S aipsniai / A icles 129
JANINA ŠVAMBARYT-VALUŽIEN
Ins i u o de lenguas Lie u ių
Di ecciones de in es igaciones cien í icas: esc i inas uen es
a mės análisisė, a mių leksicog a ija y leksikologija, socioling is ica, sin aksė.
LINA KAZLAUSKAIT Šiaulių
Auš os museous
Los di ecciones de in es igaciones cien í icas: es ilís ica, sin aksė.
MARIAUS KATILIŠKIO LÁŠT
PALYGINIMAI: KALBIN TERP
NAUJA PRASM
Compa ison o Tex s by Ma ius Ka iliškis:
Linguis ic En i onmen and New Meaning
ANOTACIÓN el
En el a iculos a la sociedad cien í ica se p esen an dos del esc i o Ma iaus Ka iliškio
omanos Miškais a ina uduo y Išėjusiems neg įž i a ís icas medidas compa aimo análisis y
g e inimas. Ap a ian a mencionados Ka iliškio omanų palyginimus obse amos que omanų
kalbinė e pė cons i uye condiciones palyginimus p aplės i suplemen omąja apsup imi.
En onces la imagen ya enka compa ación unciones, es desglosado a sepa adas compa ación
palab as. Po lo an o al lec o ya no se deja al espacio compa ación pe cibi
adicionalmen e, po que Ka iliškis c ea al imagená, kokio lec o o no espe a.
ESMINIAI VOODŽIAI: compa aciónis, emas y ídeo elaciónis, compa igimo sanda a,
suplemen oji en olup is del compa aimo.
ANNOTATION
The a icle p esen s he scien i ic socie y wi h he analysis and compa ison o wo
no els by Ma ius Ka iliškis Miškais a eina uduo and Išėjusiems neg įž i in e ms o he
li e a y de ice o simile. While discussing he similes used in he a o emen ioned no els by
Ka iliškis, he au ho obse es ha he linguis ic en i onmen o he no els c ea es
condi ions o expand he similes by complemen a y su ounding. Then he image loses
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ, LINA KAZLAUSKAITĖ
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII he unc ion o compa ison and is di ided among
indi idual wo ds o he simile. Hence, he e is no space o he eade o comp ehend he
simile in a adi ional manne , because Ka iliškis c ea es such an image which he eade does
no e en expec . KEYWORDS: simile, heme-image ela ionship, composi ion o he simile,
complemen a y su ounding o he simile.
ĮVADAS
Asocia i usis pensa ym es al o és e lexindamien o consciencia en p oceso,
džian is g e in i pagal kokį šalu inį požymį i gana a imus, i ne isai ski in-
gus daik us, gy ūnus, augalus i pan. Kalbos eksp esy inimas lyginimu, adi-
leinamasis compa acion, ecuen e no solo discu so, pe o y g ožinės, publicis ines,
incluso cien í icas li e a u a ex os. Según Juozo Pikčilingio, la compa ación con
una cosa p o eso , incluso y mažmožį ha á en ojos k in an į (Pikčilingis 1989: 43).
Palyginimas es un enómeno de in es igación in e disciplina io: él įdomus y a las
lengbinis as (s ilis as, sin aksininkam) como leksinė y seman inė, s uk ū inė y
g ama inė jung is, y li e a u ologos, como meninė aiškos p iemonė. Ge enciales
y usas de lenguas es ilis as asignan compa aciones a opos (Ya 1998: 520 521;
B andedes 1983: 140). Los es ilis as Lie u ių compa ación desc iben como
ins umen o a la ans e el ina signi icación su gi , como me a o izaciones
undą (Pikčilingis 1975: 352356; Župe ka 1980: 1819). Lenkų y la ių kalbininkai ambién
acen úan p oceso de me a o ización (Ku kowska, Sko upka 2001: 202; Jenke ics
1967: 140). Y es ilis ikos in es igado es, y li e ū ologos compa ación la pe cepia
como compues a aiškos p iemonę. Él gene almen e se conside a d ina e
cons ucción (Zabo skai ė 1982: 106; Ramonai ė 1972: 1822; Голуб 1986: 238; Брандес
1983: 140; Koženiauskienė 2013: 151152). Exis e y o as opiniones, que además de lo
que se compa a, y del obje o con el que se compa a, se indica y e ium
compa a iones ( e cia io miemb o del compa a , plg.: Župe ka 1997: 59). En el
a ículo compa ación se concibe como ina is unidad: ema, imagen ( ema) y base de compa ación (Kazlauskai ė
2006: 66–74).
Según es uc u a la compa ación puede se lleno y impe ec o, y es o lemia seminė
palab as compos as. Palyginimas, como sin aksinė kons ukcija, g ama iniu y
es uc u iniu pun o de is a sa i a. Li u ias y usas lingüis as son dis inguie on
p on uosos y expands inius compa aciones. Sem as ųjų clasi icación de allada
desc i a po Vale ijas Ramonai ės (1972: 1822). En Rusų y okiečių lenguas se
dis ingue de cons ucciones compa a i as menos (Rosen hal 1987: 379; Брандec
1983: 141). Lenkai compa ación nusako jak, jako, niby, ni o, na ksz al , jak gdyby
(Ku kowska, Sko upka 2001: 201), y la iai kā, nekā, i kā, jo-jo (MLGLV I 1959: 771773;
LVG 2015). Ramonai ė dis ingue has a nue e simples compa aciones
cons ucciones: compa aciones, unidos como, a y um, a si, como, nelyginan , i ,
A ículos A icles 131 /
Ma iaus Ka iliškio aš ų palyginimai:
kalbinė e pė i nauja p asmė
nei; įnagininko más aleg exp esados compa aciones; co elia y inas (san ykinas)
p ielinksniu p ieš; palyginimai su eiksmažodžiais mena, p imena; palyginimai
compa imas; compa aciones con con būd e džiais panašus, ligús y e dade o,
compa aciones, complemen an modalinías palab as odos, pa ece, saky um y pan. ;
nega i os compa amíos. Cadé la exis encia expandis ines compa aciones,
cons i uídos de a ias o aciones y pudien es aba ca incluso odo el pá a o, se
indica no sólo Li uáneos, sino ambién la ians, usos lengua de uen es (Rosen hal
1987: 379; Golub 1986: 239240). En la lengua li a ia se u ilizan o os dos é minos:
posakis compa a amois y o aciones compa a amoys (LKG 3 1976: 653689; Gai enis,
Keinys 1990: 116). Es os é minos desaco g ama icales elaciones en e palab as en
la ase y expčia ma omąjį, ju iminį del compa a i o imageną (DLKG 1997: 634).
Paliginimo é mino se u iliza y azeologijoje, y se desc ibe como kogni y inė
me á o a (Ma cinke ičienė 1994: 14; Koženiauskienė 2001: 206215; 2013: 153160)1.
TIRIAMOJI MEDŽAGA,
OBJECTIVAS, METODOS Y UZDAVINASI
Uno de los au en iškiausi y palab aingiausi esc i o es de Li uania del No e
li e ū ologų econocído Ma ius Ka iliškis (Albinas Vai kus, 19141980). Sob e su
omanos lengua esama d ejopos opiniés. Uneni g ia Ka iliškį po e bigumą, lenguaje
sub ilumą (Kubilius 1995: 453; Bukelienė 1999: 7699; Sp indy ė 2012: 49 53), mien as que
o os dicen que la e bigumma excesi amen e complica la pe cepción de la men e
(Raila 1991: 549; Nyka-Niliūnas 1996: 213). El mismo Ka iliškis muy alo aba la palab a,
siemp e en a izaba zeno de ales, los cuales sólo un o o lingbininkas esup an ąs,
pe o sin ié, que con el paso del iempo emig ación esc ibi se hacía cada ez más
di ícil: Nė a aquella ie a de ie a, quien lengua alimen in ų. A i ūkom desde
nac o molio. (Macijauskienė 1981: 56). S aipsnyje examinados omanos Miškais
a eina uduo (1957) y Išėjusiems neg įž i (1958) eikėjus ca ac e izuojan ys
palyginimai. Me áliaga ecogida desde 1991 m. omanos pe laidos, con el obje i o
e ela Ka iliškio compa aciones a iaciones y c eada cul u ū inę compa aimo
sensmę. Pa a ese p opósi o se plan ean los siguien es obje i os: escoge ,
es uc u a y analiza Ka iliškio omanų Miškais a ina uduo y Išėjusiems neg įž i
palyginimus según el undamen o de compa ación; sug e i i ab eu omanos
compa aciones y sus a iaciones; ape cibi se las compa aciones c eadas
suplemen a men e apsup ía (p epozicinio o pos pozicinio ma cinio, en o noybę) y
exlyškin i Ka iliškio omanų palyginimų peculia umą. A los ma e iales acumulados se aplican mé odos de análisis, j e imien o y apibend inamien o.
1 Au o ės no esuel ia eó icos compa ación p oblemas, po que es o se ía un ema de a ículo sepa ado.
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ, LINA KAZLAUSKAITĖ
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
ROMANO MIŠKAIS ATEINA RUDUO
PALGINIMAI
Compa a i o Ka iliškio pasi elkiam no sólo p incipales pe sonajes omano (Tiliui,
Agnei, Monikai, Do eikai), sino y episodiniams (Tugaudžiui, Raudonajam Pe ui,
Gužienei y k .) desc ibi . El ema de la compa ación y ídeo con e amoji análisis
mues a, que los pe sonajes Ka iliškio se compa an con los se es humanos
cualidades, los enóškinos de la na u aleza, bui y obje os, p ensa, nau osakos
ac o es (ž . 1 anexo). Compa ación con los enómenos de la na u aleza suelen
nusakomas palab as ien os, emp a, pe kūnija, sequ a. Gi ūnija, como base de
compa ación, į a dijama domés icos (a klys, pe o, ka inas, gaidys, žąsinas,
pe ekšlė) y sal ajiem animales, paukščiais y e c. (le as, ki mėlė, ch i blis, pempė,
pe eliškė). Del augmenía Ka iliškis gene almen e menciona šaką, medį, e škė ožę,
žolę (ž . 1 diag amą). La lexicica del compa ando bajo en odos los diag amas se p esen a según la ecuencia de consumo de palab as.
ien o,
emp a,
pe kūnija,
seca
le as,
ki mėlė,
chi ilblis,
pempė,
pe eliškė
base de
compa a-
ción
na u ale-
za
shuo,
ka inas,
gaidys,
žė, žąsinas, zolė pe ekšlė
cabklys,
šaka,
á bol,
e škė o-
1 DIAGRAM A. Romano Miškais iene iene uduo pe sonajes compa ada
A ículos A icles 133 /
Ma iaus Ka iliškio aš ų palyginimai:
kalbinė e pė i nauja p asmė
Palyginamien os imagen se expande o sus ujana a ios señamen os, plg.: (šuo)
pikčiausiai pasiu ęs, (a klį) jauną ka š ak aujį, (šuo) sin uodegos, (obuolys) subuky as,
s y uojančio sob e agua gluosnio (šakelė), (be žas) p ag ęž u kamienu, ka pa asa io
(d elksmas), d ungnas as e e y hing (lie us), bijūno (žiš as), al cual gei os nos
desiskin i y se p isiseg i, si es que se siemb a (saus a), senas (ž i ) y pan. Ka iliškis,
compa ando ac o es con la na u aleza, no solo y no an o pa yškina pe sonajes cie o
ca ác e o exhibición cualidades, cuan o c ea nue a lengbinę sen ido, que es neįhablada,
no(si) ikė a, ne adicinė, po lo que compa ación no puede pe cibi adicionalmen e, y
ásp audizado en el basindo lexinea signi icado. Anašus imagen se c ea y de aquellos
compa aciones, cuya compa ación base es humano (ne)kul ū inė, con él elacionada
socialinė aplinka. Romane Miškais a ina uduo más ecuen emen e se compa ada
kininys ę nusakančiais palab as (mad e, niño, kūdikis). Ka iliškis como compa a i o base
a gus a im i socialina pe enomybę žyminčius (zemdi bys, ūkininkas, kaimie is)
palab as. Rašy oyo paselenkami (ne) cul u ū inę (s ulpas, laik aščio skiau ė; šmėkla,
gi uoklis, čigonas) sen ido u in ys palab as (ž . 2 diag amą).
con la na u aleza púlpas, pe iódico skiau ė ag icul o , ag icul o ,
kaimie is
Bases de
compa a-
ción
humano
cul u ed-
u a
mad e,
niño,
ambien e
šmėkla,
bo uoklis, kūdikis čigonas
2 DIAGRAM A. Romano Miškais ieneena uduo ac o es en compa ación con el
ambien e cul u aline humano
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ, LINA KAZLAUSKAITĖ
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
el undamen o de la compa acion p elaciase o sus ujinase a iedíos pažyminiais, plg.:
pabaig u ėse do as (da bininkas), (ma ina) kūdikį, (pusme gė), izleis a išeigai, c kčion o
pas d auges, ik a gailes ingoji (sesuo), isai suaugęs ( y as), (kunigas) de sakyklos,
šlubasis žiau iai sunioko as (žiki ), žaislinį (žiogą), (s mogai) de kelių, linų (pulp) de
ma kos y panė.
Del omano Miškais iene el uuduo pe sonas ca ac e izan es compa aciones e
que la imagen p aplės a de un con ex o adicional (p epozicinio ma cinio, ex ės inio
pos pozicinio ma cinio). Ka iliškis muy inolamen e, di íamos, conscien emen e,
compa a i o pama u y suplemen omąja asup imi nusako emas eiškinį, daik ą o
eiksmą, po lo an o adicionales compa aciones imagen quedando el mismo, sólo
paseleckamas o o compa a i o pama u, ayudando c ea nue a sen encia semmę.
De no adiciamen e c eados compa aciones b iskėja pe sonajes adicional de
apa encia de alles. Las muje es y las chicas son ijo sudamien o, sanos,
audonsk uos ės, š iesiaplaukės (pa yimui, Agnė). Vaikinai y homb es ue es,
al os (Každaila, Tilius), excep o aquellos, que no ienen pe manen e esidencia de luga . Ellos son luoši
(Lau ynas) o seny o edad.
ROMANO IŠJUSIEMS NEGRÚŽTI
PALYGINIMAI Es e omano ac o es bas an e condigiški, ma la ida de las pe sonas
omane bas an e cao iškas. Con ado jui, ėgliem y ka iem, ledo ybe, ex añosem,
muje es desc ibidos compa aciones se p esen an anexo 2 del a ículo. Los
pe sonajes des e omano ambién se compa an con la na u aleza. Sólo aquí
animalesija, augmenija y los enóškinia de la na u aleza, con los cuales se compa a,
Ka iliškio son educidos o į a dijami como nenuspėjami enóškinya. An ai en
compa aciones con shunimi, cabliu, a inu, ka inu imagen se p ampli ica no solo
pos poziciniais o p epoziciniais pažyminiais: pasiu ę (šunys), cazaoklinis (šu a) akylai
sekęs padė į e i, (kiaulė), žydama į snukį iela, izda is (jau is) y pan.), sino y
al ededo ismism: (a klys) ganykloje, (a inas) ekis p o kaimenė abzdly ė p o p o
p iešakyje, (ka inas) į a nėno inkilą i pan. Palyginimų su žodžiais sk uzdėlė, bi ė,
lak os, plg (bu inė) siau ė lak os.: ply a ilio, imageo (bi ė) y pan. Lejando con plan aia
gėlė, ūglis, sly a esc ibido ap imoja imageną pažyminiais, plg.: excelen e y e ą
(gėlę), nuskin ą no es e ja dines y gėlynās, (sly a) pamėlyna ęs y nunokęs, ąšus
s iebo (ūglis), g asin no ukus apgalė i senąs medžio kelmą y pan. La compa ación con
ínicos enómenos de la na u aleza (pu slas, g iausmas, c ucha, olcán) la imagen se
ensancha sólo una ez el olcán en acción (ž . 3 diag amą y 2 abelę).
A ículos A icles 135 /
Ma iaus Ka iliškio aš ų palyginimai:
kalbinė e pė i nauja p asmė
shua,
ka inas,
ca ninas,
cabklys
pu slas,
g iausmas,
k ucha,
ulkanas
base de
compa ac-
ión
na u ale-
za
sk uzdėlė,
bi ės,
abzdžio
lėly ė gėlė,
ūglis, sly a
3 DIAGRAM A. Romano Ishizadas po neg įž i pe sonajes compa a i a con la
na u aleza Romano Ishizadas po neg įž i compa aciones ku kas
adiciškesni, ečiau limi a i i pažyminių, y Ka iliškis ya compa a i o pag indu
elkia skai y oją indi idualios y kul ū inės p asmės paieškoms.
Compa ación pag indo con humano culú ine en o noka diag ama ecuni palab as
nebylys, nek ikš as, sa acėnas. Pažyminių, limojan es compa ación sensmę, omane
e a, plg.: nek ikš ų kūdikių, ik i sa acėnai, kokie laukinių salų gy en ojai o chidėjų
ainikais y pan. Las palab as apynžiais i ps is, lėlė, sėmenų maišas se compa a casi
sin pažyminių. Compa ación undamen o palab as Jū a ė, Samsonas, kinų die ai is y
k . p opo cionan al lec o más amplį no sólo Li uania, pe o y mundiinį de cul u a,
li e a u a, música acen o. La base de compa ación šmėkla, de nias se u ilizan sin
pažyminių (ž . 4 diag amą).
Romano Išėjusiems neg įž i palyginimo pag indas a spindi Ka iliškio kul ū i-
nę i li e a ū inę pa i į, o palyginimai pa yškina pa ekusių į be il išką padė į
ac o es emocional condición.
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ, LINA KAZLAUSKAITĖ
136 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
nebylys, nek ikš as, sa acėnas
elnias, šmėkla
Bases de
compa ación
humano
cul u inė
aplinka
apyn i ps is,
lėlė, sėmenų
maišas
Jū a ė,
Samsones,
kinų die ai is
4 D I A G R A M A. Romano Isėjusiems neg įž i compa ando pe sonajes con humano cul u ine
aplinka Romano Isėjusiems neg įž i pasako ojas compa ado con di e sos animales, cosas,
iz yškinančiais i meza y jausmingumu po nesugebimien o neišduo i Tė ynės. Fėglia se
compa an no sólo según ex e no señamį, sino y po eks inį, ab iendo emocional klodą.
Vado ybę ca ac e izojancios compa aciones se s enuiami exp eskin i ydas humano:
šiu kš umu, žiau umu, gobšumu, ine iškumu, pik umu. Es imi, menca conocidos o
desconocidos pe sonas se compa an acen uando kokí de la cosa, enómeno o acción
coincidencia con compa able á homb e. Las muje es se compa an con plan as y enómenos
na u ales
IŠVADOS
Ma ius Ka iliškis compa ación iende a expandi la adicionalmen e po un
en olup imi (p epoziciniu o pos poziciniu pažyminiu, en o noybe). Vigdas a si ya
enka compa ación unciones. Debido al compa a i o desc ip i o de ca ác e
seman ínico ca ga se deshace a sepa adas palab as. Pa a pe cibi el
A ículos A icles 137 /
Ma iaus Ka iliškio aš ų palyginimai:
kalbinė e pė i nauja p asmė
signi icado, hay que e e i la a ención no a el cen al palab a de compa ación,
sino a el conjun o del compues o. Es e modelo de compa ación más
ca ac e ís ico omanú Miškais a ina uduo. Romane Escėjusiomos no įž i ales
compa ación sclaidos menos. Más a menudo ella se no a, cuando el au o p akalba poé icamen e o emba asi en epinio desc inamien o.
Si compa ación es umpas, Ka iliškis compa a el con ex o compa a i o
compensa po base de compa ación y mic ocon ex o. Romane Isiėjusiem neg įž i
p e alece adicionales compa aciones. Romano Miškais a ina uduo
compa aimai no adiciniai y ku kas из adingesni.
Nó ese que Ka iliškis cambia de imagen, que en la conciencia del lec o iene cie a
de inición, base de compa ación y saca a cabo o a apa iencia o modo peculia idad
(caíklys (nusižio a au); como sly a (pamélęs) odo el cue po, no solo na iz). Amigos
de ambos omanos compa aciones lle a a la idea de que esc i o lengua, como i ią
o ganismą, cons an emen e keicia y cul i a nue os lexicicos compuños sen idos.
Romane Miškais a ina uduo no able p ime a nominía. Palyginimas puede sona ė i
incluso como la de inición de la palab a p incipal. Aquí odo es sin in á ima y ik a:
Ka iliškis iguindando necesa iamen e de aliza á, como eso nepada ius
compa a imas lik ų nesup as as. Romano saliéndose neg įž i lengua pasa a un más
al o ni el (an iné nominación). Más a menudo p esc ibi se sólo la ex e na
coincidencia de los adhe inamíos, y el lec o oja iene él mismo išši ui el código
(especialmen e compa aciones, que ocódi ican la cul u a del mundo en el sen ido
más amplio (hab očius, li e a u a, eligión, e c.).
LITERATŪRA Y ŠALTINIAI
Bukelienė Elena Nijolė 1999: P ozos keliai keleliai. Vilnius: Saulės del a. DLKG Daba inės
lie u ių kalbos g ama ika. Vilnius: Mokslo y enciklopedías ins i u o de publicación, 1997.
Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minos diccionas. Kaunas:
Š iesa.
Janke ics And is 1967: Piezīmes pa salidzinājumas pa ikulas kā lie ošānu. La iešu
alodas kul ū as jau ājumi. 3 laidienis. Ka iliškis Ma ius 1990: Užuo ėja. Escemsídas
no í e se. Vilnius: Vaga. Ka iliškis Ma ius 1991: Miškais a eina uduo. Vilnius: Vy u ys.
Kazlauskai ė Lina 2006: Compa a i os que ca ac e izan a los p incipales p o agonis as
Ma iaus Ka iliškio omane Miškais a eina uduo. Ac a humani ica uni e si a is
Saulensis 1. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla, 66–74.