scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

KOSMOPOLITIZMAS šiuolaikinio lietuvio pasaulėvaizdyje

Abstract

Following the methodology of the Lublin School of Ethnolinguistics, the article examines how Lithuanians understand the term cosmopolitanism. The study is based on Lithuanian lexicographic data, material from various texts, and the results of a young people's survey. The aim is to identify what Lithuanians mean when they use the lexeme cosmopolitanism in their speech and writing, and what new shades of meaning emerge in context. Based on the data from all three levels, the synthetic analysis provides a cognitive definition of the term.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

KOSMOPOLITIZMAS šiuolaikinio lietuvio pasaulėvaizdyje

Author: Marius Smetona
Year: 2024
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.03
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2447/2440
54 BENDRIN
TALBA | 97
MARIUS SMETONA
Vilniaus uni e si e as
Taikomosios lingüo y os ins i u o
Lie u ių kalbos ka ed a
ORCID id: h ps://o cid.o g/ 0000-0003-2816-5504 MOKSLINI TYRIM KRYPTYS: e o ica,
e noling is ica, bal os mi ology, liaudies cul u a, genealogija, senieji aš ai, kul ū inė
ling is ika. DOI: h psdoi.o g/10.35321/bkalba.2024.97.03
KOSMOPOLITIZMAS ŠIUOLAIKINIO
LIETUVIO PASAULĖVAIZDYJE
ESMINIAI ŽODŽIAI:
kosmopoli izmas, kosmopoli as, pa io as, ė ynė, kul ū a,
bend ys ė, e ybė.
ANOTACIJA
S aipsnyje, laikan is Liublino e noling is inės mokyklos me odologijos, nag inė-
jama, kaip lie u iai sup an a są oką kosmopoli izmas. Ty imas a liekamas emian-
is lie u ių leksikog a iniais duomenimis, į ai ių eks ų medžiaga, jaunimo apklausos
ezul a ais. Siekiama įž elg i, ką lie u iai mąs o, kai kalbėdami a ašydami pa a oja
leksemą kosmopoli izmas, kokie nauji eikšmės a spal iai iš yškėja kon eks e.
Remian is isų ijų lygmenų duomenimis, sin e inėje analizėje pa eikiama
kogni y inė są okos de inicija.
ABSTRACT
Following he me hodology o he Lublin School o E hnolinguis ics, he a icle
examines how Li huanians unde s and he e m cosmopoli anism. The s udy is
based on Li huanian lexicog aphic da a, ma e ial om a ious ex s, and he e-
sul s o a young people’s su ey. The aim is o iden i y wha Li huanians mean
when hey use he lexeme cosmopoli anism in hei speech and w i ing, and wha
new shades o meaning eme ge in con ex . Based on he da a om all h ee
le els, he syn he ic analysis p o ides a cogni i e de ini ion o he e m.
ĮVODAS Es e a ículo ha sido p epa ado bajo el p oyec o inanciado po la
Es adoybinė lie u ių kalbos komisija Koncep ai DEMOKRATIJA,
PATRIOTIZMAS, TOLE-
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo Li uu io pasaulė aizdyje 55
RANCIJA y sus an onimų bei sinonimų analizė ma e ial. Esc ibi i sob e
cosmopoli ismo samp a á incen i o espues as de es udian es p epa ando
PATRIOTIZMO concep op desc ipción. Al esponde a la p egun a ¿Qué pa a
us edes es pa io ismo?, los es udian es p esen a on y, su opinión, de
pa io ismo an onimos: cha inizmo; ob ención de p o echo pe sonal
pe judiciendo al Es ado; odio a la pa e n; isda ys ė; panica pa ia yenei;
an i als ybna ac i idad; su desp ecio; noamo amien o a sí mismo y a su país;
con o mismo; cosmopoli ismo; globalidad (globalismo). De odos los an onimos
más ecuen emen e mencionado cosmopoli ismo, po lo ap esues a
conside a lo p incipal, sin emba go ale señala a ención, que algunas
concep os, a los es udian es apa ecidas con anas al pa io ismo, es án
elacionados y con cosmopoli ismo, po ejemplo, globalismo, ad b e emen e se
a i i á y és a. linés ciudadanas de la sociedad, como conc e as polí icas,
Kosmopoli izmas – ai požiū is, kad, nepaisan isų socialinių, ekonominių,
kul ū inių i poli inių ski umų, žmonės y a os pačios pasaulinės isuomenės
na iai. Jis apima pe spek y inę socialumo aidą, ku ioje isada išsaugomos
ne ik ie inės kul ū os nuos a os, be i al e na y ūs min ies i eiksmo
būdai. Kosmopoli izmo p incipai leidžia i ska ina plė o i bend uomeninius
kul ū os pa eldo, indi idualius asmens lais ės, demok a inius iešosios
e d ės į eisinimo p incipus; aip kosmopoli izmas eiškiasi kaip dialoginės
kul ū os nuos a a. Kosmopoli izmo idėja ski ina nuo adinamosios pasau-
ju ídicas y de público adminis a i o idėjos. Kosmopoli inė s i is de la ida
pública incluye ne a žomų comunicaciones comunica i as desa oll ą.
Cosmopoli as c ee que la comunidad de la na u aleza de las pe sonas es un
asun o mucho más impo an e que las di e encias de ida social y polí ica. Uno
del pensamien o cosmopoli ico undamen os son los de echos humanos,
espe o a ellos a ada como uni e salus, odo el mundo obliga obligan e cosa.
Cosmopoli as anhelš a socialmen e, cul u almen e y polí icamen e unidas,
oda el mundo aba cado a sociedades. Samp o auja sob e la secula nación,
secula de echo, secula es ado, secula pa lamen o, secula ciudadanía,
cosmopoli ina democ acia o cosmopoli inio pa io ismo. Es a adición de
pensamien o cul u al y polí ico p opensos a menosp ecia el signi icado de las
obligaciones nacionales, eligiosas y comuni a ias (PMEŽ 2007: 69; VLEe). Las
aíces del Cosmopoli ismo alcanzan los iempos An icos. Como posi i a en la
elec ónica Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje, según An ikos kinikų y s oikų
mokyklas, cosmopoli ismo es uni e salioji meilė žmonijai. Los es oikai c eían
que no se puede desp ende se de su luga de o igen, hay que pensa , cómo hace
el mundo mejo con sus opciones y decisiones, adop adas no excediendo de
de echos ci iles. No omen a on la pasi idad polí ica, sino exho a on a pensa sob e
56 BENDRIN KALBA | 97 comunidad como sob e es e aquel más que solo polisą. En
es e con ex o la más impo an e disposición ci il ha sido el igual a o a
conciudieños, o os polios ciudadanos y no ciudadanos (Nie smans, Capano a
2016: 65). Deposi aciónnismo poli iškumu y cosmopoli ismo idėja b endo en la
cabeza de los g iegos oda V a. p . K ., pe o sólo kinikai log ó p esen a la
cla amen e a iculuada o ma (Kazlauskas 2021: 92). Cosmopoli ismo y
mona quía ue on dos más kinikus dominusios ideas. Og ande obje i o
es oicos ue su uni icación mundial bajo base de de echo común,
apode ándose la más al a de su ieny ojos posición. Juos domino ideali ieno ė,
ab epian e y alpinan e sa y en eal la di e sidad. Consis en emen e
man eniendo con espec o a la pa e p io idad del odo, los es oicos
a i ma on que el des ino de un indi iduo humano nada signi ica, en compa ación
ella con el des ino oikumenos, de mane a simila a como el alma humana es
menkniekis, en compa ación ella con el alma cosmo (ibíd. 104).
So is as, su o mula é panhelenismo idėją, uechiančią uni i en más
ex ensnę po acos umb á ciudadă‐es a ybę sociedad, en en ó con poliui
leales g iegos pasiop esión. Los ciudadanos de las ciudades g icas e a
ex aima más amplia, del así llamado nacioninio, idea cosmos, pe o la ciudad
luga de común exis encia de di e en es poblaciones o m ose como o igen
del cosmopoli ismo. Cosmopoli ismo sie ino con A is ó eles bend ažmogiñas
amis ades de las elaciones g adual de ex ensión idėja. Es a ideaėjá
desa ollado consis en emen e I. Kan as, c eando pe ec a ci il de la unión
concepción y p ocu ando ella modela según uni e salų na os planą
(h ps://www. le.l /s aipsnis/kosmopoli izmas/). Alexande el G ande c eó
común Ry ųVaka ų oikumena isha dé mundos g iegos polí icos, consolidando
oda la humanidad en epiancio cosmopolio idėją (Kazlauskas 2021: 71).
Lgą iempo después Š iečiamojo amžiaus cosmopoli ismo ue asociado
con la éli e, in elec uales y exilio ep esen an es, que po cie as
con icciones polí icas y ci cuns ancias y ilosó icas pañuelas ue on
conside ados más bien ciudadanos del mundo, y no de cie o luga .
Hoy philosophes es udiamąya concep o discu ia men al ni eliniu, más
p ecisamen e, pa a ellos in e esan e es el mismo cosmopolis el g ande y
pequeño. Aquí A ydas Schlioge is sos iene que An queb adas es deci ,
siemp e y isu indi idualizuo as las líneas del ho izon e se encuen an y se
sepa an dos undiniai sandai del cosmopolio: egimo Dangaus au ė y
egimos Žemės au ė, y Dangus es de odos los cosmopolio indi iduos pad e,
y la Tie a es de odos cosmopolio indi iduos mad e, y abi cosmopolio au ė
es de odos los mo ales y inmo ales nidos, indi i y hom inė, y jon casa joksidas no puede sali de la homo ína de modo que no-
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo del con empo áneo li uano mundialė aizdyje
57 besug įž y, y none mo aso o inmo al no puede nebaudizado nupcia
aíznes, lo uniencios con los en añas cosmopolio, y sólo globalizmo o
idealismo k ailás pueden pensa , que e inía due me e e nin sueño y no e,
aquellos que dice sali emos y no eg įsimos, po que nues a pa e nidad es
sólo allí, donde se menciona Ka so Auk (Šoge liis 2011: 280). Cosmopoli ismo en
discusiónes y es udios que discu en el concep o cosmopoli ismo, sociólogos y
an opólogos que pa icipan ac i amen e p oponen sepa a cosmopoli ismo
como mo alinį o polí ico en oque así como no ma i į‐ iloso inį con icción y
empi inį‐anali inį cosmopoli ismo. Se alega, que la ieja idea de cosmopoli ismo
debe se eno ada enlazando ella con conc e as ealidades sociales, y
iloso ía, como mane a de conocimien o cosmopoli ismo, iene cambiisli ismo
concep o de iniéndola di idiendo es ipos cosmopoli ismo: mo aliní, poli inio
y cul u iní. Mo alinis cosmopoli ismo basado uni e salia cosmopoli ine é ica.
i sociologija (Kuzneco ienė 2013: 172–173). Ge a das Delan y kosmopo-
Kosmopoli inas é icos cen e uni e salmen e a la comunidad de la humanidad
ielus indi idas. Poli inio cosmopoli ismo concepciones se di iden en i mas y
débils. La p ime a cosmopoli ismo la elaciona con las úl imas décadas
apa ecida y besiklos ančia nue a poli ine o dena así ansnacionaline
democ acia, pe žengiančia nacional del es ado. Silpnųjų concepciones eje
cosmopoli ná ciudadanía, eme giendo en ex inción de cla os lími es en e los
de echos humanos in e nacionales y nacionales, y el econocimien o de que
los de echos de pa icipación en la comunidad polí ica deben se de inéndose
guiados po esidencia, y no po concep os de o igen o nacimien o. El
cosmopoli ismo cul u al se o ma y exhibe a a és mul i ud de nacionales y
locales es uc u as de cai os mane as, eme gen es como sus in e acciones
con globaliais p ocesos consecuencia (Delan y 2006: 28).
Cosmopoli ismo es á elacionado con globalización, po lo que como an onimia
de pa io ismo ella la mencionó y los es udian es. Globalización de ine los
ex e nos de di e sos colec i os de da inos enlaces, cosmopoli ismo la in e na
social y polí ica sa i okos kai á. Ambos concep os e lejan la expe iencia
dia ia de la ida y cambios de iden idad, ansmi e u olusiųjų y p óximos
elaciones dialec iká. Globalización es de pe sonas y sociomenias elaciones,
p incipalmen e económicas, in ensi ización y desa ollo, debido a eso apčiai
inc emen a mu uo dependencia, es ados y sus on e as impo ancia
disminuye, mundo osi cada ez uni ises. Aunque es más bienes, capi al,
pe sonas, in o mación y ecnología mo imien o en e los países del mundo,
pe o iene in luencia a di e sos ámbi os de ida. C í icos de globalización a i man que los ínculos cada ez mayo es en e el mundo iene un e ec o nega i o cuán os países‐
58 BENDRIN KALBA | 97 de una cul u a de un país, omen a adicionalines
di e encias nykimą, supanašėjimą, es anda izació o y aujancias del mundo
Es ados Unidos de Amé ica adqui ición de cul u a popula en o os países. Aquí
esumidas las eo ías insigh s ansmi equia poli ologos, ilóso os y sociologos
ac i ud á cosmopoli ismo como eiškinį, y el obje i o de es e a ículo
man eniendo Lublino e noling is ikoschoolos me odologías1, p opo ciona
ling is inio pun o de is a: como lengua hechos mues an, qué signi ica pa a los
li u os el concep o cosmopoli ism, cuales e leal ių ella. Mien as es e a ículo
es nue o en e lingüís icas in es igaciones y apildo o os ámbi os especialis as
insz algas. A in de log a lo se plan ean las siguien es a eas: 1) examina , qué
conocimien os sob e el concep o in es igado p opo cionan los da os de uen es
lexicóg a icas Li uaniñas; 2) discu i los esul ados de la encues a de es udian es
y de e mina con quién los jó enes asocian es e concep o; 3) basado en di e sos
ex os, analiza el signi icado del concep o y a spal ius; 4) de ini concep os
kogni y inę de inición. En el desempeño del es udio se aplica kogni y inės
de inicijos mé odo, como se en iende en Lublino e noling is ikos mokyklos sinėje
sis ema, en di e sos ex os) encodado nau os pasaulė aizdis am
įkū ėjų. Pagal me odologiją, koncep o ap ašą suda o ys dalys: sis eminiai
duomenys, apklausa i į ai ūs eks ai (S‑A‑T), odėl s aipsnį suda o ys
pag indinės dalys: „Kosmopoli izmas lie u ių leksikog a ijoje“, „Jaunimo
požiū is į kosmopoli izmą“, „ Kosmopoli izmas medijų eks uose“. Iš adose
pa eikiama kosmopoli izmo kogni y inė de inicija. Medžiagos inkimo i
a ankos būdai pa eikiami kiek ieno sky iaus p adžioje. Ty imas galė ų bū i
įdomus iek sociologams, iek iloso ams bei ling is ams, aip pa poli olo-
gams i apsk i ai isuomenei, ku i domisi, kaip kalboje (g ama inėje, lek-
ik as bend uomenes (šeiminę, ie inę, egioninę, au inę) konsoliduojan-
is i jų apa ybę lemian is eiksnys.
1. KOSMOPOLITISMAS LIETUVI LEXICOGRAFIA Pa a es e capí ulo de es udio el ma e ial se ecopiló
de el sis ema E.kalba apo ados Li u ias palab as de lengua, Daba ines palab as de lengua
li uanas, Bend ines palab as de lengua li uanas y imp imido Ta p au ines palab as de palab a
(2013). Li u ių kalbos žodyne (LKŽe) cosmopoli ism se de ine como ‘an ipa io inė ideologijos
especieis, econociendociene su ė ne odo el mundo, a me1 Liublino e noling is ikos
me odología de alladamen e p esen a y a en monog a ías Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje
(2017) y Kalba. Nau a. Es ado (2019).

Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo li uano pasaulė aizdyje 59
hechos de la lengua él deja llena se y noac ualizado, an e leksinės signi icación
es cosmopoli ismo (so .) sp. Al in e nacionalismo p ole a io la eacción
an i nacionalines pa io ines adicijas i nacionalinę kul ū ą’. Kadangi
LKŽe y a baig inis XVI–XX a. lie u ių kalbos leksikos šal inis, naujais
in e nacional con ap iešina cosmopoli ismo (so .) sp. Así, signi icado
eikiami du so ie mečio pa yzdžiai: Viena iš bu žuazinės ideologijos liekanų
poli izado, e leja de ese iempo so ié ico pun o de is a á o as países
ealidades: eso que no hay en so ié ica sis ema, se llama bu žuazine liekana,
ideología, no ap a p o-
le a iniam in e nacionalizmui. Žinoma, kad šiuolaikinio su okimo y imui
ai nieko neduoda.
„Daba inės lie u ių kalbos žodyne“ (DLKŽ8e) pa eikiamas iš esmės oks
pa eikšmės aiškinimas: ‘p iešinga pa io izmui ideologija, skelbian i ė y-
ne isą pasaulį, a me an i nacionalines adicijas i nacionalinę kul ū ą’.
„Ta p au inių žodžių žodyne“ (TŽŽ) analizuojamo žodžio leksinė eikš-
mė y a ‘ isuomeninės poli inės pažiū os i ideologija, eigian i, kad žmogaus
ė ynė y a isas pasaulis; sa o i k . au ų adicijų, kul ū os, gy ybinių
in e esų nepaisymas, niekinimas’. Šiame žodyne leksema kosmopoli izmas
y a k eipiama į leksemą kosmopoli as. Čia paaiškinama žodžio kilmė – [g .
kosmopoli ēs – pasaulio pilie is], o apib ėž yje, šalia o, kas pasaky a ašan
apie kosmopoli izmą, p idu iama, kad ai žmogus, ne u in is pa io izmo.
„Bend inės lie u ių kalbos žodyne“ (BLKŽ) laikomasi LKŽe i DLKŽ8e
eikšmės apibūdinimo – ‘p iešinga pa io izmui ideologija, skelbian i ė y-
ne isą pasaulį, a me an i nacionalines adicijas i nacionalinę kul ū ą’,
pa eik i du pa yzdžiai: Kosmopoli izmas susijęs su globalizacija. Tau ines
e ybes pakeis i kosmopoli izmu.
Leksema kosmopoli izmas y a edinys iš kosmopoli as. Pas a ojo eikšmė
LKŽe se desc ibe como ‘žmogus, ca eciendo de sen ido de pa io ismo,
apa uéndose de sus pa iaynés in e eses, ex año a su nación, con
paniekinimo mi ando a su cul u a. Ap ipėž is co eliuoja con edinio de inición,
sólo en es e caso en a izado su cul u a, nau o desp ecinamien o. DLKŽ8e
p opo ciona cuán di e en e la de inición: ‘žmogus, ca eciendo pa io izmo,
a i ūkęs de su pa iaynés, nau os in e esesų, cosmopoli ismo chalininkas. Así
se acen úa no solo la al a de pa io‐ izmo, sino ambién la adhesión a la ideología.
Desde LKŽe, DLKŽ8e y BLKŽ dichosos signi ica i os se e que cosmopoli ismo
niegia odo, lo que se elaciona con pa io ismo: adiciones, la cul u a
nacional. Y de TŽŽ se desp ende que cosmopoli a desp ecia no sólo su p opio, sino y o os
60 BENDRIN KALBA | 97 naciones adiciones, cul u a, i iybinius in e esus.
BLKŽ ejemplos co eliuoja con es udian es de p opos os an onimais y
in oducii os an onimais cosmopoli ismo elacionado con globalización y es
au inių e ybių an ipodas.
2.JAUNIMO PONIÚRIS EN COSMOPOLITISM
Como esc i o in oducida, los es udian es, espondiendo a la p egun a ¿Qué
me es pa io ismo?, como uno de an onimos señaló cosmopoli ismo. Aunque
pa eik a jokių kosmopoli izmo e inimų, ačiau žiū in į lie u ių kalbos
leksikog a inius šal inius jus i, kad šiai są okai a si su eikiama neigiama
eikšmė, nes pa io izmas iek s uden ų, iek medijų eks uose dažniausiai
e inamas eigiamai, no ima jį puoselė i i jo moky i. Todėl įdomu, kaip
s uden ai e ina są oką kosmopoli izmas, kai, laikan is me odologijos, klau-
siama ieno klausimo: Kas man y a kosmopoli izmas? Šiuo ikslu 2023 m.
ko o–balandžio mėnesiais bu o a lik a VU pi mo i an o ku so s uden ų
(lie u ių) apklausa, joje daly a o 104 Filologijos, Filoso ijos, Is o ijos, Ko-
en onces no había munikaciones, Medicina, Ma emá icas, Física, Teisės y
Gam os ciencias acul e as de es udian es. apdo o as el ma e ial
ecopilado según la me odología de la escuela e noling is ica de Lublin, se
des eló que los desc ip o es más conc e os son comun ys ė (16%), pe sona
ciudadano del mundo (14%), uni icación, ieno ė (16%), pe enencia al mundo,
no a un luga (4%), mundo, unidad de las naciones (9%), ole ancia (6%), hos il
(5%), pa io ismo (4%), obje i o gene al (16%), unidad de cul u as (4%), o os
desc ip o es no ascienden el 4%, espacio común (2%), isión libe al de la
sociedad (2%), globalización (1%), desp ecio de los alo es
(1%), conjun o de ideas, opues a al nacionalismo (1%). Al exp esa sus
opiniones, la desc ipción del cosmopoli ismo los encues ados más a menudo
(70 % de espondedo es) comienzan palab a ideología (esa ideología...), 20 %
idėja (esa idėja...). Es di ícil deci si se a a de una conscien e a osena, o
impulsi a, sin emba go los es udian es de los 1 y 2 cu sos ya debe ían e la
di e encia de signi icado, po que según DLKŽ8e idėja (3 signi icación)
g undamen al, esencialis pasaulėžiū os, poli ikos p incips, y ideologija isu
omenės sluoksnių, g upių pažiū ų, idėjų sis ema. Ap a ian desc ip o ius
adelan e en es e di e encia de signi icamien os no iene en cuen a, es as
leksemas neišski os y como sepa ados desc ip o ías. A los es udian es
pa ece que mejo e leja la esencia del concep o cosmopoli ismo comun ys é, sus iniijamien o, ieno ė, común obje i o: idėja/mo imien o,
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo del con empo áneo li uano pasaulė aizdyje 61
que busca lo más g andes comun yas, búsqueda de un obje i o común, más
es echas comunidades; pe spec i a como si odo es é en un mundo en común,
mundo, naciones unenybė: es como mundo unenybė, homb e iene in ini as
posibilidades de conoce mundo; común una nación, sociedad. Así, su opinión, es
aspi amidad comunidad, en la cual desapa ecen di e encias, ella uneía obje i os
comunes, ab ie a in ini as posibilidades de conoce mundo, y ese conocimien o aún
más sua iza y su ienija. Así se c ea un espacio común, la unidad de cul u as, y el
homb e se con ie e ciudadano del mundo: el homb e es esiden e de odo el
mundo, y no de algúncu io de un solo es ado; Es e concep o signi ica que odo el
mundo es un espacio común y cada homb e es un ciudadano de ese espacio;
socialinė ideología, que a i ma que la pe sona es ciudadano del mundo y echaza
cualquie ipo de dis inciones é nicas; signi ica cualquie ipo de on e as
abolición en e los es ados del mundo, naciones, concibiendo oda la humanidad
como un odo común; un homb e no asume a sí mismo a ninguna nación o g upo, se
concibe a sí mismo como odo mundo ciudadán, no seiden i ica con conc e ía
es ado, aza, nación; la isión de que cada homb e es impo an e pa e de odo
mundo/ i ido ; ideología, que se mani ies a en la unidad de cul u as. De las
espues as no es á cla o, si esa comunidad, aniquilación de las peculia idades
nacionales es un posi i o o nega i o asun o pa a el homb e con empo áneo,
yškesnė nuomonė se exp esó sólo en una encues a:
Es esa de un humano pensión, cuando nep ase išama a un solo país, y sen ičiase
ciudadano de odo el mundo. Sin emba go en onces issi ina o susilpnėja meilé a
su pa ia, hommina, disminuėja pa io ismo. Es os es udian es no pa icipa on
en la encues a de pa io ismo, pues la espues a una ez más con i ma, que
aúnė a jó enes pe sonas, adhe íusé onse a sus nacionales al ybių, y su
abandono ellos alida ían nega i amen e. Como se conoce de concep os KALBA,
TAUTA, VALSTYB, ZEM (Sme onienė, Sme ona, Ru ko ska 2019; Sme onienė,
Sme ona, Ru ko ska 2021), los li uanos son muy apegados a su ie a, en la cual se
les habla de li uanos, Li huaniški papu ai nep očiai, ca ac e ís ica meilė a su
país, a, sea cual sea, y el cosmopoli ismo omen a enuncia a un luga
conc e o (na i e, ė iškė), ele ándose pe enencia al mundo, no a un luga
conc e o, a una nación, al mundo; idea de que odos los homb es son pa e de
odo el mundo, y no de un de e minado e i o io o comunidad; idėja, que signi ica
que el homb e pe enece al mundo como comunidad, pe o no conc e amen e a
país o nau ai. Responden es cosmopoli ismo asociojuezase con ole ancia
( ole ancia di e en e a cul u as, cos umb es, azas; pakan umas, o os
nacionalidades acámpamo), po que solo así posible c ea común, uni icingo
ha inio en el mundo. Un mundo cosmopoli a es abie o a cualquie a cul u a, pe o a
cualesquie a gen es, en onces
62 BENDRIN KALBA | 97 no cambia, que incluso 5 po cien o de los encues ados acen úan
al mundo de ape u a. Una encues a p esen a un ejemplo de al modelo abie o es la
UE, po que aquí i iendo esponden e se sien e esąs lib e, ne a žomas, puįs iaja
adonde quie a: Me pe sonalmen e cosmopoli ismo de inmedia o ascijuojasi con la
Unión Eu opea. Aunque ella y no global a escala mundial, e incluso no aba ca odo el
con inen e eu opeo, sin emba go su p opia esencia me e leja concepción
cosmopoli ismo. Unión Eu opea es al da inys en el que odos somos ciudadanos
eu opeos, noso os no somos ijomi iaja , isu nukelia ę podame susc be se, a
pesa pų, y es o o ece opo unidad,,pe silauž i a a és odos los cul u ales,
adicionales di e encias, di e sas poli ines puzu as y pan. Impo an e y es que el
kalbų ski umo, aip pa esame mokomi demok a ijos, lais ės i lygybės p inci-
es udian e acen úa, que con noso os democ acia y o os undamen os de alencias
es enseñada, po lo que con empo áneo jo enis a pensa de o a mane a, sus
alencias susicu u an ellos mismos, como ellos mismos a i man, ugdomas libe alus
en oque a sociedad: libe alus en oque a sociedade wi hou išski s ymų .y. odos
iguali. S uden sų opina, cosmopoli ismo es omen ado y globalización: sin uno, ko
bueno, no hubie a y o o. En a ias encues as cosmopoli ismo se in en ó de ini pe
an onimus. Incluso 4 po cien o de los encues ados a i man que es an išiška
pa io izmu ideologija (ideologija, an išiška pa io izmu) o idėjų isuma, con a ia al
nacionalismo (Tai idėjų isuma con a ia al nacionalismo. Dado que el nacionalismo se
di ige a su pa ia de una nope dė ą ele ación, su p opio enlazamien o con cie a
homenjaja es adoidad, la asignación de su iden idad a cie o e i o io del es ado, en
an o que cosmopoli ismo la hay que en ende como o al an agonía). A a iés e la
a ención que a es os esponden es el concep o cosmopoli ismo no es acep able, ya
que cosmopoli ismo como enómeno pasi eiškia naciones e ybių niekinimu
(Kosmopoli ismo pasi eiškia naciones e ybių niekinimu), y nacionalismo iene
conno ación posi i a, ya que es o pa a ellos no es k aš u inis nacionalizmas o
šo inizmas, solo susc ipción a su pa ia ie a, con su pa ia. P ecisamen e al
en oque co elaciona con las uen es de la lexicog a ía Li u iška p esen adas
de iniciones de cosmopoli ismo.
Desde el p incipio hay que econoce que la in oducción p esen ada Poli icas
naukų enciklopedinio žodyno y Visuo inės lie u ių enciklopedijos disposiciones
co esponde s uden ų exp esado men is, jo inas concep ą sup an a
ne iena eikšmiškai unos po un cosmopoli ismo es nega i o eiškinys, po que
naikina nacionines alo es, o os es nada nega i o ene concep o, mos an i
anqueza, bend um y espe o a o as naciones, sus cul u as. Así jó enes
concep o yaa is ica dicynos dicho de de iniciones.
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo li u io pasaulė aizdyje 69 (19)
Ne iesa, que kosmopoli as es sinšaknis y benamis. Ul akosmopoli a, desp eciando sus
aíces, al ez al y llega. Fácil se cosmopoli o pa a el que iene casas y aíz: mig uok
como pájš is, sk ajok como holandés, pe o siemp e podėsi nu úp se en su niddą, que y
de qué e ninés g upo medía él ue a susuk as. (h ps://www.l y as.l /kul u ahis o ia
in e p e /2011/0103/news/nep iklausomuju‐kelias-e nokosmopoli ismo-link-5574946) (20)
Kosmopoli inis su pe a imas nesunaikina au iškumo esmės, ni si habla íamos de
mul inacionalidad, cuando los pad es son de di e en es nacionalidades o incluso asios.
Tiesiog cada, espbiendo conc e os he edos capoksnį, puede c ea i amen e
in e p e a se a sí mismo y su p opio iden idad.
(h ps://www.l y as.l /kul u ais o ija/2011/0103/news/nep iklausomuju‐kelias‐e nok-
osmopoli ismo‐link‐5574946) (21) Desde es e pun o de is a el pu o cosmopoli ismo se
uel e imposible. Pa a ello hab ía que supues os polí icos de) no iene ni uno, ni o o. Ni
aquí qué au iška, ni aquí qué kosKo bueno, kosmopoli ismo, globalizaciones emo ė es
ge okai o e dė a. es o cons an emen e se habla, sus o isu se busca, o se a an de
išnyk ų galimybė klaus i: „Iš ku u?“ Abs ak us a sakymas: „Iš Eu opos“ (sup ask,
aš pasisakau už „ aka ie iškas e ybes“ pe se) nieko ne eiškia, nes Eu opa y a
daugialypė, daugiakul ū ė. Jos e ybės ski ingos, egionai puoselėja sa ą is o inę
a min į, nacionalinius jausmus i įsi ikinimus. Įmanomas ik nacionalkosmopo-
li izmas kaip a i umas į ai o ei, nep a andan au en iško yšio su sa o au a.
(h ps://www.l y as.l /kul u a/is o ija/2011/03/10/news/nep iklausomuju‑ke-
lias-e nokosmopoli izmo-link-5574946)
(22) Ta bala, ku ioje mes gy ename, as mužikiškumas (nuo ele izijos ž aigždžių iki
nega lo. Ya se ha esc i o sob e el cosmopoli ismo g iešimąsi en la cul u a, sin emba go
mopoli iška. (h ps://www.del i.l /news/daily/li huania/e‑aleksand a icius‑lie‑
u iams‑ uks a‑i ‑kosmopoli iskumo‑i ‑nacionalizmo.d?id=61708915)
adelan e ci ada i aš é del a ículo cla amen e dice que de niños dibujos él no
unciona (23): (23) El cosmopoli ismo de los niños dibujos y his o ias no unciona
(h ps:// e.l /naujienos
kul u a/kul u os‐naujienospaiku‐piesi /pasaku‐kosmopoli izmas‐ne eikia‐)
Pensamien os simila es llegamos y en los es udios cien í icos. V. Vi kienė in es igó
cosmopoli iškumą en a e y hace una conclusión, que en el a e cosmopoli ís ico
con empo áneo nacionalino apa inimosi ap aiškos aki aizdžios, po que el a e como
niekad ligi šiol socialus y e lexi us (Vi kienė 2005: 5964). A. Samala ičius ambién duda de
si nuegąs a imai po la cul u a globalėjancia, que él e no sólo publicis ikoje, sino
ambién académicos esc i os, cien í icas con e encias, son jus i icados:
Nes abiliame, pe mainingme, globaliza ion p ocessesâ conquis ado mundo
pa adoxalmen e o alea índexis de įsišaknijimo y iden idad (Samala ičius 2003: 19).
Li e a u as in es igado a M. Kučinskai-

70 BENDRIN KALBA | 97 kumo y lie u iškos apa ybės sandū a, ačiau labai
abejo ina, si posible ės omanai sólo con i ma, que lie u is sin emba go ilgisi
ė analiza o G. G ušai ės, V. Rykš ai ės, U. Kaunai ės i Z. Čepai ės oma-
nus, išleis us 2010–2017 m. Jos pas ebėjimu, aiškiai ma y i kosmopoli iš-
su ė ynės, ją sap‐ nuoja, quie e conse a lie u išką pa a dę, y con ja y
gim ąją apa ybę iš in i. Naujausi G. G ušai ės, V. Rykš ai ės i U. Kaunai-
sus šaknis bei is o iją. Así inco ec o alega que la jo en gene ación no
quie e pe enece a ninguna nación y aspi a con e i se nunca sėsliai
negy enančiais pasaulio žmonėmis (Kučinsíme, als ybe.
kai ė 2019: 133).
Kaip sua in i du k aš u inumus – puolimą į kosmopoli izmą i baimę,
kad jis sunaikins s a biausias žmonijos e ybes, – ge iausiai y a pasakęs
S. Šalkauskis. Ano jo, bū en au inis pa io inis auklėjimas u ė ų apsau-
go i als ybės piliečius iek nuo ienašališko ag esy aus nacionalizmo, iek
i nuo abejingo au os e ybėms kosmopoli izmo. Šalia au inio auklėjimo
bū inas i a p au inis auklėjimas siekian solida ių lygia e čių san ykių a p
au ų (Šalkauskis 1933).
IŠVADOS
Iš leksikog a inių šal inių leksinių eikšmių i pa yzdžių galima sup as i,
kad kosmopoli izmo są oka apima ik neigiamas ypa ybes. Kosmopoli as
niekina sa o i ki ų au ų sa i umą, pa io izmą, adicijas, kul ū ą, au ines
e ybes.
Jaunimas kosmopoli izmą e ina d ejopai. Vieni s uden ai šią są oką
sieja su ole ancija, bend ys e, ienybe, galimybe pažin i pasaulį, o pažini-
mas da labiau sua ina i su ienija, ad a si anda iena bend a au a, u-
in i i bend ą ikslą, kul ū ą. Ki iems šis eiškinys kelia neigiamas min is,
nes kosmopoli izmas y a p iešingas pa io izmui, ku is susijęs su gim ąja
En los po ales In e ne cosmopoli ismo alo ación ambién he e odo: desde
un ex emo e nismo, cuando el enómeno se alo a exclusi amen e
nega i amen e, has a posi i os aspec os de cosmopoli ismo paeškos y su
jus i icación. Posi i amen e alo an es cosmopoli ismo acen úan la
ape u a a o as cul u as, ole ancia, mode nidad. Los oponen es del
Cosmopoli ismo lo en como an i e ybę, po que inamos Es ados mu os, la
nación espi i uales alencias. Toda ía o os buscan cosmopoli ismo y
nacionalismo de pun os de unión y a i man que los une el dialec ico ínculo abipusės pe enomía, su ge el concep o libe alus nacionalis-
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo lie u io pasaulė aizdyje 71
as, al que cuida o as naciones wello ė, pe o él no aspi a a apa a se de su
nación, ie a, na i a luga . Apa ece oces de que cosmopoli ismo,
globalizaciones emo é es boni amen e exage ada, que dudo ina, si posible
ex ingui hom ąją iden idad. Ac ualmen e si uación has a que esan i pe
idu į ni kosmopoli iška, ni au iška.
Basándose en el análisis S‐A‐T se puede a i ma que hoy el
cosmopoli ismo pa a los li uanos es:
– p iešinga pa io izmui, au iškumui ideologija;
– au inių e ybių niekinimas;
– bend ys ė;
– pasaulio, au ų ienybė;
– ole ancija;
– a i umas;
– p iklausymas pasauliui, ne konk ečiai ie ai;
– mode numas, šiuolaikiškumas.
ŠALTINIAI
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2023. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
bend ines‑lie u iu‑kalbos‑zodynas/ [žiū ė a 2023‑03‑10].
DLKŽ8e – Daba inės lie u ių kalbos žodynas (in e ne inis), y . ed. S. Keinys,
8‑as pa ais. i papild. leid., Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P iei-
ga in e ne e: h ps://ekalba.l /daba ines‑lie u iu‑kalbos‑zodynas/.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas, 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak-
inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008 (a naujin a
e sija, 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu‑kalbos‑zodynas.
PMEŽ – Poli ikos mokslų enciklopedinis žodynas, a s. ed. A. Jankauskas, Vilnius:
Vilniaus uni e si e o leidykla, 2007.
TŽŽ – Ta p au inių žodžių žodynas, edak o ių a yba A. Kaulakienė, S. Keinys,
B. Ku kulis, V. Račiūnai ė, V. Žalkauskas, Vilnius: Alma li e a, 2013.
VLEe – Visuo inė lie u ių enciklopedija (elek oninis a ian as), Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidybos cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l / [žiū-
ė a 2023‑04‑06].
alkas.l
biciulys e.com
del i.l
l y as.l
72
BENDRINĖ KALBA | 97
l .l
pasauliolie u is.l
sc.bns.l
3.l
e.l
z.l
LITERATŪRA
Delan y Ge a d 2006: The Cosmopoli an Imagina ion: C i ical Cosmo-
poli anism and Social Theo y. – The B i ish Jou nal o Sociology 57(1), 25–47.
Donskis Leonidas 2002: Nacionalizmas i globalizacija: XXI amžiaus
iššūkiai Lie u ai. – Kul ū os ba ai 10(455), 8–15.
Kazlauskas Raimondas 2021: Poli iškumo k izė. Indi idas i kosmo-
polis. – Sociologija. Min is i eiksmas 2(49), 70–146.
Kučinskai ė Ma yna 2019: Tapa ybės ans o macijos naujausioje lie-
u ių mo e ų p ozoje. – Oikos: lie u ių mig acijos i diaspo os s udijos 28,
125–140.
Kuzneco ienė Jolan a 2013: Me odologinis nacionalizmas i naujasis
kosmopoli izmas mig acijos y imuose. – Filoso ija. Sociologija 24, 171–178.
Lahayne Holge 2020: Pilie inė eligija: Tocque illeʼo a Rousseauʼo keliu? Valdžia,
Bažnyčia i pilie inė eligija (II). P ieiga in e ne e: h ps://www.be na dinai.
l /pilie ine‑ eligija‑ ocque illeo‑a ‑ ousseauo‑keliu‑ aldzia‑baznycia‑i ‑pi-
lie ine‑ eligija‑ii/ [žiū ė a 2023‑12‑30].
Nie smans Nancy, Capano a I ena 2016: Rne oblicza kosmo-
poli yzmu. – Obywa elskość 2.0 : zaangażowane na acje o obywa elskości
młodych mieszkańców Li wy i Polski, pod edakcją Ma celiny Jakimowicz i
Ma eusza Siko y, Bydgoszcz: O icyna Wydawnicza Epig am, 63–76.
Radž ilas Vy au as 2017: Kelios pas abos pos mode niosios globaliza-
cijos p ieš a a imų klausimu. – Logos 93, 6–15.
Ru ko ska K is ina, Sme ona Ma ius, Sme onienė I ena
2017: Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Samala ičius Alman as 2003: Globalizacija, nacionalinė kul ū a i
apa umas. – Kul ū ologija 10, 10–20.
Sme onienė I ena, Sme ona Ma ius, Ru ko ska K is ina
2019: Kalba. Tau a. Vals ybė, Vilnius: Vilniaus uni e si eo leidykla.
Sme onienė I ena, Sme ona Ma ius, Ru ko ska K is ina
2021: Žemė. Mo ina. Duona, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Šalkauskis S asys 1933: Lie u ių au a i jos ugdymas, Kaunas: Sakalas.
Šalkauskis S asys 1995: Raš ai 4. Vilnius: Min is.
Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo li eu io
pasaulė aizdyje 73 Šlioge is A ydas 2011: Lie u iškosios pa aš ės,
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Vi kienė Vi ginija 2005: Pa i ies įsisąmoninimas a ba au inio iden i e o
ap aškos šiuolaikinėje Lie u os dailėje. Liaudies cul u a 5, 5965.
Recibió 2024‐04‐14
Adop ado 2024‐04‐30
MARIUS SMETONA
COSMOPOLITANISM IN THE MODERN
LITHUANIAN WORLDVIEW
Summa y
Cosmopoli anism is he iew ha , despi e all social, economic, cul u al, and poli ical
di e ences, people a e membe s o he same global socie y. Cosmopoli ans c een que
he commonali y o human na u e is mo e impo an han di e ences in social and
poli ical li e. Cosmopoli anism is linked o globalisa ion and was men ioned by s uden s
as an an onym o pa io ism. I de ine he ex e nal ela ions be ween di e en
collec i e o ma ions, mien as que cosmopoli anism e e s o an in e nal change in
social and poli ical sel ‐pe cep ion. F om Li huanian lexicog aphic sou ces, i is e iden
ha cosmopoli anism nega es e e y hing associa ed wi h pa io ism: adi ions,
na ional cul u e. F om he Dic iona y o In e na ional Wo ds, se cla i ica que
cosmopoli as no sólo deses iman hei own bu also he adi ions, cul u e and i al
in e es s o o he na ions. Examples om he Dic iona y o S anda d Li huanian
Language (BLKŽ) co ela e wi h he an onyms p o ided by s uden s and he an onyms
desc ibed in he in oduc ion: cosmopoli anism is associa ed wi h globaliza ion and
e e ed o as he an i hesis o na ional alues.
Los jó enes pe ciben he concep ambiguamen e: o some, cosmopoli anism is a
nega i e phenomenon because i des oys na ional alues, while o o he s i is a
concep wi hou any nega i e conno a ions, showing openness, inclusi i y, and
espec o o he na ions and hei cul u es. In media ex s, cosmopoli anism is also
une enly unde s ood, wi h he axiological image o he concep being close o he
unde s anding o young people. Más p ecisamen e, la con empo ánea Li uania
pe spec i e on he concep emb aces a ange om one ex eme o he o he : om
comple ely nega i e e alua ion o poin s o con ac wi h na ionalism and he sea ch
o posi i e aspec s in cosmopoli anism. Thus, he concep no longe co esponds o
dic iona y de ini ions.
BENDRIN
TALBA 74 | 97
Based on he S‐A‐T analysis, i can be concluded ha cosmopoli anism o
Li huanians oday means:
an ideology opposi e o pa io ism, na ionalism;
con emp o he alues o na ions;
communi y;
uni y o he wo ld, na ions;
ole ance;
openness;
belonging o he wo ld, no o a pa icula place;
mode ni y, con empo anei y.
KEYWORDS: cosmopoli anism,
cosmopoli an, pa io , homeland,
cul u e, communi y, alue.
MARIUS SMETONA
Vilniaus uni e si e as
Lie u ių kalbos ka ed a
Uni e si e o g. 5, Vilnius
[email p o ec ed]
MARIUS SMETONA
KOSMOPOLITIZMAS ŠIUOLAIKINIO
LIETUVIO PASAULĖVAIZDYJE
Con auka
Kosmopoli izmas – ai požiū is, kad, nepaisan isų socialinių, ekonominių,
kul ū inių i poli inių ski umų, žmonės y a os pačios pasaulinės isuomenės
miemb os. Cosmopoli as c ee que la comunidad de la na u aleza humana es mucho
más impo an e que las di e encias de ida social y polí ica. Cosmopoli ismo es á
elacionado con globalización, po lo que como an onimia de pa io ismo ella la
mencionó y los es udian es. Ella de ineja ex e nos de di e sos colec i os de
da ines elaciones, cosmopoli ismo in e na social y polí ica sa i okos kai á.
De los uen es signi ica i os de la lexicog a ía Li u iñas se e que cosmopoli ismo
niegia odo, lo que se elaciona con pa io izmo: adiciones, la cul u a nacional. Y de
TŽŽ i aiškėja, que cosmopoli as niekina no sólo su, sino y o os pueblos adiciones,
cul u a, i iybinius in e esus. BLKŽ ejemplos co eliuoja con es udian es de
p opos os an onimais y en ada desc i os an onimais cosmopoli ismo elacionado
con globalización y es au inių e ybių an ipodas.

Ma ius sMe ona. Cosmopoli ismo con empo áneo lie u io pasaulė aizdyje 75 u i i
concep o, que mues a ape u a, comun umá y espe o a o as naciones, sus cul u as.
axiologinis imagen a imesnis samp a ai del jo en. Más ace adamen e se ía posible
Jaunimas są oką sup an a ne iena eikšmiškai – ieniems kosmopoli izmas y a
neigiamas eiškinys, nes naikina au ines e ybes, ki iems ai nieko neigiamo ne-
desc ibi que el en oque con empo áneo li uano a el concep o aba ca ampli udé desde un
Medijų eks uose kosmopoli izmas aip pa sup an amas ne ienodai, są okos
ex emo imismo has a o o: desde una comple amen e nega i a e aluación has a
con ac o poços con nacionalismo y posi i os aspec os cosmopoli ismo eškojimo. Así el
concep o de concep os ya noa i-
inka žodynų de inicijų.
Remian is S‑A‑T analize galima eig i, kad šiandien kosmopoli izmas lie u-
iams y a:
– p iešinga pa io izmui, au iškumui ideologija;
– au inių e ybių niekinimas;
– bend ys ė;
– pasaulio, au ų ienybė;
– ole ancija;
– a i umas;
– p iklausymas pasauliui, ne konk ečiai ie ai;
– mode numas, šiuolaikiškumas.
ESMINIAI ŽODŽIAI:
kosmopoli izmas, kosmopoli as, pa io as, ė ynė, kul ū a,
bend ys ė, e ybė.
MARIUS SMETONA
Vilniaus uni e si e as
Lie u ių kalbos ka ed a
Uni e si e o g. 5, Vilnius
[email p o ec ed]