BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
L'is i u o delle lingue Lie u ių
CHAKI DABARTINJE LIETUVI (RAŠTO) KALBOGE ESMINIAI VOZŽIAI: skolinys chaki, seman ica,
kons ukcija, colo e, ocynas, eks ynas.
ANOTATIJA Ques o a icolo ogge o leksema chaki. Aimslas sulla base Daba inės lie u ių kalbos eks yno
(DLKT) ma e iale, išsiaiškin i chaki seman iką a uale nella li e ių aš o kalboje e la sua pag indu,,pama y i
chaki spal ą. Le denominazioni dei colo i engono esamina e aspe o sin assinio-seman inio. Lo s udio mos ò
che è possibile pa la e di pe einamuosius e di (žolės) e udi (žemės) chaki a spal ius. Paaiškėjo, che
nell'a uale linguaggio li uani chaki nomi dei colo i usa i e a ian iamen e, e opoziciamen e. Ques o ela i i al
ipo della cos uzione (a ibu inė s. p edika inė) e (o) seman iniu colleglumu (na ū alus s. a i iciinis
daik as).
ĮVADAS. TEORINS PRELAIDOS
Spal a, sulla base dell'accademico dizzyne della lingua Li uania (LKŽe) o ni a di ques a de inizione di
pa ola, è egimas onas luce. Besse e in insecamen e lega a con l'umano ma ymo, o ma ymo
uni e salija (angl. seeing uni e sal, plg. concep o SEEing), essa domina di e si ami scien i ici
1
app esen an i: isiologi, psicologi, isici, chimici, dailė y ininkus, kalbininkus. Ques i ul imi in a i
aspe i aspe i dei nomi del colo e s udiano sia all'es e o, sia in Li uania (ž . Biggam, Hough, Kay,
Simmons 2011; Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 178179; G i ėnienė 2017: 136137 e là la le e a u a
gausiai ci a a).
Ques o a icolo o b j e k a s nome del colo e chaki. Ty imo i ks l a s chia iaiškin i chaki seman iką
nell'a uale lingua Li uanea ( aš o) e il suo pag indu,,pama y i chaki colo e. Keliami u ž d a i n i ai:
2
con on chaki de inizioni in dic iona i di singole lingue e s udi dei nomi dei colo i; enendo con o di
ques o e sulla base del ma e iale della Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT), de ini e la a uale
lingua li uana chaki signi ica o; se i i chaki a oseną nel compoon e e nella ase; iden i ica e
possibili sinonimi del suo; dal con es o de ini e chaki colo e. Nomi di ques a colo e nell'a icolo
1
Plačiau apie ai ž . Wie zbicka (1996: 78–82, 287–301) i en ci uojamą li e a ū ą.
2
Quando si pa la di pa ola come denominazione di colo e (angl. colo e m), esso segnala o pas i uoju š i u
(chaki), quando in menzione i è colo e (angl. hue) s ačiuoju š i u (chaki).
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale lie u ių ( aš o) colboje | 2 esamina i
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sin aksiniu-seman iniu aspe o. Quan o conosce, così chaki in lingue Li uanee non è s a o
s udia o. Ques o è un es o basa o ice ca. Ma e iale da in es iga e 409 sakiniai da Vy au as il G andejo
uni e si e o Kompiu e inės ling is ikos cen e suda y o DLKT
3
.
Teo icamen e pun o di i e imen o dello s udio si p ende Eka e ina Rakhilina (2007) e la sua e Galinos
Pa amei (2011) la o i insegna o app occio al colo e. Rakhilina (2007) si basa p incipalmen e Annos le
Wie zbickos (1990; da ž . 1996: 291) min imi, kad spal os konk ečioje kalboje nė a abs akcijos;
ela i e con izkiliimi (angl. salien ) pun o di is a cul u ale ealijim, ma e ializuojančiomis (angl. ei ying)
quel colo e. E noling is inei signi ica i i del colo e, o conce o, de ini ičiai, Rakhilina opinione, anche
impo an i sono cos uzioni (angl. cons uc ional-based amewo k), nelle quali è (può esse e) usa o il
nome del colo e. Analizza a il signi ica o del colo e a ibu i izio a osena nelle a ibuu ine e
p edika ine cos uzioni (plg.: chaki uni o ma e a nuo a e nuo a uni o ma e a chaki). Inol e, esaminando
la denominazione del colo e, ul e io men e si p opone di p ende e in conside azione il suo seman inio con
junglumą (angl. combinabili y) (Rakhilina, Pa amei 2011): spal ą eiškiančio būd a džio a oseną
i cosidde i ogge i na u ali o a i iciali (angl. na u al objec s su aces s. a e ac s) segnalinčiais
daik a a džiais (plg.:?chaki ke pės i chaki uni o ma). Secondo ques o è possibile s abili e la colo
4
ma e iizazione (angl. colo ei ica ion): le cose, che sono (gali esse e),,nuscol in i a colo e. Rakhilina
(2007: 367368, 375376; anche z . Rakhilina, Pa amei 2011: 121 ) sos iene che nuo ojo, al imen i pa lando,
seconda io (angl. seconda y colou e ms), la s ada denominazione del colo e nel sis ema della lingua è
ilgas. Visų pi ma, la sua opinione, il segno dis in i o del colo e si congiunge senza limi azioni con
dik a o džiais, segnalinčiais p odo i del la o o umano (angl. man-made a e ac s), i. i. ali cose si
a ibuisce il colo e è,,di b inė; uomo li così nudažè. Dopo di che il nome seconda io pe e biasi in colo e
denominazioni con na u ali ogge i, i. i. (mol o) limi a oi jun ai con obik a o džiais, žyminčiais obik us,
che quale colo e hanno da na u a; in ine senza limi azioni imamas usa e con u i i baik a a dzii.
Saulu ė Juzelėnienė (2001: 19), isnaglina a la seman ica degli a ibu i i signi ica i i del colo e,,XX secolo
li e ians poezijoje, s abilì che spal ų signi icazioni a ibu i i spesso jungiasi con daik a a džiais,
žyminčiais daik us, sono cui ca a e is ica colo e. Tu a ia, si dis inguono chia amen e due casi: (1) il
de en o e della ca a e is ica è da e o am e i ali colo e […] ... […]; 2) il de en o e della
ca a e is ica necessa iamen e è am e i ali colo i. Al i pa lando, uno dei daik ų colo e è ale da
3
DLKT p ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l . Medžiaga s aipsniui ink a 2018 me ų asa io, ko o
na u aia (žalia mėnesiais.
4
Pe più su na u alalių e a i iziali cose dis inzione c . Rakhilina, Pa amei (2011: 124) e là ci ojama a le e a u a.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale li e ian ( aš o) pa lando | 3 žolė), agli al i il colo e
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
o nisce uomo (žalia suknelė). Esis ono casi in cui il na u ale d'ogge o in senso ampio il colo e
di e isce dal suo ipiško colo e denominazione (plg. zalia a lė). Rakhilina (2007: 375376) con Pa amei
(2011: 129) sos iene che p incipalmen e il nome seconda io del colo e iene usa o con daik a a džiu
colo e (plg. chaki colo i uni o ma), successi amen e p amaišiu modelį pasida omas kai spal ą
( a ian iškai) imamas a o i be jo (plg. chaki uni o ma), kol pagal kalboje y aujan į da ybos
eiškian is būd a dis (plg. *chakinė uni o ma). Au o ėsia a en a anche a ques o: se il secondo
nome di colo e jun a si con daik a a džiais, segnalinčiais us ai le e di ke pės esp.?chaki
na ū alius daik us, ku į laiką ka u a ojamas i senasis, ki aip, pi minis, spal os pa adinimas (plg.:
ke pės).
A icoli nell'app occio s u u ale al signi ica o combina o con cogni i y inio. Qui engono analizza i i
appo i ecip oci delle pa ole nella combinazione e nella ase e gua da a, quale in o mazione essi
signi ica i, i. e. quale e balizzia o chaki conce o come consape olezza dei consuma o i della lingua
glūdin i chin an i in o mazione conce uale, con enu o di pensie o, s a egia (plg. Jakai ienė 1988: 4243,
5794; 2010: 1718, 4546, 50). Su di esso si po ebbe pa la e del cosidde o linguaggio pasaulė aizdį come
5
comp ensione del con enu o issa o negli elemen i linguis ici; una ce a ik o ės in e p e azione nel
linguaggio (plačiau ž . Guda ičius 2007:
10, 2009: 1117, plg. Wie zbicka 1996: 13, 15 e lì ci a a le e a u a). Al o e os, come sa à
6
is o ul e io men e, chaki conce o nel linguaggio Li uaneo non è sa i as
e nocen inis. Nella ice ca applica e analisi seman iche, s u u ali, desc i omassi,
compa a i e me odi.
1.BENDRASIS TIRIAMOJO L'OBJETTO DIPRESO:
CHAKI VOODYNUOSE IR SPALV PAVADINIM TYRIMUOSE Būd a dis chaki comune bo oinys in mol i lingu, in
Li uaniano a i ia ęs pe icina, icine e (o) al e lingue da lingua pe sı, do e khak signi ica zemė,
pu as. Nei diziona i in e nazionali di pa ole (TŽŽ1 1985: 83; TŽŽ2 2007: 188) chaki de inè de ini o come
A siž elgian į ai, oliau žiū ima šio žodžio eikšmės ne ik lie u ių, be i la ių, usų, lenkų,
okiečių, anglų kalbų žodynuose bei spal ų pa adinimų y imuose.
us ai žals a colo e; di ale colo e essinys o d abužis. Aiškinamuosi nei diziona i della lingua li uani
chaki appa ì ecen emen e. Jį come nekai omą būd a dį, eiškian į us ai žals a (spal a), Plg.
Ru ko skos, Sme onos, Sme onienės (2017: 22) us ojamą e miną mondoimmagine in linguaggio (PVK).
5
6
Il conce o e ling is ine del conce o si basa e, ad esempio, sui la o i di Ju ija S epano o (1997), S e lana
Te minoso a (2000), Valen ina Maslo na (2001). Da c . en ci ojamo le e a u a.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale lie u ių ( aš o) pa oje | 4 o niscono Bend inės
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
lie u ių kalbos žodynas (BŽe). A e mia a denominazione del colo e non esis e nell'accademico
dizzyno della Li uania (LKŽe) e Daba inės lie u ių kalbos dizzyne (DŽe). Leksikai spi oje Kalbos
pa a imų knygelėje (KP4 (L1) 2005: 36) chaki, come eng iną s e imybę, iene p opos a di cambia e
7
compoiniu us ai žals a (spal a). Nei supple i e co e i dei lessico Kalbos pa a imuose (KP4 (L12)
2013: 21) chaki iene conside a o come seconda io a ian e della no ma, combininys us ai žals a
(spal a) p incipale (neu alusis). Sinonimiškumo pag indu dal DLKT s udiimui sono s a i seleziona i e
sakiniai su us ai žals a (ž . 2 sky ių).
Kaimyninės la ių kalbos dic iona i chaki (la . haki) de ini èizza o come žals ai uda (la . zaļganb ūna)
(LLVVe; LVVe) o us ai gel ona, us ai zalia (la . b ūngandzel ena, b ūnganzaļa) (MLVVe) colo e; di ali
colo i essinys. Nel 2006 usci o nel diziona io della lingua la ia (LVV 2006: 334) chaki iene o ni o come
gels ai o žals ai pilkš ai uda (la . dzel eni ai zaļganpelēki b ūns). Sulla base ai chia imaisiais dicodici
della usų, ques o ( us. haki) è us ai g ealia ( us. коричневато-зеленый) (SRJ 1984: 746; TSRJe), us ai
g ealia con g ku ( us. коричневато-зеленый с серым) (TSJeRJ2e) oppu e pilkš ai g ealia su udu
a spal iu (SRJ 1988: IV: 590) colo e. Nel linguaggio lenk. khaki) signi ica pilkš ai zalią (lenk. kolo
sza ozielony) (DSJPe), pilkš ai us ai zalią (lenk. kolo sza o-b ązowozielony) (SJPe) e gels ai us ą
kolo (lenk. kolo wyblakły żół ob ązowy, płowy lub sza o-
8
b ązowo-zielony) (SOJPe); okios spal os audinį.
Vocodini in lingua V edeschi ques o da inglese pascolin o būd a dį ( ok. khaki kaki) de inìzia come
žemės udą ( ok. E d a be, e db aune Fa be) (DW 2000: 705) o us ai gels ą ( ok. ins Gelbliche
übe gehendes E db aun) (DUDEN 2007: 917). Pa la dell'inglese chaki ques o žals ai o gels ai us a
9
(angl. a dull g een-b own o yellow-b own colou ) (LDOCEe), žals ai o us ai gels a (angl. A dull
g eenish o b ownish-yellow colou ) (OXFORDe, plg. CONCISE 1995:
10
744) o gels ai us a, a ol e a en i g eals ą a spal ì (A d ab yellowish-b own dus -colou ;
11
some imes wi h a g eenish inge) (DC 2003: 223) colo e; di ale colo e essinys o d abužis.
7
Veng ina ques o,,mos a che il alu a o enomeno non è is i ui o come no ma del linguaggio gene inè: è eng ino
come già neno minis e none u in is p ospe i e oppu e anco a neno minis, insu icien emen e s udia o ed ecc. (KP4 (L1) 2005:
11).
8
Plg. lenkų kalbos chaki sinonimus: mo o, aly uogių, pilkš ai zalia. P ieiga in e ne :
h ps:synonim.ne /synonim://khaki.
Pilkš ai e de come chaki sinonimo o ni o e DSJPe.
9
Plg. : B aun on de Fa be euch e E de (DUDEN 2007: 331).
B aun goldgelb (DW 2000: 293).
10
,,Dull [a]s ega ds colou s, dim o indis inc ; lacking in b igh ness o i idness. Synonyms include:
obscu e, la , d ab, [...] blu ed, gloomy, colou less (DC 2003: 142).
11
,,D ab: Dull b own o g ey colou ; o a dull ligh -b own o yellowish-b own; lacking in colou . Also oli e
d ab (DC 2003: 142).
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale linguaggio lie u ių ( aš o) | 5 Visi a e che la de inizione
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
chaki della lingua lie u ių è più s e a; ali signi ica i chaki i o a o anco a diziona i di lingue la ie e
ussi. Kaimyninės la ian lingua būd a dis chaki ha p incipalmen e po enzialių signi ica i i. Ques o colo e
cop e di e si e di, ma oni oppu e gel onos a spal ius. Secondo de inizioni semplice (chaki) e compos o
12
(p z., us ai žals as) (angl. simplex o complex lexemes) i nomi di colo e sono sinonimi. Sin assialmen e
compos o il nome del colo e è a ibu a dino compoinys (BJ), il cui p incipale dėmen o è dis in i i di
13
signi icazioni del colo e linksnių zals as, zalias, us as, udas o gels as, gel onas, dipendomasis colo e
14
eiškian ys p ie eiksmiai zals ai, us ai, gels ai o pilkš ai. Fondamen almen e dėmeniu del connu o
passan e būd a dis signi ica y aujančią (pag indinea) colo e, dipendomasis p ie eiksmis accon
būd a džiu eiškiamos colo e del colo e į. Secondo la base colo e e onal io appo o, a liepian e
a ibu a dinio compos o p incipale e dipendomąjį dėmenį, a ibu a džio chaki de ini i si dic iona i
desc i enoje 1-oje abelle a. Qui di en a impo an e ques o, se (kaip) nel linguaggio di e enzia i
singoli chaki signi ica i. Ad esempio, cui chaki signi ica o u ima omenyje, quando, digiamo, si sc i e Haki
k āsas d ēbēs ģē bušies pasažie i (MLVVe). 1 LENTEL. Būd a džio chaki de ini i ys diziona i
P iklausomasis BJ pa ola, eiškian is colo i a spal į Pag indinis BJ pa ola, Žals ai gels ai (anglų k.) o
gels ai (la ių, lenkų, anglų eiškian is y aujančią spal ą
Pilkš ai (lenkų k.) o pilkš ai us ai
Ve do c usco
( usų, lenkų k.) Rus ai (lie u ių, la ių,
usų k.) Žals ai pilkš ai (la ių) o
Rudas us as
k.)
žals ai (la ių, anglų k.) Rus ai (la ių,
Gel onas gels o /
okiečių, anglų k.) Žals ai (anglų k.)
Nekai omas chaki è denomina i o: pas iccia o da ale colo e p odo o del la o o umano essu o,
siu inio eiškiančio daik a a džio chaki (chaki ( okios colo o i essinys) > chaki (spal a) >
*chakinis (-ė); plg.: bo do ( ynas) > bo do (spal a) > bo dinis (-ė); sabėlis (smulki, bi i zemė (pagal
12
Plg. :,,The desc ip ion o a wo dʼs meaning may wa y, legima ely, in comple eness o m one wo k o ano he , bu i
should no di e in i s basic con en . A,,de ini ion is mean o ep esen he u h abou a wo dʼs meaning
(Wie zbicka 1996: 259).
13
,,Simplex lexemes ha e meanings, which canno be de e mined om in e nal componen s. They all ha e o
had noncolou physical-objec senses in addi ion o colou senses (Whi e 1990: 188).
14
,,Seconda y colou e ms ei he ha e o ha e had polysemous en i y colou ela ionships. I he colou e m has
bo h en i y sense and colou sense, i is a anspa en colou e m (Casson 1997: 232 , da z . 1994: 6).

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 6
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
DŽe)) > colo e di sabia > sabėlinis (-ė)). Ques o a ibu a dis, come seconda io denominazione del
colo e, è co ela o con qua uia p ima i nominazioni dei colo i (angl. basic colou e ms; plg.
15
con ensional colou ): e di, ma oni, gel oni e g igi.
Ap a iama amsi colo e (angl. da k colou ;
16
plg. dull, g ab colou ) è mišy a da due
( udi e e di, g igi e e di, gialloni e ma oni, e di e gialloni) o io (g icchi, ma oni, e di o e di, gialloni,
ma oni) colo i; en a in una diapazone di e de, ma one e ( oppu e) giallo. In al e pa ole, chaki iene
assegna o a uno dei p incipali conce o di colo i. Al conce o di e de chaki a ibuisce la ice ca ice
dei nomi dei colo i in lingua le onese Ani a Roze (2005: 123 ; plg. 2018: 233). Le denominazioni dei colo i
ussi desc i e in a i aspe i e i lo o ca aloghi cos i ui i Aleksand as Vasile ičius, S e lana Kuzneco a
e Se gejus Miščenko (2005: 180) a e mano che chaki, a e a a esso al linguaggio usso alla ine del XIX
a. nella a uale lingua ussa g imai pilkš ai us ussi di colo e e de ( us. диапазон оттенков
серовато-коричневато-зеленого цвета; o plg.: se o a ozeleleniy s g ijazno-giel im o encom ( . p.:
123); chaki de inizione NTSSRJe; SRJ IV 1988: 590; TSRJ2e). G e a aly uogių, balos, ži nių, salo inės e al i
nomi di colo e e de chaki mini Julija Zolniko a (2009: 89). Ai nomi di colo e ossa chaki, in inglese
a kelia usį XVIII a., a ibuisce Hen ika Flo én (2005: 9, 25). Più p ecisamen e pa lando, chaki, essendo a
il ma one e il e de, è più ma one diapazone ( . p.: 25, 37) (plg. chaki de in ì LDOCEe). Au o ė ale
conclusione ece basandosi su 20 esponden ì sondaggi senza isualizazione (s imulo), do e gim akalbių
17
e a chies a, che colo e a liepia una o al a pa ola. È nella a uale pa lanza Li uana chaki è una eikšmis?
Tenendo con o del a o che ques o agg edi o è skolinys, e menziona e dizionali sue de inizioni in al e
lingue, suppone che i consuma o i delle lingue li uanee chaki possano pe cepi e similmen e, come e degli
al i linguaggi. Keliama p esuppos o che delle a uali lingue li uanee chaki, ol e menė a, può a e e e
al a (-ų) signi ica o (-ių).
15
Apie pag indinių spal ų pa adinimus a ski ose kalbose i jų su okimą plačiau ž . p z.: Be lin, Kay (1969);
Wie zbicka (1996); Ha din, Ma i (1997); Flo én (2005); Roze (2005); Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko (2005).
16
chia i e scu i colo i più ampie Si Wie zbicka (1996: 288 ).
Da plg. DLKT asi:
(i) Niū ios chaki spal os sienos, s alas, ašomoji mašinėlė, spin a...
(ii) Vilkėjai buodą odinį š a ką, gol ą di colo e scu o (be ods chaki).
17
,,Fo khaki he classi ica ions a e di ided be ween b own and g een, wi h a majo i y o hi een su eys
ma king khaki as b own (13/20). Six ca ego ise khaki as g een (6/20), and he e is one ma k o whi e (1 (Flo én Zalias
2005: 25–26).
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale lie u ių ( aš o) calboje | 7 1ame
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pa eiksle is o chaki colo e a secondo una di le sue sinonimiche denominazioni us ai
g ealia. In ques o chaki p e ale il e de, o g olės, colo e. A causa inse miusi a ma oda,
18
o caš ono, du pių, e a, leggio, cioccolado o pan. (ž . 2 pa eikslą), lei ha us ą a spal į.
19
Se nei maišom si pa la a in colo i che p e ale il uda, e il e de è meno, ede e (ii) zals ai
20
udas chaki.
21
22
23
1 PAV. Chaki spal a
Così come plg. :
(i) Rus ai g igia
24
(ii) G ossa uda
25
18
come zolės (apie colo i), BŽe), che g ess colo a o (DŽe); ali colo i come g olė (LKŽe). Būd a džio g ealias de in yse
žolė minima in u i i menė i diziona i di lingue la ian, usų, okiečių, anglų.
19
Ruda come cas ono semeplos (apie colo ą), cas ono semeplos colo i
(BŽe). Plg. : A en e colo e cannizzi, ghe e del ca è, spelog giлудja (NTSRJe).
20
Ruda che u pių colo e (DŽe). Plg. : udo amsiai gel ono (LKŽe). ,,I belie e ha <...> b own can be hough o as
he colou o he g ound [naked ea h]; o a leas as ha colou which is likely o make people hink o he
gound (Wie zbicka 1996: 327).
21
B aun on de Fa be euch e E de (DUDEN 2007: 331). B own he colou o ea h and o wood (DC
2003: 70).
22
B own as o da k wood o ich soil (CONCISE 1995: 166).
23
B ūns quello, kam ha, piem., šokolādes, g auzdē as ka ijas k āsa (LLVVe, LVVe, MLLVe).
24
Spal os pa eikslėlis as as Google aizdų na šyklės paieškos laukelyje į ašius us ai žalia i g een chaki.
Rašan l'a icolo così ice ca a e degli al i pi u aslėlių colo i illus a i.
25
Spall os pi u aslis o a o ia Google immagini d'insa šyklės paesškos campo nello sc i ošius la iškai zaļganb ūna.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nella a uale lingua Li uanea ( aš o) | 8
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 PAV. Ve de e ma one secondo p o o ipą
26
2. EMPIRINĖS MEDŽIAGOS ATRANKA IR SKIRSTYMAS
Come sai a, esamina e chaki seleziona a essyno pag indu. Dal 1992 m. ino adesso c ea o DLKT la
maggio pa e cos i uisce sc i y ine, spesso edaguo e, di di e si gene i: publicis ikos, g ožinės,
neg ožinės o adminis a i inės li e a ū as, kalbos eks ai. Pa e di lo o sono e s ini. DLKT esempi
della lingua saky ine sono pochi.
Nella DLKT es endès ine paieškos laukelį inse šius chaki a link i sakiniai con lui. Tenendo con o della
possibile sinonimiški à dei nomi di colo e, nei diziona i menė i composi i nomi anche a le i pe la
ice ca. Ad esempio, paieškos laukelyje į ašius us ai da ila a le i esempiozi su di e si o mų us ai
žals as (-a) zalias (-a) gels as (-a) gel onas (-a), į ašius žals ai su žals ai us as (-a) udas (-a) / / e pan.
U ilizza o paes sea ch c i e i coincide. Secondo chaki zaqulausà DLKT o a o 101 esempio. Quelli che
ip ojasi, s udiimo non sono con a i. Secondo us ai zapklausą DLKT o a e ispe i amen e 202
esempi, į ašius pilkš ai 192, e žals ai a ba gels ai 282 e 475 casi. A aendo a enzione a al i diziona i
linguis ici o ni o
26
P o o ipo kalbinės bend uomenės ben conosciu a na u a ealija, iconosciu a come scleidėja di colo i
(Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 179; anco a a ques a ques ione plg. Wie zbicka 1996: 289290; Guda ičius
69).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 9
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2009: 66 chaki de inizione e da endo p elaidà, che la seman ica chaki delle lingue li uanee o se icina ai
dic iona i dei menziona i linguaggi, da pilkš ai, us ai, žals ai, gels ai modelli paeiliui a le i e di e se
o me di menziona i nomi di colo i composi i (žals ai udas, gels ai udas e e c.). Dal as à 1252 esempi di
ice ca seleziona i 409 sakiniai con minimaliu con es o (300 segnali secondo DLKT conco danso eilu ės
plo į), do e engono u ilizza i discussiamieji semplice e sudė iniai nomi dei colo i: 96 sakiniai con chaki, 61
sakinys con us ai, 69 sakiniai con pilkš ai, 114 esempi di su gels ai e 69 con žals ai.
Secondo il colo e (nesc i o la sua sod umo (angl. sa u a ion)) analisiei im i sakiniai 2oje abelezza
scompa s y i in base a ciò, se il nome del colo e iene usa o da daik a a dinio compos o (DJ) o più
sakinio lygmeniu. Pagal spal os sod umą duomenys išskleis i 2a len elėje. Sakinio lygmeniu kiek
spesso usa i composi e sod esnių colo i nomine. Tu a ia, da o il ela i amen e piccolo nume o di
esempi, si iene opinione, che sod umo del colo e non abbia essenziale in luenza del nomeamen o
compos o del colo e a osenai combinazione di pa ole o asi. Spallo i nominazioni più spesso
engono u ilizza i all'a i aggio ca a e is ica a ibui o unzione. 2 LENTEL. Nome o dina io e
composi i di colo e
Denominazione
( u i
20 (45,5
pe cen o) 44 linksnių e giminių p edika iškai) nume o o me
o a i
di colo e Sakinyje
Junginyje
pe cen o) 24
(daik a a di-
(54,5
Chaki 91
(95 pe
cen o) 5
(5 pe cen o) 96
Rus ai (žals as) e de
8
pe cen -
o) 2 (20
Rus ai (gels as) Žals ai (gels as) gel onas gel onas Žals ai ( us as) udas signi icazioni būd a džio
p edika ine a osene casi us ai e lias piu os o co eliuo ų con gaik a dinio combininio chaki
škai,
Pa yzdžių 37
(72,5
de inimo da iklis è a i izio daik ą žymin is daik a a dis (plg. 2729 sakinius). In al i a ibui ine e
colo i (plg. 3033 sakinius). DLKT ali esempi di come chaki colo i ka osas, ka osas sono chaki colo i
pe cen o) 14
(27,5
pe cen o) 51
Pilkš ai (žals as) e de
pe cen -
o) 10 32 (76
pe cen -
Pilkš ai ( us as)
o) 10 (24
pe cen -
o) 42 16 (59
ma one Gels ai ( us as) ma one
pe cen -
o) 11 (41
pe cen o) 27 64 (56 pe cen o) 50 (44 pe cen o) 114 (80
oppu e lunghi chaki colo i aisko is, aisko is ilgas, chaki colo i, non (plg. 20, 2324 sagyni). Semplic ojo
18 (72 pe
cen o) 7
(28 pe cen o) 25
Del o ale:
286 (70 pe
cen o) 123
(30 pe cen o) 409 (100 pe cen o)
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 16
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
chaki a osena è limi a i a, quando si pa la di na u aliali cose. Quindi più spesso chaki pe cepi a come
ale us ai e de, con cui una pe sona può cosa nu(si)dažy i (anche plg. 34-ą sakinį), e chaki e us ai
g ealias sono sinonimi, quando signi ica colo e di un ogge o a i iciale (da ede e. ul e io men e).
27) Mama a siduso e calinko da a ola es an i indus. No, Nes a. So che è di icile, u a ia,
inché le cose non s'usi a kys, nien e sa à. Puikiai josi con us ai gials imi kelnėmis (plg. chaki
kelnėmis) e ma škinėliais. Così non ones àiniga. 28) Lais as nono decennio del banchino cos ume
silhoue e aggio na o u ilizzando a ina i essu i. Odiniai š a kai, us ai colo i e di kelnės
(plg. chaki kelnės), p igludée silue ai, šiugždan ys bi i ma škiniai combina i con gausiai ma gin ai
kakla aiščiais. 29) G ažios e masinės scenes. Da e o a abo, che l'a is a iuscì da e colo i
a e almeno en ' ai žals ų a spal ių (plg. en esim chaki a spal ių). Cosa gi, augu o K on ai
successo e olle anza di ingegno. 30) Milda a sca dgiu del iume gua dando in us ai g ealią
andenį (plg.?žiū ėdama į chaki andenį, ma: gua dando in chaki colo i andenį), sca dis del iume
lėkš ėja, pe me easi in d ėgną pie ą, e me gai ė įb enda in aje us.
31) In me si in ilc a il e o e. Didžiulės bianchi occhi espuū usios e iššokusios, come didžiulės
pilna ys abipus šnipo. O DIOVE! Vandenį ekšnoja milžiniški [pabaisos] čiup u ai, essi iesiasi olyn e
i šun, us ai žals i e gli ūs (plg.: pabaisos čiup u ai, *chaki i gli ūs, ma: pabaisos čiup u ai, chaki
colo i e gli ūs), nusags y i čiulp u ais, egli jais mojuoja, aškosi, kelia sūku į.
Mus įsuka quel sūku ys. P o o a g ida e.
32) Del semplice ka oso co poun al oas, da šonų suplo as, ž ynai s ambūs. Sonai no malmen e
d'o o colo a e. Nuga a issigaubusi, amsi, us ai žals a (plg.: *ka oso nuga a amsi, chaki,
ka oso nuga a amsi, chaki colo i). Nei Du pingu in acquaeni le ka osai sono più scu e.

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 17
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
33) Consolida e š icchie e icicla e. An dei gio ani xakų aisinės kekės lunghe, an dei ecchi di
media lunghezza. Kekės ašis plona, esclinusi. Vaisko is ilgas, us ai g ealias (plg.: * aisko is ilgas,
chaki, bu : chaki colo i), plonos.
34) Reazione con concen a o sul a o ac is imi, 96 pe cen o. e anolio e 10 pe cen o e i (II) sul a o
solpalo solpalo nusidažė us ai e de colo e (saponinai) (plg.). i palas nusidažė us ai e de; nusidažė
chaki colo e, ma: nusidažė žaliai, *nusidažė chaki). 4.1.2. Apib ėžian chaki diziona i usų e polkų g e a
us a e e de iene menzion pilkš a. DLKT esempi di, do e sa ebbe consuma i junginiai pilkš ai us ai
g ealia, us ai g ealia con g ku o pan., nonas a. Tu a ia esis e ali, come 3537 sakiniai, do e u ilizza e
di e se pilkš ai o me di e de leis i ques o nome di colo e si conne a con chaki (plg. DSJPe). In al e
pa ole, se il colo e dell'uni o me, che ipicamen e pe cepi o come chaki, è e pilkš ai žals a, si può
i ene e che pilkš a sia (gali esse e) una di chaki a spal ių e anche en a in il e de chaki diapazoną.
Dall'al a pa e, la possibili à pilkš ai žals ą opposi e con us ai žals a le indica p esso di e si colo i
e di a spal ius, plg. : Vy as ilkėjo non pilkš ai žals ą, ma us ai žals ą chaki uni o mą,?Vy as ilkėjo
non us ai žals ą, ma pilkš ai žals ą chaki uni o mą (anche z . 38-ą sakinį). Agli a uali u en i delle
lingue li uane si dis ingue chaki e oly uogių žalią, . i. us ai žalią e pilkš ai žalią (plg. 3942 sakinius). 35)
30
Sape o che sono nugge a a. Pasukau a galios. Flossè linkčioio a si di e mi conoscami aikučiai, in
31
quando po a o le in on eškamba ì. Jaučiausi k ailai con pilkš ai e de sa ano ės uni o ma (plg.
chaki sa ano ės uni o ma) e ne equisi a, non così come medici e in e me e […] bianchi o anche puli o e
[…] ma oni uni o mi. 36) Uni o ma di cam liajino disegnio essu o. T iko ažiniai ma škinėliai, megz inis,
be e ė e zieminė iko ažinė kepu ai ė ne yškios pilkš ai gals i colo i (plg. ne yškios chaki colo i,
ne yški chaki), a alynė e di žas buodi.
30
Plg. ,,O icie sky e de [] da k se o-oli kowy (Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko 2005: 164). ,,O enok
p ima e na [] chia o blubo a o- e de o nonжнооливковый ( . p.: 154). ,,Oливковый [] цвета,,Oli e [] he
спелых оливок или пареной травы, желтозеленый ( . p.: 122, plg. 81).
yellowish-g een colou o un ipened oli es. […]...> Oli e d ab [] he oli e g een o US a my uni o ms (DC
2003: 278).
31
Plg. da aly uogių juodą DLKT sakinyje Pamilome agazzai ę dal quel acimecchio, quando la edemmo. I suoi capelli
spindėjo, o akys bu o juodųjų aly uogių spal os. – Be ės šeimoje bu o p ieš a aujančių mūsų sp endimui, – pasakojo
Loidas.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki a uale nella lie u ių ( aš o) pa liamo | 18 37) Dal isco da
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ha nuo o uomo oce, specialmen e da oce, laikysenos, da kie o, a si es ož o iso, ques o
cos, che g ažaus, in ine anche da pilkš ai žals o suo š a ko (plg. da lui chaki š a ko) sklido
kažkokios bangos, kokių nelabai p e e idaujame. Con ce e pe sone come a ques o, né
pasiginčysi, nei paside ėsi.
38) Kulka e a kulka, dalla quale po e i s iscu i o la o ene e, e due pa i s a ano una con o
l'al a, con assegna e con i p op i colo i osona e buoda o chaki e g akai e de, senza
d ip asmybių, o almeno anuome così a odè.
39) Il più scu o la sua onali à, il più a lungo sa à di esi p op i in e essi. L'oli uogių g eia è e de
e g igio miscela, quindi si i iene che p omuo a adimen o, inganno e sa iapgaulę, nenuoši dumą.
I à oglia ce ca e colpi.
40) Oda bal a į mels umą, ka ais su pilkai žals u aly uogių a spal iu (pie ie iškas ipas),
gli occhi d'oscu i à ma one o bluy, pilkš ai mels a, g igosi, u chio o nociu o di colo e. 41) Jašimas già
espi a a le eggia. Ž akių š iese ha osse a o gio ane g eikę di e a cac a e oli uogių colo e del
ipo. Palincusi sop a dubens lei inse nikusi senza suono di bo. 42) Da mele su le o, p esso pa cus ole,
abb in a due pilkš ai e li šiengaliai. Chio apuolii? chiede la mad e. Pe ienė da ė. Ve di, ma deliūs. Il
32
a o che a ali uogi e chaki g igia esama dei pe einamì casi, . i. pilkš a, us a, žals a può esse e
mischia i, indica 43-iame ase u ilizza o daik a a dinis compoinys pilkš ai žals a la sua nuga ėlė e
liepsnelės nuga os pa agione con eglė žie ė colo e. Da 3-io dipin o ede e, che nella ase minima
liepsnelės nuga ėlė da ik o è pilkš ai us ai žals a. 43) Solo liepsnelė semp e ae e ae i suoi
nesudė ingus posmus. Tupi lei da qualche pa e su un albe o secco. Immedia amen e ques a
chiulbuonėles non no e ai, pe ché pilkš ai gals a la sua spuga ėlė simile a eglė cie ę. Ma s à a olu o in
noi e p ieblandae suliepsnoyo la sua iniascol ė k ū inėlė. Ve a i a liepsnelė.
32
Plg. schieno colo e in lingua inglese. ,,Hay [] a ligh oli e g een (DC 2003: 198). ,,Oli e g een [] a
colou simila o oli e (DC 2003: 278).
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nella a uale li uania ( aš o) in lingua | 19
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3 PAV. Liepsnelės e eglės ba ie essa colo e
Pa lando di chaki nell'a uale linguaggio Li uaniano, ak ualūs di en a e 4446 sakiniai. In ques i asi il
nome del colo e oli ogių pilkš ai e lias cambiando in chaki colo i ede e con seman inio junglumo
(na ū alus o a i icialis daik as) ela i i cambiamen o e empo anei à c i e i. Tam in e p e a a
ik os aplinkybės gali pakeis i (pakeičia) p igim inę na ū alaus daik o spal ą; ji a si pe dažoma,
come più a b inė. Tipiicamen e A lan ico oceano (a al o co po d'acqua) è (su okiama) mazzynas,
pilkš ai e de colo e egli,,nusidažo de e min imic ci cos anze, ad esempio, 44-ame sen inyje
da an i emp ą, siaucian emp ai (plg. Anks yu uduo nudažė (žalias) pias chaki nei colo i; c .
anco a 30 ase). Analogamen e po ebbe esse e con blyškias auš as a ba nella 45 ase: colo i
ski ingu laiku y e ( y ais) ski ingose ie ose auš a (gali bū i) ma oma ski ingomis spal omis a
onal iais, i. i. pilkš ai žals a non ipiška e cos ami auš as a ba; lei chin a. sì, allo a i c i e i di
cambiamen o e empo anei à pe me e e gli occhi di I ene nel 46esimo sen enzi (pa)ma i chaki
pa yzdžiui, Nuo aikys ės I enos akys bu o (pilkš ai) žalios, o daba apo chaki spal os; Iš laimės
colo i, (pilkš ai) i occhi di I ene e di pasida ė chaki colo i (plg. nusidažė chaki colo e), ma?Se da
na ale gli occhi di I ene sono chaki colo i; ?I ena nacque chaki colo i acimi.
33
44) Nel sogno Rikiui appa ì, che bilkš ai e de A lan o acque (plg. *chaki A lan o acque, chaki
34
colo i A lan o acque), ale colo e nusidažę p ima emp ą, enne semp e nčiau mašina come
anga di inondazione, e lui come pasiu ęs en ino ap i e du eles.
33
Da plg. : Vi šu inė [plau ose pla užės, . y. ke pės] lakš ų pusė [y a] us ai o pilkš ai žals a (plg.?plačioji
pla užė è chaki colo i), sud ėkusi i skiai pažaliuoja (plg. sud ėkusi da osi chaki colo i). Ci o da:
h ps:www.del i.l /g ynas/gam a://misku-sa ano iai-k iecia-p isijung i-pazink-misko-ke pes-i samanas.d?id-
=63054274.
34
Plg. ques a colo i de ini ì in pa li ussi:,,zelenyj aj un [] se o-oli kowy (Vasile ič, Kuzneco a,
Miščenko 2005: 151).
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale lie u ių ( aš o) pa lò | 20 colo i auš oje)
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
45) Kai ėjau, bu o os po sep ynių. Blyškioje pilkš ai žals oje auš oje (plg. blyškioje chaki
essi a odè lyg gue a ugėliai, spbalusius ipiis, paniu ę išo in pundus laukiojančio ci ko
escanas.
46) In ecchia e à esse e ano già un po pabluki e, pe ò come g aziosamen e do e ano b illa e nella
gio inezza! O ena occhi e ano solo g kš ai e de (plg. e ano solo chaki di colo e, ma:?I ena occhi sono
semp e s a i chaki di colo e). Vai kus issi angè da mašina e pasilabino, a kiš o in mano enendo quei a maci.
4.2. Co eliazione dei nomi di colo e c als ai udas e chaki sen enza e compos o
Pag indo pa la e di zals ai udos, cop imen i e zals ai us ą, appo o dei colo i su chaki
duoda menė i la ians e ingles lingus dicodynai.
Spė i, che c als ai uda può esse e lega a con chaki, leis ų 47-as sen enze, do e segni di colo e con es i
p iski iamas d abužiui, i anksčiau minė a chaki i us os ko eliacija. Jei pla esni nei u imi
lo con e ebbe o, allo a sa ebbe possibile pa la e di ques o, che 4850 sen iniuose po enzių chaki iboja
menė i seman iniai e sin aksiniai c i e i. Nel 49esimo sen imen o a ojamà la cos uzione mačiau le
sue dieles, zals ai us as ocis sa ebbe possibile in e p e a e secondo 46-ą sen inio. No malmen e Ind è
occhio edo us u; ballando u a icino di lei idi che Ind è gli occhi sono (a odo) gials ai us os.
Di e so, che il soli o, occhi dei colo i (pa)ma ymas po ebbe esse e accon a o cos uzione šokdamas
u a icino pamačiau, che Ind è occhi sono chaki colo i. A causa di simili agioni seman iche 50ame
sen enza possibile di e chaki colo e delle mani o dal sakų mano e ano chaki colo i. Inol e, dalla 51o ase
si ede che po enzių chaki (spal os) uso può limi a e e al i c i e i s u u ali: de inamaisiais e
nede inamaisiais pažyminiais spalės as daik a a dinis junginys, do e sa ebbe non chia o, con chi chaki
(spal os) è seman i icamen e combina o (plg. skendėdamas chaki colo i aukš ažolės o skendėdamas
chaki (spal os) š iesoje). 47) Ques o i ole a di e signo è, con cui u abbas anza b e e danza, pe ché
lei pe agioni so ilių quella se a la e a mol o nege a. Lei ilkėjo žals ai us o a spal io megz inį (plg.
chaki a spal io megz inį) e udus džinsus. I suoi capelli d'oscu ūs, wau a i. 48) D iežai i ono in a idi, sole
in luoghi caldi (s epėse, o škuos, nelle mon agne ino a 1,5 km di al ezza). Rus a o zals ai uda (?chaki)
d ežo colo e a bene nasconde lo a pie e e e bie. D iežai i ono in coppie, no e nascêdendosi in
ca elli, so o pie eimi, so o kelmų gie e.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nella a uale lie u ių ( aš o) pa lò | 21 a i, mačiau ее
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
49) A ba šoku. Ind ė g įž elėjo į mane. Jos eidas – lygių, š elnių mo e iškų b uožų – bu o isai
дилес, жals ai us as akis (plg.: *mačiau ее дилес, chaki akis; mačiau ее дилес, chaki kolo вы
глаз) po oscsiomi blaks ienami. Tu bellissima, dissi e esei le sue spalle.
50) Nemmeno so, di che e à ques a donna, o se gio anilè di mia mad e e anzinè di nonelà, le mani
che lei smuos asi in šiu kščia d obinę p ijuos ę, gals ai udi come pušies šmynakos (plg. mani,
come pušies šmynakos chaki colo i), p ijuos ė dėmė a dal sakų, e blynai, che donna consuma a
šlaš ais, šlaiai pi piau... 51) Nusileju kai iuoju da da daimpi u, pe b endu up andinuubei b ai u ai,
skendosi g ass usolė, med ede a i šplynka e al i alumi (ges ai samskend ški (spalz) di lapis,
spendendo i lapis, spendendo i lapis di usolė), klimpando e dumblinging su i ami.
4.3. Denominazioni di colo e: us ai o b als ai gel onas, gels ai udas e chaki,
co eliazione sakinyje e compoinyje
Apib ėžian chaki diziona i di lingue la ian, polkų, okiečių e inglesi menziona us ai gel ona o
gels ai uda. Che che delle lingue li uanee chaki ha simile' signi ica o, mene a a capi olo 3.2.
Secondo sabio colo analogiją 5256 sakiniuose u ilizza i composi i nomi di colo e (gali esse e) a imi
pap as ajam chaki, cui a ibu inė o p edika inė a osena 5761 sakiniuose negalimà a causa
menza i seman inių c i e i. Al as o, 62-ame sen inyje (plg. anco a 39, 56 sen inii) ede e che, se
na u ale colo e daik o pe cepi a come nonas o i, essa può esse e eiškiama combininiu chaki
colo i.
52) Ramios us ai gels a colo i (plg. amios us as chaki colo i) a ol e così k ai inamai
su iska auksu, che anche k apą zagniaužia. 53) Raš ai silue iniai, semp e ienscol iai,
amsūs, išdės y i us ai gel oname one. 54) Esi luceiaplaukė, olkėjai gels ai us ą pal ą,
mankoje laikei amsų,,Bea bee maišelį. 55) Egli olkėjo la cosidde a Palm Bičo eilu è,
gels ai ma one di colo e, elegan iamen e pasiū ą, senza abejo, mol o b angią.
56) È e o, il bianco supe šelio colo e pe lungo empo i o gels ai us a.

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 22
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
57) Ques o in sos anza us ai gel onas shuo con buodu,,balnu. Tes a, gambe ino ai iunì e gomūnè,
in e io e liu ina liemens pa e e c ū inė è us ai gialla, e o ecchie ame ότερες us ai giallona di
colo e. 58) Ecco pakele e plazdena us ai gels as aškuo a el. A si ūpė su keliuko e
scompa e, pe ché spa nų apačia pilkš ai uda come e aė. 59) Kle o legna du a e issa. Essa è
gels ai bianche o us ai gels a di colo e, mol o g ažios ex u es, zippan i. Da kle o legne si
abb icano a dai, s umen i musicos, deco a i ie a binie.
60) En ambe le specie saliukių colo e iene bianca, k eminė, auksinė, aus a, žilai gels ai uda,
ispal ė (bie a, buoda e gels ai uda) e juodai gels ai uda. 61) Me ūglia di media lunghezza e
spesso e, legge men e eslinée. Jų žie ė gels ai uda, žals o a spal io, con pilkš u aškiniu
apnašu, len icelės smulkios, osi, us os. Lapiniai pumpu ai di media s ambude, kūgiški,
a silošę. 62) Fino a due mesi di e à essi sono pilkš ai žyd i, mėlynakiai, da e mesi il lo o pelilis
įgaina pilkš ai sidab inį a spal į, e gli occhi pasida o gels ai us os. La e a pelliccia e occhi
colo azione si e i ica solo o o mesi e à cuccioli. Ci sono e ques a azislè a maino, che
di e iscono solo cailiu.
Menziona a che in lingua inglese chaki può esse e sinonimico conjuniniui žals ai gels a. inse i e
ques a mišy ą colo e in po enzialius chaki a spal ius mažų almeno leis ų 63-ias sen enze, do e
ipicamen e con la e de ko eliuojan i žolė (in ques o caso, pi a) è g eals ai gels a di colo e. 63)
Užsi ęs epizodo iola la s u u a dello spe acolo, ma alla ine essa anco a nuskaid ėja: či pia
s i pliai, zals ai gels ame ione del p a o s anno due donne.
4.4. Colo nominazioni pilkš ai udas e chaki co eliacija sen enza e compoun e
Kaimyninėje la ie pa lando pilkš ai uda è (gali esse e) una di ca a e is i e gio chaki
signi ica o (ž . 4-ą pa eikslą). Pa la e di simile chaki signi ica o nel linguaggio li uani leis ų 64o
ase con es o e 5a immagine: la e a pilkš ai uda può esse e icina a nuanchi di sabio (ž . 28-ą
išnašą; plg. 25-ą sakinį). In base a ques o, chaki da osi inmanomas 6566 asiiniuose.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nella a uale lingua Li uanea ( aš o) | 23
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
4 PAV. Pilkš ai
35
us a e uda
36
5 PAV. Apa inės ka py ūnės spa nų pusės spal a 64) Š ai pakelėje plazdena us ai gels as
aškuo as bu e ly. A si ūpė su keliuko e ispa co, iska pęs. Pe an o e sop annomina o
nes spa nų apačia pilkš ai uda kaip žemė. Jo spa neliai okie keis i, lyg kas bū ų juos g ubiai
ka py ūne. 65) Žąsies plunksna i eleleis o lib oje. Con belle linee k in a ūbų klos ės. Spal os
us ame (plg. chaki) one.
šal os: mėlynas apsiaus as i pilkai žalias (plg. aly uogių spal os) apa inis d abužis pilkš ai
66) Vieddo dall'al a pa e della came a, ap e ian e e so jud ų, p ig ūs ą pe sone pe oną del
e o io, do e ico selezionka, e ul e io men e dunksančius niū ius pilkš ai udus ply ų ba akus
dunksančius niū ius chaki ply ų ba akus); isą ą eginį ainika o me alinė a ka su už ašu,
(plg. come solo a g ęž u in qui: ARBEIT MACHT FREI.
35
Spall os pi u aslis o a o pe Google immagini d'in en a io della paes sea ch nel campo insašius pilkš ai us a.
36
Spall os pi u aslis o a o ia Google immagini d'insa šyklės paesškos campo nello sc i ošius la iškai pelēki b ūns.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale lie u ių ( aš o) pa liamo | 24 Po enciali colo i
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
denominimimim pilkš ai us a i chaki ko eliacija 6566 sakiniuose es i uisce a be più ampio con es o
neaiškios signi ica i i chaki a osenos casi, ad esempio, 67-ame sakinyje. Sulla base della chia ezza
del linguaggio, degli economici p incipi, gene almen e le pa lan i e i ano ali a oseni. Può esse e e
così, che i consuma o i della lingua,,neaiškius chaki casi in e p e ano secondo ipišką chaki colo e
uni o mos g ealią.
T a ando a u o ciò che è de o, spiega ia che in senso ampioja chaki sono pe einamiei colo i di due
colo i. Secondo p o o ipà di colo i e de e uda chaki a liepia zolės e e e chaki. Ques 'ul ima
comp ende l'a icolo menziona i pale à degli s al i del sabio ( us ai gels ą, gels ai us ą, pilkš ai
us ą, gels ai žals ai us ą e paninį pl.; 68-ą sakinį), la p ima g olės a spal ius ( us ai žals ą o žals ai
gels ą; plg. 69-ą sakinį).
67) Inzeiki e! picchiai, e in came ì en ò Badis Vila das, in mano enendo chaki colo di
kepu aisę...
68) Pagamin a in u a skaid i, zals ai gels ai ma os colo os (plg. chaki colo os),
speci inio debpno odapo, su aukiančio ka oko saponio.
37
69) Apynių i kščios nupjauna e e djio ina e. Tasmanijoje alle apynių plan azioni sono cos ui e
speciali d io igli di isdjiū ę spu gai de e es a e gials ai gels i, nesuby ėję. Pe ché così
alu a o il apyno? Non c'è qualche al o sos i u o pe la bi a abba da e?
APIBENDRINIMAS IR IŠVADOS
Išnag inėjus 96-is a uali lingue sc i e li uane esempla i con chaki e li compa ando con po enziali suoi
sinonimi 313oje sakinių, isul ò che ques o cognome può a e e (š elni) (pilkš ai) us ai e de (spal a),
(š elni) pilkš ai (i ) o žals ai (i ) o gels ai uda (spal a) e (š elni) us ai o žals ai gel ona (spal a)
signi ica i. Secondo i e di e ma oni p o o ipą desc end in ai piú pe cepokiama e a chaki dis inu a
galima kalbė i apie pe einamuosius žolės i žemės chaki a spal ius. Pagal smėlio a spal ių analogiją
dal ipicamen e con la uni o me mili a ia colo e ko eliuojan i zolės chaki.
37
Plg. da sakinio, do e a causa di menziona i c i e i seman is ici chaki limi a o: Gels ai, žals ai, us ų a spal ių
[ . y. ies alapė aguo ė]. Ci uojama iš: h ps://www.del i.l /g ynas/gam a/misku-sa ano iai-k iecia-p isijung i-
samana pazink-misko-ke pes-i -samanas.d?id=63054274.
LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki nell'a uale lie u ių ( aš o) colboje | 25 Chaki colo e a pasakoma
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
semplicioju e (a ba) compos o nome. Nell'a uale pa lan e Li uaniano ques a colo azione nomi nomina i
engono usa i e a ian iamen e, e opoziciamen e. Ques o co ela i con il ipo della cos uzione e (o)
seman inio colleglumo.
Di soli o chaki (spal os) iene usa o con i daik us a i iciali ma cinčiais daik a a džiais (chaki
uni o ma, chaki colo walls), a amen e jun azi con daik a a džiais, pasakančiais na u alialus
daik us (chaki colo sandėlis; chaki colo osi speskoniniai pian i). Ques a ajai a osenai in luenza ha
empo anezza, cambiamen o c i iei (Ind ės occhi a odė om laimės pasida ė chaki colo i,?Nella
nasci a Ind ės occhi sono chaki colo i; *Ke pės chaki /). Seman ico compos o dei chaki colo e dei nomi
junglumo non limi a o.
Seman icamen e chaki può esse e non chia i. Comė ino denominazione del colo e
de in esissimo, più chia o.
38
Mol o spesso a ibu i o chaki a a ibu o daik a a dis ico compoun e, a amen e p edika y u
(Nauja uni o ma chaki). P edika y o posizionezione equen e chaki colo i (Sienos chaki colo i).
Nell'a uale pa lan e li uano chaki e chaki colo i possono esse e u ilizza i a ian iamen e con
a i iciali cose segnalinčiais daik a a džiais (chaki (spal os) pa e i). Junginys chaki colo i
dažnesnis.
Skolinys chaki žengia pi muosius įsi i inimo lie u ių kalboje žingsnius.
ŠALTINIAI
BŽe – Bend inės lie u ių kalbos žodynas: elek oninis a ian as. Vy . ed. Danu ė Liu ke ičienė,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2015. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l .
CONCISE – The Concise Ox o d Dic iona y, Nin h Edi on. Ed. Della Thompson, Ox o d: Ox o d
Uni e si y P ess, 1995.
DC – A Dic iona y o Colo , Ian Pe e son, 2003.
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. Suda ė Kauno Vy au o Didžiojo uni e si e o
Kompiu e inės ling is ikos cen as. P ieiga in e ne e: h p://donelai is. du.l .
DŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy iausiasis edak o ius S asys Keinys, 7-as pa aisy as i
papildy as leidimas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012, XXVI, 969 p.; elek oninis
a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: www.lkiis.lki.l .
38
Apie spal ų pap as ųjų i sudė inių pa adinimų aiškus i neaiškus (angl. anspa en esp. ague) g adaciją
plačiau ž . Smi h 2005 i en ci uojamą li e a ū ą.