9s aipsniai a icles keyWo ds: modali y, noun p edica i e,
esMiniai ŽodŽiai: modalumas, daik a a džio p edika y as, mo osin aksinis žymėjimas.
mo phosyn ac ic ma king. /
Lo e a VaičiuLy ė-seMėnienė
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: mo osin aksė da língua
li uânica, ipologinė mo osin aksė, alen ingumas.
daVa dŽio Va dininkas e Įnagininkas ini á ios ask iP yViniuose BūTi sakiniuose ano acija no
a igo ala-se sob e a possibilidade de uma união de ma cação de daik a a džio com a
p ecipi a akomi eiškiamu modalumu. a ma e ialada cons i uída de Daba inės lie u ių kalbos
eks yno (dLk ) col i ask ip y iniai ini iniai jung ies bū i sakiniai, nos quais posi i o p edika os
noun in he nomina i e and ins umen al case
in ini e and asc ip i e sen ences o bū i ( o be)
pasakomas di e en es nuosakų o momas. Laikomasi opinião de que em elação à modalidade
a aliá el e i ealaus mo osin axinis ma cação é g adual e p elimina men e é possí el ala sob e
elakinį polinkį mais eqüen emen e usa p edika y u einančio daik a a džio įnagininką skalių
epis eminis > deon inis ( iesioginė > liepiamoji nuosaka) e ealus > i ealus ( iesioginė > eo amoji
nuosaka) em elação.
anno a ion he a icle deals wi h he possible connec ion be ween he ma king o noun p edica i es
and he modali y exp essed by moods. he ma e ial analysed in he a icle consis s o asc ip i e
ini e sen ences o he copula bū i ( o be) collec ed om he Co pus o he Con empo a y
Li huanian Language (ccLL) whe e a posi i e p edica e is exp essed in he o ms o di e en moods.
he opinion is ollowed ha in espec o he e alua i e and i eal modali y, mo phosyn ac ic
ma king is g adual and we can speak in p elimina y e ms abou he ela i e endency o use he
ins umen al o he noun used as he p edica i e in espec o he scales epis emic > deon ic
(indica i e > impe a i e mood) and eal > i eal (indica i e > subjunc i e mood).
10 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
Pa aVadinės Pas abos clássicos abalhos de g amá ica li uanos a i ma-se que
p edika y u1 einančio daik a a džio ma cação de inamuoju i čias ou nede inamuoju
linksniu jung ies bū i sakiniuose (an. copula sen ence, o. P ädika i sa z 0.2), po
exemplo, P isėsk, būsi s ečiai (plg. s ečiu), elacionado com c i é ios seman inais e
o maliais. be ch es oma ine apusios idéia, que daik a a džio linksniji a ua
p edika i u pasakoma daik- įnagininkas com do u u o empo se mui o o equen e,
o pas o i a ba laikina būsena3, aip pa eigiama, kad p edika y o aiška susijusi i
su kai ybine jung ies bū i o ma. Vienu , pa yzdžiui, pas ebima, kad daik a a džio
com supamosios sedacos se nė a i in eqüen , e com liepiamakos sedacos conjun imi
i gi não eqüen (ku sy as mano L. V.-S.) (Šukys 1998: 245247). nou o man ém-se opinião
de que daik a a džio įnagininkas mais equen emen e é usado com do u u o empo
ou supamosios p ecipacos, ečiau com ou os o mų jung imi (ku sy as mano. L. V.-S.)
(amb azas, ed., 2006: 505506, plg. ul ydas, ed., 1976: 364).
Pãs a opiniões e men is, que kai ybinė jung ies o ma se az maio in luência a
p edika iškai usado daik a a džio mo osin aksiniam žymėjimui do que pelo mesmo
p edika y u pasakomo daik o pas o i ou laikina būsena4, e dian e dos olhos u ima
Daba inės lie u ių kalbos eks yno5 ( oliau dLk ) ma e ial paska ino pasižiū ė i, ou
como posi i amose ini iniuose se p edika y u einančio daik a a džio modalija
links su saknisakeliamu. a igo, endo em con a as opiniões acima mencionadas,
busca espos as às seguin es pe gun as:
(i) se p edica i u io einančio daik a a džio įnagininkas, a kim, mais equen e com o u u o empo
conjun imi (plg. Šukys 1998), demaniasi, seu consumo galė1 P edika y o e mo usado de aco do a ū ą
judžen į (2012: 69): isso sin aksiškai nuo eiksmažodžio pe ence, mas seman iškai não só com ele, mas e com
eiksniu ou adicional ligado pala a. al pala a sin aksís ica dependemidade pode se eiškiama
modi icação imo ou con ole. 2 Na língua po uguesa ais sakiniai ge almen e são chamados a dažodiniais
(amb azas, ed., 2006: 612). no a igo se á examinados ask ip y iniai (an. asc ip i e) jung ies se sakiniai e
nuošalyje deixando-se os chamados ek a y iniai sakiniai (an. equa i e), que são dis inguidos segundo
p edika y u einančio pala a e e en e unikumą (an. uniqueness), plg. : Jonas é p o esso s. Jonas é meu
melho amigo; Eu sou Lo e a (plačiau henge eld 1992: 73105). P o o ipiški ask ip y iniai sakiniai em de inida
( o. de ini ) eiksnį e neapib ėž ą ( o. inde ini ) p edika y ą. ek a y inių sakinių an o eiksnys, an o
p edika y as p o o ipicamen e são de in i.
3 Po mais sob e isso e semėnienė 2004 e lá discu ida li e a u a. 4 Po mais sob e isso e semėnienė
2004 e lá discu ida li e a u a. ainda plg. ainda o necidos exemplos no a igo.
5 P iega na in e ne : h p://donelai is. du.l .
11s aipsniai a icles daqueles se sie inas com a ca ego ia de empo do
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
ad e bo. / e al ez mais eqüen emen e usado daik a a džio įnagininkas com o
u u o empo se o ma ko eliuoja como supamosios p ecipacos caso) (plg.
ne ( ik) su g ama iniu laiku, be (pag ečiui i ) su modalumu (panašiai
amb azas 2006)6? (ii) Modalumas eiškiamos sujeakomis de açõesma o do. al ez
esama ela i aus polinkio ele adicionalmen e (an. edundan ) ma ca ė i ainda e
aleg niu. em ou as pala as, al ez modalumas exp essiam não apenas
e bmazônio, mas ambém doik a o dio ca ego ias g ama icais7. pa a
esponde a es as pe gun as, a segui , em p imei o luga , ala-se b e emen e
sob e nuosaką e modalumą (ž . 1), depois de sob e empo g ama ício e modalumą
(ž . 2). po im, é examinada modalumo e p edica i u ine en ício daik a a džio
aiškos sucessa (ž . 34) e azem-se conclusões (ž . 5).
1. sedaca e ModaLuMas
Nos abalhos de g amá ica Li uânia, a ca ego ia sedaca ge almen e é de inida como modalidade
exp essada po meios g ama icais de ação- e bo, i. e. elação do alado com si uação em elação ce eza,
possibilidade, bū inybės, condições e k . (plg. jablonskis 1922/1957: 258; ul ydas, ed., 1971: 5556; Paulauskienė:
141; amb azas, ed., 2006: 304; Valeckienė 1998: 73; hol oe , judgen is 2004: 7778; judgen is 2012: 165).
signi ica i os e aiškos pon o de is a nuosaka ski s oma desiguodai. Vienu ela é a ibuída cinco (ul ydas,
ed., 1971: 65; Valeckienė 1998: 73 memb os), ki u qua o (jablonskis 1922/1957: 256; amb azas, ed., 2006: 304305)
ou ês (Paulauskienė 165: 252 2516 1983: 1994: 3111; hol oe , judžen is 2004: 80; hol oe 2010: 82; judžen is 2012:
172 177). cinco nuosakas p incipalmen e di idiu P anas gailiūnas acadêmica Li uânia língua g ama ikoje e
adelė Valeckienė Funkcinėje Li uânia língua g ama ikoje. Na p imei a delas abo dam-se di e a, indi e a,
liepiamoji, a iamoji e geidžiamoji, e em segunda di e a, ne iesioginė, liepiamoji, a iamoji e klausiamoji
deposacos. jonas jablonskis Lie u ių 6 one o he indings ha he [ . y. ul an (1978)] epo s is ha u u e
ma ke s a e o en used in a empo al unc ions, especially unc ions associa ed wi h mood and modali y.
[...] se e al languages we e ound wi h ma ke s whose p ima y unc ion appea ed o exp ess mood, bu
wich could also be used o exp ess u u e ime (bybee 1985: 156; da plg. . p.: 157159). Plg. Wha is mo e, a
leas in he majo a ea, ha o he i ealis modali y, he epis emic and e alua i e modes o e lap o qui e
an ex en and o en sha e hei g amma ical coding (gi ón 2001: 300301, plg. da 358361). 7 Po exemplo, na
amília das línguas angick do no e aus aliano modalumas sinalamen o e daik a a džio linksniu (plačiau
ž . de haan 2006: 4041; ainda nes a ques ão plg. . p.: 43).
12 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
linguagem g ama icale a a di e a, a iamąja, liepiamąja e geidžiamąja, e Vy au as
amb azas Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje, sem di e inės, a iamosios e
liepiamosios, ainda e indi ec i a nuosaką. Paula aldonosuskienės, akselio hol oe o e
a ū o judženčio nos abalhos dis ingue ina ė deposacos ca ego ia, que cons i ui
di ec a, supamoji e liepiamoji deposacos (plg. hol oe 2010). a p ecipaca não di ec a aqui é
classi icada à ca ego ia e idencialidade (hol oe , judžen is 2004; p ecipakai di ec a
judžen is 2012) a ba adinama „ o maliai iš eikš u iesioginės nuosakos a ian u“
(Paulauskienė 1979: 158; 165), o geidžiamoji nuosaka (plg. egul būna, ebūnie) –
(Paulauskienė 1979: 160, 165; hol oe 2010: 426). exis e á ias classi icações signi ica i as
de modalidade (plg. in e alia Palme 2001; awley (ed.) 2006; bybee 1985: 165189; bybbe,
Pe kins, Pagliuca 1994: 17624 Paulauskienė 1979: 137141; hol oe , judžen is 2004: 8285; hol oe
2007: 1622; Plungian 2011: 189215; judžen is 2012: 166169 e a li e a u a ali conside ada). com
base nas opiniões de linguis as es angei os, nos mais ecen es abalhos des inados à
linguo i a li uana (judžen is 2012: 166; hol oe 2007; 2010; hol oe , judžen is 2004: 8285) de
aco do com o que o alado a alia a si uação, qual a sua elação com ela, dis inguem dois
alina i os (an. speake s a i ude segundo gi ón 2001: 300; plg. Plungian 2011: 189190, 198)
ipos de modalidade: epis eminis e deon inis8. modalumu epis emico exp essiam-se
expe iência do alan e ou pe cepção do mundo baseadas a i mação ou si uação a aliação
em e mos de ce eza (ou ikė inidade), deon umu á ios a os de on ade do sujei o da
si uação alada (no ai, pe missão, exigim, bū inybė, e c.) (judžen is 2016: 166167; hol oe
2007: 1617; hol oe , judžen is 2004: 8283). sen ícios com epis emínio ou deon ínio
modalumą eiškiančiu modaliniu p ie eiksmiu ou modaliniu eiksmažodžiu pode pe azua
po pa e ciá-lo epis eminio ou deon inį modalumą eiškiančio supe io ejo p edika o
aldomu šalu iniu daik a a diniu sakiniu, p z. : Jonas ealmen e e a mes e, plg., É
e dade que Jonas e a mes e; Tu de e se p o esso , plg., Reikia, que se esum
p o esso (hol oe , judžen is
2004: 83; plg. hol oe 2007: 1617).
epis emico modalum no malmen e exp es ido di ec as p ecipacos cons a á eis posi i ais ases
(Jonas é mes e). deon inio modalumo b anduolį o ma a lipiamó ia p ecipaca o mas (Jonai, seja
mes ejas)9. ele ambém, po exemplo, eiškiamo e naquelas ocasiões, quando di e i as consequacos
eiksmazodis é usado 8 he epis emic-deon ic dis inc ion seems o be ele an , in a ce ain way, o
mood. [...] i dynamic modali y has no coun e pa in he domain o mood, hen is pe haps because i
belongs o he pe iphe y o modali y (hol oe 2007: 18).
9 se we accep ha he impe a i e is a mood, hen ega dless o whe he we o mula e i s meaning
seman ically as based on ali ion, o p agma ically as exp essing di ec i es, i is ob iously con enien o
ha e deon ic modali y as a oli ional ype co esponding o i in he domain o modali y (hol oe
2007: 17; mais plg. . p.: 2223).
13s aipsniai a icles su ho a y ine dalely e e(gu(l)) ou p okli iku e-10 (Tegul ica
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
Jonas mes ejas /). di e inha sedada é um memb o não designado do sis ema de sedada;
ela es á elacionada não só com a epis emica, mas ambém com a deon ina modalidade
signi icam (hol oe , judžen is 2004: 8687, 102103; hol oe 2007: 2324; plg. jablonskis 1922/1957:
258). supamósia o mas de p ecipaca, como e di e as, ambém são usadas sen iná ios
exp essando an o epis emínio, quan o deon ínio modalumą (pzj., Jonai, bū um
moky ojas, ou a língua se ia; Melho já bū um moky ojas). po ém ela se opõe a ambos
di e a e žen is 2004: 88; hol oe 2007: 25; judžen is 2012: 172175). ealus e i ealus
liepiamajai – nuosakoms ki u – i ealumo (ne ak y umo) – a ž ilgiu (hol oe , jud-
modalumas dis inguido segundo o o ado de pe spec i a em alados coisas ealumą. o
ealio modalumo é independen emen e do humano exis iojanças e ak y ios si uações.
ipicamen e elas con am-se ases, nos quais u ilizadas eiksmamen u e i ica não.
ais si uações podem se con adas de p ecipi ação di e a do empo u u o11,
žodžių iesioginės nuosakos esamojo i bū ojo laiko o mos. i ealaus modalumo si ua-
cijos y a ne ak y ios, įsi aizduojamos; jų ealumo mažų mažiausiai kalbėjimo mo-
o madas de p ecipi ação di adiamosa e sup emomia (judžen is 2012: 168169; plg. hol oe ,
judžen is 2004: 9697, 104; Paulauskienė 1979: 141; 153;
Plungian 2011: 124, 213214). além disso, si uações i eais podem se di as e já mencionadas o mas de p ecipaca
di e a do empo p esen e e u u o com egu(l)12. aigi deposacos sis ema a ibui-se segundo do um de ou o
independen es c i e ios. De aco do ac i idade ealaus e i ealaus modalumo con ap ieša ( iesioginė s.
supamoji nuosaka), cuja ma cado memb o (i ealis), eiškiamo o mas de supamosios nuosaka, é pab ėž inio
nãoa i idade (ne ealumo). De aco do com o alida i o modalumo ipo (epis eminis s. deon inis) as o mas
di e as de sedaca con ainam com liepiamosios. se admi i mos que a base do sis ema de p ecipi ação consis e
em ealaus e i ealaus modalumo an ep ieša (Paulauskienė 1979: 141; 1994: 310311; hol oe , judžen is 2004: 103;
hol oe 2007: 5960; hol oe 2010: 441442), en ão liepiamo a p ecipi ação dis inguida pa a o ealaus modalumo
(hol oe , judžen is 2004: 39,; hol oe 10 2012: 103 172). Plg. We will he e o e desc ibe ea eina as an indica i e and
ea einie as a esidual sepa a e mood (hol oe 2007: 39). 11 Plg.: i can be a gued ha u u e is a p o o ypical
i ealis ca ego y because i e e s o e en s ha ha e no ye happened and a e he e o e un eal (de haan
2006: 41). al hough he u u e can be conside ed o be an i ealis ca ego y, as i e e s o e en s ha ha e no
(ye ) aken place, i is exp essed wi h he indica i e mood in La in (de haan 2006: 44). 12 Pag indinė nuosakų
opozicija aqui é de e minada de aco do com isso, se o alan e cons a a a ação como ealų diklius, ma cinčius a
ação ne ealidade, e di ec ainė não em indicado especialalaus, po an o suas o mas podem exp essa an o
ealų, quan o e ne ealų eiksmą.
( iesioginė nuosaka), a kaip ne ealų – liepiamą, pageidaujamą, a iamą (liepiamoji i a iamoji nuosa-
kos)“ (Paulauskienė 1979: 141). Plg.: ( . p.: 165): „ a iamoji i liepiamoji u i sa o mo ologinius o-
14 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
2007: 6013; judžen is 2012: 173; opinião di e en e plg. Paulauskienė 1979: 141,
153–154). iksliau sakan , (i) ealumo a ž ilgiu liepiamoji nuosaka a sidu ų skalės
ealu ( iesioginė nuosaka) > ne ealu ( a iamoji nuosaka) idu yje, panašiai kaip
supos oji nuosaka skalės epis eminis ( iesioginė nuosaka) > deon inis (liepiamoji
nuosaka) modalumas.
2. Tiempo e ModaLuMas g ama ical empo como deik inė ca ego ia de discu so momen o
pe spec i a localiza acon ecimen os no eixo do empo. Vien isiniai laikai do e bom
(esamasis, u u osis, u u osis) signi ica do empo deic ino con ap iešas (daba is,
passado, u u o). di e en emen e ga an ias alado não pode da (plačiau e hol oe ,
nei esamuoju i bū uoju laiku eiškiami eiginiai, būsimuoju laiku eiškiami eigi-
niai kalbėjimo momen u nė a e i ikuojami; jie mažiau ka ego iški, nes eisingumo
Pajėdienė 2004: 121124). aigi, como mencionada, línguas li uãs no u u o empo eiškiami
eiginia elacionadas com i ealu modalum, e si uações do alado elação com ik o e
espei o u u o empo elacionado com epis eminiu e deon iniu modalum. ques ão, com
quais aços de modalidade (sem empo g ama ical) pode ia se sie ina ela i amen e
eqüen e p edika ialmen e usado daik a o džio įnagininkas (plg. de haan 2006: 4950)?
Liepiamó ia e sup amônica sedaca o mas mo ologicas das ca ego ias de empo aiškos
indiciklių não em e mais p ecisamen e de inidas elações de empo ne odo. Nessas
uni isinhas o mas exp essíamo a o no momen o alamuoju ainda não exis e e
an e io men e não oi. Usando o mas de p ecipi ação alepiamóideas a ação de e se
execu ada, usando o mas de p ecipi ação aleamóideas (ne)possí el, apenas imaginado ou
supos o ( . y. i ealus); naquela manei a a ação pode começa -se e se ealizá el já no
mesmo alado momen o (daba yje) ou após ele (a ei yje) (ul ydas, ed., 1971: 59).
de o que lig šiol b e emen e di o, pode ia-se acha que na língua li auia modalumas co elaciona não só com
o eiksmažodžio, mas ambém, al ez, com as ca ego ias g ama icais do obik a a džio14. Žiū in à
modalidade como em compos a uma açãomajo idade ca ego ias so-callosas aM (an. ime-aspec -modali y;
plg. gi ón 2001: 285, 303305, 13 Plg. in i sel , he impe a i e canno a p io i be quan i ied as ealis o i ealis.
[...] Wi h i s explici deon ic meaning, he impe a i e is opposed o bo h he indica i e and he condi ional.
i we ega d belongs belongs o mood: i s unc ions can be de ined p agma ically, and is ac ually
he ealis : i ealis dis inc ion as he nucleus o he mood sys em, hen he impe a i e only pa ly
supe imposed on modal meanings (hol oe 2007: 26; plg. . p.: 60). 14 Plg. : he g amma ical ma ke s o
modali y a e y a ied. [...] basically he e a e h ee ypes o ma ke : (i) indi idual su ixes, cli ics and
pa iciples, (ii) in lec ion and (iii) modal e b (Palme 2001: 19; plg. de haan 2006: 4041).
15s aipsniai a icles 337 . .) pa e (e, wi hou abejo, econhecįndose que modalumas
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
e p edikação do ase pode se eiškiama não só eiksmažodžiu), a igo seškoma
espos a, se modalumas eiškiamas como ski ingomas sujeakomis do eiksmažodžio
galimai ac ua p edika y u einančio daik a a džio žymėjimo linksniu polinkius. ou
compa ando p edika y u einančio daik a a džio aiškos endências em ge al é
possí el ala sob e polinkį di e enciadamen e ma ca ė i a ski us ipos modalumo.
se á alado sob e modalumą no a igo ask ip i iniuose15 jung ies быть sakiniuose com
p edika i walančiu daik a a džiu; analisam-se ini iniai se sakiniai, cujo posi i o
p edica o pasakomas di ec á ias, liepiamosios e a iamosios sedaka o mas.
Começando a pa i da modalidade de a aliação e p edika y u einančio daik a a džio
ma cação possí eis co eliação julgamen o (ž . 3), depois disso abo da-se (i) ealaus
modalumo e p edika iškai usado do daik a a džio aiškos elação (ž . 4) e inalmen e
azem-se conclusões (ž . 5). P edika y u einančio daik a a džio aiška analisada
baseado dLk as a empi ine ma e ialaga. do o al cole ados e a igo analisados são
1462 ini iniai ask ip y iniai bū i sakiniai, dos quais 639 são com o mas de deposição
di e a, 351 com liepiamosios e 472 com o mas de deposição aleamosios. o ma e ial
disponí el esumi -se s a is icamen e.
3. A aliaMasis ModaLuMas
(ePis eMinis VS. deon inis) e P edika yVu einančio daik aVa dŽio aiŠka epis eminio
modalumo b anduolį cons i uem cons a ojamiais di ec ícias sedacos o mas pasakomi
eiginiai, e deon inio liepiamąja nuosaka eiškiami di ek y ai. cons a ojamen os sen inhas,
nos quais são usadas di ec as p ecipacas posi i as do u u o empo se o mas po azões
an e io men e mencionadas po enquan o deixemos nuošalyje e acima de udo compa inkos
sen inhas com di ec as p ecipacas do empo es i o e u u o se o mas e sen inhas, nos
quais é usada liepiamoji nuosaka, exemplo.: (1) Dexim anos po mane sênio . Na, e aqui já
okiečiai zaėjo, isso ussos oi, isso okiečiai, paskiau no amen e usai. Tė ė e a
cons uybininkas, se casas cons uė. DLKT (2) Nuėjom em chokius e chega a aquele Romas de
ou o kolūkio. A aziuoda a em a laidus Labūna oj Onos. Che ažiuada a com um caminhão,
assedi ê mui o. Ele e a mo o is a. Chegou,
jisai en a ežė. Nu ai pasima ymas oks, nu i aip lyg d auga om. Paskui nak … aka e
g įžom pas pussese ę, pa yčiui. dLk
15 Plg. 2 isnašą.
16 ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
(3) VU pe ilgaamžę sua his ó ia su aidou um papel especial do nosso es ado e não apenas em sua
ida cul u al. Cen osmeios ele e a uma uni e sidade de ní el eu opeino, no qual es udou e
p o esso ia a ep esen an es de á ios países. dLk (4) Pedagogas, acadêmico Juozas
B azai is, segundo o mencionado S asio Ylos, e a combos homem sub iles, hon osos, pa a us,
aiklus e p o undus. Se p ocu ássemos exemplos de s e u , p óximos de ele nes e poka y,
encon á amos al ez ês. dLk (5) Domina ou obedece ! es e que de iza glūdi em al posição;
ou seja Bigžiu Žmogumi, He ojumi, besugando-se com o des ino e ganhando šlo ę (o maio a
queda, o maio šlo ė, diz He aklei as). DLKT (6) Laiško no inal ês smulkia Aleksand o
S ulginskio ašysena esc i i as linhasu és: B angi Aldu e, sucessoi baik mokslą, sejak bom
homem, eu embo a olo i endamas min imis semp e com Ta imi. Em i egozijsiuos e o gulhous.
Laiminu Ta e, elaimina Ta e Aukščiausias. Tė ė. DLKT
(7) auscul amos V. K ė ės pala as, p óximos Vydūnui: Jei u és a si homem, sêc apsai a si
žmogum e echaoki caminho, es anhas mãos não man ilando. DLKT (8) An es po um pa dos
dias li uanis ê Eugenija os encomendou. Pe ai, seja um homem, aça-k mais ápido, passenk,
po semanaês espe amos isi ações. Despaça- e, eu já não deixu dí inga. O que ocê,
p o esso a, o que ocê. DLKT
(9) Palydi!. Saco. Embo a a é casa, sabe. En ão o que, digo, da pa a a cama paguldy al ez
p ecisa á?. Sabe, embo a a é casa, sabe. não, não digo, não ide ei. Não. And iau, seja amigo,
ajude, ma baisu. Eik u, eu con encido! Eik u, e ele ma, šakės, diz, p isižaidėm. Daba, y u i, em
casa de asios. Te ás o pad e po con a. DLKT (10) Não posso acei a a ua o e a! Bas a á, se
paga es po animais. Em seguida, quan o pa ilėjęs, di ê: Eu ambém gos a ia de es a essa
o e ece . Būk meu amigo. Amžinas amizade em nome homens sem pala as passeuda am um ao
ou o des ina. DLKT de sakinių (1)(10) is o, que nelas p edika y u i an e daik a a dis de
p incipio pag echiu pode se pasakomas e a dininku, e įnagininku. ou como aladíssimos
sujeacas dizem-se modalumo di e enumai elacionados com p edika i u co en ício
daik a o džio aiškos polinkias? se admi i mos que nas cons a adas junção sen inhas com
di ec as p ecipacoes do p esen e empo se o mas é habi ual daik a a džio nomininką, e com
o mas do u u o empo ele um poucoio a o, isso e emos a cons a a , que sen inhas com
liepiamosios p ecipacos se o mas daik a a džio įnagininką endem a escolhe mais
equen emen e. mais conc e amen e alando, ê-se que (5)(10) dos casos exis en es (ou 81
sakiniuose de 351), e (1)(4) ipo sakiniuose 7 % de odos os casos (ou 10 sakinių de 146) (sob es e
ipo sakiniuose p edika y u einančio daik a a džio įnagininkas pasi enkamas 23,1 %
mais plg. semėnienė 2004).
aigi, se p edica i u einančio daik a a džio įnagininkas mais equen es
sen anças com liepiamosios nuosakos o ma, dema ê, ele pode ia se
simila men e u ilizado e sen anças com e(gu(l)), ei di ec ines nuosakos o mas. Compa emos:
17s aigsniai a icles (11) Po aquela, com kiauku u! / Po Ral ą! Ral ą! Queul aquele com imi u
daik a a džio a dininkas i įnagininkas
ini iniuose ask ip y iniuose bū i sakiniuose
seja adas. Ral le an ou a mão, que odos calassem. Ó imo. Quem que que o Jacas seja o che e?
Cho is ai paniu o, po ém le an ou as mãos. O quem que minha? DLKT (12) Uma das melho es
manei as de ajuda c ianças a en ende a noção de espei o é com eles a a de o ma
espei osa. Que sejam eles, enquan o ap endem, seus pa cei os. Animem as c ianças a exp essa
suas suges ões, inclua suas suges ões em seus planos, a alie suas idéias. Ouçam, o que eles alam.
dLk (13) Da mesma o ma não se chamem mes es, po que os é único o mes e C is o. Quem de
ocês é maio , seja-lhe osso se o. Po que quem se ele a, se á humilhado, e quem se humilha,
se á enal ecido. dLk
(14) A discog a ia do g upo Spal inga o nece bem mais magiškų descobe as e ockn ollinės
eks azės akimi kų. Po an o es e duplo disco ebūnie só ai ak u, leisiančiu a cada um
no inčiajam a e i mode naus hea y me al mundo. Mundoulį, cujo nãoco ūnui os eis o nou
Judas P ies . dLk
(15) Os olun á ios sejam exemplo pa a nós. Pa inius e pessoais dispu as adia emos a é aquele
dia, quando es a emos oda li es e au iškai ma endę. Sa ano iai ėjo mo e a dan
Li uânia. dLk (16) À Nau ą, sua solida iedade e ida di ecionada klas a. Po isso nenhum um
decen e Li uano pode se pa icip iu des a con e ência. Ve ciamas de e não le a i. Tebūna
nos exempli iu do Li uânia homens: d . K. G inius e p o . J. Aleksa. dLk (17) Gi di, mes ejo,
ebūsiu eu puokš ė lo es, que u uos um seus a oma! Queul eu se ei o esco delicioso u o,
que u me skanau um! Queul eu seja e e na glamonė, e u skęsk em mim!.. dLk
(18) Eu p óp io não que o (e não posso) se es emunho de seus nesąmoningųjų po y ių. Teguam ou o eu al
on e de nesą consciência se ei. Ele emsiei ou em sua a aizdão eid ody, kabėjusiam aqui mesmo, sob e a
pa ede. Deus, do espelho em ele espelhê desconhecido ba zdo o homem. dLk (19) Moleço, esclusyk. Aqui
Au imas ebus es emunhei o. Ele não ai deixa men i . dLk (20) So ie os lage ių duonos aga ęs A.
Roslanas espondeu: Jeigu nu ažiuočiau pa a Mosc ą, nepulčiau seu sme k i ou ba i. Não eu, e Deus lhe e
se á juiz. dLk (21) Es a nossa laida e e lhes de lemb ança c alque. dLk embo a (11)(21) ipo sakinių dLk
esama ela i amen e poucos, ala sob e p edika y u einančio daik a a džio aiškos polinkius possí el.
sakiniuose, onde com di e a das consequacas do p esen e ou do u u o empo se o ma usada dalely ė
e(gu(l)) (plg. sakinius (11)(12); (18)), habi ual p edica i ou einančio daik a a džio com eląja ebūnie o ma16:
ele é elegido 87,2 % sakinių (ou 34 sakiniuose de 39) (plg. sakinius (13)(14)). (17) sakiniuose su ebūna (plg. sakinius
(15)(16)) de inamasis p edika y u einančio daik a a džio linksnis cons i uem 66,7 % dos casos sakiniai 16 Plg.
a dininkas: pi muoju a eju jis a ojamas 93,75 % isų u imų a ejų (a ba 15
sakinių iš 16), an uoju – 87,5 % (7 sakiniuose iš 8). Va dininkas gana dažnas i
he pe missi e (his o ically con inuing he indo-eu opean op a i e) is now de unc , ha ing been eplaced
wi h indica i e o ms: he con empo a y equi alen o e-būnie would be e-būna o egul būna (22
(hol oe 2010: 426; plg. Paulauskienė 1994: 311312).
24 a ac a
Lo e a seMėnienė
Linguis ica Li huanica LXX
ul ydas k a zys, ed., 1976: Li u ians kalbos g ama ika 3: Sin aksė. Vilnius: Mokslas.
ul ydas k a zys, ed., 1971: Li u ians kalbos g ama ika 2: Mo ologija. Vilnius: Min is.
Valeckienė adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ica. Vilnius: Mokslo e en
ciklopedijų publicação ins i u o.
noun in he nomina i e and ins umen al case
in ini e and asc ip i e sen ences o bū i ( o be)
suMMa y he a icle deals wi h he possible connec ion be ween he ma king o noun p edica i es
and he modali y exp essed by moods. he ma e ial analysed in he a icle consis s o asc ip i e
ini e sen ences o he copula bū i ( o be) collec ed om he Co pus o he Con empo a y
Li huanian Language (ccLL) whe e a posi i e p edica e is exp essed in he o ms o di e en moods.
Quando o sis ema de mood é conside ado bipola e di idido sob wo independen c i e ia e alua i e
(speake s ela ionship wi h he si ua ion) and i eali y (speake s app oach owa ds he eali y o
he subjec o speaking), he scale o epis emic and deon ic o ms o modali y and he o ms o
highligh ed non- ac as well as he o ms no ma ked like ha (indica i e > impe a i e mood and
indica i e > subjunc i e mood) a e singled ou . in p inciple, he moods belonging o di e en modali y
ypes can be cha ac e ized by a ela i ely di e en ma king o he noun used as a p edica i e. he
opinion is ollowed ha in e ms o e alua i e and i eal modali y, mo phosyn ac ic ma king is
g adual and we can speak abou he ela i e endency o use he ins umen al o he noun used as a
p edica i e in espec o he scales epis emic > deon ic (indica i e > impe a i e mood) and eal >
i eal (indica i e > subjunc i e mood). on he o he hand, em casos quando he exp ession o modali y
by moods is less ypical, a ela i e endency can be obse ed o use he ins umen al o he noun
used as a p edica i e in a edundan manne and o use i e en mo e o en. he mo e a ypical
modali y is exp essed by he o ms o e bal moods, he mo e he ins umen al o he noun used as a
p edica i e is likely.
Į eik a 2013 m. dezemb o 3 d.
Lo e a VaičiuLy ė-seMėnienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]