an es da
Kompiu e inės ling is ikos cen o mokslininkai ka u su Bal ijos pažangių echnologijų ins i u o
Uni e sidade Vy au as Didžiojo ap esen a am dois p oje os g upais, e elando a p ocu a de
ano a ex os e assim u ilizá-los pa a pesquisas de linguagem e ou os ecu sos de linguagem.
Ap esen ação do ela ó io do g upo E ikos Rimku ės, Agnės Bielinskienės, Loïc Boizou e And iaus
U kos , p epa ada pela p imei a equipe de ep esen an es da linguís ica de ex os, ap esen ado o
12
ex o mo ologicamen e ano ado MATAS e o ex o sin ác icamen e ano ado ALKSNIS. Teks ynas
MATAS p epa ado 1 mln. pala as eks yno pag indu, Ši bazė à disposição e ende eço
11
h p://lkiis.lki.l /lie u os- ie o a dziu-geoin o macine-duomenu-baze.
12
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Kalbos echnologijų“ sky iuje.
RAMUN VASKELAIT. Smenmenuais ecnologias le an am desa ios e são p opos as manei as eles
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
encidas | 9 aplicados modelos es a ís icos, ele ano a usado o ano a o mo ologico p epa ado do
Cen o de Kompu e ná ling is ikos. ALKSNIO ano ação g įs as au omá ico mo ologico e sin axinio
ano ação p incipais, aplicado sin aksinių dependomidades modelis. O p oje o execu ado pelo segundo
g upo de cien is as E ikos Rimku ės, Agnės Bielinskienės, Loïc Boizou, Ie os Bumbulienės, Jolan os
Ko ale skai ės, Tomo K ila ičiaus, Jus inas Mand a ickai ė e Lau os Vilkai ė e elou que, ano a us
Del i.l ex o, passa a se acessí el a a ual me odologia de c iação de conjun os de pala as
cons o iá ias da língua li uanas esc i as, de colocações de pala as da língua li uanas. Teks yno
undamen ado cons i uído em base de dados de conjun os de pala as pe manen es sob e conjun os
in enciona ap esen a g ama icana, lexína in o mações, a osenos eqüência, ex o ub iká,
conco danso exemplos e pan. Ac ualmen e há na base ce ca de 2 700 lemų e mais de 35 000 kai ybinių
o mų.
P ác icas possibilidades de u ilização de ex ynas e elou e Vilniaus Uni e sidade de Li uânia
depa amen o de língua Gin a ės Judžen y ės e d . Vilmos Zubai ienės p epa ado ela ó io
Teks ynais pa em i akademinių azių y imai: o malioji s uk ū a i seman ika. Resumindo lig olinos
en a i os ex os de base a pesquisa a linguagem da ciência, ap esen ado e dos p óp ios au o es
execu ados p oje o, pelo qual, com base na Vilniaus uni e si e e pa a esse p opósi o c iado S uden ų
aš o da bų ex o, p e ende esp ei a a es u u a de azios acadêmicas e a semân ica. U ilizando
ma e ial exyno e ealizados esul ados da pesquisa, se á cons i uído acadêmica linguagem azių
są adas, p a a us de á ios es udos pakopų e especialidades es udan es.
A qua a sessão da con e ência AUTOMATIZUOTA KALBOS SANDAROS IR TEKST ANALIZ e elou ainda
mais complexas possibilidades de u ilização de no as ecnologias à análise da linguagem. Vi ginius
Dadu ke ičius, engenhei o do Ins i u o de Ciências Aplicadas da Uni e sidade de Vilnius, no ela ó io
G ama ica da língua Li uânica num código abe o digi al no mundo esumiu os nu eic os do
13
p og amado Vy au as Zinke ičius do Ins i u o Li uânico de Línguês, ap esen ou uma ce a slink į
analizės s i ies da bus, be eik du dešim mečius bu usius nepamainoma i ienin ele mode naus
Kalbos mo ologia no âmbi o do es udo desc e eu duais iles, ab o ma de ex o A a ual g ama ica
kompiu e inės mo ologijos s i yje, ku ią leido pasiek i Hunspell pla o mos panaudojimas.
da língua Li uana e os ex os da Uni e sidade de Vilnius, Vy au as Didžiojo e do Seimo da República
da Li uânia. P anešėjo a i mação, de odo insc i a ap oximadamen e 5 000 g upos de eg as
ende eçá eis, selecionada sob e 170 000 lemes. Vencendo lemų a anką, apsi imo a só egulamen iga
mode na língua li uânica. Disse ela ado , es e mo ológico analisado co e amen e
13
Pagal p anešimą pa eng ą s aipsnį ž . Bend inės kalbos šio omo „Kalbos echnologijų“ sky iuje.