Skip to document
Back
Go to original Localized version was produced by AI. It may contain inaccuracies.
Preparing document pages…

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI XXXV (1995)

LIETUVIŲ LEKSIKOLOGIJOS TYRINĖJIMAI

De la lengua viva

De los dialectos

De la lengua popular

Kazimieras PAKALKA

VOCABULARIO DE LOS VERBOS DE HABLA (VERBA DICENDI) DEL DIALECTO DE DAUGĖLIŠKIS

El dialecto de Daugėliškis1 pertenece a los aukštaitianos orientales dzūkai (vilniškiai). El dialecto es significativo para la ciencia de la lengua lituana en todos los aspectos, ya que evolucionó con escasa influencia de la lengua estándar. En opinión de Z. Zinkevičius, las zonas orientales periféricas son las más adecuadas para estudiar las regularidades de la interacción entre lenguas, pues allí se observan diversas fases de mezcla y desaparición de las lenguas (Zinkevičius 1966: 29).

La fonética y la morfología del dialecto de Daugėliškis fueron descritas brevemente por Mykolas Šuminas, natural de Daugėliškis y graduado de la Universidad de Vilna, en su trabajo de diploma (1951).

Hasta ahora, el léxico de este dialecto no se ha estudiado por separado. Desde el primer tomo, el «Diccionario de la lengua lituana» académico ha incluido numerosas palabras de Daugėliškis y de las parroquias vecinas. Desde 1948, el autor de estas líneas ha aportado al diccionario unas 14 000 fichas con palabras del dialecto materno y ejemplos de su uso.

En nuestros días, el dialecto de Daugėliškis, al igual que los demás dialectos de la región de Vilna, está desapareciendo rápidamente y el léxico de sus hablantes se empobrece. Solo habla el dialecto la generación de más edad.

Hemos elegido uno de los importantes estratos léxicos: los verbos de habla. Consideramos tales los verbos que, al pronunciarlos, expresan pensamientos, sentimientos, vivencias y opiniones.

Hasta ahora, nadie ha estudiado en profundidad los verbos de habla de otros dialectos de la lengua lituana. A. Juška fue quizá uno de los primeros en presentar nada menos que 65 verbos de habla (Juška 1922: 17—18). El lexicógrafo A. Lyberis fue el primero en agrupar sistemáticamente los sinónimos de verbos de habla de la lengua lituana (Lyberis 1980: 164—166). A. Lyberis no indicó la distribución geográfica de los sinónimos y excluyó por completo los préstamos. J. Paulauskas expuso un sistema coherente de grupos temáticos de la lengua lituana en su «Diccionario sistemático de la lengua lituana».

1 Daugėliškis se encuentra a 9 km al este de Ignalina, junto a la carretera de Švenčionys a Vidžiai. En otoño de 1939, tras la ocupación de la región de Vilna por la Unión Soviética, Daugėliškis y gran parte de la parroquia fueron asignados a Bielorrusia. Entonces, en el extremo nororiental de esta parroquia se creó la parroquia de Gedžiūnėliai. Parte de nuestro material procede de los habitantes del pueblo natal de Juodalaukis, perteneciente a esta parroquia: nuestros padres. Históricamente, el pueblo de Juodalaukis representa el dialecto de la antigua parroquia de Daugėliškis.

205

Aquí presentamos en orden alfabético un pequeño diccionario de los verbos de habla de la variedad de Daugėliškis. Los ejemplos dialectales se han transpuesto a la lengua estándar, conservando sus características morfológicas. Los verbos se presentan como en el «Diccionario de la lengua lituana», aunque no se indica la transitividad. El verbo lema lleva acento indicado, aunque en las oraciones ilustrativas estos verbos no siempre aparecen acentuados. Para los verbos de uso más extendido, de la abundante colección de ejemplos que hemos reunido ofrecemos solo una selección mínima y más representativa. No añadimos abreviatura alguna a las oraciones que hemos anotado nosotros; a las tomadas de los tomos publicados del «Diccionario de la lengua lituana» les añadimos la abreviatura LKŽ, y a las tomadas de los manuscritos y del fichero del diccionario, la abreviatura LKŽ K.

x alàsyti, -ija, -ijo (1.² halasić, brus.галосіць) gritar, hacer ruido: Vaikai alàsija.

balbatúoti, -úoja, -ãvo, verbo de habla. 1. articular sonidos o palabras de manera confusa: Vaikas jau pradėjo balbatúot. 2. charlar: Sueję bobos ilgai balbatavo.

bambėti, bámba, -ė (-ėjo), verbo de habla. hablar con descontento, murmurar, refunfuñar, rezongar: Bámba i bámba i nesliauna.

bám bterti, -na, -ė (-ėjo), verbo de habla. decir algo de manera confusa, musitar: Tik bám bterė[jo] žodį i nue[jo]. I žodžio nebám bterė[jo] ana.

bárti, bãra, bãro 1. reprender con severidad y palabras airadas: Bãro bãro tėvai sūnų ažu blogus darbus. 2. refl. reprocharse mutuamente: Kas bá ras, tesbar’, tu nepristok. Bardamiesi nue[jo].

išbárti, išbara, išbãro reprender a alguien por algo: Išbarau ažu škadą kaimyną sustikus. | refl.: Išsibaraũ su brigadyrium i išėjau ravėt.

nubárti, nùbara, nubãro reprender: Nubártas, numuštas vaikas.

pabárti, pãbara, pabãro reprender un poco, amonestar: Pabaraũ pabaraũ savo diedą ažu gėrimą — niekas nemačija.

subárti, sùbara, subãro 1. reprender: Subáro tuokart man diedukas. 2. refl. empezar a discutir: Susibariau su jais i išėjau iš pirkios.

x bãžytis, -ijasi, -ijosi (brus. бажыцца) invocar a Dios, jurar: Motie- jyčia mylėjo dažnai bãžyties.

x bedùiti, -ùja, -ùjo (brus. бядаваць, l. biedować) quejarse, lamentarse: Kada ji tik sustinku, anas vis bedùja.

x pabedùiti quejarse un poco, lamentarse: Va tai beda, kad kitam nemožna pabedùit.

x bliùžnyti, -ija, -ijo (l. bluźnić) hablar obscenamente: Nebliužnyk šite prie vaikam.

x pabliùžnyti decir obscenidades: Anas pabliužnija kap kada.

x pribliùžnyti decir muchas obscenidades: Pribliužnijo visep paskudnai.

blóginti, -ina, -ino llamar malo, considerar malo, criticar: Nadie en el mundo me criticó.

nublógintillamar malo, censurar: Todos, después de detenerse, criticaron a Adel por su manera de andar.

2 Abreviaturas: como en el «Diccionario de la lengua lituana» académico; vaizd. — expresivo.

3 Sakoma dvejopai: -ė ir -ėjo. Vyrauja -ė (Zinkevičius 1966: 354)

206

braizólyti, -ija, -ijo expres. decir tonterías, charlar: Los niños se reunieron para charlar.

ˣ brėdyti, -ija, -ijo (brus.бредзицъ) hablar mal: Ay, ese habla mal.

ˣ pribrėdyti decir cosas desagradables: Al llegar, dijo cosas desagradables sin avergonzarse.

breizgóti, -ója, -ó (--ójo)⁴ expres. decir tonterías: Dice tonterías, quién sabe qué.

breizóti, -ója, -ó (-ójo) véase breizgoti: Qué clase de persona eres, lo primero que te viene a la lengua, y ya dices tonterías.

burbėti, bùrba, -ė (-ėjo) expres. hablar entre dientes, murmurar: Murmura para sí alguna cosa.

bùrblyti, -ija, -ijo expres. hablar con irritación, refunfuñar: La hija no deja de refunfuñar a su madre.

pabùrblyti expres. hablar con irritación un poco, refunfuñar un poco: Al abuelo le gusta refunfuñar un poco.

bùrbtelti, -na, -ė (-ėjo) expres. murmurar, soltar un refunfuño: No me dijo ni una palabra.

burbuliúoti, -iúoja, -iāvo expres. 1. hablar entre dientes, murmurar: Murmura algo; no entiendo. 2. hablar con irritación, refunfuñar: Empezó a refunfuñar todo el tiempo contra él.

ˣ burčyti, -ija, -ijo (l.burczéć) refunfuñar, mascullar, murmurar: Empecé a refunfuñarle a Pranas. No hay quien los pare: uno refunfuña y el otro también.

burnóti, -ója, -ó (-ójo) expres. hablar con ira, maldecir: Empieza a maldecir a otras personas.

ˣ razsiburnóti (híbr.) expres. hablar un poco con ira, soltar alguna maldición: Cuando empieza a maldecir, ya no piensa en nada.

ˣ bušùitis, -ùjasi, -ùjosi (brus. бушавать) hablar en voz alta y con enojo, regañar: Ato[jo] čiūžon pir kion i bušùjas.

čiulbúoti, -úoja, -āvo vaizd. hablar con ternura: Mientras te necesita, te arrulla y te canta. Canta como un ruiseñor.

daūžti, -ia, -ė vaizd. decir con enojo, soltar de golpe, espetar: Yo no te contesto a golpes, pero tú eres quien me ataca primero.

dróžti, -ia, -ė vaizd. decir en público, hablar, espetar: Pronuncia un discurso en el mercado.

išdróžti vaizd. decirlo todo, soltarlo sin rodeos: No me avergonzaré; al encontrarnos, diré lo que quiera. Solté una mentira.

dúoti, -da, dāvē vaizd. hablar con vehemencia, hablar con severidad: Nosotros les hablamos en polaco.

išdúoti, -da, išdavė vaizd. reprender, insultar: Reprendí a mi mujer por sus habladurías.

ˣ džėkavoti, -oja, -o (-ojo) (brus.дзякаваць) dar las gracias: Aquí no hay absolutamente nada que agradecer.

ˣ padžėkavoti dar las gracias: El mendigo dio las gracias por el alojamiento nocturno y se marchó.

ˣ džėkavotis, -ojasi, -ojosi (sl.) burlarse: No te burles de la desgracia ajena.

ˣ garbúiti, -ùja, -ùjo (hibr.) maldecir, insultar: No quiero encontrarme con él: aquí me maldijo.

ˣ garòdyti, -ija, -ijo (brus. гарадзіць, rus. городить) mentir, decir tonterías: Miente, pero no dice la verdad.

ˣ prigaròdytidecir un montón de mentiras: Taranda dice muchas mentiras cuando viene.

4 Se usa de dos maneras: -ó y -ójo.

207

x gaurōnyti, -ija, -ijo (l.gawronić) mentir: Utura habla con elegancia, pero miente mucho.

gerksėti, gérksi, -ė (-ėjo) vaizd. hablar rápida e incomprensiblemente (p. ej., en judío, en alemán) hablar: Los judíos solo hablan así en el mercado. No entiendo lo que dice el judío.

gyvačiūoti, -iūoja, -iāvo vaizd. llamar serpiente: ¿Por qué me llama serpiente? | refl.: Durante todo el camino se insultó y se llamó serpiente.

x gōnyti, -ija, -ijo (brus.гоницъ) criticar, condenar, reprender: No lo critiques tanto aquí.

x nugōnyti criticar: El muchacho al que criticaban todas las chicas.

gozgōti, -ōja, -ō (-ōjo) vaizd. parlotear: ¿Qué parloteas, si no sabes nada?

gráusti, -džia, -dė vaizd. hablar con ira: En nuestro vecindario la gente habla mal de él.

grįžyti, -ija, -ijo vaizd. hablar insistentemente repitiendo: Busca motivos para discutir y no deja de repetirlo.

prigryžyti reprochar insistentemente: Me reprochaste insistentemente ese dinero. LKŽ.

gvōti, -ja, -ō (-jo) vaizd. parlotear, charlar sin ton ni son: Hablas y no paras de hablar.

imti, ima, ėme vaizd. reprender.

périmti vaizd. reprender: Cuando me lo encuentre, lo reprenderé otra vez.

kalbėti, kalba, -ė (-ėjo) recitar de memoria (oraciones): Antes rezaban el rosario de memoria. Mamá, cuando volvía del baño, rezaba por las almas. Rezar el rosario. LKŽ.

atkalbėti véase ažkalbėti: Pronuncia un conjuro contra la mordedura de serpiente.

ažkalbėti curar mediante un conjuro: Si te muerde un gusano, se pronuncia un conjuro.

sukalbėti recitar de memoria (oraciones): Se arrodilló y rezó.

kalénti, -ēna, -ēno aspecto frecuentativo. decir imperativamente; repetir constantemente, machacar: Kalenau kalenau, kad šite nedaryt.

įkalénti aspecto frecuentativo. ordenar imperiosamente, meter en la cabeza: Inkalénau, kad žinot.

prikalénti aspecto frecuentativo. ordenar imperiosamente: Prikaléno, kad dabot vaiko. Prikalénsiu, i padaris.

kalti, kala, kãlo aspecto frecuentativo. decir constantemente, persuadir: Aš jam kalau kalau, ale neima galvon.

įkalti, įkala, įkālo aspecto frecuentativo. ordenar imperiosamente: Iš mažų dienų jam šite inkálta. | refl.: Inskālo tą žodį galvon.

x kamándavoti, -oja, -o (-ojo) (híbr.) dar órdenes, dirigir: Diedas nieko nedaro, tik kamándavoja.

kiaūlinti, -ina, -ino aspecto frecuentativo. llamar cerdo, avergonzar: Nereikė kiaūlint žmogus.

iškiaūlinti aspecto frecuentativo. llamar cerdo, avergonzar: Nor iškiaūlin tu jį ažu tokį blogą darbą.

kláusti, -ia, -ė dirigirse a alguien para preguntarle: Diedukas sustiko man i kláusia kelio.

sukláusti preguntar, informarse: Moma sukláus sūnų i duos žinia.

208

delirar, delira, deliró al perder el conocimiento, hablar palabras sin sentido y sin conexión; delirar: Kliesti žmogus labai sirgdamas. Anas serga, kliesti LKŽ.

desvariar decir cosas inventadas: Jau Jurgis nuklędžia uturdamas.

regañar, -a, regañó reprender.

reprender, pākūria, pakūrė, dialectal. empezar a regañar, amonestar mientras se regaña: Pakūrė kunigas bobą ažu liežiuvius.

x kusyti, -ija, -ijo (l. kusic) animar, persuadir: Insistojęs kūsijo, kad eįčia barties.

x prikūsyti persuadir, incitar: Prikūsijo visep i daboją, ką darysiu.

x kvolýti, -įja, įjo (esl.) elogiar.

x iškvolýti elogiar: Duktė manos paslovyta, tėvo iškvolyta.

lakštúoti, -úoja, -ávo, dialectal. hablar con dulzura: Kolei tavęs reikia—čiulboja lakštuoja.

ordenar, -ia, -ó mandar, instar: Liepk neliepk, vis tiek neklausis.

mentir, -ja (lėja), -jo, dialectal. decir mentiras: Tu jo nesuprasi, ai praudą sako, ai lėja.

sumeluoti, dialectal. mentir: Sakis sakis, ē kai kur i sulės.

chismorrear, -iáuna, -iávo, dialectal. hablar mal de alguien, murmurar: Kur nepasisuks, te liežuviauna.

x lōjoti, -oja, -o (-ojo) (l.lajač) insultar, vilipendiar: Lōjojo nepadabnais žodžiais. | refl.: Eidamas visu keliu lōjojos.

x išlōjoti insultar e injuriar: Pirma gražiai uturo, ē paskui išlōjo[jo].

hablar, -ja, -jo, dialectal. hablar sin motivo, parlotear, hablar mucho: Lōja lōja, ē niekas jo neklauso.

x razlōti (híbr.) contar muchas cosas, revelar secretos: A todos los que sabe, se lo cuenta.

marmėti, mārma, -ė (-ėjo) verbo expresivo. 1. hablar indistintamente, murmurar: Murmura para sí por lo bajo. El mendigo se fue murmurando. 2. verbo expresivo. hablar mal, refunfuñar: La viejita murmura las oraciones junto a la estufa.

pamarmėti verbo expresivo. rezar un poco (oraciones): El mendigo rezó un poco junto a la puerta.

mēlstis, meldžiasi, meldėsi dirigirse con oraciones a Dios y a los santos; rezar: Nuestro abuelito rezaba en voz alta.

pasiemelsti, -džia, pasimeldė rezar las oraciones: Hay que rezar por los difuntos.

melūoti, -úoja, -ávo decir algo falso deliberadamente: Miente y ni siquiera lo disimula. No sé la verdad, y no quiero mentir.

išsimelūoti salir del paso con mentiras: El ladrón sabe salir del paso con mentiras.

primelūoti decir muchas mentiras: Ella me mintió, y yo me lo creí.

sumelūoti decir una mentira: Mintió y se marchó a casa.

mýkelėti, -ėja, -ė (-ėjo) verbo expresivo. hablar con voz nasal, titubear: ¿Qué estás titubeando aquí? Dilo de una vez.

pamýkelėti verbo expresivo. titubear un poco: Titubeó un poco y no entendí qué dijo.

209

mykti, -ia, -ė v. hablar de manera poco clara, proferir: No quiere decirlo, así que balbucea.

murmeti, murma, -ė (-ėjo) v. hablar con descontento, refunfuñar: No digas nada ni refunfuñes a ella. Ažpynęs siempre refunfuña.

× narakóti, -ója, -ó (-ójo) (biel. наракаць) reprochar, culpar, regañar: En vano me reprocharon. No me reprochen, ustedes, LKŽ.

× nasipkróti, -ója, -ó (-ójo) (pol. sprzykrzyć) echar en cara: En su propia casa nadie te echa nada en cara.

× nasrugóti, -ója, -ó (-ójo) (biel. наругацца) hablar de forma hostil, llevar la contraria: A él le gusta llevar la contraria. Digas lo que digas, siempre lleva la contraria.

niūkti, -ia, -ė 1. hablar, conversar: Los ancianos están parados y conversan. Aquí la gente conversa de una manera muy peculiar, LKŽ. Labutienė conversa y conversa; escucha tú. 2. saber comunicarse: Los judíos solían comunicarse con los alemanes.

išniūkti, -ia, išniūkė 1. hablar, conversar durante algún tiempo. | ref.: No podremos acabar de conversar con Monika; se nos acaba el tiempo a los dos. Con un desconocido se queda sentado, pero no consigue hablar en absoluto, LKŽ. 2. contar todo: Le contó todo.

paniūkti, -ia, paniūkė 1. hablar un poco, charlar: Ella charló conmigo. | ref.: Me la dieron para que charlara con ella. 2. contar: Vincutė me cuenta muchas cosas.

× razniūkti, -ia, ràzniūkė (híbr.) 1. contar todo: Me contó lo que me había pasado. 2. ref. ponerse a hablar: Cuando se pone a hablar, no para.

susiniūkti, -ia, susiniūkė hablar entre sí, llegar a un acuerdo: Es difícil llegar a un acuerdo con mi nuera.

pasakoti, -oja, -o (-ojo) hablar, conversar: No me animé a hablar con las mujeres.

× pitavoti, -oja, -o (-ojo) (pol. ant. pytawac) preguntar insistentemente, interrogar: El maestro interrogó a todos los niños.

× išpitavoti interrogar a fondo: La policía me interrogó a fondo y me dejó ir.

plepėti, plėpa, -ė (-ėjo) v. hablar por hablar: Las mujeres se reúnen y no paran de hablar por hablar.

priplepėti, priplepa, -ė (-ėjo) v. decir muchas cosas sin sentido, contar de todo, soltar tonterías: Se ha hablado mucho de mí por todas partes.

plepetóti, -ója, -ó (-ójo) v. parlotear, charlar: Pranas estuvo parloteando todo el día.

parlotear, -ea, -ó forma dialectal de charlar, cotorrear, hablar por los codos: Ese parlotea como una vieja.

× desparlotear, -ea, desparloteó (híbr.) forma dialectal de soltar la lengua, largar: Cuando pregunté, la vieja lo desparloteó todo.

decir a bocajarro, -ina, -ino forma dialectal de decir las cosas directamente, echar en cara.

decirle forma dialectal de decir directamente, echar en cara: La vieja, todo lo que sabía, se lo dijo a todos en la reunión.

parlotear, -ea, -ó forma dialectal de charlar: Va caminando y parlotea con todos LKŽ.

soltar la lengua, -ea, soltó la lengua forma dialectal de parlotear: La más parlanchina lo suelta todo y además añade cosas. Ella enseguida se lo soltará a todos LKŽ.

× desparlotear, -ea, desparloteó (híbr.) forma dialectal de soltarse de la lengua: La gente habló de muchas cosas.

parlotear, -ea, -ee (-eó) forma dialectal de charlar: Parlotea como si no hubiera mañana.

210

parlotear, -ea, -eó, dialectalmente hablar sin parar, decir tonterías: Parloteó a más no poder.

desbarrar, -a, -ó, dialectalmente decir tonterías, soltar disparates: La mujer desbarra.

insultar, dialectalmente maldecir, injuriar: Me insultó a gritos. LKŽ.

mentir, dialectalmente decir una mentira: Pues el mundo miente.

pedir insistentemente, -e, -ió (-yó) pedir a menudo: Pedí y pedí, y no compraste la cadena. LKŽ.

pedir, pide, pidió dirigirse a alguien para obtener algo, o solicitar que haga algo: ¿Qué, no vas a ser un cerdo? Tú mismo tendrás que pedirlo. LKŽ. | ref.: Galena ya pide la muerte (no quiere seguir viviendo). LKŽ.

rogar que no lo haga suplicar encarecidamente que alguien no haga algo: Le rogué a mi yerno que no volviera a usar esa horca.

invitar de antemano llamar con antelación: Se invitó de antemano a muchos muchachos; cortaron dos quesitos. (d.) LKŽ.

poner apodos, -a, -ó apodar: En su calle, todos se ponen apodos. LKŽ.

hablar sin parar, -a, -ó, dialectalmente parlotear, decir tonterías: Parlotea sobre cosas innecesarias.

hablar sin parar, dialectalmente parlotear: Parloteó y parloteó; todos escuchan.

parlotear, -ea, -ó, dialectalmente hablar sin parar, decir tonterías: Parlotea y parlotea como un anciano de cien años. LKŽ.

decir despacio, dialectalmente decir lentamente, conversar un poco: Esperarás y esperarás hasta que diga una palabra. LKŽ.

hablar enredadamente, -ea, -e, -eó (-eyó), dialectalmente 1. decir tonterías: Habla sin ton ni son. 2. hablar mal una lengua extranjera: El moscovita habla un lituano chapurreado.

xconversar y discutir, -a, -aba (cf. bielorruso paxabaça, polaco rokować się) hablar entre sí, discutir: Oí que estaban discutiendo. LKŽ.

gritar, -a, -ó hablar en voz alta, llamar a gritos, vociferar: El viejo se enfadó y grita.

gritar, -a, -ó 1. llamar (a alguien), regañar: In manęs muy rėkė LKŽ. 2. gemir, lamentarse, quejarse de algo: Kriūtine rėkia to pradžio.

prorrumpir en gritos, -ia, empezar a hablar en voz alta, gritar, vociferar: Insrėkės diedas i rėkauna.

reñir, -ia, nùrėkė 1. responder, defenderse: Nūrėkė nuo sporto ji LKŽ. 2. criticar: Pūkštulis buvo nūrėktas.

hablar lentamente, -úoja, -āvo adverb. hablar despacio, con lentitud: Kaiminka rėtūoja kap advakotas.

decir lentamente adverb. decir despacio: Petrusia kolei išrėtųs, tai nesulauksi.

hablar con acritud, -auna, -avo adverb. 1. hablar con enfado: Jonas gal rėžavo in manę. 2. ref. reñir, pelearse, discutir: Rėžaunas abi marčios suėję.

decir sin rodeos, -ia, -ė adverb. decir con valentía y franqueza, soltar: Ką žino[j]au, tą rėžiau.

decir sin rodeos adverb. expresar con valentía y franqueza, soltar: Išrėžk tu jai akysan.

211

reñir, -jasi (se pelea), -josi aspecto discutir, insultarse: Ambos se pelean (el marido y la esposa) como perros.

riñkti, reñka, riñko chismorrear: Esa gente chismorreaba y murmuraba.

xrõdyti, -ija, -ijo (bielorr. радзіць, pol. radzić) aconsejar: Yo se lo aconsejé bien, pero no escuchó.

xatrõdyti aconsejar que venga, enviar: Nos enviaron un comerciante por la vaca.

xažrõdyti aconsejar qué hacer: Graudenaus, ¿por qué me aconsejaste que fuera allí?

xirõdyti véase atrodyti: ¿Quién te lo mostró aquí, entre nosotros?

xparõdyti 1. aconsejar, recomendar: Recomiéndame un buen sastre.

2. refl. consultarse, conversar: Siempre lo consulto con mi mujer.

xprirõdyti véase parõdyti 1: ¿Quién te recomendó a este comerciante?

xsurõdyti 1. aconsejar: Le recomendó comprar una radio LKŽ. 2. refl. ponerse de acuerdo, entenderse: Acordamos ir a Vilna.

sakinėti, -ėja, -ė (-ėjo) decir a menudo: Se lo dije varias veces, pero no escuchó.

apsakinėti decir, contar: Se lo contó a todos, pero nadie lo compró.

išsisakinėti justificarse: Todos se justificaban LKŽ.

xrazsakinėti (híbr.) apsakinėti: No tiene nada que contar.

sakýti, sako, sakė hablar, decir: Una cosa dice, otra hace. Ese no es mentiroso; siempre dice la verdad. Ellos también lo dicen. Él también lo dice. 2. pronunciar: Los letones pronuncian la mitad de la palabra. 3. ordenar: Díselo mil veces: no escuchó.

atsakýti 1. dar información en respuesta a una pregunta: No respondió nada ni a este ni a aquel. 2. dar una respuesta negativa, rechazar, no estar de acuerdo: No le dio lo que pidió. Contestó con sequedad; había prometido.

ažusakýti ordenar de antemano, mandar: Ažusakė in kataros dienos atvažiuot.

xdasakýti (híbr.). decir, indicar: Nežinau, te kas dasakė, ką anies samagonką varo.

įsakýti decir, contar: Kas čia jum insakė, kad čia gyvenu? LKŽ.

išsakýti 1. contar, relatar: Išlojos, išsakis, kad šikine uturu. | refl.: Išsisakė visa ką. 2. refl. confesarse, dejar escapar algo: Neišsisako, ką anas buvo vogt LKŽ. 3. refl. renunciar: Reikia iš darbo išsisakýt LKŽ. 4. refl. negar: Išsisakýt niekap negali nuo Stasio, prašo pinigų pažyčyt.

pasakýti 1. expresar una opinión, una idea: Vat pasakė: nei grūsta, nei malta LKŽ. I žodelio nepasakiau, ė pyksta in manę. 2. contar: Paklausai, ką pasakysiu. Tepasakai ką blogo in manę — nepasakis. 3. conversar, pronunciar: Par mus do kitep pasākai, tada išjuoks LKŽ. Būdavo, prieš tėvus i žodelio nepasakai, ė dabar LKŽ. In galo liežuvio, i negaliu pasakýt. 4. informar: Jos nueita i pasakýta LKŽ. 5. ordenar: Pasakýk jam, kad tuoj ateitų LKŽ. 6. hablar desfavorablemente, criticar, reprochar: Pasakýsi ką nepatinkama, tai pekla razversi LKŽ.

išpasakýti relatar, contar: Sunku išpasakýt, kap seniau blogai gyvenom. neišpasakýtai adv. muchísimo: Neišpasakýtai graži merga.

212

prisakyti 1. hablar mucho: Ko aš jam neprisikiau. 2. mandar, ordenar, encargar qué hacer: Prisakiau sūnui, kad ateitų į ate[j]o].

x razsakyti (híbr.) 1. informar, divulgar: Anas kitą tarnybą turi, mum žmones razsake LKŽ. 2. relatar: Man jo moma visa ką razsake.

susakyti hablar y decir rápidamente: Susakė navatnai — nesupratau.

sarmātyti, -ija, -ijo avergonzar: Sarmātijau sarmātijau savo brolį kap išmanydama.

skalātyti, -ija, -ijo fig. chismorrear: Vaikščioja per svietą i skalātija.

apskalātyti fig. chismorrear sobre: Apskalātijo nekaltai mergiotę.

iškalātyti fig. hablar mal de alguien, chismorrear mucho: Inskalātijo, in-lo[jo] in manę.

skāldyti, -o, -ė fig. hablar con dureza, decir (la verdad) sin rodeos: Skāldo jam aksan.

atskāldyti fig. responder con dureza, tajantemente; replicar: Dukte momai atskāldo labai LKŽ.

x slovýti, -ija, -ijo (брus. славіць, l. sławić) dar fama, alabar: Mūs kunigelį visi slovija.

x izlovýti alabar, glorificar: La muchacha es alabada por todos.

x paslovýti hacer famoso, elogiar: El hombre es famoso en toda la comarca.

spāndyti, -o, -ė verbo de habla hablar bruscamente, contestar, soltar palabras: Lo que piensa, eso mismo suelta.

x spaviedótis, -ójasi, -ó josi (l.spowiadać) confesarse, decir los pecados: A mi hermanita le gusta confesarse a menudo.

x išsispaviedóti confesar los pecados durante la confesión: Cuando me confesé, me sentí mucho mejor.

speliōti, -iója, -ió (-iójo) intentar acertar al decir algo sin saberlo: El judío no adivina el tiempo: colgó un cabestro en la puerta del establo y observa: si gotea del cabestro, llueve; si no se ve el cabestro, hay niebla; si el cabestro está cubierto de escarcha, hace mucho frío; si el cabestro se mueve, hay viento.

x spōrytis, -ijasi, -ijosi (рус. спориться) discutir: A ese le gusta discutir con todos LKŽ.

x susispōryti discutir entre sí: Discutí con el vecino y se enfadó.

x sprēčytis, -ijasi, -ijosi (l. sprzeczać się) discutir, contradecir: No quiero discutir más con él.

svēikinti, -ina, -ino expresar buenos deseos o respeto con palabras: ¿Para qué saludarlo? Es un tipo tan desagradable.

šāukti, -ia, -ė 1. llamar para que alguien regrese, venga o responda. | refl.: «¡Vengan a comer cuando los llamen!» LKŽ. 2. llamar (por el nombre, un apodo o el apellido): Ahora mi madre ya no me llama.

apšāukti, -ia, apšaukė difamar, denigrar, calumniar: Me difamaron de mala manera ante la gente LKŽ.

atšāukti, -ia, atāšaukė 1. llamar para hacer volver a quien se marcha o se ha marchado: Grita hasta desgarrarte la garganta: al [muerto] ya no lo harás volver LKŽ. 2. llamar a alguien por un nombre durante cierto tiempo: Durante medio siglo me llamaron por otro nombre.

213

x llegar a decir, -e, llegó a decir (híbr.) decirle algo a alguien: A él no conseguirás decirle nada ni siquiera cuando esté en apuros.

llamarse, -a, se llamó decir su nombre al ser llamado, hacerse llamar: Se llamó a sí mismo a la tienda y se jactó.

desacreditar, -a, desacreditó responder mal, criticar, hablar mal de alguien: Como la gente denigra a alguien, lo desacredita LKŽ.

llamar a alguien, -a, llamó a alguien invitar: Cuando haga falta, no conseguirás llamarlo.

decir, -e, dijo comunicar, informar: Dijo que aquí [ese lugar] es muy extraño, donde murió el sacerdote.

disparar, dispara, disparó (forma dialectal). decir: Le habla a los ojos: no se da cuenta.

contestar (forma dialectal). responder con rudeza o severidad; replicar cortantemente: Te contestó y tú le contestaste.

soltarle (forma dialectal). decir de forma brusca e insultante; reprender: Le soltó algo delante de la gente y lo avergonzó.

hablar de manera peculiar, hablas de manera peculiar, -ó (hablaba) (forma dialectal). hablar de forma inusual: No me gustan los polacos, cómo hablan.

hablar en voz baja, hablas en voz baja, -ó (hablaba) (forma dialectal). susurrar: Él susurró algo y yo me sentí mejor LKŽ.

susurrar, -a, -ó (forma dialectal). murmurar, susurrar: Susurra para que nadie lo oiga. Susurra al oído.

susurrar (forma dialectal). susurrar, decir algo al oído: Ambos susurraron al oído y salieron de la casa LKŽ.

decir entre dientes, -a, -ó (dijo entre dientes) (forma dialectal). decir con voz apagada, susurrar: Apenas si alcanzó a decir media palabra al marcharse.

susurrar, susurra, -ó (susurraba) (forma dialectal). hablar en voz baja y en secreto, murmurar, susurrar: Susurra para sí.

farfullar, -a, -ó (farfullaba) (forma dialectal). hablar de forma poco clara, charlar: El borracho farfulla cualquier cosa LKŽ.

parlotear, -a, -ó (parloteaba) (forma dialectal). parlotear, decir tonterías; mentir: No parlotees, no parlotees, ¡qué parlanchín! LKŽ. Parlotea como un charlatán.

nušvóti verbo. decir mentiras: Ana kap kiek ką i nušvója LKŽ.

prišvóti verbo. decir muchas mentiras: Volvió del mercado y contó muchas mentiras.

susvóti verbo. mentir: Las mujeres a menudo mienten.

taleskúoti, -úoja, -āvo verbo. charlar, parlotear: Le gusta mucho charlar.

ištaleskúoti verbo. soltarlo todo, contarlo todo: No pudo aguantar y contó todo lo que sabía.

x talkúiti, -ūja, -ūjo (rus. толковать) conversar, decir, deliberar: Se sienta a conversar con su hija LKŽ.

x pasitalkúiti conversar un rato, consultarse: Fisiu ūlvčion pastalkūit.

susitalkúiti entenderse, llegar a un acuerdo: No puedo entenderme con él.

tārauti, -auna, -avo hablar despacio, conversar, contar: No le mires; habla muy bien LKŽ.

ištārauti verbo. contarlo todo, narrarlo todo: Lo contó todo tal como había sucedido LKŽ.

tarýti, tāro, tāre expresar pensamientos con palabras, decir, hablar.

ištarýti expresar con palabras, decir, pronunciar: Le costaba pronunciar la palabra.

patarýti decir, pronunciar: Solo uno dice una palabra así LKŽ.

214

sutarýti acordar: Las palabras quedaron acordadas, se intercambiaron anillos (d.).

tarmėti, tãrma, -ė (-ėjo) de forma expresiva hablar, parlotear, murmurar: El chico no para de hablar. Vamos al mercado y allí parloteamos.

tárti, tária, tãrė decir, hablar: Así es como se dice.

ažtárti, ažūtaria, ažūtare defender, amparar con palabras: El hijo siempre defiende a su madre con palabras. Cuñadito, hermanito, di tú una palabra en mi defensa (d.) LKŽ.

ištárti, ištaria, ištare 1. decir en voz alta: Pronunció la palabra; entonces salió mal. 2. refl. decir sin querer, involuntariamente: No digas una palabra delante de un extraño.

pratárti, prãtaria, prãtarė decir, pronunciar: No me dirigió la palabra durante un año entero [estaba muy enfadada].

x tiẽšyti, -ija, -ijo (dial.) consolar: No hace falta que me consueles.

x patiẽšyti halagar con una promesa: Si te halago con promesas, no te haré daño.

x tlumõčyti, -ija, -ijo (pol. tłumaczyć) explicar.

x ištlumõčyti explicar: Le expliqué cómo hacer cada cosa.

tulénti, -ėna, -ėno de forma expresiva hablar con cariño: Ella charla cariñosamente con las vecinas, pero no nos hace caso.

itulentí de forma expresiva persuadir, convencer: Él le convenció susurrándole al oído.

tvérti, tvėria, tvėrė de forma expresiva parlotear, decir tonterías: No escuches lo que dice ese.

tvoróti, -ója, -ó (-ójo) de forma expresiva decir tonterías, parlotear, soltar disparates: Ese estuvo diciendo tonterías, pero yo no le presté atención.

x uturínėti, -ėja, -ėjo

x aputurínėti cotillear sobre alguien: Ese estuvo cotilleando.

x ùturti, -a, -o (brus. гутарыць) hablar: Yr kas ùtura, ner kam klauso LKŽ. Hablo las palabras de la madre. Las mujeres hablaban mucho. Hablaban las voces. Hablaba con estrépito. Habla como si soñara. | refl.: Utur kole ùturas.

apùturti 1. hablar de alguien: Reunidas, las mujeres hablaron de la vecina. 2. vencer hablando: Nadie lo vencerá hablando.

x atùturti decir: Pero no le cuentes a nadie lo que dije.

x ažùturti entablar conversación: La convenceré hablando con ella (la interesaré conversando).

x daùturti 1. decirlo todo hasta el final: Jonas habla, pero no lo cuenta todo. 2. hablar un poco, convencer: Ve y háblale para que te dé algo.

x iùturti 1. persuadir: No lograrás convencerla de nada. | refl.: Teme aún más dejarse convencer. 2. refl. ganarse el favor con palabras: Quien sabe ganarse el favor hablando, también engaña LKŽ.

x išùturti 1. decirlo todo: Se lo conté todo al sacerdote. | refl.: Los dos estuvimos hablando sentados LKŽ. 2. poder hablar: Se quedó atascado y no puede decir nada LKŽ.

x nuùturti 1. conversar: Conversaron, y así quedó. Ayer también estuvimos conversando allí. 2. decir algo sin sentido, desvariar: Levosia no dice nada sensato en ningún sitio. 3. refl. justificarse: Ella, después de haber obrado mal, no para de justificarse.

x paùturti 1. conversar: A las mujeres también les hace falta hablar con alguien LKŽ. | refl.: Se sentó, conversó un poco y se fue. Vinieron conversando. 2. contar: No lo necesitaba, pero se lo conté LKŽ.

x péruturti repetir: No podrás repetírselo; te avergonzarás. Repitió esta conversación LKŽ.

215

x prauturti 1. hablar, ponerse a hablar: Pasó y no dijo nada. No dijo ni una palabra buena. 2. refl. empezar a hablar: El viejo empezó a hablar por su cuenta. Temo que se me escape algo.

x priūt urti hablar mucho, contar muchas cosas: Las mujeres hablan de todo: hacen nacer a quien no ha nacido y entierran a quien no ha muerto. Mi madre me cuenta muchas cosas de todo tipo, LKŽ.

x raziūt urti (<razsiut urti) (híbr.) contar, relatar: Ella, en cuanto se entera de algo, siempre lo cuenta todo. | refl.: Nos lo contamos palabra por palabra.

x suūt urti 1. hablar brevemente: Con que diga tres palabras, entenderás qué clase de persona es. No hay nadie con quien hablar. 2. ponerse de acuerdo, acordar: Acordamos ir a Vilnius. Pagaré lo que se acordó, LKŽ. | refl.: Ya se habían puesto de acuerdo. 3. refl. poder comunicarse: Los judíos podían comunicarse con los alemanes. 4. empezar a hablar, tomar la palabra: Si no empieza a hablar bien.

vanóti, -ója, -ó (-ójo) v.reprender, censurar: La reprendí por esas cosas que hizo. 2. llamar, apodar: Quien llama tonto a otro, él mismo es un tonto, LKŽ K.

veblúoti, -úoja, -ávo v.hablar sin dominar bien el habla: Ya mi hijita empieza a balbucear, LKŽ K.

velniúoti, -iúoja, -iávo llamar diablo: Empieza hablando con amabilidad y luego responde llamando diablo, LKŽ K. | refl.: No digas «diablo», no maldigas.

zyžti, -ia, -ė v.pedir con insistencia y lloriqueando: El niño no deja de pedir lloriqueando.

zurzėti, žurza, -ė (-ėjo) v.lloriquear, quejarse, refunfuñar, estar descontento: Deja de refunfuñar; tus lágrimas no llegan al cielo, LKŽ K.

išzurzėti v.conseguir algo a fuerza de lloriqueos: A fuerza de insistir, conseguí comprarme un vestido, LKŽ K.

žadėti, žada, -ė (-ėjo) curar mediante encantamientos, conjurar, hacer magia: Solo ella sabe hacer encantamientos.

ažužadėti, ažužada, -ė (-ėjo) hechizar, conjurar: Este pan está hechizado; no lo comas.

žebúoti, -úoja, -ávo v.empezar a hablar, tomar la palabra: Ahora no necesitas decir nada, LKŽ K. Si caigo en manos de los judíos, temo hablar.

žerti, žeria, žėre v.hablar rudamente, soltar palabras: Jozupas suelta todo lo que se le viene a la cabeza.

išžerti, išžeria, išžėrė v.decir algo con rudeza: Fui, solté lo que tenía en el corazón y me marché.

žióbterti, -ia, -ė (-ėjo) v.empezar a hablar, empezar a conversar: ¡No empieces a hablar, que si empiezas te golpeo! Ella solía empezar a hablar delante de ella. Mi madre teme empezar a hablar. Murió sin llegar a decir nada.

decir, -ta, decir por accidente, involuntariamente.

decir sin querer decir algo sin querer: Mykolas lo dijo sin querer aquí.

decir algo sin querer decir algo sin querer: Lo dijo sin querer y se calló.

BIBLIOGRAFÍA Y FUENTES

J u š k a A. 1922: Литовский словарь А. Юшкевича с толкованием слов на русском и польском языках, выпуск третий, Петроград.

L y b e r i s A. 1980: Diccionario de sinónimos, Vilnius.

LKŽ — Diccionario de la lengua lituana 3—16, Vilnius, 1956—1995; 2.ª ed., 1—2, 1968—1969.

216

LKŽ K – Fichero del Diccionario de la lengua lituana.

O t r ę b s k i J. 1932: Wschodniolitewskie narzecze twereckie 3, Zapożyczenia słowiańskie, Kraków.

P a u l a u s k a s J. 1987: Diccionario sistemático de la lengua lituana, Vilnius.

Z i n k e v i č i u s Z. 1966: Dialectología lituana, Vilnius.

217

Document details