S aipsniai / A icles 57
NIJOLĖ TUOMIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Los di ecciones de in es igaciones cien í icas: dialec ología,
pa ibio a mių mo ología, lexicica, oné ica, socioling is ica, lenguas su eika.
DOI
FONETICOS IŠLYGINIMAS
VYKSTANT KODŲ KAITAI
Phone ic Le elling in he Con ex
o Code-swi ching
ANOTACIYA En es e a ículo in es igadas pa ibio a ealuos (Bal a usijoje, Va anã o . (b .
Вороново)) a ojamų lenguas p incipales eiškinya de la oné ica y sus su eika. Analizándose
dominanjan es a manes de lenguas locales bal a usių, polkų y pasi amen e u ilizadas li uanas
oné ica supanachamien o, se de e minan des e p oceso dėsningumai. Nag inėjamas
na u alalaus comun a imo si uaciones yks an codos kai ai: cuando los hablan es bien moka y
una ez consume a ias lenguas, ac i amen e kai aliodami las con e saciones. Se busca e ela ,
qué in luencia qué in luencia iene one ikai de es os idiomas la concu encia de lenguas.
El es udio basado en la eo ía de la in e acción de lenguas y ėjo, sla is o Vale ijaus
Čekmono: de una lengua a o a pe ecía guiando cie os eglasis, las cuales pueden desc ibi
algo i mos. Aplicando es e mé odo algo i mos, se e elan one iniai dėsningumai y demos ada
labai s a bus daba jau pasy iai a ojamos lie u ių kalbos aidmuo bei į aka daba inių
sla ų kalbų a ikuliacijai.
El es udio mos ó que en á eas uncionando las lenguas a mainos enómenos oné icos
supanašamien o causas p incipalmen e son socioling is inas. Palyginus polkų y bal a usių
šnek ų one ines peculia idades, esul ó que ambos šnek os ienen en esencia común one icá.
Li u ias šnek oje us ojamus minkš uosius p iebalsius in o man a ambién a ia y hablando
locales sla ų šnek omis. Za queada bal a usių y polkų šnek om nebūdingų casos, cuandoe
in ensamen e con undidos p iebalsia, espé ase que es o uno de los Li u ians subs a o señami.
ESMINIAI VOODŽIAI: lenguas Li uanas pa ibio a ealas, localía lenkų šnek a, bal a usių šnek a
pop os u, kodų kai a, oné ica eshliginamien o, lenguas su eika.
NIJOLĖ TUOMIENĖ
58 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
ANNOTATION
El p esen a icle add esses he p incipal phone ic phenomena o he languages used in he
bo de land a eas (Bela us, Vo ana a dis ic (Вороново)) and hei in e ac ion. I analyses
phone ic con e gence o he dominan local language a ie ies Bela usian, Polish and passi ely
used Li huanian and es ablishes he endencies o his p ocess. The si uawhen he speake s
ions o na u al communica ion in he con ex o code-swi ching a e analysed in he s udy:
a e luen and use se e al languages a he same ime by ac i ely swi ching be ween hem in
con e sa ions. I is sough o e eal how he compe i ion o languages a ec s he phone ics
o hese languages.
The esea ch is based on he heo y p oposed by Vale ijus Čekmonas, he esea che o he
in e ac ion o languages and Sla icis : he speake swi ches be ween languages acco ding o
ce ain ules which can be desc ibed by algo i hms. Based on his me hod o algo i hms, he
s udy e eals he phone ic endencies and p o es a e y impo an ole and in luence o he now
passi ely used Li huanian language on he a icula ion o con empo a y Sla ic languages.
The esea ch showed ha he easons o con e gence o phone ic phenomena o he language
a ie ies unc ioning in he bo de land a eas a e mainly sociolinguis ic. A e compa ing he
phone ic peculia i ies o local Polish and Bela usian dialec s, i u ned ou ha he phone ics o
bo h dialec s is essen ially he same. The in o man s p onounce he so consonan s used in
he local Li huanian dialec in he same way as hey a e p onounced when speaking local Sla ic
dialec s. The cases which a e no ypical o Bela usian and Polish dialec s when consonan s a e
in ensi ely con used we e eco ded; i is likely a ea u e o he Li huanian subs a um.
KEYWORDS: Li huanian bo de land a eas, local Polish dialec , Bela usian
dialec pop os u, code-swi ching, phone ic le elling, in e ac ion o
languages.
1. ĮVADINS PASTABOS, TYRIMO OBJEKTAS Has a XXI a. Li uania dominó lingüís ica
geog a ía es udios ue habi ual es udia a mes como ce ados en cie o
e i o io i uojancias ien isas y s a iškas sis emas, en esencia no ac uado
je imen os a menes, o os lenguas o sus a manes, y nuk ypimus sis ema desde
a a se como a si ik inumus y desde ellos a iba se. Fue ijado geog aphis de la
lengua o a mės p opalidad, a minés de la lengua y bend inés de la lengua canono
di e umai así cons i uidos lis os skolinių. Fue on g abadas sólo aquellas na ado as
A ículos A icles 59 /
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
que cumplían cie os c i e ios1: buscada sėslaus, anciano de edad, suda ioso localina
ma imonio, poco educado y analizuojamos, ac uados como lapsus linguae. O os
nemokančio ki ų kalbų žmogaus (ge iausiai – y o). Jeigu pa eikėjas „nuk yp-
da o“ nuo laukiamos a minės no mos, ie pa yzdžiai pap asčiausiai nebūda o
en Li uania o ue a de sus on e as esiden es de g upos é nicos de pe sonas no
se p ocu ó en e is a según, po ejemplo, Lie u ių kalbos a laso ma e ia ecopilo
p og ama (ž . LKA 1977: 1012), y sus da os de lenguas li uanis ų en gene al no
habūda o ni ecogidos, ni elacionados con lie u iškais. Úl imas décadas años ya un
Bu o laikoma no ma „nesikiš i“ į ki ų kalbų duomenis.
poco más esc i a ace ca de li u ians, bal a usių y polkų lenguas in e ac eiką, es as
lenguas p i imo his o ia y p i imo e i o ios, sob e somybę. 1997 m. c eado
šias kalbas a ojančių gy en ojų au inę sa imonę bei e ninę kilmę i p iklau-
cues ionynas Socioling is ika. P og ama de es udio de las lenguas li a ias y sus
in e ac eicos (Čekmonas, G umadienė 1997). y Aunque ue ap o echasi es a
p og ama, el ma e ial ecopilado po sepa ado sólo de Li u ias. Sin emba go y los
in es igado es mode nos suelen concen a se sólo en alguna siquie a una lengua
ebe y auja disposición nepasceng i o a lengua de, aunque sus es udiados
pe sonas esas d i o pocas lenguas usga a cons an emen e. Com C ea más ecien e de lenguas di usión
En Li uania mapasapías con i man que Ry ų y Pie yčių Li uania dalyse es án
ki akalbių (ž . Meiliūnai ė, Mikulėnienė 2014: 262263 (XIV mapélapis y comen a io)), sin
emba go esas á eas no se a an como zonas de con ac os de idiomas,
con a iamen e a los abajos de Pe o Gaučo sob e la d ikalbys é y
muchosakalbys é de los habi an es locales a. inales XX a. XIX a p incipios (Gaučas
2004: 54). Sus in es igaciones ue on es ablecidas que la on e a pie y ina del
á ea de la lengua li uanas en ese momen o siekė Ge anáinių, A mõniškių, Ródūnios,
Asa õs, Pelesõs apylinkes Bal a usijoje. Como o o si uación más a de, se e de
el lib o Li uano Ry ai (1993) ela ados mapasapios compa ación: si uación de la
di usión de lenguas XX a. medioje (au o es A. Vidug and P. Gaučas) cla amen e
di e encia de la que susiklos é XX a. al inal, ge okai susiau ėjus plo ui de lenguas
li uanas, y Vilniaus, Šalčin, Eišiškių apylinkėse ėmus domino los a mainos de lenguas
bal a ų y polkų (ž i is L. G umadienės, P. Gaučo y V. 1323)).
De odas las disposiciones p esen adas puede hace se la conclusión de que Ry ų y Pie yčių Li uania
(especialmen e de las zonas on e izas con Bal a usija), an iguas y oda ía pagy enan ys
lie u iški mik oa eales Bal a usijoje, más de cien años de consumo de lenguas son mix os hablamos
unas buenas lenguas, ecuen es al mismo iempo, i. y. ace ca de uno 1 La selección de los
p esen ado es de la Dialec ología T adicional ue lle ada a cabo aplicando el llamado NORMo c i e io:
in o man es debe se su s, iejos (pagyplaus) ( e Ali Ali, Meiliūnai ė, Mikulienė 2014: 3134).
NIJOLĖ TUOMIENĖ
60 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX pokalbyje, cambiando lenguas a mains. Así en
es as á eas ocu ió y oda ía yks a ac i os kodos kai a (plačiau sob e es o é.
: G umadienė 1996: 190197; 2001: 3844; 2005: 4248; Грумадене 1990: 126130; Tuomienė,
G umadienė 2004: 1242; Tuomienė 2006: 16117 U bana ičienė 2011: 95114; U nėžiū ė
1998:
131140 y k . ).
Vie iniai ap a iamų e i o ijų žmonės sugeba iš ka os į ka ą pe duo i sa o
expe iencia al menos es ka os puede susc be se a dos, es o incluso cua o
idiomas. Cómo su ilmen e ellos sien en lenguas niuansus, mues a sug e inación de
ex os dainuo os li uanos y bal a usių lenguas (ž . Čekmonas, Gudai ė, Šmi ienė 1998:
202205): a bal a usiškiem ex os a as i iden iškus lie u iškus (o a i kš y imai
čiai) galima ik odėl, kad abi kalbos y a labai ge ai su okiamos. Be o, olklo o
mues an que los hablan eji bal a usiškai iene kas u ning olklo inu adiciju ku
ku esnę negu hablan eji lenkiškai. Las a ųjų au osaka más nue a, no als iečių,
po que elacionada con šlėk ų olklo u. Diaboms con ac ando los hablan eji an o
bal a usiškai, an o lenkiškai aducido y adap ado lie u ių liaudies canciones y
cuen os (ž . en pa : 204). Es o es un hecho muy impo an e.
Po consiguien e hoy es impo an e acumula no isoliuo os de una alguna de las
locales pa ibio habi an es pagamos hechos del lenguaje, sino documen o o
o alidad de da os. Ma jaunesniji en Bal a usía exis en es (o ex e io es)
lie u iškų a ealų habi an es gene ación en luga es públicos a menudo comunican
solamen e solo usų kalba, y lie u ių kalba aho a ya se u iliza pasi amen e, po lo
que i a el p oceso in e ac eikos, puede deci se, nopa icipa. Sin emba go
bal iškas a ealų undamen o, pada y a aki aizdi lie u ių kalbos į aka (puesusiu
ac i a iuoju a ojimo laiko a piu) es a pažįs ama ją posible de e mina amce ais mé odos.
Allendeños de comunes bal as y sla as lenguas in es igaciones úl imamen e casi
nolle ada, aunque a mių in es igado es p o ado que sla as lenguas o sus a man
de, en las cuales habla los mismos b ikalbos o mul iakalbías pa eikėjai, los es udios
son muy impo an es es udiando las p opias lenguas li ias a mių aidá y kai á.
Ya pa- misma a inales del XX a. el p o eso V. Čekmonas p esen ó d ejopą
ipologické ekons ukcije i socioling is inu bal ů a sla ů jazyků so- eiko
me odologiju. Mokslininkas bene p ime en la his o ia lingüo i a las
in e p e aciones de conc e os enómenos lingüís icos consis en emen e ėmė
g įs i no sólo diach oniniais, sino y sinch oniniais da os, aplicando su c eado la
diach oninių p og amas de in es igaciones (plačiau e .: Чекман 1973: 29 1980;43:
206226; Чекмонас 1982). V. Čekmonas p ime o, basándose en muchos años
di eccionadamen e acumulados hechos, su o muló y e eló mecanismos de idiomas
ki imo bal os y sla os su eikos espa ėje. Nuoseklías es ableció, qué eglas
guiando se pasa de una lengua a o a, ambién su o muló y no ez comp obó, como
eglas de ans o mación explica los p ocesos de d ikalbys és o ikalbys és de los locales.
A ículos A icles 61 /
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
V. Čekmonas man uėsi disposiciones, que la e dade a si uación a scli ia solo
jan isomis omis kalbomis, ku iomis šneka pa eikėjas, nė ienai iš jų ne odan
con empo udidesnio a o ankumo y ninguna ninguna nikaip neišski ian . Los
abajos del e udi o y ideais bal os y esla os emas de con ac os de lenguas en
esencia no eciuké esasos. Bend amincios y compañ ažygios a menudo encon aba
demasiado di ícil comp ende obje i os de la in es igación en égimen plu iakalbiu
así como p esen a posibles in e p e aciones de in es igaciones, las cuales muy
pli imą, a minės kalbos i kiek ienos bend inės kalbos ski umus bei suda i-
di icie on de las habi uales, como mencionada, a eas: ijsuo i geog a į lengua o a mės panė i skolinių lis as.
2. TRIMO OBJECTIVOS Y
UZDAVINIAI, MEDŽAGA Y METODÍCA
El p incipal obje i o de es e es udio e ela dominójan es de las lenguas locales
a manes bal a usių, polkų y pasi amen e u ilizadas li ians šnek os oné ica
enominio supanašėjimo ca ác e , cuando habladoiño bien domina y una ez
consumia a ias lenguas du an e di e sos pokalbių ácilmen e las kai ali. Se
busca mos a , cómo lenguas concu acion se e leja en es as lenguas
one ikoje. Pa a log a el obje i o el abajo se lle ó a cabo en a ias e apas,
esol iendo susci ados los siguien es e os:
• desc ibi los p incipales asgos oné icos (de la pa e acen uaciones) y
onología de los uncionando bal a usių y polkų šnek ów;
• sug e a enómenos oné icos de dos idiomas y mos a cómo una
lengua puede e leja se en la o a, cómo y po qué una lengua se con ie e g adualmen e en o a;
• de e mina los esul ados de in luencia de los šnek os Li uanos en
las a iculaciones de los šnek os sla os locales.
Ty ime emiamasi kalbine y socioling is ine ma e ial, ecopilada y g abada XXI a. a p incipios de de
es Li u ias lengua pa ibio a ealų. Más conc e amen e, el abajo analiza los egis os cai os
de códigos de Bal a usía, Ga dino iones Va anã o (b . Вóроново) dis i o no e i ieos si uados
( aip pa y exos) li u ichos islas: Va anã o municipio cen o del dis i o, A mõniškių (b .
Германшкi) bažny kaimio, Pe igoni (b . Pe egonci) cen o kolūki apylinkės, Ramaškoni (b .
Ramaskà ie nci) kaimo apylinkių2. O a pa e en es e es udio u ilizadas lenguas 2 Laspasadas
con e saciones mul iakalbías aquí g abadas 2013 m. Saugomi au o és pe sonal en ono ekoje.

NIJOLĖ TUOMIENĖ
62 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
kai os į ašų iš Bal a usijoje esančių Ródūnios (b . Рáдунь), Asa õs (b . Асавá)
i Nočiõs (b . Нáча) apylinkių3.
En es e es udio se man iene el pun o de is a de que bicalbio o ikalbio cambio de
código humano se desc ibia como í isinis pasamien o de una lengua á o a, o a
lengua unidades de palab as junginių, azios (paaischkinimų) į e pimas.
d aujan iena kalba keičia ki ą, aigi kodų kai a yks a į ai aus dydžio eks o
a ka pose: nuo kelių sakinių iki kelių žodžių a ba į e pian pa ienius ki o ko-
do, . y. ki os kalbos, žodžius. Viename pokalbyje dažniausiai kalbama d iem
Benkalbomis: bal a usių y polkų, inse iama Li u ias y usas lenguas unidades de.
Ki uas con e saciones suelen p edomina una lengua bal a usių, o as (lie u ių,
polkų, usų) lenguas inse ibiami umpi sakiniai, aislados palab as, sus pa es.
A ículos basado en V. Čekmono me odología, la cual el p opio au o aplicó
es udiando Kalesniñkų (Šačininkų .) apylinkių local languages phone os
in e e enciju (Čeqman 1973: 2943). Mokslininko suku o me odo esmė: al p incipio
se de e mina dinaminis modelis, que cons i uye ipologicamen e espec o
posibles p ima ios sonos cambios, llamados los ypologiniai campos, ambién
posibles in e pinías diach oninių yksapai e mų, llamados los ypologiniai medžiai.
Nudajos ipologicos campos y á boles, je inadas di e sas besiičian es
si uaciones one icas, sinc onicas desa ollas compa adas con conocidas
Šiame y ime aiškinamasi, kokiomis aisyklėmis ado aujan is – . y. am
ik ais algo i mais – galima pe ei i iš ienos kalbos į ki ą. Tiksliau, kaip eikia
diach onicas in e p e aciones. posee g i con co espondien es, po ejemplo,
bal a usių kalbos ga sais adiciendo palab a a polkų kalbą y a i kščiai polkų
kalbą p a aikan bal a usių kalbai. Aplicando V. Čekmono me odiką, los da os
socioling is iniai se uel en esenciales: ac ual y pasada si uación lingübiné del
en o no; p es ijas de lengua; da os sob e la na i idad del apo ado y sus
pad es, amilia, lengua del pueblo; escuelaos docomoji lengua; iglesias y
compoñemos con es animaisiais lengua. En onces queda cla a las condiciones de concu encio de lenguas, a scla ece el mecanismo de apa ición y selección de a ian es de enómenos lingüís icos.
3. FONETICOS IŠLYGINIMAS
VYKSTANT KODŲ KAITAI
Nue as g abaciones lingüís icas, da os de socioling is ines encues as y
p ime a ma e ial ecopilado análisisé cla amen e mos ó que en los es udiados
e i o ios del dis i o Va anã o dominan y mu uamen e ac i amen e
3 Pasku iniai pokalbiai čia į ašy i 2001–2003 m. Dalis jų saugoma Lie u ių kalbos ins i u o Ta mių
concu en dos sla os lenguas en el a chi o, o a pa e en la ono eko pe sonal de au o .
A ículos A icles 63 /
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
a mainos bal a usių y polkų. Y aún en el medio s. XX y segundo a la mi ad aquí
ac i amen e con ac aba es idiomas bal a usių, lenkų y lie u ių (plg.: Čekmonas
1988: 3754; Sudnik 1972: 1922; Tuomienė 2008: 4680; 2010: 4252; 2018: 113134). Especialmen e
mani ies ús los esul ados de es e con ac a imo son jun ados a ni el oné ico.
Po lo an o in es igime y concen acionámonos en de allnę locales bal a usių y
polkų šnek ų one ikas, de pa e en acen uaciones y onologías, análisis. Se
p ocu a mos a es os dos locales esla os lenguajes adquisicion kalbinę
na u aleza, aidą, in e ac eiką desc iben los p incipales a ies cai os y
supanašėjimo aspec os, iz yškėjan ys pe eciendo de una lengua consumo á o a.
Aquí mani ies ás mayo es, mediu inas y jaunesnio as di e encias de eces usando
dos p incipales a mainas de lenguas sla as.
Visų Va anã o dis i o de apilinkies mic oa ealeses susiklosčiusią si uacion puede
desc ibi se como muy simila á, aunque algunos pun os uno de o o emolę po 30
kilóme osos. Ilgą iempo, ap oximadamen e has a XX a. medio, la kalbinė padecimien o
aquí habusiusa ke u na ė. G e a bal a usių, polkų, usų lenguas ue ac i amen e
usada aún y Li u ias lengua. Más a de la adición de la lengua li uanas en muchas
zonas u ales de poco a poco nu ūko, a medida que en nedidelėse lie u iškose islas
ella aún an es pasi aukė en pasi ųjį a ojimą. Úl imos años ya no pudo encon a y
g aba sus ep esen an es de Va anã o apylinkėse Bal a usijoje. Rusų lengua en
luga es públicos ac i amen e usaba la gene ación más jo en y niños. Sin emba go
kaimuose, asen amien os ussiamen e se habla a amen e, gene almen e con la local
adminis ación, en di e sos es ablecimien os o con ex años pe sonas. En la ida
co idiana los locales pe sonas de las mayo es y mediu ías gene aciones mu uamen e
comunican bal a usiamen e o lenkiškai. Po lo an o en es e es udio se ab aza de los da os de la lengua usas.
Ya solo de la audición se puede juzga , cuán ue e es la base a iculación de la
lengua na u al, po que a misma base se u iliza asladando ella a una nue a lengua
o incluso a dos nue as lenguas en es e caso a bal a usių y lenkų. En los egis os
suena anciano de edad locales, p incipalmen e de la población u al, habla, sin
lių, didesnių gy en iečių. Pab ėž ina, kad naujosios kalbos (a ne kalbų) ai-
emba go hay egis os de de mies esykl senio niji gene almen e nė sabe y
neabejo inai ni dónde no hay sus mokęsi. P es ižiškesne nue aja lengua
džiojan au o i e ingus žmones – ponus, kaimynus, kunigus. Siekiama išsiaiš-
kin i, kuo emdamiesi jie išmoko ne ik gana aisyklingai iš a i žodžius, be i
gene almen e uía imama habla espon aniamen e ama eu de in i sus o mas.
Dignamen e c ucia palab as sin conoce esa lengua dėsnių y eglas al pueblo
esiden e es ealmen e una a ea compleja. Las pe sonas locales habiendo la
capacidad desde la in ancia de susc ibi se en a ios idiomas acep a como na u al
iena kalba, ai ga ėje, iešose ie ose išmoks ama kalbė i da ben d iem kal-
de eiškinį (ž . Tuomienė 2018: 117122). Si de amilia o giminés a e se habla alguna
alguna bomis. Y es o no es a ada como ex años, ex anje os, lengua de pago, y como bū inybė, dia iaė comunicación o almen e.
NIJOLĖ TUOMIENĖ
64 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
3.1. P incipales asgos de la localidad bal a usių
šnek os pop os u oné ica
3.1.1. Va anã o apylinquias bal a usių šnek ai pop os u ca ac e ís ico
kilnojamasis dinaminis ki chiación. Neci čiuo i ocías audimi más ue e o más débil
educido. Šia local bal a usių šnek a ca ac e ís ico balsių p iešakėjimas, i. i.
neki čiuo i o y e neski iami, decidos como α in e medio en e e y a sonido (ž .:
Czekman 1975: 283305; Чекмoнac 1989: 8492; plg. Plyga ka 2014: 231234), ej.: p apáu moi
α úh4 ‘p adingo mano gaidys; ána z''αz''úka kukújα ‘anks i gegu ė kukuoja;
kú ыca u s''α''éla ‘ iš a aquí sėdėjo (pe ėjo); αdá αdná αxó''ic'' ‘nelaimė una
ne aikš o; bú''α a ú kαs''c'' ‘žolę šienaus; susié ka αé αp asila ‘kaimynė manęs
nep ašė; рaaéu i αα núuα ‘nubėgo (nusk ido) e neg įžo; éba ak αс''és'' ‘ eikia así
(g ei ai) bėg i; klkala c''αé ‘k iečiau e; α kóšыk i bi á ‘imk k epšį i ink.
Ghana a menudo aquí neki čiuo o ab ias a se dice no cla škiai: kα ó a jαščé mαlαdáα
‘ka ė da no a; na sαné αó ka ‘pušyje o e ė; γαla á čás a bαlc'' ‘dažnai duuda la
cabeza; dåunó y zá ižä ‘seniai u casada; záαc bs α uc''ók ‘kiškis ápidamen e
pabėgo. Eximčių y pa ienios spo adines pasakymų escu s ama poco.
3.1.2. Ti iamoje bal a usių šnek e no hay conjunciones γы, kы, хы, y sólo i, i, i
es común eas e n sla ų šnek ų b uožas (ž . Чэкман 1969: 34), ej.: iba ы заα
‘galbū u paimk; ak i y čalaék ‘ oks as us homb e.
3.1.3. Minkš ieji s, z y c, dz a iami pa icula men e minkš a, ue emen e
pala aliza se, con šnypš imo e ec o (plg. Čekman 1969: 32). Es o es ca ac e ís ico a
muchos bal a usių šnek ų (ž . Чэкман 1970: 94105), ej.: ''ás''αl mócna s úkae ‘genys
s ip iai kala; čúju ''éuka zak yčála ‘gi džiu, chica su iko; u αné óki ''és''αc'' ku έ
‘ u iu sólo diez chiš ų; kup s''em ku čá ' ‘nupi k sep ynis iščiukus; nαščы ála jes''c''
ós''im ubé ‘suskaičia au aš uonis ublius’; γé a ó γus'' ‘čia a o žąsis’; s''eu
‘sėdau algy ; zá a i ós''α ‘ uoj i uduo; z''imá bu''α dåuγaja ‘žiema se á ilga;
z''αónu aγu ók ‘žalias agu kas; z''eu éki kusók ‘su algé un g ande gabal.
3.1.4. Minkš ieji lūpinji p ibalsia se dicen habi ualmen e, como y en odas las eas e n sla ų a mėse, ej.:
dáu me αс'' ublé ‘da ė me cinco ublius; á y as ‘quin a ez; ápis'' qué ki ‘ ys a gėlės; éba zazás''
uka cы ‘ eikia numegz i 4 Da be u ilizada supap as in a ansk ipcija la yniškais ašmenimis se
insc ibe así, como iz a iadžiai. P iebalsios su c ud señalado d ejaip: pala alinas p iebalsías señalini
ma (plg.: Савiч 1991: 119–123; 1992: 45–67). Ki čiuojami d iskiemeniai i daugiaskiemeniai žo-
lankeliu encima le aés, a supues i muy minkš ai p incipalmen e c'', dz'' (pa yjamios señalima ''), s'', z''
señalimi d iem signos apos o o desquina pa e de le aés, encima (plg. Tuomienė 2008: 83).
A ículos A icles 65 /
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
guan es; pasαli ása ‘pasūdėm mėsą; a óza pad sámym aknóm ‘be žas an e pa
en o.
Po asliųjų p iebalsių no malmen e no pasa en : o ‘ a o; s o ‘sa o; k as ‘gi a, a
abipusis lūpinis se dice sólo an es balsius, ej.: kα ó a ‘ka ė; pax alla ‘pagy ė;
s αbóda ‘lais ė; malα á α ‘mažoka; αna á a ‘anks oka; ózic'' ‘conduja; αdá
‘ aduo; énik ‘šluo a. 3.1.5. Una de ca ac e ingųjų es a bal a usių šnek os
peculia idades ne isiškai kie ųjų, ne elia izuo ų š, č, ž a ojimas. Después de ellos ы
sup iešakėja, se p onuncia más simila a i, al in e ino sonido en e ы y i, ej.: suié ka
dob a ša ‘kaimynė bien siu a; adnój αška p ažc'' ‘ ienai di ícil p agy en ; a u u služla
‘aš Vilniuje a na au; pαlaž s''éna pad s axú ‘padėk šieną po ogu; αdái na kaá i skač
‘sėsk sob e caballo y jok. Ypa ybė ambién ca ac e ís ico a muchos no es e
bal a usių šnek ų (ž . Чэкман 1970: 9293). 3.1.6. Ti iamai bal a usių šnek a es
esencialmen e no ca ac e ís ico explos amo p iebalsis g, que se p onuncia sólo en
algunas palab as, ej.: gának ‘p iemenė; gusmílynė; gas; g ka ‘g ikiai; gúz''ik ‘saga.
No malmen e aquí se dice puchiamasis ( ika y inis) γ, ej.: baγá y ‘ u ingas;
da óga ‘kelias; jáγada ‘uoga; γa''na ‘ alanda; γá''ina ‘hy a ė; γala á ‘gal a; γa ó ы
‘pasi uošęs; γo ‘me ai; γada áu ‘auginau; γ p ‘hongybas; zaγan ‘į a yk, nu a yk
(plg. : Coníцкая
1994: 76–84; Савич 1990: 41–47).
Desemnadas bal a usių šnek os pop os u peculia idades, como is o, no hay en
aquella o o a localidad nue aji susi o má onse one icos eiškinya. Ap ososas
peculia idades p opias de odos o a muchos bal a usių šnek ų. En o as palab as,
an o a Va anã o dis i os en Bal a usía, como a dis i os del su o ien ale pa ibie
de Li uania bal a usių šnek a šliejea al g an bal a usių šnek ų masy o (plg.
mapasapius: Plyga ka 2014: 229 (135 ig.) y ЛГiГ 1969: mapa No 13, No 14, No 15). Es
necesa io en a iza los e i o ios es udiados local bal a usių šnek os uni isumu,
. i. la lengua de las gene aciones mayo es, mediu ías y jaunesnio as mu uamen e
casi nadao no di ie e.
Visos šios bal a usių šnek os ypa ybės, išsky us pučiamojo ( ika y inio) γ, a
sup iešakamien o eiškinius y u, ca ac e ís ica y a la local polkų šnek a.
3.2. Esminės ie inės lenkų šnek os
oné ica peculia idades En es e capí ulo, desc ibiendo comunes ca ac e es
oné icos, quisie a iden i ica la local lenkų šnek ą, i. i. esponde a a ias
p egun as esenciales: ¿puede es a šnek os sanda a de sonos incula ją con
cualquie polkų kalbos dialek u (gau as concluidas compa ándos con H. Tu skos
sob e las ideas de o igen del Vilniaus polkų kalbos
NIJOLĖ TUOMIENĖ
72 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
3.4.6. T as i iéndose de bal a usių a polkų lengua i cambia en хы, y hablando
bal a usiškai хы en i. Sibilamien os y e o idos y en es e caso no ada pasando de
bal a usių a polkų lengua, plg. mayo esniųjų in o man ų palab as de ba ‘ u bū ;
y ‘in elig os; úi ‘musės a imą polkiškai. Toks a im indica, que los mayo es se
en en an con nue os y pa a ellos neįhablanos sonos a im. Dado que en la local en
polkų šnek oje no hay х con ap iešos y i a iama en luga хы, nekyla ningún
neaiškumų o dudas po palab as signi icanzas. 3.4.7. En algunas polkiškuas palab as
se cambia en š, ž. O pe ėjus a bal a usių, en algunas palab as š, ž en . En es a
si uación u imi omeny bal a usių èba ‘ eikia; ы ‘ ys y polkų šéba, š·y
casos. Taisyklés obse an e bas an e consis en emen e. O bal a usių šnek oje a
eces se oye la palab a šéba ‘ eikia, p obablemen e, ė a leksikos
in e e encijos pada inys.
3.5. Resul ados del desa ollo de los šnek os Li uanos
en las locales sla as šnek os
Ti iamose Va anã o apylinkėse los ep esen an es de li uanos šnek os g upelė es la
más pequeña XXI a. egis a se apenas unos pocas pe sonas de la gene ación
senio s, bien hablan an es pie ų aukš aičių pa a mei pe eneusančia šnek a. En
es e es udio no se p e ende desc ibi odas es as dzūkų šnek os ca ac e ís icas,
ya que es as ya es án de alladamen e desc i as (ž .: Tuomienė 2008: 4547; 2010: 2224).
Aquí, como mencionada, quisie a mos a aki aizdžią in luenceą de la lengua Li u ias a o os k aje usuables bal a usių y lenkų šnek om.
3.5.1. Būdji Va anã o apylinkių lie u ių šnek os, como y odas pie ų aukš aičių
pa a mės, consonan izmo peculia idad dzūka imas. Se dis inguen d i sus
peculia idades (plačiau ž .: Zinke ičius 1966: 139, 145146; LKA II 9397; LKTCh 2004: 7980 y
k .). Como es conocido, odos dzūkai según la segunda p opiedad p iebalsius , d
an es i, y, į, ie a ia c, dz, č (< * i) , o compuños , d c , dz , ej.: åumas ‘audimas;
bu ælá.ici. ‘bu elai į; bú· ‘bū i; e·i ‘ne inni; i ‘d i; ‘gαi·s, gα.ọ ‘gaidys, gaidžio; kã·inas
‘ka inas; igoe k ečiai; aåũ. (i maåũ.) ‘mačiau; šá.ui· ‘šaudy i (plačiau ž .:
Tuomienė 2008: 46; 2010: 2223). Todos los es udiados apilinkies locales li u os, sin dudae,
siemp e bien susikalbėjo (o puikiai sup a o) pop os u y localene lenkų šnek a. Así
sus usóbanos sla ų šnek os nocueldamen e audimi los mismos i in minkš i , , , , , los
cuales conse a mos casi en odos casos, i. i. cuando los mismos in o man a habla
an o lenkiškai, an o bal a usiškai, an o lie u iškai, ej. :

S aipsniai / A icles 73
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
3 LEN E Lė . Minkš ųjų p iebalsių s, z, c, dz a imas lenkų, bal a usių i lie u ių šnek ose
Skaičiai lenkiškai Skaičiai bal a usiškai
pop os u Skaičiai lie u iškai pé ‘penki á
‘penki pekc ‘penk i (me ai) šé ‘šeši šė
édem ‘sep yni’
óem ‘aš uoni’
é e ‘de yni’
ée ‘dzieim éa
‘d ylika d αnác(c)a
edymnáe sep iniola
d idešim sep iniola
dácca d idešim
‘šeši šašc ‘šeš i
ém ‘sep yni’
uóim ‘aš uoni’
éa ‘de yni’
‘dešim ·šým
‘d ylika ·lika
edymnác(c)a epci.olika
ešim dšim
pekæz·šým piiá
penkiasdešim
ec·ni ‘sep yni’
aš unc ‘aš un i’
e ·ni ‘de yni’
‘dešim d unáe
‘d ylika
sep iniola d uésce
peéon penkiasdešim
penkiasdese
A a iés e la a ención en lo que polkų y bal a usių šnek os, como ya mencionada an e io men e,
p ecisamen e s'', z'', с'', dz'' y , , , a imu y di e encia. Es a ca ac e ís ica bas an e es able. Dado
polkų kalba es ads a inė7 y con espec o a la lengua li uanas, po lo an o, en gene al
in es igando odo Vilniaus k aš o polkų šnek as, ambién debe ía señala se a ención a minkš ųjų
p iebalsių s, z y c, dz peculia idades. Comple amen e es p e isible que polkų šnek ose, man end á
iesiogiai „iškilusiose“ lie u ių kalbos subs a o pag indu, ap iksime minkš uo-
sius , , , . O lenkų kalba, įsi i inusi bal a usių kalbos subs a o pag indu,
i in pala alizuo os s'', z'', с'', dz''. 3.5.2. O a a los ojos k en an es peculia idad de los šnek os
li uanos onema [x] ausencia. Bal a usių en lengua se han egis ado casos, cuandoe x ue
con undida con k, ej.: áčaa ( u ė ų se máčaxa) kalé a (xalé a) ‘chole a (liga); kba (xiba) ‘ u bū ,
negi; k ы (x ы) ‘gud us; kmá y (xmá y) ‘debesys; k én (x én) ‘k ienai; k a óba (x a óba) ‘liga;
k ója (x ója) ‘pušis; pakmú na (paxmú na) ‘apsiniaukę; pančóki (pančóxi) ‘kojinės; žak (žanx)
‘žen as. Es espe able que in ensi o x y k con undiojamien o polkų šnek oje uno de los li uanos
subs a o signos. ads a , isp. ads a o) ling . : 1. ex anje os o ecinosos lengua, in luyendo
ciabu ias lengua o sus la mes, ej., bal a usių lengua į aka Eas e n Li huanian šnek om, okiečių
7 Ads a as – (lo . ad – pas, p ie + s a um – pa iesalas; čia – pag indas, ok. Ads a , angl., p anc.
la ių kalbai; 2. la ga du ación de a ios idiomas usados en el mismo e i o io (d ikalbys ės
eiškinys).
NIJOLĖ TUOMIENĖ
74 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
4. IŠVADOS
1. Ti iamose Va anã o ajono e i o ijose Bal a usijoje dominuoja i a pusa-
yje ac i amen e concu enca dos sla as de lenguas a mainos bal a usių y polkų.
Pasi amen e u ilizadas in luencias de lenguas li uanas nocueldamen e
aconsejábase en la base de a iculación de es asdos lenguas sla as. P áci ius V.
Čekmono me odiką, e ela que apylinkėse uncionando lenguas a manos oné icos
enómenos supanašėjimo causas p incipalmen e son socioling is inas. 2.Los da os
oné icos mues an que la local polkų šnek a ne ienaly ė. No debido a su in e na
sa a ankiškos desa ollo, y debido a nuola as c ecien es li e a o ias (bend ines)
polkų lengua in luencia de los locales gen e lengua. Aki aizdžiai di e la lengua de los
ep esen an es de las gene aciones mayo es y mediu inas y jaunesnio as. Es os
úl imos según algunos más impo an es signos de p ia ina su polkų lengua al
li e ū inés. Reducían neki čiuo i oces, esan ys g e a ki čiuo ų, aunque polkų
habboje debido al cons an e ki cio g e a exis en es de las balsias no malmen e
cualidad no paquizada. 3. Bal a usių šnek os pop os u peculia idades no hay en
aquella o o a localidad nue aji susi o má onse one icos eiškinya. Según
ca ac e ingusías ca ac e ís icas de la oné ica Va anã o apylinquias bal a usių
šnek a šliejasi al g anío bal a usių dialec os masy o. Šnek a en esencia ien isa:
las mayo es, mediu inas y jaunesnias eces ep esen an es de lengua mu uamen e casi nadao no di ie en.
4. Bal a usių šnek os peculia idades oné icas, excep o pučiamojo ( ika i inio)
γ, a sup iešakėjimo eiškinius y u, u imos y en la local enkų šnek oje. Sin emba go
ni una isoglosé nejungia de es a polkų šnek os con algún aunque polkų dialek ų
masy u e i o io de Polonia. Binguia las ca ac e ís icas locales polkų šnek os
au ónankiamen e desa olla se no pudo, po que es o con adi ían las p incipales
endencias de desa ollo de muchos polkų šnek ų y conocidos ipología dėsnias. 5.
Bal a usių y polkų šnek ų p iebalsių sis emas en e sí di ie en sólo en capas
pe i é icas: polkų šnek oje con enidas onemas po causa de du eza de la
sua idad con aopos os k , g ; debido al aslumoska dumo k g, y bal a usių x γ.
Debido a la onemía p incipal y a las ca ac e ís icas de los sonidos one icas,
a liepian es as onemas, y, compa us polkų y bal a usių p iebalsių one ines
ypa ybes, galima eig i, kad jos y a olygios – lenkų i bal a usių šnek os u i iš
esencialmen e gene al oné ica.
6. El paso de una lengua a o a econs ucción mos é: luga en muchos casos
a) pe eidami nuo bal a usių šnek os p ie lenkų, in o man ai ne isuome
laikosi pas o aus ki čia imo aisyklės: jų ie inėje lenkų kalboje ki čio
pe manece nepas o i, bal a usiška. Es e hecho indica que p ecisamen e los
locales bal a usiakalbíos habi an es ans i ie on polkų lengua como xenimą,
negim ąją; b) habiendo polkiškai, debido a menkesnių polkų kalbos a ies
A ículos A icles 75 /
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
gebėjimų in o man a ehusako balsio a p iešakėjimo aisyklės: sonsai e y o sin
emba go nechi eglae aplicada como no ma, pasi iko hipe no malizmų; c)
ski iami, dažnai a iamas a pinis ǝ. Pe einan p ie bal a usių šnek os, ku
hablan es polkų šnek oje, se ojo iempo accionesmajodžių o mas,
consis en emen e keičia į l, a an es p iebalsius y al inal de la palab a į .
In o man om no causa di icul ades pasamien o al bal a usių idioma l se ojo
iempo accionesmajodžių o mas cambiado en , o an es p iebalsius y palab as į .
Pa a los ep esen an es de la Veje osía gene ación cambia en es complejo,
po lo que es o ocu e en dos e apas: φ . Es o ocu e debido a que los mayo es
in o man os gim ojoje šnek oje no había sonido ; d) polkų šnek os en algunas
palab as o cambia hacia i, a bal a usių en algunas palab as i en o. Es e cambio
ocu e nenuoseklamen e, especialmen e pasando desde bal a usių hacia polkų
kalbos. Algunas palab as exligan po p incipio de analogía. Gús u a ianza allí,
donde él es mo ológicamen e mo i uado. Y en es e caso se e el esul ado
a ia no habi ual pa a ep esen an es polkų šnek os; e) cambiando de
bal a usių a polkų lengua i se cambia en хы, y a bal a usių хы en i. S y a imų y
laidos y en es e caso obse ada pasando desde bal a usių a polkų lengua. Es o
indica que los mayo es se en en an con nue os y pa a ellos inespe ados de
sonos a im.
7. Los li uanos locales de Ti iamos apilinkies bien paga on pop os u y la local polkų
šnek ą. Jún o usó los sla os šnek os audimi los mismos i in minkš i , , , , , que
išsaugomi casi en odos los casos, i. i. cuando los mismos in o man a habla an o
lenkiškai, an o bal a usiškai, an o lie u iškai. 8. Būdingoji li uanos šnek os
peculia idad onema [x] ausencia. Bal a usių y lenkų šnek ose зафиксированы
случаи, когдаe x con unde se con k. Se espe a, que in ensi us x y k
con undejimien o lenkų šnek oje uno de los lie u ių subs a o признаки.
LITERATŪRA
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ika: ideologija, e-
o ija i me odika. Pag indinės są okos. – XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling is inis
i socioling is inis y imas, 29–41.
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geolek ų i egioninių dialek ų
o ma imosi ypa umai Lie u oje (XIV žemėlapis i komen a ai). – XXI a. p adžios lie-
u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas, 257–622.
Czekman Wale y 1973: Akanie. Is o a zjawiska i jego pochodzenie. – Sla ia O ien-
alis XXIV(3), 283–305.
NIJOLĖ TUOMIENĖ
76 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
Čekmonas Vale ijus 1981: Apie one inių paki imų dinaminių modelių s uk ū ą. –
Kalbo y a XXXII(2), 54–62 [пер. на лит. язык работы № 52].
Čekmonas Vale ijus [Чекмонас В.] 1988: Функционирование языков и
билингвизм (На материале ромашканских говоров). – Lie u ių kalbo y os klausimai
27, 37–54.
Čekmonas Vale ijus, G umadienė Laima 1993: Kalbų papli imas Ry ų Lie u-
oje. − Lie u os y ai. Vilnius: Vals ybinis leidybos cen as, 132–137.
Čekmonas Vale ijus, G umadienė Laima 1997: Lie u ių kalbos a mių i jų są-
eikos y imo p og ama: Socioling is ika. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Čekmonas Vale ijus, Gudai ė Jū a ė, Šmi ienė Gied ė 1998: Vilniaus k aš-
o dainos bal a usių i lenkų kalbomis. – Tau osakos da bai VIII (XV), 200–213.
Dejna Ka ol 1973: Dialek y polskie, ed. Anna Kosmulska. W acław: D uka nia
Naukowa.
Gaučas Pe as 2004: E noling is inė Ry ų Lie u os gy en ojų aida: XVII a. an oji pu-
sė – 1939 m. Vilnius: UAB „In o as as“.
G umadienė Laima 1996: Socioling is inis daba inės šnekamosios lie u ių kalbos
y imo aspek as. – Lie u ių kalbo y os klausimai 36, 190–197.
G umadienė Laima 2001: A kalbos likimą lemia kalbų są eika? – Pa ibio kalbų i
a mių p oblemos (a s. ed. J. Š amba y ė). Ta p au inės mokslinės kon e encijos, ski os
Eu opos kalbų me ams, p anešimai. Šiauliai, Šiaulių uni e si e as, Dialek ologijos cen-
as, 38–44.
G umadienė Laima, Tuomienė Nijolė 2004: Lie u iešu aloda kā eģionālā a-
loda Bal k ie ijā. – Language Policy and Sociolinguis ics. „Regional Languages in he New
Eu ope“, ed. T. Wiche kiewicz. P oceedings o he In e na ional Scien i ic Con e ence,
1. Rēzekne / La ia, 20–23 May 2004, . 1, 124–133.
G umadienė Laima 2005: Kodų kai a lie u ių a mėse. – Valoda-2006. Valoda
dażadu kul ū u kon eks ā. Zinā nisko aks u k ājums XVI. Dauga pils: Saule, 42–48.
LKA I – Lie u ių kalbos a lasas 1. Leksika, a s. ed. Kazys Mo kūnas. Vilnius: Moks-
las, 1977.
LKA II – Lie u ių kalbos a lasas 2. Fone ika, a s. ed. Kazys Mo kūnas. Vilnius: Moks-
las, 1982.
LKTCh – Bace ičiū ė Rima, I anauskienė Aud a, Leskauskai ė As a, T umpa Edmun-
das. Lie u ių kalbos a mių ch es oma ija, a s. ed. Laima G umadienė. Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u o leidykla, 2004.
S aipsniai / A icles 77
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
Ka aś Halina 2007: Sy uacja języka polskiego na Li we dziś. – Językpolski jako na zę-
dzie komunikacji we współszesnym świecie, ed. Jan Mazu , Małgo za a Rzeszu ko-Iwan.
Lublin: Wydawn. Uniwe sy e u Ma ii Cu ie-Skłodowskiej, 207–224.
Plyga ka Lilija 2014: Bal a usių kalbos dialek ai. – XXI a. p adžios lie u ių a mės:
geoling is inis i socioling is inis y imas, 228–237.
Ru ko ska K is ina 2014: Lenkų kalbos papli imas i a ojimo ypa umai. – XXI a.
p adžios lie u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas, 216–227.
Tuomienė Nijolė 2006: Ramaškoniškių šnekos kodų kai a. – Kalbos kul ū a 79,
161–172.
Tuomienė Nijolė 2008: Ramaškonių šnek os eks ai. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
Tuomienė Nijolė 2010: Ramaškonių šnek os daik a a dis: socioling is inis y imas.
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
U bana ičienė Joli a. 2011: Adu iškio – Kamojų a ealas – kalbinė apa ybė lie u-
ių i bal a usių pa ibyje. – Kalbo y a 63(3), 95–114.
U nėžiū ė Ri a 1998: Kodų kai a joniškiečių šnekamojoje kalboje. – Kalbo y a
47(1), 131–140.
www.dialek ologia.uw.edu.pl/ ( ed. Halina Ka aś)
Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u ių dialek ologija. Vilnius: Min is.
Грумадене Лайма 1990: Методические замечания об исследовании
балтo-славянского пограничья. – Беларуска-руска-польскае супастаўляльнае
мовазнаўства (ред. Л. М. Вардамацкий). Матэрыялы Першай усесаюзнай навуковай
канферэнцыi (17–19 лiпеня 1990 г.). Вiцебск, 126–130.
ЛГiГБГ – Лiнгвiстычная геаграфiя i групока беларускiх гаворак, ред. Р. Аванеса,
Ю. Мацкевiч. Мiнск: Навука и тэхнiка, 1969.
Коницкая Елена 1994: Некоторые особенности интерференции в условиях
белорусско–польского двуязычия: говор Мядининкской апилинкию. – Kalbo y a
44(2): Li uano–Sla ica. Язык и Культура. Контакты, 76–84.
Коницкая Елена 2018: От Медининкай до Вандзяголы: экспедиции в
польскоязычные ареалы Литвы в 1990-1997 гг. – Vale ijus Čekmonas: kalbų kon ak-
ai i socioling is ika, sud. Laima Kalėdienė.
Савич Микола 1990: О языковой ситуации в одном из ареалов юго-восточной
pa es Vilnius del dis i o. Kalbo y a 41(2), 4147.

NIJOLĖ TUOMIENĖ
78 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
Савiч Miкола 1992: Так мы жылi (Medininkų apylinkės bal a usių a mių eks-
es o). Kalbo y a 43(2), 4567.
Судник Тамара (ред.) 1980: Балто-славянские этноязыковые контакты.
Москва, 1980, 206–226.
Chekman Vale ie 1970: Gis o ia процipaставленияв pa цвёрдасцi-мяккасцi у
беларуcкай мове. Miнcк.
Чекман Валерий 1973: Фонетические особенности говоров села Колесники
Эйшишского района Литовской ССР. – Польские говоры в СССР, ч. I: Исследования
и материалы 1967–1969 гг. Минск, 29–43.
Чекман Валерий 1973: Деревня Озерки – язык и люди. К проблеме литовско-
беларуско-польской языковой интерференции. Polish gowoy USSR, ч. II:
Исследования и материалы 1969–1971 гг. Минск, 40–72.
Чекман Валерий 1980: К проблеме литовско-белорусской фонетической
интерференции в Пелясе. – Балто-славянские этноязыковые контакты, ред.
Т. М. Судник. Москва, 206–226.
Чекман Валерий 1982: Типологические основания реконструкции: Автореферат
диссертации доктора филологических наук. Москва.
Чекмoнac Валериюс 1989: Аканье (яканье) и редукция безударных гласных
неверхнего подъема. Kalbo y a 40(2), 8492.
Phone ic Le elling in he Con ex
o Code-swi ching
SUMARY
The a icle add esses he phone ic phenomena o he language a ie ies unc ioning in
bo de land a eas and hei in e ac ion. Two a ie ies o Sla ic languages Bela usian and
Polish domina e and ac i ely compe e be ween hemsel es in he a eas o he Vo ana a
dis ic in Bela us. The in luence o he passi ely used Li huanian language can be easily
ecognised in he a icula ion base o he wo Sla ic languages. El es udio in es iga he
si ua ions o na u al communica ion in he con ex o code-swi ching: when speake s a e
luen and speak se e al languages a he same ime and ac i ely swi ch be ween he lanis
guages in con e sa ions. By applying he me hodology p oposed by Vale ijus Čekmonas, i
e ealed ha he easons o con e gence o he phone ic phenomena o he language
a ie ies unc ioning in he a ea a e mainly sociolinguis ic.
A ículos A icles 79 /
Fone ikos išlyginimas yks an kodų kai ai
The peculia i ies o he local Bela usian dialec pop os u a e no he phone ic phenomena
newly o med in one o ano he loca ion. By he cha ac e is ic phone ic ea u es, he
Bela usian local dialec o he Vo ana a dis ic is close o he g ea majo i y o Bela usian
dialec s. This dialec is essen ially undi ided: he language o he olde , middle and younge
gene a ion is basically he same.
The phone ic ea u es o he local Bela usian dialec , wi h he excep ion o ica i e γ, a
on ing phenomena and u, also exis in he local Polish dialec . The consonan sys ems o
hese dialec s di e in pe iphe al laye s only: in he local Polish dialec , he phonemes
con as wi h k , g due o ha dness-so ness; due o he oiced- oiceless opposi ion, hey
con as wi h k g and x γ in he local Bela usian dialec . The p incipal composi ion o
phonemes and he phonemic cha ac e is ics o sounds co esponding o hese phonemes as
well as he compa ison o Polish and Bela usian phone ic peculia i ies lead o he conclusion
ha hey a e equi alen : he phone ics o local Polish and Bela usian dialec s is essen ially
he same.
The econs uc ion o he swi ching om one language o ano he mos ó que local
Bela usian-speaking esiden s picked up he Polish language as o eign a he han na i e. The
s udy e ealed ha he phone ics o he local Polish dialec a ies no due o i s in e nal
independen de elopmen bu due o he in luence o he Polish li e a y language. The
di e ence be ween he language o he olde , middle and younge gene a ion is e iden . By
se e al majo ea u es he la e ones b ing hei Polish language close o he li e a y
language. Uns essed owels which go nex o s essed ones a e educed, hough due o he
s able s ess in he Polish language, he quali y o adjacen owels usually does no change.
Howe e , no a single isogloss links his local Polish dialec wi h any ange o Polish dialec s on
he e i o y o Poland. Las ca ac e ís icas ca ac e ís icas de he local Polish dialec could
no de elop on hei own, po que ha would be con a y o he p incipal de elopmen
endencies o mos o he Polish dialec s and he known laws o ypology. The local Li huanians
om he a eas in ques ion we e luen in pop os u and he local Polish dialec . The same so ,
, , , which a e p ese ed in almos all cases, can be hea d in he local Sla ic dialec s used by
hem, i.e. when he same in o man s speak Polish, Bela usian and Li huanian. The
cha ac e is ic ea u e o he local Li huanian dialec is he absence o he phoneme [x]. The e
we e cases eco ded in local Bela usian and Polish dilocal Polish dialec is one o he ea u es
alec s when x is con used wi h k. I is likely ha he in ensi e con usion o x and k in he
o he Li huanian subs a um.
Į eik a 2019 m. eb e o 25 d.
NIJOLĖ TUOMIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
nijole. [email protected]