54 BENDRIN
TALBA | 97
MARIUS SMETONA
Vilniaus uni e si e as
Taikomosios lingüo y os ins i u o
Lie u ių kalbos ka ed a
ORCID id: h ps://o cid.o g/ 0000-0003-2816-5504 MOKSLINI TYRIM KRYPTYS: e o ica,
e noling is ica, bal os mi ology, liaudies cul u a, genealogija, senieji aš ai, kul ū inė
ling is ika. DOI: h psdoi.o g/10.35321/bkalba.2024.97.03
KOSMOPOLITIZMAS ŠIUOLAIKINIO
LIETUVIO PASAULĖVAIZDYJE
ESMINIAI ŽODŽIAI:
kosmopoli izmas, kosmopoli as, pa io as, ė ynė, kul ū a,
bend ys ė, e ybė.
ANOTACIJA
S aipsnyje, laikan is Liublino e noling is inės mokyklos me odologijos, nag inė-
jama, kaip lie u iai sup an a są oką kosmopoli izmas. Ty imas a liekamas emian-
is lie u ių leksikog a iniais duomenimis, į ai ių eks ų medžiaga, jaunimo apklausos
ezul a ais. Siekiama įž elg i, ką lie u iai mąs o, kai kalbėdami a ašydami pa a oja
leksemą kosmopoli izmas, kokie nauji eikšmės a spal iai iš yškėja kon eks e.
Remian is isų ijų lygmenų duomenimis, sin e inėje analizėje pa eikiama
kogni y inė są okos de inicija.
ABSTRACT
Following he me hodology o he Lublin School o E hnolinguis ics, he a icle
examines how Li huanians unde s and he e m cosmopoli anism. The s udy is
based on Li huanian lexicog aphic da a, ma e ial om a ious ex s, and he e-
sul s o a young people’s su ey. The aim is o iden i y wha Li huanians mean
when hey use he lexeme cosmopoli anism in hei speech and w i ing, and wha
new shades o meaning eme ge in con ex . Based on he da a om all h ee
le els, he syn he ic analysis p o ides a cogni i e de ini ion o he e m.
ĮVODAS Es e a ículo ha sido p epa ado bajo el p oyec o inanciado po la
Es adoybinė lie u ių kalbos komisija Koncep ai DEMOKRATIJA,
PATRIOTIZMAS, TOLE-
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo Li uu io pasaulė aizdyje 55
RANCIJA y sus an onimų bei sinonimų analizė ma e ial. Esc ibi i sob e
cosmopoli ismo samp a á incen i o espues as de es udian es p epa ando
PATRIOTIZMO concep op desc ipción. Al esponde a la p egun a ¿Qué pa a
us edes es pa io ismo?, los es udian es p esen a on y, su opinión, de
pa io ismo an onimos: cha inizmo; ob ención de p o echo pe sonal
pe judiciendo al Es ado; odio a la pa e n; isda ys ė; panica pa ia yenei;
an i als ybna ac i idad; su desp ecio; noamo amien o a sí mismo y a su país;
con o mismo; cosmopoli ismo; globalidad (globalismo). De odos los an onimos
más ecuen emen e mencionado cosmopoli ismo, po lo ap esues a
conside a lo p incipal, sin emba go ale señala a ención, que algunas
concep os, a los es udian es apa ecidas con anas al pa io ismo, es án
elacionados y con cosmopoli ismo, po ejemplo, globalismo, ad b e emen e se
a i i á y és a. linés ciudadanas de la sociedad, como conc e as polí icas,
Kosmopoli izmas – ai požiū is, kad, nepaisan isų socialinių, ekonominių,
kul ū inių i poli inių ski umų, žmonės y a os pačios pasaulinės isuomenės
na iai. Jis apima pe spek y inę socialumo aidą, ku ioje isada išsaugomos
ne ik ie inės kul ū os nuos a os, be i al e na y ūs min ies i eiksmo
būdai. Kosmopoli izmo p incipai leidžia i ska ina plė o i bend uomeninius
kul ū os pa eldo, indi idualius asmens lais ės, demok a inius iešosios
e d ės į eisinimo p incipus; aip kosmopoli izmas eiškiasi kaip dialoginės
kul ū os nuos a a. Kosmopoli izmo idėja ski ina nuo adinamosios pasau-
ju ídicas y de público adminis a i o idėjos. Kosmopoli inė s i is de la ida
pública incluye ne a žomų comunicaciones comunica i as desa oll ą.
Cosmopoli as c ee que la comunidad de la na u aleza de las pe sonas es un
asun o mucho más impo an e que las di e encias de ida social y polí ica. Uno
del pensamien o cosmopoli ico undamen os son los de echos humanos,
espe o a ellos a ada como uni e salus, odo el mundo obliga obligan e cosa.
Cosmopoli as anhelš a socialmen e, cul u almen e y polí icamen e unidas,
oda el mundo aba cado a sociedades. Samp o auja sob e la secula nación,
secula de echo, secula es ado, secula pa lamen o, secula ciudadanía,
cosmopoli ina democ acia o cosmopoli inio pa io ismo. Es a adición de
pensamien o cul u al y polí ico p opensos a menosp ecia el signi icado de las
obligaciones nacionales, eligiosas y comuni a ias (PMEŽ 2007: 69; VLEe). Las
aíces del Cosmopoli ismo alcanzan los iempos An icos. Como posi i a en la
elec ónica Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje, según An ikos kinikų y s oikų
mokyklas, cosmopoli ismo es uni e salioji meilė žmonijai. Los es oikai c eían
que no se puede desp ende se de su luga de o igen, hay que pensa , cómo hace
el mundo mejo con sus opciones y decisiones, adop adas no excediendo de
de echos ci iles. No omen a on la pasi idad polí ica, sino exho a on a pensa sob e
56 BENDRIN KALBA | 97 comunidad como sob e es e aquel más que solo polisą. En
es e con ex o la más impo an e disposición ci il ha sido el igual a o a
conciudieños, o os polios ciudadanos y no ciudadanos (Nie smans, Capano a
2016: 65). Deposi aciónnismo poli iškumu y cosmopoli ismo idėja b endo en la
cabeza de los g iegos oda V a. p . K ., pe o sólo kinikai log ó p esen a la
cla amen e a iculuada o ma (Kazlauskas 2021: 92). Cosmopoli ismo y
mona quía ue on dos más kinikus dominusios ideas. Og ande obje i o
es oicos ue su uni icación mundial bajo base de de echo común,
apode ándose la más al a de su ieny ojos posición. Juos domino ideali ieno ė,
ab epian e y alpinan e sa y en eal la di e sidad. Consis en emen e
man eniendo con espec o a la pa e p io idad del odo, los es oicos
a i ma on que el des ino de un indi iduo humano nada signi ica, en compa ación
ella con el des ino oikumenos, de mane a simila a como el alma humana es
menkniekis, en compa ación ella con el alma cosmo (ibíd. 104).
So is as, su o mula é panhelenismo idėją, uechiančią uni i en más
ex ensnę po acos umb á ciudadă‐es a ybę sociedad, en en ó con poliui
leales g iegos pasiop esión. Los ciudadanos de las ciudades g icas e a
ex aima más amplia, del así llamado nacioninio, idea cosmos, pe o la ciudad
luga de común exis encia de di e en es poblaciones o m ose como o igen
del cosmopoli ismo. Cosmopoli ismo sie ino con A is ó eles bend ažmogiñas
amis ades de las elaciones g adual de ex ensión idėja. Es a ideaėjá
desa ollado consis en emen e I. Kan as, c eando pe ec a ci il de la unión
concepción y p ocu ando ella modela según uni e salų na os planą
(h ps://www. le.l /s aipsnis/kosmopoli izmas/). Alexande el G ande c eó
común Ry ųVaka ų oikumena isha dé mundos g iegos polí icos, consolidando
oda la humanidad en epiancio cosmopolio idėją (Kazlauskas 2021: 71).
Lgą iempo después Š iečiamojo amžiaus cosmopoli ismo ue asociado
con la éli e, in elec uales y exilio ep esen an es, que po cie as
con icciones polí icas y ci cuns ancias y ilosó icas pañuelas ue on
conside ados más bien ciudadanos del mundo, y no de cie o luga .
Hoy philosophes es udiamąya concep o discu ia men al ni eliniu, más
p ecisamen e, pa a ellos in e esan e es el mismo cosmopolis el g ande y
pequeño. Aquí A ydas Schlioge is sos iene que An queb adas es deci ,
siemp e y isu indi idualizuo as las líneas del ho izon e se encuen an y se
sepa an dos undiniai sandai del cosmopolio: egimo Dangaus au ė y
egimos Žemės au ė, y Dangus es de odos los cosmopolio indi iduos pad e,
y la Tie a es de odos cosmopolio indi iduos mad e, y abi cosmopolio au ė
es de odos los mo ales y inmo ales nidos, indi i y hom inė, y jon casa joksidas no puede sali de la homo ína de modo que no-
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo del con empo áneo li uano mundialė aizdyje
57 besug įž y, y none mo aso o inmo al no puede nebaudizado nupcia
aíznes, lo uniencios con los en añas cosmopolio, y sólo globalizmo o
idealismo k ailás pueden pensa , que e inía due me e e nin sueño y no e,
aquellos que dice sali emos y no eg įsimos, po que nues a pa e nidad es
sólo allí, donde se menciona Ka so Auk (Šoge liis 2011: 280). Cosmopoli ismo en
discusiónes y es udios que discu en el concep o cosmopoli ismo, sociólogos y
an opólogos que pa icipan ac i amen e p oponen sepa a cosmopoli ismo
como mo alinį o polí ico en oque así como no ma i į‐ iloso inį con icción y
empi inį‐anali inį cosmopoli ismo. Se alega, que la ieja idea de cosmopoli ismo
debe se eno ada enlazando ella con conc e as ealidades sociales, y
iloso ía, como mane a de conocimien o cosmopoli ismo, iene cambiisli ismo
concep o de iniéndola di idiendo es ipos cosmopoli ismo: mo aliní, poli inio
y cul u iní. Mo alinis cosmopoli ismo basado uni e salia cosmopoli ine é ica.
i sociologija (Kuzneco ienė 2013: 172–173). Ge a das Delan y kosmopo-
Kosmopoli inas é icos cen e uni e salmen e a la comunidad de la humanidad
ielus indi idas. Poli inio cosmopoli ismo concepciones se di iden en i mas y
débils. La p ime a cosmopoli ismo la elaciona con las úl imas décadas
apa ecida y besiklos ančia nue a poli ine o dena así ansnacionaline
democ acia, pe žengiančia nacional del es ado. Silpnųjų concepciones eje
cosmopoli ná ciudadanía, eme giendo en ex inción de cla os lími es en e los
de echos humanos in e nacionales y nacionales, y el econocimien o de que
los de echos de pa icipación en la comunidad polí ica deben se de inéndose
guiados po esidencia, y no po concep os de o igen o nacimien o. El
cosmopoli ismo cul u al se o ma y exhibe a a és mul i ud de nacionales y
locales es uc u as de cai os mane as, eme gen es como sus in e acciones
con globaliais p ocesos consecuencia (Delan y 2006: 28).
Cosmopoli ismo es á elacionado con globalización, po lo que como an onimia
de pa io ismo ella la mencionó y los es udian es. Globalización de ine los
ex e nos de di e sos colec i os de da inos enlaces, cosmopoli ismo la in e na
social y polí ica sa i okos kai á. Ambos concep os e lejan la expe iencia
dia ia de la ida y cambios de iden idad, ansmi e u olusiųjų y p óximos
elaciones dialec iká. Globalización es de pe sonas y sociomenias elaciones,
p incipalmen e económicas, in ensi ización y desa ollo, debido a eso apčiai
inc emen a mu uo dependencia, es ados y sus on e as impo ancia
disminuye, mundo osi cada ez uni ises. Aunque es más bienes, capi al,
pe sonas, in o mación y ecnología mo imien o en e los países del mundo,
pe o iene in luencia a di e sos ámbi os de ida. C í icos de globalización a i man que los ínculos cada ez mayo es en e el mundo iene un e ec o nega i o cuán os países‐
58 BENDRIN KALBA | 97 de una cul u a de un país, omen a adicionalines
di e encias nykimą, supanašėjimą, es anda izació o y aujancias del mundo
Es ados Unidos de Amé ica adqui ición de cul u a popula en o os países. Aquí
esumidas las eo ías insigh s ansmi equia poli ologos, ilóso os y sociologos
ac i ud á cosmopoli ismo como eiškinį, y el obje i o de es e a ículo
man eniendo Lublino e noling is ikoschoolos me odologías1, p opo ciona
ling is inio pun o de is a: como lengua hechos mues an, qué signi ica pa a los
li u os el concep o cosmopoli ism, cuales e leal ių ella. Mien as es e a ículo
es nue o en e lingüís icas in es igaciones y apildo o os ámbi os especialis as
insz algas. A in de log a lo se plan ean las siguien es a eas: 1) examina , qué
conocimien os sob e el concep o in es igado p opo cionan los da os de uen es
lexicóg a icas Li uaniñas; 2) discu i los esul ados de la encues a de es udian es
y de e mina con quién los jó enes asocian es e concep o; 3) basado en di e sos
ex os, analiza el signi icado del concep o y a spal ius; 4) de ini concep os
kogni y inę de inición. En el desempeño del es udio se aplica kogni y inės
de inicijos mé odo, como se en iende en Lublino e noling is ikos mokyklos sinėje
sis ema, en di e sos ex os) encodado nau os pasaulė aizdis am
įkū ėjų. Pagal me odologiją, koncep o ap ašą suda o ys dalys: sis eminiai
duomenys, apklausa i į ai ūs eks ai (S‑A‑T), odėl s aipsnį suda o ys
pag indinės dalys: „Kosmopoli izmas lie u ių leksikog a ijoje“, „Jaunimo
požiū is į kosmopoli izmą“, „ Kosmopoli izmas medijų eks uose“. Iš adose
pa eikiama kosmopoli izmo kogni y inė de inicija. Medžiagos inkimo i
a ankos būdai pa eikiami kiek ieno sky iaus p adžioje. Ty imas galė ų bū i
įdomus iek sociologams, iek iloso ams bei ling is ams, aip pa poli olo-
gams i apsk i ai isuomenei, ku i domisi, kaip kalboje (g ama inėje, lek-
ik as bend uomenes (šeiminę, ie inę, egioninę, au inę) konsoliduojan-
is i jų apa ybę lemian is eiksnys.
1. KOSMOPOLITISMAS LIETUVI LEXICOGRAFIA Pa a es e capí ulo de es udio el ma e ial se ecopiló
de el sis ema E.kalba apo ados Li u ias palab as de lengua, Daba ines palab as de lengua
li uanas, Bend ines palab as de lengua li uanas y imp imido Ta p au ines palab as de palab a
(2013). Li u ių kalbos žodyne (LKŽe) cosmopoli ism se de ine como ‘an ipa io inė ideologijos
especieis, econociendociene su ė ne odo el mundo, a me1 Liublino e noling is ikos
me odología de alladamen e p esen a y a en monog a ías Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje
(2017) y Kalba. Nau a. Es ado (2019).
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo li uano pasaulė aizdyje 59
hechos de la lengua él deja llena se y noac ualizado, an e leksinės signi icación
es cosmopoli ismo (so .) sp. Al in e nacionalismo p ole a io la eacción
an i nacionalines pa io ines adicijas i nacionalinę kul ū ą’. Kadangi
LKŽe y a baig inis XVI–XX a. lie u ių kalbos leksikos šal inis, naujais
in e nacional con ap iešina cosmopoli ismo (so .) sp. Así, signi icado
eikiami du so ie mečio pa yzdžiai: Viena iš bu žuazinės ideologijos liekanų
poli izado, e leja de ese iempo so ié ico pun o de is a á o as países
ealidades: eso que no hay en so ié ica sis ema, se llama bu žuazine liekana,
ideología, no ap a p o-
le a iniam in e nacionalizmui. Žinoma, kad šiuolaikinio su okimo y imui
ai nieko neduoda.
„Daba inės lie u ių kalbos žodyne“ (DLKŽ8e) pa eikiamas iš esmės oks
pa eikšmės aiškinimas: ‘p iešinga pa io izmui ideologija, skelbian i ė y-
ne isą pasaulį, a me an i nacionalines adicijas i nacionalinę kul ū ą’.
„Ta p au inių žodžių žodyne“ (TŽŽ) analizuojamo žodžio leksinė eikš-
mė y a ‘ isuomeninės poli inės pažiū os i ideologija, eigian i, kad žmogaus
ė ynė y a isas pasaulis; sa o i k . au ų adicijų, kul ū os, gy ybinių
in e esų nepaisymas, niekinimas’. Šiame žodyne leksema kosmopoli izmas
y a k eipiama į leksemą kosmopoli as. Čia paaiškinama žodžio kilmė – [g .
kosmopoli ēs – pasaulio pilie is], o apib ėž yje, šalia o, kas pasaky a ašan
apie kosmopoli izmą, p idu iama, kad ai žmogus, ne u in is pa io izmo.
„Bend inės lie u ių kalbos žodyne“ (BLKŽ) laikomasi LKŽe i DLKŽ8e
eikšmės apibūdinimo – ‘p iešinga pa io izmui ideologija, skelbian i ė y-
ne isą pasaulį, a me an i nacionalines adicijas i nacionalinę kul ū ą’,
pa eik i du pa yzdžiai: Kosmopoli izmas susijęs su globalizacija. Tau ines
e ybes pakeis i kosmopoli izmu.
Leksema kosmopoli izmas y a edinys iš kosmopoli as. Pas a ojo eikšmė
LKŽe se desc ibe como ‘žmogus, ca eciendo de sen ido de pa io ismo,
apa uéndose de sus pa iaynés in e eses, ex año a su nación, con
paniekinimo mi ando a su cul u a. Ap ipėž is co eliuoja con edinio de inición,
sólo en es e caso en a izado su cul u a, nau o desp ecinamien o. DLKŽ8e
p opo ciona cuán di e en e la de inición: ‘žmogus, ca eciendo pa io izmo,
a i ūkęs de su pa iaynés, nau os in e esesų, cosmopoli ismo chalininkas. Así
se acen úa no solo la al a de pa io‐ izmo, sino ambién la adhesión a la ideología.
Desde LKŽe, DLKŽ8e y BLKŽ dichosos signi ica i os se e que cosmopoli ismo
niegia odo, lo que se elaciona con pa io ismo: adiciones, la cul u a
nacional. Y de TŽŽ se desp ende que cosmopoli a desp ecia no sólo su p opio, sino y o os
60 BENDRIN KALBA | 97 naciones adiciones, cul u a, i iybinius in e esus.
BLKŽ ejemplos co eliuoja con es udian es de p opos os an onimais y
in oducii os an onimais cosmopoli ismo elacionado con globalización y es
au inių e ybių an ipodas.
2.JAUNIMO PONIÚRIS EN COSMOPOLITISM
Como esc i o in oducida, los es udian es, espondiendo a la p egun a ¿Qué
me es pa io ismo?, como uno de an onimos señaló cosmopoli ismo. Aunque
pa eik a jokių kosmopoli izmo e inimų, ačiau žiū in į lie u ių kalbos
leksikog a inius šal inius jus i, kad šiai są okai a si su eikiama neigiama
eikšmė, nes pa io izmas iek s uden ų, iek medijų eks uose dažniausiai
e inamas eigiamai, no ima jį puoselė i i jo moky i. Todėl įdomu, kaip
s uden ai e ina są oką kosmopoli izmas, kai, laikan is me odologijos, klau-
siama ieno klausimo: Kas man y a kosmopoli izmas? Šiuo ikslu 2023 m.
ko o–balandžio mėnesiais bu o a lik a VU pi mo i an o ku so s uden ų
(lie u ių) apklausa, joje daly a o 104 Filologijos, Filoso ijos, Is o ijos, Ko-
en onces no había munikaciones, Medicina, Ma emá icas, Física, Teisės y
Gam os ciencias acul e as de es udian es. apdo o as el ma e ial
ecopilado según la me odología de la escuela e noling is ica de Lublin, se
des eló que los desc ip o es más conc e os son comun ys ė (16%), pe sona
ciudadano del mundo (14%), uni icación, ieno ė (16%), pe enencia al mundo,
no a un luga (4%), mundo, unidad de las naciones (9%), ole ancia (6%), hos il
(5%), pa io ismo (4%), obje i o gene al (16%), unidad de cul u as (4%), o os
desc ip o es no ascienden el 4%, espacio común (2%), isión libe al de la
sociedad (2%), globalización (1%), desp ecio de los alo es
(1%), conjun o de ideas, opues a al nacionalismo (1%). Al exp esa sus
opiniones, la desc ipción del cosmopoli ismo los encues ados más a menudo
(70 % de espondedo es) comienzan palab a ideología (esa ideología...), 20 %
idėja (esa idėja...). Es di ícil deci si se a a de una conscien e a osena, o
impulsi a, sin emba go los es udian es de los 1 y 2 cu sos ya debe ían e la
di e encia de signi icado, po que según DLKŽ8e idėja (3 signi icación)
g undamen al, esencialis pasaulėžiū os, poli ikos p incips, y ideologija isu
omenės sluoksnių, g upių pažiū ų, idėjų sis ema. Ap a ian desc ip o ius
adelan e en es e di e encia de signi icamien os no iene en cuen a, es as
leksemas neišski os y como sepa ados desc ip o ías. A los es udian es
pa ece que mejo e leja la esencia del concep o cosmopoli ismo comun ys é, sus iniijamien o, ieno ė, común obje i o: idėja/mo imien o,
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo del con empo áneo li uano pasaulė aizdyje 61
que busca lo más g andes comun yas, búsqueda de un obje i o común, más
es echas comunidades; pe spec i a como si odo es é en un mundo en común,
mundo, naciones unenybė: es como mundo unenybė, homb e iene in ini as
posibilidades de conoce mundo; común una nación, sociedad. Así, su opinión, es
aspi amidad comunidad, en la cual desapa ecen di e encias, ella uneía obje i os
comunes, ab ie a in ini as posibilidades de conoce mundo, y ese conocimien o aún
más sua iza y su ienija. Así se c ea un espacio común, la unidad de cul u as, y el
homb e se con ie e ciudadano del mundo: el homb e es esiden e de odo el
mundo, y no de algúncu io de un solo es ado; Es e concep o signi ica que odo el
mundo es un espacio común y cada homb e es un ciudadano de ese espacio;
socialinė ideología, que a i ma que la pe sona es ciudadano del mundo y echaza
cualquie ipo de dis inciones é nicas; signi ica cualquie ipo de on e as
abolición en e los es ados del mundo, naciones, concibiendo oda la humanidad
como un odo común; un homb e no asume a sí mismo a ninguna nación o g upo, se
concibe a sí mismo como odo mundo ciudadán, no seiden i ica con conc e ía
es ado, aza, nación; la isión de que cada homb e es impo an e pa e de odo
mundo/ i ido ; ideología, que se mani ies a en la unidad de cul u as. De las
espues as no es á cla o, si esa comunidad, aniquilación de las peculia idades
nacionales es un posi i o o nega i o asun o pa a el homb e con empo áneo,
yškesnė nuomonė se exp esó sólo en una encues a:
Es esa de un humano pensión, cuando nep ase išama a un solo país, y sen ičiase
ciudadano de odo el mundo. Sin emba go en onces issi ina o susilpnėja meilé a
su pa ia, hommina, disminuėja pa io ismo. Es os es udian es no pa icipa on
en la encues a de pa io ismo, pues la espues a una ez más con i ma, que
aúnė a jó enes pe sonas, adhe íusé onse a sus nacionales al ybių, y su
abandono ellos alida ían nega i amen e. Como se conoce de concep os KALBA,
TAUTA, VALSTYB, ZEM (Sme onienė, Sme ona, Ru ko ska 2019; Sme onienė,
Sme ona, Ru ko ska 2021), los li uanos son muy apegados a su ie a, en la cual se
les habla de li uanos, Li huaniški papu ai nep očiai, ca ac e ís ica meilė a su
país, a, sea cual sea, y el cosmopoli ismo omen a enuncia a un luga
conc e o (na i e, ė iškė), ele ándose pe enencia al mundo, no a un luga
conc e o, a una nación, al mundo; idea de que odos los homb es son pa e de
odo el mundo, y no de un de e minado e i o io o comunidad; idėja, que signi ica
que el homb e pe enece al mundo como comunidad, pe o no conc e amen e a
país o nau ai. Responden es cosmopoli ismo asociojuezase con ole ancia
( ole ancia di e en e a cul u as, cos umb es, azas; pakan umas, o os
nacionalidades acámpamo), po que solo así posible c ea común, uni icingo
ha inio en el mundo. Un mundo cosmopoli a es abie o a cualquie a cul u a, pe o a
cualesquie a gen es, en onces
62 BENDRIN KALBA | 97 no cambia, que incluso 5 po cien o de los encues ados acen úan
al mundo de ape u a. Una encues a p esen a un ejemplo de al modelo abie o es la
UE, po que aquí i iendo esponden e se sien e esąs lib e, ne a žomas, puįs iaja
adonde quie a: Me pe sonalmen e cosmopoli ismo de inmedia o ascijuojasi con la
Unión Eu opea. Aunque ella y no global a escala mundial, e incluso no aba ca odo el
con inen e eu opeo, sin emba go su p opia esencia me e leja concepción
cosmopoli ismo. Unión Eu opea es al da inys en el que odos somos ciudadanos
eu opeos, noso os no somos ijomi iaja , isu nukelia ę podame susc be se, a
pesa pų, y es o o ece opo unidad,,pe silauž i a a és odos los cul u ales,
adicionales di e encias, di e sas poli ines puzu as y pan. Impo an e y es que el
kalbų ski umo, aip pa esame mokomi demok a ijos, lais ės i lygybės p inci-
es udian e acen úa, que con noso os democ acia y o os undamen os de alencias
es enseñada, po lo que con empo áneo jo enis a pensa de o a mane a, sus
alencias susicu u an ellos mismos, como ellos mismos a i man, ugdomas libe alus
en oque a sociedad: libe alus en oque a sociedade wi hou išski s ymų .y. odos
iguali. S uden sų opina, cosmopoli ismo es omen ado y globalización: sin uno, ko
bueno, no hubie a y o o. En a ias encues as cosmopoli ismo se in en ó de ini pe
an onimus. Incluso 4 po cien o de los encues ados a i man que es an išiška
pa io izmu ideologija (ideologija, an išiška pa io izmu) o idėjų isuma, con a ia al
nacionalismo (Tai idėjų isuma con a ia al nacionalismo. Dado que el nacionalismo se
di ige a su pa ia de una nope dė ą ele ación, su p opio enlazamien o con cie a
homenjaja es adoidad, la asignación de su iden idad a cie o e i o io del es ado, en
an o que cosmopoli ismo la hay que en ende como o al an agonía). A a iés e la
a ención que a es os esponden es el concep o cosmopoli ismo no es acep able, ya
que cosmopoli ismo como enómeno pasi eiškia naciones e ybių niekinimu
(Kosmopoli ismo pasi eiškia naciones e ybių niekinimu), y nacionalismo iene
conno ación posi i a, ya que es o pa a ellos no es k aš u inis nacionalizmas o
šo inizmas, solo susc ipción a su pa ia ie a, con su pa ia. P ecisamen e al
en oque co elaciona con las uen es de la lexicog a ía Li u iška p esen adas
de iniciones de cosmopoli ismo.
Desde el p incipio hay que econoce que la in oducción p esen ada Poli icas
naukų enciklopedinio žodyno y Visuo inės lie u ių enciklopedijos disposiciones
co esponde s uden ų exp esado men is, jo inas concep ą sup an a
ne iena eikšmiškai unos po un cosmopoli ismo es nega i o eiškinys, po que
naikina nacionines alo es, o os es nada nega i o ene concep o, mos an i
anqueza, bend um y espe o a o as naciones, sus cul u as. Así jó enes
concep o yaa is ica dicynos dicho de de iniciones.
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo li u io pasaulė aizdyje 69 (19)
Ne iesa, que kosmopoli as es sinšaknis y benamis. Ul akosmopoli a, desp eciando sus
aíces, al ez al y llega. Fácil se cosmopoli o pa a el que iene casas y aíz: mig uok
como pájš is, sk ajok como holandés, pe o siemp e podėsi nu úp se en su niddą, que y
de qué e ninés g upo medía él ue a susuk as. (h ps://www.l y as.l /kul u ahis o ia
in e p e /2011/0103/news/nep iklausomuju‐kelias-e nokosmopoli ismo-link-5574946) (20)
Kosmopoli inis su pe a imas nesunaikina au iškumo esmės, ni si habla íamos de
mul inacionalidad, cuando los pad es son de di e en es nacionalidades o incluso asios.
Tiesiog cada, espbiendo conc e os he edos capoksnį, puede c ea i amen e
in e p e a se a sí mismo y su p opio iden idad.
(h ps://www.l y as.l /kul u ais o ija/2011/0103/news/nep iklausomuju‐kelias‐e nok-
osmopoli ismo‐link‐5574946) (21) Desde es e pun o de is a el pu o cosmopoli ismo se
uel e imposible. Pa a ello hab ía que supues os polí icos de) no iene ni uno, ni o o. Ni
aquí qué au iška, ni aquí qué kosKo bueno, kosmopoli ismo, globalizaciones emo ė es
ge okai o e dė a. es o cons an emen e se habla, sus o isu se busca, o se a an de
išnyk ų galimybė klaus i: „Iš ku u?“ Abs ak us a sakymas: „Iš Eu opos“ (sup ask,
aš pasisakau už „ aka ie iškas e ybes“ pe se) nieko ne eiškia, nes Eu opa y a
daugialypė, daugiakul ū ė. Jos e ybės ski ingos, egionai puoselėja sa ą is o inę
a min į, nacionalinius jausmus i įsi ikinimus. Įmanomas ik nacionalkosmopo-
li izmas kaip a i umas į ai o ei, nep a andan au en iško yšio su sa o au a.
(h ps://www.l y as.l /kul u a/is o ija/2011/03/10/news/nep iklausomuju‑ke-
lias-e nokosmopoli izmo-link-5574946)
(22) Ta bala, ku ioje mes gy ename, as mužikiškumas (nuo ele izijos ž aigždžių iki
nega lo. Ya se ha esc i o sob e el cosmopoli ismo g iešimąsi en la cul u a, sin emba go
mopoli iška. (h ps://www.del i.l /news/daily/li huania/e‑aleksand a icius‑lie‑
u iams‑ uks a‑i ‑kosmopoli iskumo‑i ‑nacionalizmo.d?id=61708915)
adelan e ci ada i aš é del a ículo cla amen e dice que de niños dibujos él no
unciona (23): (23) El cosmopoli ismo de los niños dibujos y his o ias no unciona
(h ps:// e.l /naujienos
kul u a/kul u os‐naujienospaiku‐piesi /pasaku‐kosmopoli izmas‐ne eikia‐)
Pensamien os simila es llegamos y en los es udios cien í icos. V. Vi kienė in es igó
cosmopoli iškumą en a e y hace una conclusión, que en el a e cosmopoli ís ico
con empo áneo nacionalino apa inimosi ap aiškos aki aizdžios, po que el a e como
niekad ligi šiol socialus y e lexi us (Vi kienė 2005: 5964). A. Samala ičius ambién duda de
si nuegąs a imai po la cul u a globalėjancia, que él e no sólo publicis ikoje, sino
ambién académicos esc i os, cien í icas con e encias, son jus i icados:
Nes abiliame, pe mainingme, globaliza ion p ocessesâ conquis ado mundo
pa adoxalmen e o alea índexis de įsišaknijimo y iden idad (Samala ičius 2003: 19).
Li e a u as in es igado a M. Kučinskai-
70 BENDRIN KALBA | 97 kumo y lie u iškos apa ybės sandū a, ačiau labai
abejo ina, si posible ės omanai sólo con i ma, que lie u is sin emba go ilgisi
ė analiza o G. G ušai ės, V. Rykš ai ės, U. Kaunai ės i Z. Čepai ės oma-
nus, išleis us 2010–2017 m. Jos pas ebėjimu, aiškiai ma y i kosmopoli iš-
su ė ynės, ją sap‐ nuoja, quie e conse a lie u išką pa a dę, y con ja y
gim ąją apa ybę iš in i. Naujausi G. G ušai ės, V. Rykš ai ės i U. Kaunai-
sus šaknis bei is o iją. Así inco ec o alega que la jo en gene ación no
quie e pe enece a ninguna nación y aspi a con e i se nunca sėsliai
negy enančiais pasaulio žmonėmis (Kučinsíme, als ybe.
kai ė 2019: 133).
Kaip sua in i du k aš u inumus – puolimą į kosmopoli izmą i baimę,
kad jis sunaikins s a biausias žmonijos e ybes, – ge iausiai y a pasakęs
S. Šalkauskis. Ano jo, bū en au inis pa io inis auklėjimas u ė ų apsau-
go i als ybės piliečius iek nuo ienašališko ag esy aus nacionalizmo, iek
i nuo abejingo au os e ybėms kosmopoli izmo. Šalia au inio auklėjimo
bū inas i a p au inis auklėjimas siekian solida ių lygia e čių san ykių a p
au ų (Šalkauskis 1933).
IŠVADOS
Iš leksikog a inių šal inių leksinių eikšmių i pa yzdžių galima sup as i,
kad kosmopoli izmo są oka apima ik neigiamas ypa ybes. Kosmopoli as
niekina sa o i ki ų au ų sa i umą, pa io izmą, adicijas, kul ū ą, au ines
e ybes.
Jaunimas kosmopoli izmą e ina d ejopai. Vieni s uden ai šią są oką
sieja su ole ancija, bend ys e, ienybe, galimybe pažin i pasaulį, o pažini-
mas da labiau sua ina i su ienija, ad a si anda iena bend a au a, u-
in i i bend ą ikslą, kul ū ą. Ki iems šis eiškinys kelia neigiamas min is,
nes kosmopoli izmas y a p iešingas pa io izmui, ku is susijęs su gim ąja
En los po ales In e ne cosmopoli ismo alo ación ambién he e odo: desde
un ex emo e nismo, cuando el enómeno se alo a exclusi amen e
nega i amen e, has a posi i os aspec os de cosmopoli ismo paeškos y su
jus i icación. Posi i amen e alo an es cosmopoli ismo acen úan la
ape u a a o as cul u as, ole ancia, mode nidad. Los oponen es del
Cosmopoli ismo lo en como an i e ybę, po que inamos Es ados mu os, la
nación espi i uales alencias. Toda ía o os buscan cosmopoli ismo y
nacionalismo de pun os de unión y a i man que los une el dialec ico ínculo abipusės pe enomía, su ge el concep o libe alus nacionalis-
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo lie u io pasaulė aizdyje 71
as, al que cuida o as naciones wello ė, pe o él no aspi a a apa a se de su
nación, ie a, na i a luga . Apa ece oces de que cosmopoli ismo,
globalizaciones emo é es boni amen e exage ada, que dudo ina, si posible
ex ingui hom ąją iden idad. Ac ualmen e si uación has a que esan i pe
idu į ni kosmopoli iška, ni au iška.
Basándose en el análisis S‐A‐T se puede a i ma que hoy el
cosmopoli ismo pa a los li uanos es:
– p iešinga pa io izmui, au iškumui ideologija;
– au inių e ybių niekinimas;
– bend ys ė;
– pasaulio, au ų ienybė;
– ole ancija;
– a i umas;
– p iklausymas pasauliui, ne konk ečiai ie ai;
– mode numas, šiuolaikiškumas.
ŠALTINIAI
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2023. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
bend ines‑lie u iu‑kalbos‑zodynas/ [žiū ė a 2023‑03‑10].
DLKŽ8e – Daba inės lie u ių kalbos žodynas (in e ne inis), y . ed. S. Keinys,
8‑as pa ais. i papild. leid., Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P iei-
ga in e ne e: h ps://ekalba.l /daba ines‑lie u iu‑kalbos‑zodynas/.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas, 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak-
inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008 (a naujin a
e sija, 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu‑kalbos‑zodynas.
PMEŽ – Poli ikos mokslų enciklopedinis žodynas, a s. ed. A. Jankauskas, Vilnius:
Vilniaus uni e si e o leidykla, 2007.
TŽŽ – Ta p au inių žodžių žodynas, edak o ių a yba A. Kaulakienė, S. Keinys,
B. Ku kulis, V. Račiūnai ė, V. Žalkauskas, Vilnius: Alma li e a, 2013.
VLEe – Visuo inė lie u ių enciklopedija (elek oninis a ian as), Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidybos cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l / [žiū-
ė a 2023‑04‑06].
alkas.l
biciulys e.com
del i.l
l y as.l
72
BENDRINĖ KALBA | 97
l .l
pasauliolie u is.l
sc.bns.l
3.l
e.l
z.l
LITERATŪRA
Delan y Ge a d 2006: The Cosmopoli an Imagina ion: C i ical Cosmo-
poli anism and Social Theo y. – The B i ish Jou nal o Sociology 57(1), 25–47.
Donskis Leonidas 2002: Nacionalizmas i globalizacija: XXI amžiaus
iššūkiai Lie u ai. – Kul ū os ba ai 10(455), 8–15.
Kazlauskas Raimondas 2021: Poli iškumo k izė. Indi idas i kosmo-
polis. – Sociologija. Min is i eiksmas 2(49), 70–146.
Kučinskai ė Ma yna 2019: Tapa ybės ans o macijos naujausioje lie-
u ių mo e ų p ozoje. – Oikos: lie u ių mig acijos i diaspo os s udijos 28,
125–140.
Kuzneco ienė Jolan a 2013: Me odologinis nacionalizmas i naujasis
kosmopoli izmas mig acijos y imuose. – Filoso ija. Sociologija 24, 171–178.
Lahayne Holge 2020: Pilie inė eligija: Tocque illeʼo a Rousseauʼo keliu? Valdžia,
Bažnyčia i pilie inė eligija (II). P ieiga in e ne e: h ps://www.be na dinai.
l /pilie ine‑ eligija‑ ocque illeo‑a ‑ ousseauo‑keliu‑ aldzia‑baznycia‑i ‑pi-
lie ine‑ eligija‑ii/ [žiū ė a 2023‑12‑30].
Nie smans Nancy, Capano a I ena 2016: Rne oblicza kosmo-
poli yzmu. – Obywa elskość 2.0 : zaangażowane na acje o obywa elskości
młodych mieszkańców Li wy i Polski, pod edakcją Ma celiny Jakimowicz i
Ma eusza Siko y, Bydgoszcz: O icyna Wydawnicza Epig am, 63–76.
Radž ilas Vy au as 2017: Kelios pas abos pos mode niosios globaliza-
cijos p ieš a a imų klausimu. – Logos 93, 6–15.
Ru ko ska K is ina, Sme ona Ma ius, Sme onienė I ena
2017: Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Samala ičius Alman as 2003: Globalizacija, nacionalinė kul ū a i
apa umas. – Kul ū ologija 10, 10–20.
Sme onienė I ena, Sme ona Ma ius, Ru ko ska K is ina
2019: Kalba. Tau a. Vals ybė, Vilnius: Vilniaus uni e si eo leidykla.
Sme onienė I ena, Sme ona Ma ius, Ru ko ska K is ina
2021: Žemė. Mo ina. Duona, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Šalkauskis S asys 1933: Lie u ių au a i jos ugdymas, Kaunas: Sakalas.
Šalkauskis S asys 1995: Raš ai 4. Vilnius: Min is.
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo li eu io
pasaulė aizdyje 73 Šlioge is A ydas 2011: Lie u iškosios pa aš ės,
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Vi kienė Vi ginija 2005: Pa i ies įsisąmoninimas a ba au inio iden i e o
ap aškos šiuolaikinėje Lie u os dailėje. Liaudies cul u a 5, 5965.
Recibió 2024‐04‐14
Adop ado 2024‐04‐30
MARIUS SMETONA
COSMOPOLITANISM IN THE MODERN
LITHUANIAN WORLDVIEW
Summa y
Cosmopoli anism is he iew ha , despi e all social, economic, cul u al, and poli ical
di e ences, people a e membe s o he same global socie y. Cosmopoli ans c een que
he commonali y o human na u e is mo e impo an han di e ences in social and
poli ical li e. Cosmopoli anism is linked o globalisa ion and was men ioned by s uden s
as an an onym o pa io ism. I de ine he ex e nal ela ions be ween di e en
collec i e o ma ions, mien as que cosmopoli anism e e s o an in e nal change in
social and poli ical sel ‐pe cep ion. F om Li huanian lexicog aphic sou ces, i is e iden
ha cosmopoli anism nega es e e y hing associa ed wi h pa io ism: adi ions,
na ional cul u e. F om he Dic iona y o In e na ional Wo ds, se cla i ica que
cosmopoli as no sólo deses iman hei own bu also he adi ions, cul u e and i al
in e es s o o he na ions. Examples om he Dic iona y o S anda d Li huanian
Language (BLKŽ) co ela e wi h he an onyms p o ided by s uden s and he an onyms
desc ibed in he in oduc ion: cosmopoli anism is associa ed wi h globaliza ion and
e e ed o as he an i hesis o na ional alues.
Los jó enes pe ciben he concep ambiguamen e: o some, cosmopoli anism is a
nega i e phenomenon because i des oys na ional alues, while o o he s i is a
concep wi hou any nega i e conno a ions, showing openness, inclusi i y, and
espec o o he na ions and hei cul u es. In media ex s, cosmopoli anism is also
une enly unde s ood, wi h he axiological image o he concep being close o he
unde s anding o young people. Más p ecisamen e, la con empo ánea Li uania
pe spec i e on he concep emb aces a ange om one ex eme o he o he : om
comple ely nega i e e alua ion o poin s o con ac wi h na ionalism and he sea ch
o posi i e aspec s in cosmopoli anism. Thus, he concep no longe co esponds o
dic iona y de ini ions.
BENDRIN
TALBA 74 | 97
Based on he S‐A‐T analysis, i can be concluded ha cosmopoli anism o
Li huanians oday means:
an ideology opposi e o pa io ism, na ionalism;
con emp o he alues o na ions;
communi y;
uni y o he wo ld, na ions;
ole ance;
openness;
belonging o he wo ld, no o a pa icula place;
mode ni y, con empo anei y.
KEYWORDS: cosmopoli anism,
cosmopoli an, pa io , homeland,
cul u e, communi y, alue.
MARIUS SMETONA
Vilniaus uni e si e as
Lie u ių kalbos ka ed a
Uni e si e o g. 5, Vilnius
[email p o ec ed]
MARIUS SMETONA
KOSMOPOLITIZMAS ŠIUOLAIKINIO
LIETUVIO PASAULĖVAIZDYJE
Con auka
Kosmopoli izmas – ai požiū is, kad, nepaisan isų socialinių, ekonominių,
kul ū inių i poli inių ski umų, žmonės y a os pačios pasaulinės isuomenės
miemb os. Cosmopoli as c ee que la comunidad de la na u aleza humana es mucho
más impo an e que las di e encias de ida social y polí ica. Cosmopoli ismo es á
elacionado con globalización, po lo que como an onimia de pa io ismo ella la
mencionó y los es udian es. Ella de ineja ex e nos de di e sos colec i os de
da ines elaciones, cosmopoli ismo in e na social y polí ica sa i okos kai á.
De los uen es signi ica i os de la lexicog a ía Li u iñas se e que cosmopoli ismo
niegia odo, lo que se elaciona con pa io izmo: adiciones, la cul u a nacional. Y de
TŽŽ i aiškėja, que cosmopoli as niekina no sólo su, sino y o os pueblos adiciones,
cul u a, i iybinius in e esus. BLKŽ ejemplos co eliuoja con es udian es de
p opos os an onimais y en ada desc i os an onimais cosmopoli ismo elacionado
con globalización y es au inių e ybių an ipodas.
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo lie u io pasaulė aizdyje 75 u i i
concep o, que mues a ape u a, comun umá y espe o a o as naciones, sus cul u as.
axiologinis imagen a imesnis samp a ai del jo en. Más ace adamen e se ía posible
Jaunimas są oką sup an a ne iena eikšmiškai – ieniems kosmopoli izmas y a
neigiamas eiškinys, nes naikina au ines e ybes, ki iems ai nieko neigiamo ne-
desc ibi que el en oque con empo áneo li uano a el concep o aba ca ampli udé desde un
Medijų eks uose kosmopoli izmas aip pa sup an amas ne ienodai, są okos
ex emo imismo has a o o: desde una comple amen e nega i a e aluación has a
con ac o poços con nacionalismo y posi i os aspec os cosmopoli ismo eškojimo. Así el
concep o de concep os ya noa i-
inka žodynų de inicijų.
Remian is S‑A‑T analize galima eig i, kad šiandien kosmopoli izmas lie u-
iams y a:
– p iešinga pa io izmui, au iškumui ideologija;
– au inių e ybių niekinimas;
– bend ys ė;
– pasaulio, au ų ienybė;
– ole ancija;
– a i umas;
– p iklausymas pasauliui, ne konk ečiai ie ai;
– mode numas, šiuolaikiškumas.
ESMINIAI ŽODŽIAI:
kosmopoli izmas, kosmopoli as, pa io as, ė ynė, kul ū a,
bend ys ė, e ybė.
MARIUS SMETONA
Vilniaus uni e si e as
Lie u ių kalbos ka ed a
Uni e si e o g. 5, Vilnius
[email p o ec ed]