A icles A icles a icles 89 /
VILIJA SAKALAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Les di ec ions de eche ches scien i iques:
lexikog aphie, lexikologie, e noling is ique.
ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
Académie polonaise des sciences Sla is ikos ins i u
Mokslinių eche ches di ec ions: lexikog aphija,
leksikology, e noling is ika, polkų kalbos is o ija.
BIIKALBIAI VOODYNAI KAIP
TEXTOS CULTUROS
(XIX A. KUN. ANTANO JUŠKOS
VOYONNÉ DE PLAIN) XIX A. KUN. ANTANO JUŠKOS VOYONNÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAINÉ DE PLAIN
T ansla ional Dic iona ies as Tex s o Cul u e
(On he Example o he Nine een h-Cen u y
Dic iona ies by Re . An anas Juška)
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a icle appelle l'a en ion e s An ano Juškos d ikalbio ocodyne Li uiniens e polkų
langues de leksemas, pa lesquelles a lec i ŽMOGAUS concep ualisa imas, quand
déc üdi es son physinė épaisda, psychika, émo ions, socialinė si ua ion, ikėjimas e
i eigos. Kelien l'équi alen iali é ques ion, essayan insé e des simili udes e
di é ences des deux cul u es. L'a icle p ésen e analysé le langage, sélec ionné pa mi
les A. Juškos lie u iųlenkų e lenkųlie u ių langues. Au o ées pose à soi la p incipale
ques ion, si de XIX a. d ikalbių dic ionn, qui son en endés comme ex ai de cul u e
mul iakalbės Li uanie, il es possible,,pe scai y i de l'in o ma ion su homme.
ESMINIAI VOODŽIAI: An anas Juška, e s iniai žodynai, XIX amžius, cul u e ex eas,
e noling is ika.
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
ANNOTATION
The a icle is he a emp o analyze linguis ic ma e ial, exce p ed om he
lexicog aphical legacy o Re . An anas Juška. This idea i s well in o he pa adigm o
e hnolinguis ic esea ch. The au ho s pose hemsel es a undamen al ques ion, whe he
in o ma ion abou a human being can be ead ou o he nine een h-cen u y ansla ional
dic iona ies, when hey a e app oached as ex s o cul u e o mul ilingual communi y in
Li huania.
KEYWORDS: An anas Juška, ansla ional dic iona ies, 19 h cen u y, ex o
cul u e, e hnolinguis ics.
ĮVADAS
Tou d'abo d il au dé ini commen l'a icle se a u ilisé le e me cul u e aussi
eks as. Šiuolaikinėje humani a inėje li e a ū oje ši są oka aikoma apibūdinan
į ai ius žmogaus kul ū inės eiklos kū inius, i ne ik žodinius pasakymus, be
bien, au sens la ge semio ine, au osaką, ésul an de di é en s ypes de signes
seką (Ba miński, Nieb zegowska-Ba mińska 2009: 72). L'é ude epose bibilangues
dic ionnai es, c'es -à-di e, e dicodiques con eymes, don l'impo ance
s uc u elle la plus impo an e cons i ue la compa aison e l'é alua ion des
sys èmes linguis iques, e leu s linguis ique sou ce de iennen di e ses clodaies
cul u elles. Toks dé ini ion des cul u els mo s pasakymų con ien XIX a. kunigo
An ano Juškos dic ionnens, don les données sys éma iques occupe une place
impo an e dans kogni y iniuose e noling is iniuose y ismes, ca les che cheu s
souci de di ulgue de ce e pé iode ealijas e ealijas é alua ion pa données de
langues. A. Bien que Juškos ex ai soi enco e dûmen des che cheu s insu isés,
cependan comp e enu de deux (ou plus) langues di é en es compa a ion, ils son
une impo an e pa ie du pa imoine cul u el Li uiniens e polkų. Ti iamas d ikalbis
dic ionn pa ankus enco e e pa le ai que a la di e mé akalbą séman ique:
signi ica ions déc i es pe i azes, p ésen ée koloka ions, sinonimes. Ainsi o mulé
âche d'é ude indique di é ences e simili udes, comme deux na ions, ayan son
passé na a ion, pe ce an e app écie le monde, bien que di iciles, mais
accompldomes, cependan seulemen en coopé a ion des Li uiniens e polkų
che cheu s, don opinionne, dwikalbiai e dyna, en dépi aspec p agma ique,
ou nissen e noling is ine in o ma ion su l'essence de subjec i i é collec i .
Dans ce a icle, l'a en ion se di ige e s A. Juškos d ikalbio ocodyne Li uiniens
e polkų langues de leksemas, pa lesquelles es mon é ŽMOGAUS
concep ualisa imas, quand es déc ûdinée son physinė épaizda, psychika, émo ions,
socialinė si ua ion, ikėjimas e i uigs pe o mance. L'objec i de l'é ude
A icles A icles a icles 91 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
dé e mine si des dic ionnai es bibilingues p ésen en des con ex s de Li uanies
e polkų langues, qui son a ibués à un ce ain g oupe séman ique, ca ac é isé
ou e équi alen iškumas signi ica i s, apy ikslis équi alen iškumas, ou se mani es e ai une ce aine signi icminée leksinė asimé ie des deux compa a i elles langues.
Conc è emen exemples de A. Juškos mo odyne p ésen és équi alen s ise à
mon e , si la ep ésen a ion de l'homme dans les langues li au es e polkų es
syme iquemen e uni o modai dé ails, ou s'appè e ce aine seman iniai,
s ylis iniai ou même p agma iniai a ec homme liés di é umai.
ŽMOG ca égo isojan s nomnings (a éga d à l'objec i de l'a icle, baséamasi
daik a a džių e būd a džių o mes) s'asso issen en ce ains g oupes
signi icmines. Bikalbiame Li uinienslenkų kalbų žodyne lie u iškus žodžiai
co espond une oodžiai lenkų kalbos ek i alen ai, aussi bien synonymimai.
L'au eu appliqua sou en desc ip i de na u e e imă, adui
co espondmenis de la langue Li uanien, se basan pa signi icminy des liens,
possibles colloca ions ou signi ica ion nusakančiais commen ai es, qui son
p ésen és des skliaus elies à le p incipal daik a a džio équi alen .
Pa yzdžiui, ikalbio A. Juškos la ių–lie u ių–lenkų kalbų žodyno la ių
des moyens de aduc ion équi alen s en langue polkų langue à déc i en dé ail
Rena a Mise iča-T illiča (2012; 2013: 162171). Pab ėž ina, que A. Juškos ocodynes
son non seulemen e s iniai ocodynes, mais e e s iniai aiškinamieji
ocodynes, qui son en in d'impo ance e noling is es, aspi an à examine
deux na ions, i an an es dans la même e i oi e, monde ca égiza imą, basé de
deux langues pa compa aison. Ve s iniai dic ionnai es, cons i ués de
pe sonnes bilingues, son non seulemen des ecueils p écieux de ma iè e pou
des eche ches sys éma iques, mais é èlen égalemen l'in luence du
bilinguisme au sys ème de langue, quand l'au eu us d ikalbys é implici e deux na ions cul u ‟ (Sawaniewska-Mochowa 2014: 131).
L'enquê e scien i ique commence, pa enkan la mé hode e les concep s
co espondan s, su la base A. Juškos d ikalbiais polkų e Li uiniens langues
dic ionnai es. L'obje de eche che lexicog aphiis hé i age, be publiuo es pa ie,
su écuès dans di e ses manusc ip es édi ions, qui on é é illées e co igées
des au es au eu s. Pa conséquen le ma é iel es é alué c i iquemen . Il es
nécessai e de p end e en comp e les aspec s lexiconiques séman iques des
pasakymas, que changeaien les édi eu s ul é ieu s. Le ma é iau sélec ionnée
p écisémen elle, ca les co espondances doi en ê e données e en Li u iško,
e en lenkiško dans la pa ie du ocodyne. Supposons que bi al e les ocodynes
cons i uen spéci inée ex es espèce. Alo s la ques ion se pose, quelle
in o ma ion peu ê e lue de el ex e de dic ion his o ique, si le enions e
app éciions comme un ou e ai uo ions comme un ce ain so os kū inį e
comme mul iakalbės communau é le monumen cul u el, e non pas seulemen
comme les p incipaux e les co espondan s dé e sé des mo s, c éée p a iquemen aux ins d'une seule u ilisa ion, pa exemple, en cas de nécessi é seulemen pou la pé iode, quand ils sa en la langue.
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
L'a i ma ion que žodynas es une espèce de ex e implique, selon e noling is e
Wojciecho Chlebdos, quelques hèses p incipales: 1) puisque le dic ionn es une
espèce de ex e, ce il es e le di e; puisque le ocabulai e es considé é pasakym,
c'es il es pa ie du discou s communau ai e d'un ce ain lieu e emps. Cela
signi ie que le dic ionnai e a son ad essan , son ad essa , une ce aine éali é, à
laquelle conce ne le discou s; 2) puisque le dic ionnai e es ex e (pa olage), ce il es
e d'une ce aine éali é (ainsi que aussi des langbines) in e p e acinis na a ion
(Chlebda 2010: 202). Alo s se pose la ques ion, qui es biklabo XIX a. Li uano dic ion
na a ion suje , quand Li uanie, similai e comme e Pologne, à ce momen é ai
gou e née ca ų? Tokyo ca ac è e ocynue ca ac é is ique de di e s me menes
subjec i i é. Tou d'abo d, il y e lè e la pe spec i e de subjec i i é collec i e,
elle qu'elle es lingubinėkul ū inė bend uomenė, se composan de plus pe i es
communau és, pa exemple, égionales, en i onnemen ales ou eligieuses (Chlebda
Kalbėdami apie A. Juškos d ikalbius žodynus, susidu iame su d iejų su-
bjek y ių kalbinių kolek y ų – lie u ių i lenkų – i d iejų subjek y ių pasau-
2010: 202). len e aizdžių koegzis a imu. D'un poin de ue e noling is ique
in é essan panag ine , es -ce que ces isions, acon an su men alines
(psicholing is inėje e minologijoje appelées men aliniais mapps) l'exis issemen
de alo snelles communau és habi an s de Li uanie, son syme iques? Es -ce ici
qu'il s'agi de deux di é en es in e p é a ions de éali é, qui son ansmises pa
des di é en es o mes lexicales e s ylis iques, s é éo ypes e isuels cul u els?
Mais pas seulemen collec i , ca le subjec i i é du mo le dé e mine e le
dic ionneu […] lexicog aphe, en au es e mes, ex e ou con e, qui es des iné au
bu conc è e du des ina ai e, exécu é à un ce ain emps e à un ce ain end oi ,
au eu . Cela il cons ui le ocabulai e, de lui dépend mac os ukū a, au e langue
co espondmenes choix e supplémen ai es de cla i ica ions, con ex es ou
in o ma ion g amma icale in oduc ion. L'e hnoling is e doi pe ce oi que le
dic ionnai e à cô é collec i y ines imaginua ions s'appelle e indi iduali imaginuo é,
qui es ou nie lui-même l'au eu , que e pa unokį ou au eokį leksemų choision. Le
lexicog aphe se con on e oujou s a ec in ale décisions, qu'il doi accep e an
sélec ionnan la ma iè e, an la disposan , ca impossible c ée el dic ionnai e,
don la mac os uc u e englobe ous les possibles dénomina ions, exis ojances en
langage. Habi uellemen composan le ocodyne ko pusą, s'e o ce-on de ou ni
el ensemble de mo s, qui e lé e aien la communau é cul u elle linguis ique concep du monde.
A. Juška é ai p écisémen el au eu , qui ambicingai che chai dans ses
dic ionnie s ansmisiki le isuminį ano pe iodo pasaulė aizdį. Comme d ikalbis
lexicog aphe, il ne seulemen a é é ajou des di e s Li uiniens e polkų
exis is a imo ap aisch, quand encon e d i langues e cul u e, obse a eu e
ch onikininkas, mais dans de nomb eux cas, pasak W. Chlebdos, alo sines eali és
in e p e a o ius ik o ę app éciai objec i emen , ou nissan gausių ealijų.
A icles A icles a icles 93 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
Cela aisai d'une maniè e acilemen comp éhensible, é élan l'essence du suje ,
é i an moksličnos i e encyclopedičnos i (Chlebda 1993: 205;
Sawaniewska-Mochowa 2014: 135). Il che chai non seulemen à sous-en egis e
des biens de langues i ies Li uanies, mais e puikiai isconnai polkų kalbos
egionalinį a ian (speci inį sociolek ą), auquel pa laien les p' ulkiei bajo ai du
gou e no a Kauno (Sawaniewska-Mochowa 2002). Selon Baudouin de Cou enay, A.
Juška é ai le meilleu de ce e pé iode connaisseu de la ie Li uanien (de
Cou enay 1880: 2). Les dic ionnai es e s iniai, cons i ués de bilingues pe sonnes,
galimybę a skleis i biling izmo į aką kalbos sis emai, kai au o iaus d ikalbys ė
son p écieux non seulemen comme ecueils de ma iè e pou des eche ches
sys éma iques menées, mais aussi comme sou ces, ou nissan implici e de deux
peuples de cul u e (Sawaniewska-Mochowa 2014: 131). A. Juškos b ikalbiai ocodnai son in inimen p écieux des deux linguinai es sys èmes, comme d'un subjec i aux na a ion, ca égo isojan ie alo sone quo idiennée, quand u ilisées
d i ski ingos šnẽkamosios kalbos, nepa eik os kalbos no mų, y imų šal inis
e noling is ams.
En compa an A. Juškos dic ionnés Li u iškus i e les mo s e leu s
co espondances de langue polkų, ema que la simili ude de ce ains leksinių
yzdžiui, žodžiai, ku iais apibūdinamas žmogus, jo eikla i k . Tokie d ikalbių
seman inių g upių, pa a o ojų polkųlie u ių e lie u iųlenkų mo s
co espondances lemia d ikalbių habi an s cul u elle in e e enciju, supona usią
di e s s e ų a ibu ikos au nommage commun um e conscimoningą, dépendan de
la si ua ion lingubinée, lenkiško ou lie u iško nommage choix (Mochowa-Sa 2014: 135).
KŪNIŠKUMO SFERA, FIZINS
(IŠORINS) YPATYBS
A. Juška du i an langue éc i ai ou , ce que jus e éussi nugi s i, neki s ydamas des mo s de
la als iečių langue en ink inus e nonink inus. Il n'é i é šiu kščių bei ulga ių mo s e posakių, ne
les considé an pas inapp op iés dic ionnui e en géné al peu des ininais lui ančiajai publicomenei
(Tolu ienė 1961: 151): lie. biks ášikis (dū inys biks os + šik i) = le. exp essi ui s acz do po ek ‘kas
p isida ęs į kelnes1 (L B2 I 15, L B II 26), ajdający się do po ek (J I 207); 1 Ku s šìka dans bìks es,
ás biks ášikis ‘ iedžian is (?), sal inan is (?) dans les pan nes (J I 207). 2 Słownik li ewskopolski
san umpów p ésen a ion p incipes: édui es capi ales ap ès L symbole signi ie que le ma é iau
de langue polkų p is dans les co espondan s Li u iškų sky ių de A à Ż, skaičiai I, II, III signi ie
édiliškumą; san umpa d ma ie éleis as ou pe leis as pa ie du ocodyne, LBug K. Būgos
edakcija, a abiški skaičiai ma ie ka eles, ajou é à un manusc i , ou pageslius.

94 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
lie. buknósa (dū inys buka + nosis) ‘bukanosis’ = le. ęponos (L B I 37, L B II
60, J I 248): Tas buknósa, quió buk nósée. Selon LKŽ, en egis é dans le dic ionnai e de
Ju gio Šlapelio; chal, b zuchala ‘człowiek z dużym b zuchem, g osas człowiek, a ec
lie. dublýs ‘didpil is’ = le. b zuchal (J I 357), lenkų a mėse a ojami b zu-
un g and en e, s o ulis (cen ale e no d de la Pologne); Selon LKŽ, u ilisé dans la
ac uelle eas e n aukš aičių pane ėžiškių pa a mėje (apie Pane ėžį), la a ian e
dblis es u ilisée iškiuose, Pociūnėliuose (Rad iliškio .) e Pak uojyje; lie. memeklis
‘cas pa lan pou sike a, mikčioja, mikčius (L M d 30) // me meklis ‘kas pa lan
pou sike a, mikčioja, mikčius (L M d 34) = le. zajękliwy ‘mikčiojan is ib. ; momo
‘miknius (mikčiojan is) (L M II 30); zajękliwy (L M II 30) . lenkų a mėse (Mažoji
Lenkija) el homme es appelé momo , zajęklak, zajękliwy. Les a masses
Li uaniennes es u ilisé assez la gemen : memeklis y ų aukš aičių pane ėžiškių
(apie Pane ėžį), y ų aukš aičių u eniškių (Duse os), me meklis aka ų Lukš aičių
kauniškių (Ski snemunė, aukšiai); lie. ukšn ‘kas sus aukęs, sus aukėlis; paniu ėlis,
pikčiu na: Ku s susi aukęs is ce ukšn; a ian e uksl = le. a mėse es u ilisé
zma szczocha (człowiek cały zma szczony) ‘susi aukėlis ( isiškai susi aukęs
žmogus) (L R I 25). Les noms a ec o man u -ocha é aien ca ac é is iques ieille
Pologne, mais jusqu'à p ésen lenkų a mėse son p oduc ux comme des noms
d'ac i i és a is es ou de sa ybių nešio ojų, pa ois ép eškian ys néga i e
émo ions a spal į. pa lan des Li uiniens ukšna, ukšla signi ie ‘žmogų, qui
susi aukęs, anspe cès eidą, susi aukėlis; pičiu na. Rukšn épandu dans les
soi és hau š aičių kauniškių šnek ose (apie Ma ijampolę, Vilka iškį, Ju ba ką) e
les soi és hau š aičių (apie Aly ų), ukšl u ilisé dans les e esaičių (k e ingiškių,
a niškių, aseiniškių) šnek ose; lie. s as, plg. LKŽ s y as, o. dial. s îw, le.
sz ywny ‘pasi empęs, iesus: Kas p os y jak swica ‘ iesus, jak ž akė (L S I 60);
s y as LKŽ selon en egis é de Ku šėnų. Li u iens a mėse, pa iculiè emen
iesus, neapsikumpinęs, s ačias i lygus kaip ąs as ienmulinis, as š ý as (J). ~ le.
aka ų aukš aičių kauniškių, papli ęs a ian š y as, inclus dans F id icho
Ku šaičio Lie u ių okiečių kalbų žodyną, don les données assemblés de Mažosios
Lie u os lie u ių gy osios kalbos e imp usdin ų sou ces.
CHARACTERIO SAVYBS
Lie. akýplėša (dū inys akìs + plėš i) ‘įžūlus, šiu kš us, nemandagus άνθρωπος: Válo
augìn as ájkas áp akýplėša, . y. žėdnam akis d aska. Kas akis plėšia, p iešinas, ce
akyplėša (J I 7) = le. eksp essy as okodzio (dū inys d zeć + oko), d apieny ‘plėš us (L A II
8, L A III 4, J I 7). L. I inskis d apieny e čia plièszans, -nćzia (I
A icles A icles a icles 95 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
54). Us ojamas Li uiniens a mėse ( aka ų aukš aičių kauniškių, šiau ės žemaičių
k e ingiškių) e en é é dans bend inę kalbą; lie. jumpé kis ‘cas p ikibés, join és ~ le.
p zywiązany jak kleszcz ‘p ikibęs kaip e kė (L j I 5); Jono Jablonskio dans la édac ion
de la pa ie ou ni jmpe kė, -kės (plg. o. Jung e chen) ‘poniu ė (le. panienka) (di oma
paniekinamai): Ce e mo iška son (kelei ia) jumpe kė, .i. p ijung a à lui, comme e kė
įsiu b a (sc.,,įsisiu busi) (J II 687). Jumpe ke gasužeis aikščiojo (J II 687), plg. jumpé kis,
-ė LKŻe зафиксирован из А. Juškos слодино. Da plg. jùmp o a ‘panelė (plg. o.
Jung au) a égalemen une nuance néga i e: jump o a ne paie ni quel a ailelie ;
зафиксированный Пилипо Руиги в словниках литовскихвokiečių и вokiečiųлитовских
языков, В. Кальвайца в P ūsских литовских песенях (Kal ai is 1905: 123), Augus o
Шлейхерия Li auisches Lesebuch und Glossa (Schleiche 1857: 172), sou en
pasi ai an s A A A в записанных песенях, а также Людвика Рузоя (1935, 1937) и сборника
данов Лескиена и Карла Брюг (Les B ugkien, 1882: 65), a .
K is ijono Donelaicius; lie. ge lis = le. dob u ki (L G I 19), Ø ozkosznik (‘palaimin as) (L G II
34), dob y człowiek (şis équi alen donné pa J. Jablonskio, e là même no ée, que Juškos
pa a o as béni ozkos ‘znik as, qui es a sida ęs palaimai) (J II 429). Plg. Swil, comme e
L. I inskio (I 460) le dic ionnai e, signi ie ‘goslininkas, askazninkas, lié à goslus ‘gašlus,
geidulingas e aškažnas ‘išdykęs, heu eux. A. Juška semblai ouloi à ce nommage
donne une au e signi ica ion nuancée ‘ oks, qui ou ni bénédic ion aux au es. LKŽe ce
mo signi ie ‘ge as žmogus, ge u is: Is šelmio ge ulio nepada ysi (Valkininkai, Va ėnos .).
L. I inskio dob u ki es būd a dis, adui comme ge inku is, ge inkučia (Giaŕnkŭ is,
-ŭćzia I 46); lankus homme (L M II 48 , L M d 45. L M II 48 , L M d 45). En langues Li uaniennes
cela signi ie silpna alį, nuolankų, acilemen au es in luiciam hommeų; da plg. lie.
lie. minkš pa is sakoma menkinamai apie ne ykusį, iš ižusį y ą, pažodžiui
eiškia ‘minkš as kiaušinis’ = le. eksp esy as miękojaj ‘człowiek uległy / nuo-
minkšp ó is (L M II 49), minkšp is (L M d 45) = le. słaboumny; lie. ki šlys. Ce e
signi ica ion du mo A. Juška explique ilius aciniu exempleu: Ku s kì šina, é zina ki s
žmónes, s ki šlys ~ le. exp essy as ozjuszyciel ‘siu in ojas, ni š in ojas (L k I 41, J III
129). De même explique F. Ku šai is dans son dic ionnai e ki šin ojis: Ki šin ojis ku s
ki šina (K I 67). Ce nom déc i un homme, qui les dé ange, pî ine, pjudo. L. I inskis būd a dį
ozjuszony e čia įbingęs (= danssiu ęs), pa akęs, įdūkęs, įšėlęs (I 456).
Sans con ex e du polkiško a i ikmens di icile de ep odui e p écislię signi ica ion.
Le mo ozjuszyciel ne a ojamas ni dans l'ac uelle commun inée balboje, ni
a mėse, mais elles s uc u es, don la base cons i ue his o ico da ybinis lenkų
kalbos modelis a ec o man u -iciel -yciel, pou aien exis e alo s dans ce e
a oseno. A. Juškos e odyne lenkiškoje ma e iagoje da ybos su nomen agen is eikšme (plg.
96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
g abiciel, g yziciel, nagliciel, s aszyciel, zwodziciel) des exemples son assez
beaucoup. Il peu aussi ê e que A. Juška seekan la aduc ion syme iali é el
ac e du nom du exécu eu lui-même a c éé de eiksmažodžių eikslų po ų:
ozjuszyć į . ozjuszać eik. ‘p i es i ( es i) jusqu' pasiu imo, danssiu in i
(siu in i) ou ozjuszyć się į . ozjuszać się eik. ‘ni įš i (ni š i), â i (pâ i), ni š i
su quelque chose pou quelque aison que ce soi .
Da plg. syme iques s uc u es dū inius: lie. a ėłkge is = le. wodkopój, gi uoklis
(L A II 106): Tèn a ėłkge ej, usidá ę in o ú zdinę, gé ia (J I 107); Le mo d'I inskyo
es en egis é gi ŭklis ‘pijak (I 279).
Beaucoup de men ionnés mo s de signi ica ion base néga i émo ionnel ela ion du
pa leu a ec nommable suje . C'es son opinion su la aleu d'un ce ain homme, e
ce e opinioné es p ésen ée non comme une solu ion logique, mais comme
l'expé ience ou le sen imen du locu eu . Ces mo s dans ces mo s on en egis é
une é alua ion néga i e. ELGESYS, LIVENIMO BŪDAS, VEIKLA Lie. baładóšıus .,
baładošė m.: Kas pa nak ìs báłdos, as baładóšius (J I 186) ~ le. łuk (L B I 3);
wałęsający się, łuczący się ‘besi ankan is (J I 186). A. Juška enco e ou ni
synonyme pabalda.
Aki aizdu, que Li u iška o me du mo déc i le homme, qui ankosi, ainiojasi nui ,
. y. nak ibalda. Là oùpuis polkų langue co espondmenys signi ie plu ô au sens
géné al ‘slampinė oją, łazik, łazęga < is eiksm. łuc się ‘keliau i kažku be ikslo,
być niezna ku , slampinė i, bas y is, anky is, de Mažosios Pie ų Lenkijos a mių
łuk ‘žmogus, qui aime anky is, égalemen a mėse es u ilisée comme p a a dė,
quand on pa le de zadgaulų būdą, su ou u in omeny mo e is; lie. łájdo u ininkas
(L L II 4, L Bug Als) ~ le. pog zebnik, (Swil) p zes ‘ en, mis, o ganise des laido u es.
k ó y zajmuje się pog zebem, u ządza pog zeb / as, ku is ūpinasi laido u ė-
Anachoui e L. I inskio e dyne pog zebnik anschiamas Łjdo ojas ‘kas laidoja
mi usį, bŭdininkas (?) (I 296). Il semble que A. Juška polkų langue co espondmenį
pog zebnik pe cepée comme laido u ių pa icipan į. Tokia signi ica ion ce nom es
u ilisé en Silezie e Kašubuos. LKŽe es égalemen donnée une elle signi ica ion de
laido u ininko. Ici es aussi A. Juškos sen inys: Laido u ininkai g įž a de kapų, dans
lequel laido u ininkai eikiausiai signi ie aussi […]laido u ių daly iai; lie. pi ágininkas = le.
pi onik ‘ en co piecze i sp zedaje pi ogi celui, qui kepa i pa da inėja pi agus (L p I 83);
selon SWil ‘ en, co pi ogi obi, p zedaje lub jadać je lubi celui, qui ai pyga us,
pa da inėja ou aime les algy i, plg. lie. / py gininkas ‘kondi e is, py agų kepėjas. Ce
nom es en egis é
Jono Hen iko Kuncmano dic ionne (appelé K auzės dic ionne), dans son
dic ionnai e le a é é en egis é e F. Ku šai is, aussi men ionné B e kūno
A icles A icles a icles 97 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
Biblijoje, u ilisé a mēs: y ų aukš aičių pane ėžiškių (G ūžiuose, Pas alio .) e
pie ų žemaičių aseiniškių (apie Tau agę).
SOCIALIS STATUSAS (DICHOTOMINIS) Il s'agi d'un g oupe de pe sonnes don l'é a de san é es ès di é en de celui d'un au e g oupe de pe sonnes.
BENDRUOMENS DIVISIIMAS À PONUS,
BAJORUS IR VALSTIEČIUS) Ce e décision a é é p ise en e u de l'a icle 10 de la con en ion.
ès gausi g oupe de dénomina ions des pa oles Li uanies es a ec le ondamen in mo
bajo as, exemple.: lie. bajó as, - ė (L B I 2, L B II 3, J I 183) ‘p i ilegijuo as žem aldys, pp .
moyen du a inie ; p i ilégiée o igine homme, šlėk a: Je suis de Laudės3 bajo , e u
ka čiu asis4. À skydas musikas nu bajo u, .i. excli iamas. Jinai bajo ė du naima e po
i u bajo ė (J I 183184). Ce e conno a ion du mo des Li uiniens pa lan XIX a. es
neu ali, pozi y i. Pa conséquen , il es possible de e la ma que d'égali é: = le.
langues co espondmenys boja ‘bajo as, szlachcic ‘bajo as. Dans le manusc i A.
Juška a é é insc i yce z ‘ i e is (L B I 2), boha y ‘did y is (L B II 3). Cependan
imp uddin e e sion déjà seulemen szlachcic (J I 184); lie. bajo áj ė = le. ‘dama lub
panna z odu szlacheckiego, có ka szlachcica dama ou ponia du bajo ų giminės, bajo o
duk ė (J I 183); / lie. bajo kas = le. 1. nom deminu y in, qui eiškian i ‘(mały) syn
szlachcica (mažą) bajo o sūnų); 2.‘biedny szlachcić (ne oi ingas bajo as); 3. (su
gailesčio a spal iu) ‘szlachcina (bajo ėlis) (L B III 4); sausdin ame a ian e: syn
szlachcica; biedny szlachcic; szlachcina (J I 184); LKŽe deuxième e oisième
signi ica ions nonž ixées; lie. bajó edis: Bajó edis ý a ádas bajó ų (J I 184)
‘p zywódca boja ów (bajo ų adas)~ le. dial. ma szałek ‘ ado as, connu du
ce emonialo; le plus hau g ade mili ai e ansūz des emps de Napoléon I e III; ieux; les
noces le pa icipan aîné e k . (PolŽ I 443). LK Ma shŽalka a le s a u de pe sonne
di igean e: 1. ‘pe sonne adminis an , di igean dans l'appa eil de l'É a éodal;
bajo ų adas’; 2. ‘iškilmėms ado aujan is asmuo’; 3. ‘pi šlys’; 4. ‘ es u ių pul-
ko daly is’.
Ma szałek (plg. idu amžių o. ma schalk ‘ka ališkosios šeimos a nas) c'es un e me
his o ique ‘XVXVIII a. p emie minis e , É a a nau ojas, 3 Liaudė nom d'une égion his o ique,
qui es Ne ėžio d oi iniè e i e bajo kaimių, p incipalemen ap inkables PociūnėliųDo nu a
uože. bajo us de Li uanie assez beaucoup de données ou nissen de la in du XVI a. Raseinių
žemės eismo ak ai, pi kimopa da imo i k . dokumen ai (LE
XIV 501502).
4 Ka čiuo asis ‘p as , poils en apsileidęs.
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
wi h e e ence o his/he physicali y, psyche and men ali y, exp essing o emo ions,
ela ion à o he /alien, p ac icing eligion and i uals.
Mise à disposi ion m. 2017 a il 4 d.
VILIJA SAKALAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius, Lie u a
ilija[email p o ec ed]
ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
Ins i u e o Sla ic S udies, Polish Academy o Sciences
J. Ba oszewicza g. 1B/17, 00-337 Wa szawa, Polska
zo [email protected]