LIETUVIY
KALBOTYROS
KLAUSIMAI,
XxX
(1993)
PERIFERINES
LIETUVIY
KALBOS
TARMES
I.
A.
ADK
HA3BH
TPBIEOY
Y
BEJAPYCKA-JITOYCKIM
MATPAHIG4bI
(Bapapix,
acasix,
nopxayKa)
Ma spuann
Ha3Bay
pwOoy
cabpany
ua
TopuTopwi
Beaapyci
y
nanapyx
YMOBaX,
@
TakCaMa
BHOpaHH
3
JWANeKTaNa iwHHX,
ic apHoHHX
i
apxiyubix
KpHHin
(Gonea
2200).
Haspu
pw6oy
Jli su
nam
Bagomu
TOmbKi
3
aTnaca
niTOycKali
MoBH
"
(Lie u iy
kalbos
a lasas.
T.
1.
Leksika.
Vilnius,
1977.
Kap u
N®
97,
98),
3
Nepaksaquo a
pycka-ni oycka a
caoyuixa
(Pyccko-nu osckui
cnosaps.
Vilnius,
1982-1985.
T.
1-4)
i3
apxiyuux
ma opuanay
(Pycxae
Tea pagiquae
Tapapuic a
-
PIT,
gona
34,
1873.
Anaen
pykanicay
Hasyxosai
Oi6nia oxi
Binpuiocka a
yuipepci a a).
Sona
Genapycka-ni oycxa a
Y3aemay3eqHHA
apopak
i
nalmponna
Genapyaxix
i
JiToycKix
apoanay
BUIBANAeUa
Ha
3aXOJHiM
na paHi a
Genapyckamoyua a
Macisy
i
ni oyckamoyua a
Macisy
wa
ycxog3e
Jli su.
Ma apwanw
PI'T
cpeg aup,
mo
3aX0JHAH
MAXOH
MNalINpoHHA
Ha3Bay
pHOoy
Oenapycka a
macisy
Oui
THA
T apopki,
43
Ha
TopHTopHi
cyyacnam
Jli sM
apopaub
“na-npoc amMy”
—
ma-
Genapycxy.
Ma apuann
x
Ta o
x
PIT
i
inma
naKaspaioub
ycxosmoi
MAxky
a a
30HH,
MeHaBiTa
paéu
Ac papeuki,
Bopanaycxii
Bpacnaycxi,
3e
a3aHayaiouua
JiToycxia
Haze
puGoy.
Masozne apxiyuux
maTapwanay
GenapycKa-ni oycKaa
30na
ckilajaeua
3
ycxoguix
yac ak
Owwx
Bineucxa
i
Kopeucxan
y6epuay
y
cxnas3e
Paci icka
imnepui.
Haspu
pwOoy,
akia
sanicani
nac aYuixi
i
cpaumdonnixi
¥
cpaix
agxa3ax
Ha
muTanne
(N° 22)
npa pama
PIT,
sgaeuua,
we
3”ayaaeuua
KanbKami
3
PYyCKaH
MOBH,
AHH
MACUOBHIA.
Apxiyuua
ma opuana
(0.
34)
gaious
noyu
Mamouax
poc y
py6oy
y
e um
Kpai,
cpeqyaup
a6
Oa a ux
puOonimax
y
XIX
c .
[apaynaiue:
“bapapy
cacnopy
jlec
wa
mpaus y
20-ui
sépc ay
y
napakonsi...
maéu Ka
3a6op"a,
GOa aTu
(uso6unye ”)
puOami...”,
“ ag
i
pwOoy...
y
immu
oa
Gweae.panikae
MHOcTBa”
(Xauensukan
Bon.
Rineseci s
maB.).
Tpu6oy
Oia
Takaa
KoNKaqys,
uITO
imi
mauini
naga ax.
Tax,
y
Binencxan
y6epui:
“3a
npaga
36ipanua
pwOoy
y
nacax
padini
Ypycxai...
napineu
sac apins
y
aaminic pauio
maéu ka
2Kanyaka
paini
na
3
dyaTw
cymanux
pwo6oy”
(Apamuckaa
son.
Jlizcka a
nas.).
Ba
ypamxa i ua
aqu
(Takim
Ouy
1872 .)
“canaue
Haki aioub
i
manaBhA
paOoTH,
AK
MeHII
BHPaJHWA,
a
YBeCb
YaC
BHKApNCTOYBaIOUb
na
36ipanne
pwOoy”
(Tpoxcki
nas.
Binencxaa
y6.).
Y
Binenckim
napeue
pa
Ypaasish
od
yu T
cywanwx
Oapasikoy
Kaui apay
“HekanbKi
Kaneek”,
Kana
70
[ ail
Gapasikoy
y
Caanusuax
kaui apana
10-15
kaneex,
a
Kana
CHpHX
Gapapixoy
—
aq
10
aa
15
kaneex
y
Auimauckim
napeue.
3a
neTa
agua
2%aHwnHa
lpunpauoysana
25-30
pyOnéy
y
Jsinabyp exim
naseue.
Ja
nyza
pwOoy
mpasapani
lcansuckia
xaHawu
y
Mixanaeycxan
pon,
Jsicnencxa a
nas.
He a
ne
3axanauua
}a6
OapasikoswM
Oa auui,
Kali
WTaell
HaCTymHae
CBeqYaHHe
Cy4aCcHiKa:
"Haa
|npwOnisna
Henb a
BH3HAIHI,
KONbKi
NyAOy
igse
ix
( pp6oy)
wa
mpozax:
y
|minysuim
(1872)
oase
5
yanapeK
3
C.
Mapuuukayuay
(-MapunKonic)
Bapoucxai
|
po6nacui
cxynini
Gon
300
nyszoy
ana
nepanposaxH,
ane
aTa
KONbKACUB,
Bilal,
cknagae
He
Gonpu
nanasinw
canpayay
pacnpajasaemux
pHOoy”
(Tpoxcxi
nas.
Binencxan
y6.).
Binsmo
sa6acnewsani
pOami
3
Tpoxcca a
i
3
CaanumucKa a
mas.
(O.
34,
c.
461,
1.96).
ApxiyHua
MaTopHaAnn
Yka3Baloub
MacuoBacui,
AKia
CnaBinica
6a aTHMi
puGosimuami.
Y
Kopencxai
y6epui
ix
nanisbanaca
apa:
1.
TManapeaxcki
nap;
2.
mM.
Keiaani
(-Kezanuan).
Y
Binenckai
yGepni
akix
nepymay
si unaca
14:
Xauewwukas
son.
Bine icxa a
nas.
(-Xaue suun
Bine icxa a
p-na
Mincxan
Bo6n.),
Tepmaninicxaa
non.
Bine icxa a
nas.
(-lepmanimi
l'yaa eicxa a
c/c
Ac papeuxa a
p-na
I'possencxa
Bo6n.),
Kpacuacenscxaa
son.
Bine cka a
nas.
(-Kpacuae
Cano
3anompcxa a
c/c
Kapaniuka a
p- a
T’pogseuckan
so6u.),
Bine cxan
pon.
Bine cxa a
nas.
(-Binecki
p-u
Mincxai
so6n.),
Ulayaunckaa
pon.
Jligcka a
nap.
(-[4ysnncki
p-u
Tpoasencxai
so6a.),
mM.
Apna
Apasucxai
son.
(na
abogsu
Oaki
Hémana)
‘Sliacka a
nap.
(-Bopna
[lsyssmcka a
p-na
I"pogsencxan
so6..),
Kanayckaa
Bon.
Jligcxa a
nas.
(-Kanasina
Asépcxa a
c/c
pog3encka a
p-Ha
I’possenckaii
Boon.),
Beuakonckaa
son.
Jligcka a
nap.
(-benaxoni
Bopanaycxa a
p-wa
I'pog3encxai
po6n.),
Tapnaiukaa
son.
Bine icxa a
nas.
(-[opnaimsa
Joxmuuka a
p-Ha
Biue6cxam
so6n.),
Mapouxaa
son.
Tpoxcka a
nas.
(-Mapkine
Bapsucka a
p-na,
Jli sa),
Apaucxaa
pon.
Tpoxcka a
nas.
(-Bapoucxi
p-u.,
Jli sa),
Mikanaeycxaa
Bon.
Asicueucxa a
nas.
(-Mixanaesa
Kasancka a
c/c
bpacnaycka a
p-na
BineOckai
po6n.),
Xanxonckaa
Bon.
Bine icxa a
nas.
(-?),
Kama ickaa
son.
Caanuancka a
nap.
(=
Kamai
Nac ayexa a
p-na
Biye6ckai
o6a.).
Macyosya
xHXapH
as3Hayani
TakcaMa
i
THA
MACWOBaCui,
43¢
pwOM
pacTyuD,
ale
He
Aa10Ub
NpOMHICHa
i
73€
AHH
APOHHA
paCTYUb
3-3a
HECNPHABHNX
MpNpOJHHX
yMoy.
Aaa
a anizsy
Oapsuua
TonbKi
GenapyckaMoyHaA
30Ha,
Aka
UANep
yBaxOA3ilb
NepabaxHa
¥
cknayq
benapyci
i
wac kopa
Y
cxnay
Jli ew
i
JTa sii.
Bole us
edulis
y
a aH
30He
maBoane
cyyacuWx
i
apxiyHux
MaTopHanay
(1873 .)
Hasnpaeuua
Oapasix,
napayu.:
Gopoeux
—
Apauckan
Bon.
Tpokcka a
nap.
Binencxaw
y6.
—
soO ac sy:
Mapuinkanckae,
2K
ypauimcwae
(-Mapunukonic
i
Kiopa
—
O.
34,
c.
480,
a.
11);
Gopoeuxu
—
Binencxi
nas.
i
y6.
(O.
34,
c.
386,
519,
1.
46,
76)
8.
Yapomuuua
Sauépascxan
son.
Cannusucxa a
nas.
Bineuckai
y6.
(O.
34,
c
462,
n.
26),
Ipayacumickan
pon.
Aumaucka a
nas.
Bineuckai
y6.
(0.
34,
c
377,
n.
3),
son.
Bine cxas,
Jay inaycxaa,
Cepsiuxaa,
Bine icki
nas.
Binenckan
y6.
(O.
34,
c.
506,
499,
503,
an.
3,
46);
6ypoeuxu
—
LayauucKkaa
pou.
Jlincxa a
nas.
Bineucxan
y6.
(0.
34,
c.
435,
a.
76).
71
Usnep
na3ba
Gapaeix
y
ni oycxai
ni apa ypuai
Mose
3”aynaeuua
HaBYKOBHM
JwTapa ypubim
TopMinam
ik inis
ba a ykas
‘wawpu
Gapasix,
Bole us
edulis’
(Pyccxo-nm osckui
cnogapp.
T.
1.
C.
419),
Tea pagii
nasa
Oapae x
wa
apw opui
Jli si
Ma
He
BezaeM;
Bizaub,
aHa
TaM
NaliMpana
i
mae
cy6cTHTyUBHE
XapaK ap.
Ha
opu opui
Benapyci
naiimen e
Oapaeiic
saiimae
nex3b
He
yao
TepHTopnio,
anpaza
noyaua
pocny6nixi.
Ha
Tanecci
penaious
nassy
Oapaeix
ak
cy6cTHTyuniHyo,
a
TPaAWUWHHa
BaOAAIOUb
HasBali
2pu6
‘Gapasix’.
Ha
epu opwi
Bopanaycka a
paéua
Tposseuckaii
poOnacui,
axi
3"
Ay
Naeuua
na pani uum
3
Jli soa,
pagoma
Ha3pa
Gapasika
OdamazpwO,
axi
3"aynAeuua
ai yanismam.
Y
ni oycxa i
ni apa ypuali
Mose
Ha3pa
Gapaeix
yeaxos3ius
i
¥
cxnay
HaHMeHHA
acapikd
(nagacinapixa)
—
ba a ykas
audon i Sis,
646xi
(neauix4)
—
ba a ykas
Jép5é,
xasné
(macnax4)
n6sua a
—
ba a ykas
kazlékas,
xa3en ki
(macnax4
né ua a)
—
Silinis
ba a ykas,
maxapikd
—
Zals asis
ba a ykas,
nésbcka a
piiGa
—
udakepi is
ba a ykas,
ayOapixd
—
ba a ykas
paaZudlis,
pawiS uika
—
amp isis
( audonké is)
ba a ykas
i
inw.
3
apy o a
Goxy,
ni yanismami
y
Genapyckix
apopkax
siyauua
payzanix
“nagacinaBik”,
xyOizqsea
“nopxayKa”
i
in.
Ha
kapue
N°
98
A naca
ni oycxai
moBu
IPHBEJ3€HH
Ha3BH
YApeonazazeiKa:
Taudon i sis,
aud6na i sis,
audoni kas,
aud6nis,
Taud6nius,
aud6né,
audongal is,
audéngal é,
audonagal is,
auddnag ybis,
audonlepsé,
audonlépsé,
aud6nlepiis,
audonba a ykis,
audoniké,
audonikas
"aupsouu
Oapasix,
nagacinapix”.
3
ycix
aTux
cinonimay
Ha
TOPHTOpHi
Cycequa a
Bopanaycxa a
paéna
Yaupaeuua
TombKi
anownaa
Ha3pa
payazanix.
Ha
a a
xa
Kapue
JiToycKimi
Kane ami
wa
opu opwi
Jli sy
y
nacenenux
nyuk Tax
650
(Tyadaaa
Ulanbauuinxcka a
p-ua),
665
(Kamdxanw
—
pécka
Tepsimcka a
cenpcane a
[[lanbuuninkcka a
p-na),
666
(Lénuuninxan)
3aikcagann audonikas
( audoni kas).
IMi
%&
Ha
TopHTOpHi Cycequa a
Bopanaycka a
p-na
I'possencxaii
BoOn.
y
HaceneHsx
nyuk ax
VI
(Bopanasa),
VII
(Hasa),
VIII
(Paayns)
no6aq
3
ToTHMi
GopMaMi
agsnayana
i
audonikis.
Y
p.
Tocansy
Beuaxoucka a
c/c
Bopauaycxa a
p-na
e w
pw6
Hasubaewwa
payzanix
(napesaMiy
naByKoBH
cynpauoynix
AH
Benapyci
|.
B.
Bonnis.
Yce
a ua
na3zpy
‘“apeonaza deixa
YTBapaious
aly
NaKanbHylo
3oHy
Ha
TapuTopHi
Jli ey
i
Benapyci.
Hami
Taxcama
suaynena
y
yac
AuANeKTana iwan
akcneguuni
(1989 .)
ya
TopuTopyi
[Ipauioucka a
p-na
(B,
PakaycKén),
axi
3"aylaeuua
cyceauim
3
Tlac ayckim
paéuam
Biue6cxaa
BoOnacui,
uITO
MacuosuA
Genapycu
Ha3HBaiou,
pH6
Leccinum
au an iacum
UbPBOHAZAACBIKI,
A
MACOBHA
AiTOyuR
—
pay.zona2dé. en i
(um.
n.
Mu.
4.).
Koxnn
3
ix
TaBOpbib
Ha
POAHaH
MOBE
i
AW
pa3yMelou,
az3in
agua o
6e3
nepaknayaka.
Ana
pu6a
Lycope don
ua
nayanésum
3axase
Benapyci
maeuya
HeHTpasibyaa
Ha3Ba
O3430xd.
Takan
x
Ha3Ba
Nalunpana
wa
Ykpaine
—
63q10xd,
y
nayHoqna-
yexoguan
Tlonbu s
(Cysankwanna,
gac ka
Mas3yp
i
Tagnacce)
—
bédziuch
(bédziucha),
a
¥
ni oycKix
apopkax
—
kuku bezdis,
kubizdelis,
Y
apopkax
cyceaua a
Bopanaycxa a
P-Ha
YxuBaeuwa
NiTyani3M
Ha3BH
KyOiza3e18
“nopxayKa”.
72
Hasipaeuua
¥
yac un
Genapycxix
i
ni oyckix
waiimennay
pwOoy
agua
i
Tad
%
MaTHBaUWA
THY
32aénw
maxaeix
—
Zals asis
ba a ykas
"sanéukaBaTH
OapaBik”;
Gapasi
Gapasix,
cindx
—
Silba a ykis,
puxxdx
—
idmésé
“pixxu
pyO”,
wyapa
epu6
—
ik inis
ba a ykas.
Haimenni
p6oy
wa
benapyci
cxnagaioub
cpo
cyuaibHb
Maciy,
Maloup
i
cBae
SananbHua
cic omu.
Y
na paui iw
Ha3ipaiouua
posHaMOYHHA
HamsacTaBaHui.
A ynbuacus
HamMinauni
yac ki
pHOoy
ceegiuup
a6
npasynenni
Oonpu
c apaxuTHa a
c any
(Twny
OanTa-cnaBaucka a
agsiuc sa),
a
TaKCaMa
a6
ysaemayniupax
y
cknasse
Banixa a
Kuac sa
Jli oycka a
(XII
—
XVII
c ,
).
Y
na pani uaid
sone
mpanapuWaHanbHa
KaHTaKTYWO4WM
MOBAM
TaKCaMa
‘@muoc pabas ica
na3sB
pHOoy
y
GenapycKan
i
ni oycKah
gopmax
y
ea padiqHHx
lnaliMeHHAX
HaCceneHHX
MyHKTay
(pécak,
3acueHKay,
ganppapkay)
y
O wix
Binenckim
i
Casuuauckim
nase ax
Binencxai
y6epui
(1905 .):
Bopoeuxina
(sacuena)
Buc pyukai
ponacui,
Bopoeuxuna
—
ni .
Ba a ykyné
(ma u ax)
Uwpsiu ckan
Bonacui,
Puixcumeu
—
ni .
RyZiské
(sécka
Usepauxan
sonacui
Caanuancka a
jape a).
Jlexcema
2pw6
anaua ana
wa
Binenumumne
i
Y
wac ymuwx
ea pagiwHyx
Ha3Bax:
Tpw6Anu
—
ni .
G ybénai
(sacuenax)
Manauxi
i
Binencki
p-au,
[puOiwei
—
ni .
G ybikiai
(pécxa)
Manauxi
p-n
i
inu.
|GRYBY
PAVADINIMAI
BALTARUSIY-LIETUVIY
PARIBYJE
(ba a ykas
~
Oapasix,
audon i sis
~
acaBik,
pumpo aukSlis
~
nopxayKa)
Reziumé
MediZiaga
apie
g yby
pa adinimus
bal a usiy
i
lie u iy
pa ibio
zonoje
ink a
i8
j ai iy
aSy iniy
Sal iniy.
Bend as
(sla i8kos
kilmés)
pa adinimas
ba a ykas
~
6apaeix
papli es
gana
pla iai.
Tik
Poleséje
ba a ykas
adinamas
iesiog
g ybas
~
zpuw6.
Kad
panaSus
eiSkinys
pasi aiko
i
lie u iy
pa ibio
Snek ose,
odo
Va ena o
aj.
uZ iksuo as
li uanizmas
Oasmazpw6.
Raudon i sio
a ian a
audonikis,
audonikas
~
acasix,
nagacinaeix
u i
pasiskolinusi
i
Va ena o
bal a usiy
Snek a
payaanux.
Kad
pumpo aukslis
~
nopxayxa
lie u iy
i
bal a usiy
zonoje
adinamas
dialek izmu
kubizdelis,
kubezdalis
i
pan.,
odo
Va ena o
ajone
papli es
li uanizmas
my6izasene.
Pa ibio
zonoje
gausu
i i&
g yby
pa adinimy
a si adusiy
geog a iniy
gy enamuyjy
ie y
a dy,
p z.,
G ybénai
~
[puOanu
Molé y
aj.
k.,
G ybiskiai
~
Ppu6iwxi
Molé y
aj.
k.,
Ba a ykyné
~
Bopoeuxuna
Si in y
aj.
pali a kas,
Ryziské
~
Po xuwxu
S endoniy
aj.
k.
73