scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Daiktavardžio vardininkas ir įnagininkas finitiniuose askriptyviniuose „būti“ sakiniuose

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Daiktavardžio vardininkas ir įnagininkas finitiniuose askriptyviniuose „būti“ sakiniuose

Author: Loreta Vaičiulytė-Semėnienė
Year: 2014
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/939/1029
9s aipsniai a icles keyWo ds: modali y, noun p edica i e,
esMiniai ŽodŽiai: modalumas, daik a a džio p edika y as, mo osin aksinis žymėjimas.
mo phosyn ac ic ma king. /
Lo e a VaičiuLy ė-seMėnienė
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: mo osin aksė da língua
li uânica, ipologinė mo osin aksė, alen ingumas.
daVa dŽio Va dininkas e Įnagininkas ini á ios ask iP yViniuose BūTi sakiniuose ano acija no
a igo ala-se sob e a possibilidade de uma união de ma cação de daik a a džio com a
p ecipi a akomi eiškiamu modalumu. a ma e ialada cons i uída de Daba inės lie u ių kalbos
eks yno (dLk ) col i ask ip y iniai ini iniai jung ies bū i sakiniai, nos quais posi i o p edika os
noun in he nomina i e and ins umen al case
in ini e and asc ip i e sen ences o bū i ( o be)
pasakomas di e en es nuosakų o momas. Laikomasi opinião de que em elação à modalidade
a aliá el e i ealaus mo osin axinis ma cação é g adual e p elimina men e é possí el ala sob e
elakinį polinkį mais eqüen emen e usa p edika y u einančio daik a a džio įnagininką skalių
epis eminis > deon inis ( iesioginė > liepiamoji nuosaka) e ealus > i ealus ( iesioginė > eo amoji
nuosaka) em elação.
anno a ion he a icle deals wi h he possible connec ion be ween he ma king o noun p edica i es
and he modali y exp essed by moods. he ma e ial analysed in he a icle consis s o asc ip i e
ini e sen ences o he copula bū i ( o be) collec ed om he Co pus o he Con empo a y
Li huanian Language (ccLL) whe e a posi i e p edica e is exp essed in he o ms o di e en moods.
he opinion is ollowed ha in espec o he e alua i e and i eal modali y, mo phosyn ac ic
ma king is g adual and we can speak in p elimina y e ms abou he ela i e endency o use he
ins umen al o he noun used as he p edica i e in espec o he scales epis emic > deon ic
(indica i e > impe a i e mood) and eal > i eal (indica i e > subjunc i e mood).
10 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
Pa aVadinės Pas abos clássicos abalhos de g amá ica li uanos a i ma-se que
p edika y u1 einančio daik a a džio ma cação de inamuoju i čias ou nede inamuoju
linksniu jung ies bū i sakiniuose (an. copula sen ence, o. P ädika i sa z 0.2), po
exemplo, P isėsk, būsi s ečiai (plg. s ečiu), elacionado com c i é ios seman inais e
o maliais. be ch es oma ine apusios idéia, que daik a a džio linksniji a ua
p edika i u pasakoma daik- įnagininkas com do u u o empo se mui o o equen e,
o pas o i a ba laikina būsena3, aip pa eigiama, kad p edika y o aiška susijusi i
su kai ybine jung ies bū i o ma. Vienu , pa yzdžiui, pas ebima, kad daik a a džio
com supamosios sedacos se nė a i in eqüen , e com liepiamakos sedacos conjun imi
i gi não eqüen (ku sy as mano L. V.-S.) (Šukys 1998: 245247). nou o man ém-se opinião
de que daik a a džio įnagininkas mais equen emen e é usado com do u u o empo
ou supamosios p ecipacos, ečiau com ou os o mų jung imi (ku sy as mano. L. V.-S.)
(amb azas, ed., 2006: 505506, plg. ul ydas, ed., 1976: 364).
Pãs a opiniões e men is, que kai ybinė jung ies o ma se az maio in luência a
p edika iškai usado daik a a džio mo osin aksiniam žymėjimui do que pelo mesmo
p edika y u pasakomo daik o pas o i ou laikina būsena4, e dian e dos olhos u ima
Daba inės lie u ių kalbos eks yno5 ( oliau dLk ) ma e ial paska ino pasižiū ė i, ou
como posi i amose ini iniuose se p edika y u einančio daik a a džio modalija
links su saknisakeliamu. a igo, endo em con a as opiniões acima mencionadas,
busca espos as às seguin es pe gun as:
(i) se p edica i u io einančio daik a a džio įnagininkas, a kim, mais equen e com o u u o empo
conjun imi (plg. Šukys 1998), demaniasi, seu consumo galė1 P edika y o e mo usado de aco do a ū ą
judžen į (2012: 69): isso sin aksiškai nuo eiksmažodžio pe ence, mas seman iškai não só com ele, mas e com
eiksniu ou adicional ligado pala a. al pala a sin aksís ica dependemidade pode se eiškiama
modi icação imo ou con ole. 2 Na língua po uguesa ais sakiniai ge almen e são chamados a dažodiniais
(amb azas, ed., 2006: 612). no a igo se á examinados ask ip y iniai (an. asc ip i e) jung ies se sakiniai e
nuošalyje deixando-se os chamados ek a y iniai sakiniai (an. equa i e), que são dis inguidos segundo
p edika y u einančio pala a e e en e unikumą (an. uniqueness), plg. : Jonas é p o esso s. Jonas é meu
melho amigo; Eu sou Lo e a (plačiau henge eld 1992: 73105). P o o ipiški ask ip y iniai sakiniai em de inida
( o. de ini ) eiksnį e neapib ėž ą ( o. inde ini ) p edika y ą. ek a y inių sakinių an o eiksnys, an o
p edika y as p o o ipicamen e são de in i.
3 Po mais sob e isso e semėnienė 2004 e lá discu ida li e a u a. 4 Po mais sob e isso e semėnienė
2004 e lá discu ida li e a u a. ainda plg. ainda o necidos exemplos no a igo.
5 P iega na in e ne : h p://donelai is. du.l .
11s aipsniai a icles daqueles se sie inas com a ca ego ia de empo do
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
ad e bo. / e al ez mais eqüen emen e usado daik a a džio įnagininkas com o
u u o empo se o ma ko eliuoja como supamosios p ecipacos caso) (plg.
ne ( ik) su g ama iniu laiku, be (pag ečiui i ) su modalumu (panašiai
amb azas 2006)6? (ii) Modalumas eiškiamos sujeakomis de açõesma o do. al ez
esama ela i aus polinkio ele adicionalmen e (an. edundan ) ma ca ė i ainda e
aleg niu. em ou as pala as, al ez modalumas exp essiam não apenas
e bmazônio, mas ambém doik a o dio ca ego ias g ama icais7. pa a
esponde a es as pe gun as, a segui , em p imei o luga , ala-se b e emen e
sob e nuosaką e modalumą (ž . 1), depois de sob e empo g ama ício e modalumą
(ž . 2). po im, é examinada modalumo e p edica i u ine en ício daik a a džio
aiškos sucessa (ž . 34) e azem-se conclusões (ž . 5).
1. sedaca e ModaLuMas
Nos abalhos de g amá ica Li uânia, a ca ego ia sedaca ge almen e é de inida como modalidade
exp essada po meios g ama icais de ação- e bo, i. e. elação do alado com si uação em elação ce eza,
possibilidade, bū inybės, condições e k . (plg. jablonskis 1922/1957: 258; ul ydas, ed., 1971: 5556; Paulauskienė:
141; amb azas, ed., 2006: 304; Valeckienė 1998: 73; hol oe , judgen is 2004: 7778; judgen is 2012: 165).
signi ica i os e aiškos pon o de is a nuosaka ski s oma desiguodai. Vienu ela é a ibuída cinco (ul ydas,
ed., 1971: 65; Valeckienė 1998: 73 memb os), ki u qua o (jablonskis 1922/1957: 256; amb azas, ed., 2006: 304305)
ou ês (Paulauskienė 165: 252 2516 1983: 1994: 3111; hol oe , judžen is 2004: 80; hol oe 2010: 82; judžen is 2012:
172 177). cinco nuosakas p incipalmen e di idiu P anas gailiūnas acadêmica Li uânia língua g ama ikoje e
adelė Valeckienė Funkcinėje Li uânia língua g ama ikoje. Na p imei a delas abo dam-se di e a, indi e a,
liepiamoji, a iamoji e geidžiamoji, e em segunda di e a, ne iesioginė, liepiamoji, a iamoji e klausiamoji
deposacos. jonas jablonskis Lie u ių 6 one o he indings ha he [ . y. ul an (1978)] epo s is ha u u e
ma ke s a e o en used in a empo al unc ions, especially unc ions associa ed wi h mood and modali y.
[...] se e al languages we e ound wi h ma ke s whose p ima y unc ion appea ed o exp ess mood, bu
wich could also be used o exp ess u u e ime (bybee 1985: 156; da plg. . p.: 157159). Plg. Wha is mo e, a
leas in he majo a ea, ha o he i ealis modali y, he epis emic and e alua i e modes o e lap o qui e
an ex en and o en sha e hei g amma ical coding (gi ón 2001: 300301, plg. da 358361). 7 Po exemplo, na
amília das línguas angick do no e aus aliano modalumas sinalamen o e daik a a džio linksniu (plačiau
ž . de haan 2006: 4041; ainda nes a ques ão plg. . p.: 43).
12 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
linguagem g ama icale a a di e a, a iamąja, liepiamąja e geidžiamąja, e Vy au as
amb azas Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje, sem di e inės, a iamosios e
liepiamosios, ainda e indi ec i a nuosaką. Paula aldonosuskienės, akselio hol oe o e
a ū o judženčio nos abalhos dis ingue ina ė deposacos ca ego ia, que cons i ui
di ec a, supamoji e liepiamoji deposacos (plg. hol oe 2010). a p ecipaca não di ec a aqui é
classi icada à ca ego ia e idencialidade (hol oe , judžen is 2004; p ecipakai di ec a
judžen is 2012) a ba adinama „ o maliai iš eikš u iesioginės nuosakos a ian u“
(Paulauskienė 1979: 158; 165), o geidžiamoji nuosaka (plg. egul būna, ebūnie) –
(Paulauskienė 1979: 160, 165; hol oe 2010: 426). exis e á ias classi icações signi ica i as
de modalidade (plg. in e alia Palme 2001; awley (ed.) 2006; bybee 1985: 165189; bybbe,
Pe kins, Pagliuca 1994: 17624 Paulauskienė 1979: 137141; hol oe , judžen is 2004: 8285; hol oe
2007: 1622; Plungian 2011: 189215; judžen is 2012: 166169 e a li e a u a ali conside ada). com
base nas opiniões de linguis as es angei os, nos mais ecen es abalhos des inados à
linguo i a li uana (judžen is 2012: 166; hol oe 2007; 2010; hol oe , judžen is 2004: 8285) de
aco do com o que o alado a alia a si uação, qual a sua elação com ela, dis inguem dois
alina i os (an. speake s a i ude segundo gi ón 2001: 300; plg. Plungian 2011: 189190, 198)
ipos de modalidade: epis eminis e deon inis8. modalumu epis emico exp essiam-se
expe iência do alan e ou pe cepção do mundo baseadas a i mação ou si uação a aliação
em e mos de ce eza (ou ikė inidade), deon umu á ios a os de on ade do sujei o da
si uação alada (no ai, pe missão, exigim, bū inybė, e c.) (judžen is 2016: 166167; hol oe
2007: 1617; hol oe , judžen is 2004: 8283). sen ícios com epis emínio ou deon ínio
modalumą eiškiančiu modaliniu p ie eiksmiu ou modaliniu eiksmažodžiu pode pe azua
po pa e ciá-lo epis eminio ou deon inį modalumą eiškiančio supe io ejo p edika o
aldomu šalu iniu daik a a diniu sakiniu, p z. : Jonas ealmen e e a mes e, plg., É
e dade que Jonas e a mes e; Tu de e se p o esso , plg., Reikia, que se esum
p o esso (hol oe , judžen is
2004: 83; plg. hol oe 2007: 1617).
epis emico modalum no malmen e exp es ido di ec as p ecipacos cons a á eis posi i ais ases
(Jonas é mes e). deon inio modalumo b anduolį o ma a lipiamó ia p ecipaca o mas (Jonai, seja
mes ejas)9. ele ambém, po exemplo, eiškiamo e naquelas ocasiões, quando di e i as consequacos
eiksmazodis é usado 8 he epis emic-deon ic dis inc ion seems o be ele an , in a ce ain way, o
mood. [...] i dynamic modali y has no coun e pa in he domain o mood, hen is pe haps because i
belongs o he pe iphe y o modali y (hol oe 2007: 18).
9 se we accep ha he impe a i e is a mood, hen ega dless o whe he we o mula e i s meaning
seman ically as based on ali ion, o p agma ically as exp essing di ec i es, i is ob iously con enien o
ha e deon ic modali y as a oli ional ype co esponding o i in he domain o modali y (hol oe
2007: 17; mais plg. . p.: 2223).
13s aipsniai a icles su ho a y ine dalely e e(gu(l)) ou p okli iku e-10 (Tegul ica
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
Jonas mes ejas /). di e inha sedada é um memb o não designado do sis ema de sedada;
ela es á elacionada não só com a epis emica, mas ambém com a deon ina modalidade
signi icam (hol oe , judžen is 2004: 8687, 102103; hol oe 2007: 2324; plg. jablonskis 1922/1957:
258). supamósia o mas de p ecipaca, como e di e as, ambém são usadas sen iná ios
exp essando an o epis emínio, quan o deon ínio modalumą (pzj., Jonai, bū um
moky ojas, ou a língua se ia; Melho já bū um moky ojas). po ém ela se opõe a ambos
di e a e žen is 2004: 88; hol oe 2007: 25; judžen is 2012: 172175). ealus e i ealus
liepiamajai – nuosakoms ki u – i ealumo (ne ak y umo) – a ž ilgiu (hol oe , jud-
modalumas dis inguido segundo o o ado de pe spec i a em alados coisas ealumą. o
ealio modalumo é independen emen e do humano exis iojanças e ak y ios si uações.
ipicamen e elas con am-se ases, nos quais u ilizadas eiksmamen u e i ica não.
ais si uações podem se con adas de p ecipi ação di e a do empo u u o11,
žodžių iesioginės nuosakos esamojo i bū ojo laiko o mos. i ealaus modalumo si ua-
cijos y a ne ak y ios, įsi aizduojamos; jų ealumo mažų mažiausiai kalbėjimo mo-
o madas de p ecipi ação di adiamosa e sup emomia (judžen is 2012: 168169; plg. hol oe ,
judžen is 2004: 9697, 104; Paulauskienė 1979: 141; 153;
Plungian 2011: 124, 213214). além disso, si uações i eais podem se di as e já mencionadas o mas de p ecipaca
di e a do empo p esen e e u u o com egu(l)12. aigi deposacos sis ema a ibui-se segundo do um de ou o
independen es c i e ios. De aco do ac i idade ealaus e i ealaus modalumo con ap ieša ( iesioginė s.
supamoji nuosaka), cuja ma cado memb o (i ealis), eiškiamo o mas de supamosios nuosaka, é pab ėž inio
nãoa i idade (ne ealumo). De aco do com o alida i o modalumo ipo (epis eminis s. deon inis) as o mas
di e as de sedaca con ainam com liepiamosios. se admi i mos que a base do sis ema de p ecipi ação consis e
em ealaus e i ealaus modalumo an ep ieša (Paulauskienė 1979: 141; 1994: 310311; hol oe , judžen is 2004: 103;
hol oe 2007: 5960; hol oe 2010: 441442), en ão liepiamo a p ecipi ação dis inguida pa a o ealaus modalumo
(hol oe , judžen is 2004: 39,; hol oe 10 2012: 103 172). Plg. We will he e o e desc ibe ea eina as an indica i e and
ea einie as a esidual sepa a e mood (hol oe 2007: 39). 11 Plg.: i can be a gued ha u u e is a p o o ypical
i ealis ca ego y because i e e s o e en s ha ha e no ye happened and a e he e o e un eal (de haan
2006: 41). al hough he u u e can be conside ed o be an i ealis ca ego y, as i e e s o e en s ha ha e no
(ye ) aken place, i is exp essed wi h he indica i e mood in La in (de haan 2006: 44). 12 Pag indinė nuosakų
opozicija aqui é de e minada de aco do com isso, se o alan e cons a a a ação como ealų diklius, ma cinčius a
ação ne ealidade, e di ec ainė não em indicado especialalaus, po an o suas o mas podem exp essa an o
ealų, quan o e ne ealų eiksmą.
( iesioginė nuosaka), a kaip ne ealų – liepiamą, pageidaujamą, a iamą (liepiamoji i a iamoji nuosa-
kos)“ (Paulauskienė 1979: 141). Plg.: ( . p.: 165): „ a iamoji i liepiamoji u i sa o mo ologinius o-

14 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
2007: 6013; judžen is 2012: 173; opinião di e en e plg. Paulauskienė 1979: 141,
153–154). iksliau sakan , (i) ealumo a ž ilgiu liepiamoji nuosaka a sidu ų skalės
ealu ( iesioginė nuosaka) > ne ealu ( a iamoji nuosaka) idu yje, panašiai kaip
supos oji nuosaka skalės epis eminis ( iesioginė nuosaka) > deon inis (liepiamoji
nuosaka) modalumas.
2. Tiempo e ModaLuMas g ama ical empo como deik inė ca ego ia de discu so momen o
pe spec i a localiza acon ecimen os no eixo do empo. Vien isiniai laikai do e bom
(esamasis, u u osis, u u osis) signi ica do empo deic ino con ap iešas (daba is,
passado, u u o). di e en emen e ga an ias alado não pode da (plačiau e hol oe ,
nei esamuoju i bū uoju laiku eiškiami eiginiai, būsimuoju laiku eiškiami eigi-
niai kalbėjimo momen u nė a e i ikuojami; jie mažiau ka ego iški, nes eisingumo
Pajėdienė 2004: 121124). aigi, como mencionada, línguas li uãs no u u o empo eiškiami
eiginia elacionadas com i ealu modalum, e si uações do alado elação com ik o e
espei o u u o empo elacionado com epis eminiu e deon iniu modalum. ques ão, com
quais aços de modalidade (sem empo g ama ical) pode ia se sie ina ela i amen e
eqüen e p edika ialmen e usado daik a o džio įnagininkas (plg. de haan 2006: 4950)?
Liepiamó ia e sup amônica sedaca o mas mo ologicas das ca ego ias de empo aiškos
indiciklių não em e mais p ecisamen e de inidas elações de empo ne odo. Nessas
uni isinhas o mas exp essíamo a o no momen o alamuoju ainda não exis e e
an e io men e não oi. Usando o mas de p ecipi ação alepiamóideas a ação de e se
execu ada, usando o mas de p ecipi ação aleamóideas (ne)possí el, apenas imaginado ou
supos o ( . y. i ealus); naquela manei a a ação pode começa -se e se ealizá el já no
mesmo alado momen o (daba yje) ou após ele (a ei yje) (ul ydas, ed., 1971: 59).
de o que lig šiol b e emen e di o, pode ia-se acha que na língua li auia modalumas co elaciona não só com
o eiksmažodžio, mas ambém, al ez, com as ca ego ias g ama icais do obik a a džio14. Žiū in à
modalidade como em compos a uma açãomajo idade ca ego ias so-callosas aM (an. ime-aspec -modali y;
plg. gi ón 2001: 285, 303305, 13 Plg. in i sel , he impe a i e canno a p io i be quan i ied as ealis o i ealis.
[...] Wi h i s explici deon ic meaning, he impe a i e is opposed o bo h he indica i e and he condi ional.
i we ega d belongs belongs o mood: i s unc ions can be de ined p agma ically, and is ac ually
he ealis : i ealis dis inc ion as he nucleus o he mood sys em, hen he impe a i e only pa ly
supe imposed on modal meanings (hol oe 2007: 26; plg. . p.: 60). 14 Plg. : he g amma ical ma ke s o
modali y a e y a ied. [...] basically he e a e h ee ypes o ma ke : (i) indi idual su ixes, cli ics and
pa iciples, (ii) in lec ion and (iii) modal e b (Palme 2001: 19; plg. de haan 2006: 4041).
15s aipsniai a icles 337 . .) pa e (e, wi hou abejo, econhecįndose que modalumas
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
e p edikação do ase pode se eiškiama não só eiksmažodžiu), a igo seškoma
espos a, se modalumas eiškiamas como ski ingomas sujeakomis do eiksmažodžio
galimai ac ua p edika y u einančio daik a a džio žymėjimo linksniu polinkius. ou
compa ando p edika y u einančio daik a a džio aiškos endências em ge al é
possí el ala sob e polinkį di e enciadamen e ma ca ė i a ski us ipos modalumo.
se á alado sob e modalumą no a igo ask ip i iniuose15 jung ies быть sakiniuose com
p edika i walančiu daik a a džiu; analisam-se ini iniai se sakiniai, cujo posi i o
p edica o pasakomas di ec á ias, liepiamosios e a iamosios sedaka o mas.
Começando a pa i da modalidade de a aliação e p edika y u einančio daik a a džio
ma cação possí eis co eliação julgamen o (ž . 3), depois disso abo da-se (i) ealaus
modalumo e p edika iškai usado do daik a a džio aiškos elação (ž . 4) e inalmen e
azem-se conclusões (ž . 5). P edika y u einančio daik a a džio aiška analisada
baseado dLk as a empi ine ma e ialaga. do o al cole ados e a igo analisados são
1462 ini iniai ask ip y iniai bū i sakiniai, dos quais 639 são com o mas de deposição
di e a, 351 com liepiamosios e 472 com o mas de deposição aleamosios. o ma e ial
disponí el esumi -se s a is icamen e.
3. A aliaMasis ModaLuMas
(ePis eMinis VS. deon inis) e P edika yVu einančio daik aVa dŽio aiŠka epis eminio
modalumo b anduolį cons i uem cons a ojamiais di ec ícias sedacos o mas pasakomi
eiginiai, e deon inio liepiamąja nuosaka eiškiami di ek y ai. cons a ojamen os sen inhas,
nos quais são usadas di ec as p ecipacas posi i as do u u o empo se o mas po azões
an e io men e mencionadas po enquan o deixemos nuošalyje e acima de udo compa inkos
sen inhas com di ec as p ecipacas do empo es i o e u u o se o mas e sen inhas, nos
quais é usada liepiamoji nuosaka, exemplo.: (1) Dexim anos po mane sênio . Na, e aqui já
okiečiai zaėjo, isso ussos oi, isso okiečiai, paskiau no amen e usai. Tė ė e a
cons uybininkas, se casas cons uė. DLKT (2) Nuėjom em chokius e chega a aquele Romas de
ou o kolūkio. A aziuoda a em a laidus Labūna oj Onos. Che ažiuada a com um caminhão,
assedi ê mui o. Ele e a mo o is a. Chegou,
jisai en a ežė. Nu ai pasima ymas oks, nu i aip lyg d auga om. Paskui nak … aka e
g įžom pas pussese ę, pa yčiui. dLk
15 Plg. 2 isnašą.
16 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
(3) VU pe ilgaamžę sua his ó ia su aidou um papel especial do nosso es ado e não apenas em sua
ida cul u al. Cen osmeios ele e a uma uni e sidade de ní el eu opeino, no qual es udou e
p o esso ia a ep esen an es de á ios países. dLk (4) Pedagogas, acadêmico Juozas
B azai is, segundo o mencionado S asio Ylos, e a combos homem sub iles, hon osos, pa a us,
aiklus e p o undus. Se p ocu ássemos exemplos de s e u , p óximos de ele nes e poka y,
encon á amos al ez ês. dLk (5) Domina ou obedece ! es e que de iza glūdi em al posição;
ou seja Bigžiu Žmogumi, He ojumi, besugando-se com o des ino e ganhando šlo ę (o maio a
queda, o maio šlo ė, diz He aklei as). DLKT (6) Laiško no inal ês smulkia Aleksand o
S ulginskio ašysena esc i i as linhasu és: B angi Aldu e, sucessoi baik mokslą, sejak bom
homem, eu embo a olo i endamas min imis semp e com Ta imi. Em i egozijsiuos e o gulhous.
Laiminu Ta e, elaimina Ta e Aukščiausias. Tė ė. DLKT
(7) auscul amos V. K ė ės pala as, p óximos Vydūnui: Jei u és a si homem, sêc apsai a si
žmogum e echaoki caminho, es anhas mãos não man ilando. DLKT (8) An es po um pa dos
dias li uanis ê Eugenija os encomendou. Pe ai, seja um homem, aça-k mais ápido, passenk,
po semanaês espe amos isi ações. Despaça- e, eu já não deixu dí inga. O que ocê,
p o esso a, o que ocê. DLKT
(9) Palydi!. Saco. Embo a a é casa, sabe. En ão o que, digo, da pa a a cama paguldy al ez
p ecisa á?. Sabe, embo a a é casa, sabe. não, não digo, não ide ei. Não. And iau, seja amigo,
ajude, ma baisu. Eik u, eu con encido! Eik u, e ele ma, šakės, diz, p isižaidėm. Daba, y u i, em
casa de asios. Te ás o pad e po con a. DLKT (10) Não posso acei a a ua o e a! Bas a á, se
paga es po animais. Em seguida, quan o pa ilėjęs, di ê: Eu ambém gos a ia de es a essa
o e ece . Būk meu amigo. Amžinas amizade em nome homens sem pala as passeuda am um ao
ou o des ina. DLKT de sakinių (1)(10) is o, que nelas p edika y u i an e daik a a dis de
p incipio pag echiu pode se pasakomas e a dininku, e įnagininku. ou como aladíssimos
sujeacas dizem-se modalumo di e enumai elacionados com p edika i u co en ício
daik a o džio aiškos polinkias? se admi i mos que nas cons a adas junção sen inhas com
di ec as p ecipacoes do p esen e empo se o mas é habi ual daik a a džio nomininką, e com
o mas do u u o empo ele um poucoio a o, isso e emos a cons a a , que sen inhas com
liepiamosios p ecipacos se o mas daik a a džio įnagininką endem a escolhe mais
equen emen e. mais conc e amen e alando, ê-se que (5)(10) dos casos exis en es (ou 81
sakiniuose de 351), e (1)(4) ipo sakiniuose 7 % de odos os casos (ou 10 sakinių de 146) (sob es e
ipo sakiniuose p edika y u einančio daik a a džio įnagininkas pasi enkamas 23,1 %
mais plg. semėnienė 2004).
aigi, se p edica i u einančio daik a a džio įnagininkas mais equen es
sen anças com liepiamosios nuosakos o ma, dema ê, ele pode ia se
simila men e u ilizado e sen anças com e(gu(l)), ei di ec ines nuosakos o mas. Compa emos:
17s aigsniai a icles (11) Po aquela, com kiauku u! / Po Ral ą! Ral ą! Queul aquele com imi u
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
seja adas. Ral le an ou a mão, que odos calassem. Ó imo. Quem que que o Jacas seja o che e?
Cho is ai paniu o, po ém le an ou as mãos. O quem que minha? DLKT (12) Uma das melho es
manei as de ajuda c ianças a en ende a noção de espei o é com eles a a de o ma
espei osa. Que sejam eles, enquan o ap endem, seus pa cei os. Animem as c ianças a exp essa
suas suges ões, inclua suas suges ões em seus planos, a alie suas idéias. Ouçam, o que eles alam.
dLk (13) Da mesma o ma não se chamem mes es, po que os é único o mes e C is o. Quem de
ocês é maio , seja-lhe osso se o. Po que quem se ele a, se á humilhado, e quem se humilha,
se á enal ecido. dLk
(14) A discog a ia do g upo Spal inga o nece bem mais magiškų descobe as e ockn ollinės
eks azės akimi kų. Po an o es e duplo disco ebūnie só ai ak u, leisiančiu a cada um
no inčiajam a e i mode naus hea y me al mundo. Mundoulį, cujo nãoco ūnui os eis o nou
Judas P ies . dLk
(15) Os olun á ios sejam exemplo pa a nós. Pa inius e pessoais dispu as adia emos a é aquele
dia, quando es a emos oda li es e au iškai ma endę. Sa ano iai ėjo mo e a dan
Li uânia. dLk (16) À Nau ą, sua solida iedade e ida di ecionada klas a. Po isso nenhum um
decen e Li uano pode se pa icip iu des a con e ência. Ve ciamas de e não le a i. Tebūna
nos exempli iu do Li uânia homens: d . K. G inius e p o . J. Aleksa. dLk (17) Gi di, mes ejo,
ebūsiu eu puokš ė lo es, que u uos um seus a oma! Queul eu se ei o esco delicioso u o,
que u me skanau um! Queul eu seja e e na glamonė, e u skęsk em mim!.. dLk
(18) Eu p óp io não que o (e não posso) se es emunho de seus nesąmoningųjų po y ių. Teguam ou o eu al
on e de nesą consciência se ei. Ele emsiei ou em sua a aizdão eid ody, kabėjusiam aqui mesmo, sob e a
pa ede. Deus, do espelho em ele espelhê desconhecido ba zdo o homem. dLk (19) Moleço, esclusyk. Aqui
Au imas ebus es emunhei o. Ele não ai deixa men i . dLk (20) So ie os lage ių duonos aga ęs A.
Roslanas espondeu: Jeigu nu ažiuočiau pa a Mosc ą, nepulčiau seu sme k i ou ba i. Não eu, e Deus lhe e
se á juiz. dLk (21) Es a nossa laida e e lhes de lemb ança c alque. dLk embo a (11)(21) ipo sakinių dLk
esama ela i amen e poucos, ala sob e p edika y u einančio daik a a džio aiškos polinkius possí el.
sakiniuose, onde com di e a das consequacas do p esen e ou do u u o empo se o ma usada dalely ė
e(gu(l)) (plg. sakinius (11)(12); (18)), habi ual p edica i ou einančio daik a a džio com eląja ebūnie o ma16:
ele é elegido 87,2 % sakinių (ou 34 sakiniuose de 39) (plg. sakinius (13)(14)). (17) sakiniuose su ebūna (plg. sakinius
(15)(16)) de inamasis p edika y u einančio daik a a džio linksnis cons i uem 66,7 % dos casos sakiniai 16 Plg.
a dininkas: pi muoju a eju jis a ojamas 93,75 % isų u imų a ejų (a ba 15
sakinių iš 16), an uoju – 87,5 % (7 sakiniuose iš 8). Va dininkas gana dažnas i
he pe missi e (his o ically con inuing he indo-eu opean op a i e) is now de unc , ha ing been eplaced
wi h indica i e o ms: he con empo a y equi alen o e-būnie would be e-būna o egul būna (22
(hol oe 2010: 426; plg. Paulauskienė 1994: 311312).
24 a ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
ul ydas k a zys, ed., 1976: Li u ians kalbos g ama ika 3: Sin aksė. Vilnius: Mokslas.
ul ydas k a zys, ed., 1971: Li u ians kalbos g ama ika 2: Mo ologija. Vilnius: Min is.
Valeckienė adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ica. Vilnius: Mokslo e en
ciklopedijų publicação ins i u o.
noun in he nomina i e and ins umen al case
in ini e and asc ip i e sen ences o bū i ( o be)
suMMa y he a icle deals wi h he possible connec ion be ween he ma king o noun p edica i es
and he modali y exp essed by moods. he ma e ial analysed in he a icle consis s o asc ip i e
ini e sen ences o he copula bū i ( o be) collec ed om he Co pus o he Con empo a y
Li huanian Language (ccLL) whe e a posi i e p edica e is exp essed in he o ms o di e en moods.
Quando o sis ema de mood é conside ado bipola e di idido sob wo independen c i e ia e alua i e
(speake s ela ionship wi h he si ua ion) and i eali y (speake s app oach owa ds he eali y o
he subjec o speaking), he scale o epis emic and deon ic o ms o modali y and he o ms o
highligh ed non- ac as well as he o ms no ma ked like ha (indica i e > impe a i e mood and
indica i e > subjunc i e mood) a e singled ou . in p inciple, he moods belonging o di e en modali y
ypes can be cha ac e ized by a ela i ely di e en ma king o he noun used as a p edica i e. he
opinion is ollowed ha in e ms o e alua i e and i eal modali y, mo phosyn ac ic ma king is
g adual and we can speak abou he ela i e endency o use he ins umen al o he noun used as a
p edica i e in espec o he scales epis emic > deon ic (indica i e > impe a i e mood) and eal >
i eal (indica i e > subjunc i e mood). on he o he hand, em casos quando he exp ession o modali y
by moods is less ypical, a ela i e endency can be obse ed o use he ins umen al o he noun
used as a p edica i e in a edundan manne and o use i e en mo e o en. he mo e a ypical
modali y is exp essed by he o ms o e bal moods, he mo e he ins umen al o he noun used as a
p edica i e is likely.
Į eik a 2013 m. dezemb o 3 d.
Lo e a VaičiuLy ė-seMėnienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]