scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

„Žodžių darybos vedlio‟ plėtros gairės

Abstract

Straipsnis skirtas supažindinti su Žodžių darybos vedlio (ŽDV) plėtros poreikiu ir galimybėmis. Aptariamos kai kurios ryškėjančios problemos, neišvengiamai kilsiančios pritaikant šį daiktavardžių darybos žinyną kitų kalbos dalių žodžių darybos duomenims. Pirmoji ŽDV plėtros galimybė – naudojantis esama duomenų bazės struktūra, pildyti žinyną naujais duomenimis, pavyzdžiui, darinių pavyzdžiais iš fundamentaliųjų lietuvių kalbos žodžių darybos veikalų, taip pat pastabomis apie darinių vartoseną, naujadaros polinkius ir pan. Kita galimybė – modifikuoti duomenų bazės struktūrą, prireikus kaupti kitokius, nei iki šiol numatyta, duomenis. Skirtingų kalbos dalių žodžiai (daiktavardžiai, būdvardžiai, veiksmažodžiai, prieveiksmiai) skiriasi darybos duomenų struktūra, darybos kategorijomis (kurie jas turi), taigi nepakoreguotas daiktavardžių darybos struktūrinis modelis kitų kalbos dalių darybai aprašyti greičiausiai netiktų. Be kita ko, būdvardžių darybos atveju dar iškiltų papildomų problemų dėl ją aprašant gramatikose nenuosekliai taikyto sinchroniškumo principo.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

„Žodžių darybos vedlio‟ plėtros gairės

Author: Daiva Murmulaitytė
Year: 2023
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.05
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2303/2381
Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
87
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
oRciD id: o cid.o g/0000-0003-3826-7272 moksLinių yRimų kRyP ys: pala as de da yba,
mo emica, leksikog a ija, leksikologija.
Doi: doi.o g/10.35321/bkalba.2023.96.05
VOODŽI DARYBOS VEDLIO
PLRosė gaiRės1
ESMINIAI ŽODŽIAI:
sinch oninė žodžių da yba, naujada a, da ybos p iemonė,
duomenų bazės s uk ū a, g ama ika.
ano ação o a igo des ina supozindiza com a necessidade de desen ol imen o e
possibilidades do Ve bo de Da ybos edlio (ŽD ). abo dam algumas das p oblemá icas
que su gem, ine i a elmen e que su giam aplicando es e daik a a džių da ybos
žinyną ou as pa es da língua das pala as da ybos duomenims. P imei a
possibilidade de expansão ŽD usando a exis en e es u u a da base de dados,
enche conhecimen o no os dados, po exemplo, exemplos de da inių sob e da inių
iš undamen aliųjų lie u ių kalbos žodžių da ybos eikalų, aip pa pas abomis
a oseną, naujada os polinkius e e c. ou a possibilidade modi ica a es u u a da
base de dados, p ecisando acum i dados di e en es, do que a é ago a p e is o.
pala as de di e en es pa es da língua (daik a a džiai, būd a džiai,
eiksmažodžiai, p ie eiksmiai) di e e da es u u a de dados do da ybos, das
ca ego ias do da ybos (que as em), aigi nepako eguo o daik a a džių da ybos
s uc u u iinis modelis de ou as pa es da língua da ybai desc e e g eičiausiai
ne ik ų. sem ou a ko, ca ac e a džių da ybos caso ainda su gil ų p oblemas
adicionais de ido ela desc e endo g ama icas nenuoseklamen e aplicado sinch oniškumo p incípio.
abs Rac he s udy aims o in oduce he need and oppo uni ies o he de elopmen o ha will
ine i ably a ise when adap ing his noun o ma ion manual o wo d o ma ion da a om o he
he Wo d Fo ma ion Guide (WFg). i discusses some o he eme ging p oblems
pa s o speech. he i s op ion o he de elopmen 1 a igo p epa ado do ela ó io, lec i y o
58-ojoje in e nacional na cien í ica con e ência p o . a u o uozolo G ama ika e pala as da yba
(la . G ama ika un ā dda ināšana), 2023 m. ma ço 1617 d. ykusioje Rygoje, Uni e sidade da Le ónia,
pag indo.
88DR beninė kaLba | 96 o he WFg is o use he exis ing s uc u e o he da abase o add
new da a, o example, examples o de i a i es and compounds om undamen al wo ks
on wo d o ma ion in Li huanian, bem como commen s on he usage o de i a i es and
compounds, new wo d o ma ion ends, e c. ano he op ion is o modi y he s uc u e
o he da abase o he WFg when i becomes necessa y pa a ecolhe da a ha a e
di e en om wha has been o eseen so a . Wo ds om he a ious pa s o speech
(nouns, adjec i es, e bs, ad e bs) di e in he da a s uc u e o hei o ma ion,
wo d o ma ion ca ego ies, among o he hings, so an unmodi ied s uc u al model o
desc ibing he o ma ion o nouns om o he pa s o he language would p obably no
wo k. in addi ion, he da a on he de i a ion o adjec i es would pose addi ional
p oblems, as he p inciple o synch onici y has been inconsis en ly applied in g amma o
desc ibe i .
Į a Das Žodžių da ybos edlys (ŽD ) é um digi al da língua li uânica
daik a a džių sinch oninės da ybos žinynas, uma dos ecu sos in o macionais
do idioma li uano E. kalba (h ps.ekalba.l /) se iços. es e sis ema do Ins i u o
do Li uânico Língua oi c iado 20182021 m., mode niza os e expandidos
an e io men e usado o sis ema in o macinę de ecu sos do Li uânico Língua
Lkiis. ŽD é uma das sis ema ino ações, jun amen e com Kalbos pa a imais
o mando g upo de se iços ele ônicos E. pa a imai. es e conhecynho
des ina-se apidamen e e sucus ai supozin a com da língua li ians
daik a a džių da ybos meios e essenciais seus da ybos dėsningumais,
desc i os XX a. segunda pa e da g amá ica. ele oi desen ol ido com base nos
dois Con empo âneas li uanas de língua e acadêmica li uanas de língua
g ama icais ap esen ados daik a a džių da ybos ap ašais, o denando a
in o mação que neles ap esen am em á ios aspec os p incipais (dados e
undamen os de da ybos, signi icados de da ybos, e c.). nessas g amá icas
ixou-se senokai in es igada e desc end ida sinc onizada daik a a džių
da ybos si uação acadêmica g amá ica o p imei o omas saiu 1965 m., e qua o
Daba inės lie u ių kalbos g ama ikos edição 2006 m., mas na úl ima já pelo
menos sob e daik a a džių da ybą, em subs ância su umpin ai ap esen a-se
a mesma in o mação, como e acadêmica Lie u ių kalbos g ama ikoje. po ém
ŽD são possibilidades e le i e mais ecen es, a ualidades da língua li uãs e
ca ac e ís icas ino ada as.
obje i o do a igo in oduzi com as possibilidades de desen ol imen o ŽD e b iskėjanças
p oblemas, su gissan ças sua iminas. buscando seu analisada es u u a de dados ŽD , sua
Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
89
adequadão, modi icação e adap ação adap ados no os dados, polinkia no ada os leksikos
lie u ių e seu e lexo numa esamoje base de dados, ou as pa es da língua (būd a džių,
eiksmažodžių, p ie eiksmių) especi ica de dados de da ybos. in es igando u ilizados
analí ico, sinc onís icas de pala as doybos análeses, desc i omasis mé odos. 1.
Inicialmen e mui o esumai dados sob e as possibilidades de paiseškos e ob idos o mação
Žinyno PLė Ros gaLimybės iR iššūkiai
paiseškos inclinmės po da ybos ins umen o e po signi icado. No p imei o caso, os
ezul a us2. a siž elgian į da inių o mą i seman iką, numa y os d i in-
ins umen os de da ybos podem se p ocu ados usando usando da inių classi icação
schema ou ins umen os de da ybos langelele (pi miausia escolhindo sua espécieį), ambém é
possí el imedia amen e p ocu a conc e čiõs ins umen os de da ybos, g a ando ela ou
seu agmen ão ins umen os de da ybos paieškos langelele. se á selecionada uma lis a de
meios de açanha co esponden e ao c i é io paise sea ch e nela selecionando a desejada
e amen a ab i -se a sua desc ição (ou uma das desc ições, ap esen adas po sepa ados
ko elėmis). as desc ições ap esen a am in o mação sob e da ybos unda e medidas
peculia idades, da ybos eigą, da inių exemplos e ou a. a segunda da ybos ins umen os
paeškos linkmė é seman inė. nes a di ecção ai-se, se domina da ybos ou leksinė seman ika, i.
i. da ybos ca ego iões, da ybos signi icações ou seman inių a ibu os dados, en ão
busca-se opcionando de lis as nas co esponden es caixelas. é possí el pesquisa
in o mações po á ios a ibu os, pa a isso essencialmen e des inada de alioji paieška, que
pe mi e escolhe mais a iados combinações de paiseškos a ibu os. ambém é mui o ú il,
que é possí el es ei a , p ecisa paisešką, mais uma ez p ocu ando já ecebidos
esul ados. Po exemplo, escolhendo os meios de azenda de nomes de luga (jos andama 61)
e endo que esses nomes podem basea -se em pala as básicas de á ias pa es da
linguagem, pode-se con inua a in e essa -se só po ei as com a pa i de açõesmajodzes
adicionalmen e indicando es a pa e das pala as básicas da linguagem, pi mi2 mais
de alhado e mu mulai y ė 2022: 912. E. da língua na seção de Ajudas ambém pode e
cu os ilmukus, que isualmen e espondem a p incipais dados paiseškos Pala as da
didybos edlyje pe gun as: como nele escolhe paiseškos linkmę de aco do da doybos
p iemonę; como escolhe paise sea ch linkm po (dedi os) signi icado; como il a a lis a po
meio de ab icação; como ealiza a busca ápida; como ealiza de alhada paisešką
(h ps://ekalba.l /ekaLba%20Pagalba; žiū ė a 2023-11-05).
90 benDRinė kaLba | 96 nis a lis a de ins umen os de da ybos se á suscu ida
a é 18. po im pode descob i -se que apenas cincoos ins umen os de
da ybos, com as quais de eiksmažodžių azem-se nomes de luga es, são
dã ios elas êm da iõs ins umen o de da ybos sinalį, segundo o qual paeixka
ainda e i icada. são os p e ei os -ykla (čiuožykla), -ynas ( ynuogynas), -ynė
(usnynė), -uma (dykuma) e galūnė -a (p ieplauka)3. 2. alando sob e ŽD
desen ol ą menė inas duas possibilidades. P imei a enche conhecimen o
com no os dados, usando a exis en e es u u a de dados, segunda modi ica
a es u u a da base de dados, se p ecisa acumula ou os, do que a é
ago a p e is o, dados.
2.1. No p imei o caso, p imei o êm em men e exempla es de da iniai pala as, ei o com os
meios de ação desc i os nes e gênio. 1ame quad oiksle is o dū inių, sudu ų de būd a džių e
daik a a džių, exemplos […] an e io men e ixsuo i e naujada ai. Da inos exemplos são a i os
e e ências em leksicog a ia on es (se da inys ap esen ado Bend inės lie u ių kalbos é
possí el pasižiū ė i que da inio leksinės eikšmės apib ėž į. nes e momen o ŽD da inių
žodyne (bLkŽ), Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLkŽ8e) a Lie u ių kal-
bos žodyne (LkŽe), naujada as – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne
(nD)), . y. paspaudus mėlynai pa ašy ą i pab auk ą da inį, a e iamas jo
s aipsnis ku iame no s iš šių lie u ių kalbos žodynų a ba duomenyne, i
pa yzdžių de g ama ikų dada só an o, quan o p ecisa da ybos dėsningumams ilus a , da
pala a da ybos eigai mos a . no p óximo u u o espe am-se causa odos os es an es
exemplos de da inhos de g ama ikas e undamen ais das pala as de da ybos eikalų (u bu is
1961a, b; keinys 1975, 1979, 1980, 1983; Paulauskienė 1994; Pake ys 1994 e k .), ambém ipiškiausius
naujada us de Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyno. O úl imo é cons an emen e p eenchido,
aigi e ŽD idealiu caso pode ia se p eenchidos pa alelamen e. en ão consis en emen e es e
aspe o beminyne acumulando p ecoesnios sinch oninos, an es do XXi a. começo ixuo as,
da inos e no ada os, de e ia su gi nemenka sua sancaupa e su gi possibilidade de escla ece
de conc e o de o ino em busca de in o mações sob e um ou ou o de o io de pala a,
ab iam-se seu desc ição de de o io, do qual se pode descob i o meio de o io, ca ego ia de
de o io, signi icância de o io e 3 al paupiapiscidade al ez u ilizou aos pesquisado es de
de o io de pala as, mas seu p i e e de o io de ex os ou edi o es.
Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
91
medidas peculia idades e ou a coisa. A úl ima ci cuns ância, elacionada
com conc e os pala as de da ybos explicação, pa icula men e ú il e
impo an e não só ap endendo ou ap endendo pala as de da ybos, mas e ela
pesquisando, aigi não só à mais ampla sociedade, mas e linguagem, da ybos pesquisado es.
2.2. conside á el quan idade de no a in o mação pode se o necida em
campos de obse ações. As ano ações des inadas à in o mação, de ido à sua
especi icidade não encaixkančiai em ou os campos de dados, elas podem
explica , po exemplo, não ipios casos de da ybos ou chama a a enção pa a
ou os impo an es assun os. As ano ações podem se de dois ipos 1 Pa . Dū inių de a ibu os e daik a a dzes exemplos

92
benDRinė kaLba | 96
sepa i o desc eo e beñd osios, inkanças alguns ce os daybos
monės ap ašams. kol kas šiais pas abų laukais aip pa naudo asi minimaliai,
ik p i eikus a k eip i dėmesį į kokį g ama ikose pas ebė ą ypa umą, galimą
p iekele iopą daybos in e p e ação ou pan. Po exemplo, a maio pa e dos
nomes de luga com o p e aço -uma é ei a de qualybinių būd a džių dese o
(iš dykas, -a), sausuma (iš sausas, -a), žemuma (iš zemas, -a). po ém oco e um
ou o, ei os de ou as pa es da língua pala as (aplincuma baseasi
p ie eiksmiu o no ou daika ejai são ap esen ados em sepa ada desc ição
a a džiu aplinka, dauguma – p ie eiksmiu daug, plakuma ‘plakamoji dalgio
dalis, dalgio ašmenys’ i šakuma – a i inkamais eiksmažodžiais). okie
des a apêndice, e esse a iby não ipoškumas explicado desc ição pos aboje,
lá esc i o ne ipiški ediniai ( emiasi ne būdžiais) (ž . ig. 2). se o p eciso
acen ua assun os, comuns a á ios desc ições da mesma e amen a de
aibas, eles são ap esen ados no campo de no as comuns. an ai mėsos 2 Pa .
ne ipiškų p iesagos -uma2 edinių ap ašo ano ações pa adinimų p iesaga
-iena ŽD em is ap ašus, dependomai da pa e do idioma da pala a básica.
Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
93
es a ca ego ia de da ybos ediniai habi ualmen e são ei os de
daik a a dzes (p z.: jau iena de jau is, kiauliena de kiaulė, s u iena de
s u is), ečiau de būd a džių (šal iena de šal as, -a, š iežiena de š iežias,
-ia), de eiksmažodž žinomesnis bene ik ske diena. na e cei a desc ição
des a p ecei a menciona-se e ou a in e p e ação da aiba do úl imo edino
(que ele pode se conside ado não de ca ne, e pelo nome do esul ado da ação).
e exis em duas obse ações ge ais, em que são o necidasà odos os ês
desc i os casos in o mações ac uais sob e os nomes dos peixes doidos a
on es (ž . Fig. 3).
bą su šia p iesaga bei okių da inių san ykį su no ma, duodamos nuo o-
ambém nos campos de ano ações pode ap esen a in o mações sob e mais
ecen es esul ados de pesquisas, chama a a enção a b iskêjanços no os
polinkios de da ybos. Po exemplo, em no o, u bū já sepa adoą, p eceagas
-iena da ybos ipą (plg. jo nals iena, skai meniena, in e ne iena,
dokumen iena, žodiena e ou os nD ixsuo us naujada us), consul. -iena1 3-iąjį
ipą 4 pa . 3 Pa . opiso e beñd osios ano aes (p iesagos -iena3 3 opisos agmen as)
94
benDRinė kaLba | 96
-iena1 aRDaŽoDinės yPa ybės uRė ojų
Pa aDinimai
1.: bd . no ícia, an iguena
2.: dk . ena ao mês
3.? : dk . jo nals iena, o umiena, skai meniena, žiniena
miliūnai ė (2022: 280282)
-iena2 ie os Pa aDinimai
: dk . bul, lini Viena
-iena3 meias
Pa aDinimai
1.: dk . ca ne bo ina, ca ne de po co; lašiena,
peu en a g ybiena, uoliena, madei aena
2.: bd . gel iena, chu eza
3.: ks. ca nicei o
4 Pa . P iesagų -iena da ybos ipos Pa a eles a enção se ičiau a aído ainda no
início des e século (p z., ju gi os mikelionienės (2002: 7576) num a igo sob e
analogiją das pala as da língua li uânica da yboje), aigi passou já su icien e
empo pa a que osse possí el undamen almen e inse a da ybos com es e
apésaga mudanças. no mais ecen e abalho de Ri os miliūnai ės (2022: 280282) ais
naujada as cau elosamen e a ibuem não a ca ne, e a dažodinės ca ac e ís icas
de en o es de nomes (daí, ou ai da p odução ca ego ia, adinasi, e ki ai,
homonyminei p iesagai), embo a p imei oio de ais naujada ų jo nalis as,
conside ado esol endo a pa i de a osenos šalų (sąsajs su mi yba, d ebučiais),
neabej e e ia-se à pala a pa iena analogija (ž inai 5.). nou u , po exemplo, agnės
aleksai ės (2022: 8990) disse ação, naujada as laik aš iena jun amen e com nemažu
bū iu ou os menkinamųjų, ge almen e com média, meios de in o mação
elacionados denominações condicionalmen e a ibuído à ca ego ia denominações
de mêsos. co que bom, no o ipo caso ainda de e ia paisco a p ecislesnių da ybos
signi icação o muloções, al ez si usianças mais p ecisamen e a ibui es es
naujada us a uma ou ou a oui mencionada da ybos ca ego ia. e, cla o, é p eciso e
em men e, que se a alia não uma, mas ês p ensagens homoniminês. ou o exemplo
nomeiamen os de aco do com o gêne o di e imen o do abalho signi ics pošingas do
gêne o animais, mas e pessoais. Po exemplo, com o apêndice -inas aze auklinas,
kyčiai. naujieji p iesagos -inas i galūnės -ė ediniai pa adina ne ik p ie-
Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
95
ba akudinas, y inas, undinas, es elainas ou com galūne -ė budelė, kunigė, na cizė,
š iesulė, ka ei ė, išmin ė e k . (ž . 6 ig.). po an o, à ŽD inclui em não só es es
ino ada as, mas ambém a no a sob e no a da ybos polinkį, 3. O p incipal obje i o
ŽD , insc i o na in odução que o ap esen a, ajuda as mon anhas, quando eles
susijusį su paki usia da ybos eikšme.
que em in oduzi na língua li uânica um concei o no o e se ge a no as pala as4.
bos a o ojams pasi ink i inkamiausius žodžių da ybos būdus i p iemo-
ais consumido es de e iam se mais ac uais a in o mação de daik a a dzes azias
espe á el, p incipalmen e pa a eles p eocupė ų pasida y i 4
h ps://ekalba.l /zodziu-da ybos- edlysapie/%c5%bDD %20%c5%bDod%c5% e%c5%
b3%20da ybos%20 edlys%20(%c5%bDD ) (žiū ė a 2023 11 23). 5 Pa . naujada o
laik aš iena a osenos exemplo (nD)
102 benDRinė kaLba | 96 amb azas saulius 2011: Būd a džių da ybos
aida, ilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
amb azas y au as, sližienė nijolė, aleckienė adelė 1974: alguns
ques ionamen os de mo ologia das línguas li uanianas s a s y inų.
Bal is ica 10(2), 177186.
ba auskai ė Dalia 1985: Da ybinė pala as de análise, šiauliai: šiaulių k.
P eikšo pedagoginis ins i u o.
DLkg 2006: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. . amb azas, 4-as pa ais.
edi imas, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas. Džeulskienė
judi a 2001: nomes de pessoas, eiškiami eiksmažodiniais mobiliaisiais
daik a a džiais (subs an i a mobilia). Ac a linguis ica li huanica 44, 5569.
gi denis aleksas, Žulys ladas 1973: Li u ians kalbos g ama ika, i, ii, ec.
Bal is ica 9(2), 203214. jakai ienė e alda 1973: Veiksmažodžių da yba
(P iesagų ediniai), ilnius: ilniaus . kapsuko uni e si á io edi ybinis
sky ius. kazlauskas jonas 1965: mokslinė lie u ių kalbos g ama ika ( ec.:
Lie u ių kalbos g ama ika 1, ed. k. ul ydas, ilnius: min is, 1965). Pe galė
10, keinys s asys 1975: P iesaginė lie u iškų e minų da yba. Li u ians
172–176.
kalbo y os ques ões 16, 756.
keinys s asys 1979: galūninė lie u iškų e minų da yba. Li u ians
kalbo y os ques ões 19, 155183.
keinys s asys 1980: An esdėlinė lie u iškų e minų da yba. T abalhos da
Academia Mokslų da TSR da Li uânia. a sé ie 4(73), 6983. keinys s asys 1983:
Lie u iškų sudu inių e minų da yba. Li uá io linguo y os ques ões 22,
70123. keinys s asys 1999: Bend inės lie u ių kalbos žodžių da yba, šiauliai:
šiaulių uni e si e o leidykla.
kuosienė monika 1986: Mo eminė analizė, šiauliai: šiaulių k. P eikšo
pedagoginis ins i u o.
Lke 2008 Lie u ių kalbos enciklopedija, pa . k. mo kūnas, ed. . amb azas,
2-as pa iksl. e suplemen . edi imas, ilnius: ins i u o de publicação de ciência
e enciklopedijas.
Lkg 1965: Lie u ių kalbos g ama ika 1: Fone ika i mo ologija (daik a a dis,
būd a dis, skai a dis, į a dis), y . ed. k. ul ydas, ilnius: min is.
Lkg 1971: Lie u ių kalbos g ama ika 2: Mo ologija ( eiksmažodis, p ie eiksmis,
dalely ė, p ielinksnis, jung ukas, jaus ukas, iš ik ukas), y . ed. k. ul ydas,
ilnius: min is.
LkŽin Lie u ių kalbos žinynas, sud. P. kniūkš a, kaunas: š iesa, 1998.

Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
103
mikelionienė ju gi a 2002: analogija lie u ių kalbos žodžių da yboje.
Po enciniai i okaziniai da iniai. – Ac a Linguis ica Li huanica 46, 73–80.
miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. início:
sis ema ika i pokyčių k yp ys, ilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Doi:
h psdoi.o g/10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai. mu mulai y ė Dai a 2022:
Ve odžių da ybos edlys à mais ampla comunidade e especialis as. Li uânia ala
17, 824. acesso na in e ne : h ps://www. luz.
zu nalai. u.l /lie u iu-kalba/a icle/ iew/31437/30396.
Pake ys an anas 1994: Akcen ologija 1: Daik a a dis i būd a dis, kaunas:
Paulauskienė aldona 1983: Li u ias linguagem mo ologias apyb aiža,
kaunas: š iesa.
Paulauskienė aldona 1994: mo ologia da língua Li uânia. Pascai os
li uanis ams, ilnius: ciência e enciklopedijas publikla. Paulauskienė aldona
2007: Li u ians kalbos mo ologijos pag indai, kauu bu is incas 1961a:
nas: echnologija.
Daba inės lie u ių kalbos galūnių da ybos daik a a džiai. Kalbo y a 3, 2760.
P ieiga na in e ne : h ps://www.zu nalai.
u.l /kalbo y a/a icle/ iew.523/18/17723 ( e is o 2023 m. ou ub o mês).
u bu is incas 1961b: Daba inės lie u ių kalbos sudu inių daik a a džių
da yba. Daba inė lie u ių kalba, ilnius: als ybinė poli inės i mokslinės
li e a ū os leidykla, 65121.
aleckienė adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ika, ilnius:
ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas.
ecebida 2023 11 27
Adop ado 2023 12 06
DAIVA MURMULAITYTĖ
He guiDeLines FoR He De eLoPmen oF He WORD FORMATION GUIDE summa y he
digi al Li huanian noun synch onic wo d o ma ion manual Žodžių da ybos edlys
(Wo d Fo ma ion guide, WFg) is one o he e-se ices o he Li huanian Language
Resou ces in o ma ion sys em E. kalba (e-Language). his manual is designed
p ima ily o help language use s o c ea e new wo ds. o da a cole ado in he WFg
allows us o choose he mos app op ia e pa e ns and means o noun o ma ion,
o i is nouns ha a e needed, as o en as no , o name new he second op ion o
he de elopmen o he WFg is o modi y he s uc u e o he da abase i i
becomes necessa y o collec da a di e en om wha has been o eseen so a .
104 benDRinė kaLba | 96 concep s coming in o he Li huanian language. in he u u e,
i would be wo h ex ending he WFg o make i e en mo e aluable, bo h o he
gene al public and o esea che s in he ield o wo d o ma ion. he e a e wo
possible ways o de elop he WFg. he i s op ion is o add new da a i s ly,
examples o de i a i es and compounds o he manual using he exis ing da a
s uc u e. a he momen , he amoun o such examples p o ided is jus enough o
illus a e he pa e ns o wo d o ma ion and show he p ocess o i . as numbe
o de i a i es and compounds in he manual g ows, so will he likelihood o inding
ou he o ma ion o a pa icula wo d o in e es . he WFg will likely be used e en
mo e widely and equen ly as a esul . a lo o new in o ma ion can be p o ided in
he commen ields. commen s a e designed o in o ma ion ha , de ido à sua
speci icidade, não é cobe a po o he da a ields, and can be used o explain, o
example, cases o a ypical wo d o ma ion, o o d aw a en ion o o he
impo an issues such as he la es esea ch, eme ging new wo d o ma ion
ends, ecommenda ions on language no ms, e c.
an unmodi ied s uc u al model o noun o ma ion o desc ibe he o ma ion o
o he pa s o speech (adjec i es, e bs, ad e bs) would p obably no wo k. he
cu en lis o wo d o ma ion ca ego ies could pe haps be supplemen ed in some
cases (wo d o ma ion ca ego ies a e di e en o di e en pa s o speech).
Howe e , o e bs, a single da a ield o de i a ional meaning da a would p obably
no longe su ice: he e a e g oup de i a ional meanings widely used alongside
ca ego ical de i a ional meanings in he desc ip ions o e b o ma ion. Wo ds in
di e en pa s o he language di e in he s uc u e o hei o ma ional da a;
o example, e bs ha e some su ixal a ia ions. some challenges will p obably also
a ise because g amma does no always closely ollow p inciple o synch onici y in
i s desc ip ion o he o ma ion o adjec i es. No en an o, dados de o mação de
pala a pa a á ias pa es de discu so se ia ú il não só pa a as necessidades
p á icas de sociedade, mas ambém pa a pala as li uanas e as elações
sis emá icas en e os meios de o mação, e al ez p edize as endências e
pe spec i as do desen ol imen o de o mação de pala a.
scien i ic esea ch as well. collec ing and s uc u ing hese da a in one sou ce
would make i possible o see a mo e gene al pic u e o he o ma ion o
KEYWORDS: synch onic wo d o ma ion, new
wo d o ma ion, means o wo d o ma ion,
s uc u e o da abase, g amma .
Dai a Mu Mulai y ė. Žodžių da ybos edlio plė os gai ės
105
DAIVA MURMULAITYTĖ
OKJI DARYBOS VEDLIO PLė Ros gaiRės esuma digi al da a ual língua li uana
daik a a džių da ybos žinynas OKJ (ŽD ), como uma das on es in o macionais da
língua li uana E. sis ema de se iços, oi c iado p incipalmen e com o obje i o
ajuda os usuá ios da língua, que desejam aze no as pala as. nele acumulados
dados pe mi e escolhe os mais adequados daik a a džių a ybos modos e meios,
pois p ecisamen e daik a a džių ge almen e p i ecia, po exemplo, em língua
Li uânica indinhas no os concei os in oduzi . po ém, pensando em u u o, se ia
con enien e ŽD expandi , pa a que ele osse ainda mais ú il an o à sociedade em
ge al, quan o aos pesquisado es de pala as da ab icação. alando sob e ŽD
desen ol ą menė inas duas possibilidades. P im oji enche de conhecimen o com
no os dados, usando a es u u a exis en e dos dados. no os dados is o
p incipalmen e exemplos de da inhos. nes e momen o delas dada só an o, quan o
p ecisa da ybos dėsningumams pailius a , da ybos eigai mos a . Mul iėjando
zinyine da inių, aumen a á e p obabilidade escla eço i do conc e o cuidado da
pala a da ybą. é p o á el que ŽD po es a azão seja ainda mais amplamen e e mais
equen emen e usado. conside á el no a in o mação pode se o necida em
campos de ano ações an o de uma desc ição indi idual do meio de azenda, como em
ge ais, se desc ições exis em á ias. As ano ações des inadas à in o mação, de ido
à sua especi icidade não encaixkančiai em ou os campos de dados, o nece , nelas
pode explica , po exemplo, não ipiškos daybos casos ou chama a a enção a ou os
assun os impo an es mais ecen es pesquisas, yškėjančius no os daybos
polinkius, no mimo ecomendações e e c. segunda possibilidade ŽD expansão
modi ica a es u u a da base de dados, se p ecisa acumula ou os, do que a é
ago a p e is o, dados. não co igido daik a a džių da ybos es u u inis modelis
das ou as pa es da língua (būd a džių, eiksmažodžių, p ie eiksmių) da ybai
desc e e p o a elmen e nãoik ų. A a ual lis a de ca ego ias de acção em alguns
casos al ez bas asse de complemen a , po que mencionadas pa es da língua são
ca ego ias de acção di e en es (p ie eiksmiai po ca ego ias de acção em ge al
não se di idem). po ém pa a os signi icados de doybos do e bma pala a o nece , co
belo, não nebeuž ek ų de um campo de dados eiksmažodžių doybos ap ašuas ao lado
ka ego inių plačiai ope iodama g upinėmis doybos signi icam. pala as de di e en es
pa es da língua di e em da es u u a de dados de doybos, po exemplo,
eiksmažodžiai em não poucas p eesagų a iões. nemecas desa io de e ia se algum
nenuoseklus sinch oniškumo p incípio de obse ação desc e endo a ibú eis doybą
g ama icas (pgs., da ybos galūnės com p iebalsiniais o man ais). no en an o dados
de açanha de á ias pa es da linguagem, expandidos ŽD , se ia ú il não só pa a as sociedades p á icas po-
106 benDRinė kaLba | 96 eikiams, mas e ambém pesquisas cien í icas, po que eles
em um luga acumulados e es u u ū inus, se ia possí el e bend esnį das
pala as da língua li uânica, sis emá icos dos meios de da yba, al ez p ognoscia
polinkius e pe spec i as de da ybos.
ESMINIAI ŽODŽIAI:
sinch oninė žodžių da yba, naujada a, da ybos p iemonė,
duomenų bazės s uk ū a, g ama ika.
Dai a muRmuLai y ė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o ileišio g. 5, L -10308 ilnius
[email p o ec ed]