scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Angelė Kaulakienė. Lietuvių fizikos terminijos raida

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Angelė Kaulakienė. Lietuvių fizikos terminijos raida

Author: Albina Auksoriūtė
Year: 2009
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/561/650
ATBINA AXORIUTI
Li uui4
ins i u o
da língua
Angele Kaulakien e.
LIETUVIU FIZIKOS
MO
N O GRAFI
JA. Vilnius:
Techn
TERMINJOS RAIDA:
ika, 2009, 440 p.
2009 m. iispausdin a kalbininkds doc. d .
Angeles Kaulakienes monog a ia Lie iq
aida da e minologia da ísica. Sio.
n- onog a ia apa ecimen o iI iesq
impo an e lie u i l e minologi ai l ykis,
sua au o a
- expe imen usi e minologe li osie
iSsamiai nag ineja lie u iq e minijos de
-
isicos aid4 nuo pi mqjg
pop " lia inamqj l isikos s aipsni l.
i5spausdin q pi uosios em Li u iq
laik aiiiues (18.19-1880)
Kuyeleije e Aui oje (1883-1886), a é nauiausig
no minamqjq e minog a iniq isikos leidiniq.
Como aKoma
p a a meje,
nonog a ija
,,a si ado au o es mui os me q ukusiq y inq e
i5
nemaZo pluol o a igosniq. publicadab q I-ie uui7
linguo y os ques ões, Kalbos kul i a,
Li uanis ica, Te minolog ya e nou as
publicações de ciência'l Knyga suda y a i5 d iejq
daliq: i moie eo ineie Lie uui4 dalyie izileos
e minijos aida nag ineiami s izikos
e minijos aidos a psniai, e na segunda pa e
ap esen ado izikos e minq aidos
268 Albina A kso il c
I
Zodynas.
No p imei o cap iuie Pi masis aidc s isihos e minijos
populia inamq q a igosniq e Pe o VileiSio ankuedis
a psnis analisada laik aSdi l Keleiuis e Aui a isikos
1- 926) manualelio Populia iszkas
1'zikos (185
e minija (1899)
Te mina nag inejami
o igmes e da ybos
a Z ilgiais, discu ido
jq
a ian iikumas e
VileiSio e minq ca egó ico mul idia eikimiSkumas. Po
sinoni niiku nas, P. ado elio
de cada sky elio iSsamaus y i no pa c.ikiamas
glaus os apibend inamosios iS ados.
An 4ii aiclos in e psni au o es de
e minijos de ísica comeza nag ine i a
pa i man a5 inio Igno Kondiaus Fisikos
uadoudlio e minijos se io. Ig. Kondius
ado eli a56 gimnaziioms, a51,1i ji baige
1919 m. pab.. aiiau ele não oi
i5sp in din o.
|domu é que Ig. Kondius consul ou-se e
consi aiinejo
su
K. Buga,
sigos sihlymus
monog a ias K.
all o e o necem e aisinius.
An o seção posky ie Li uui4 os
o igens da e minog a ia ísica
analisados Ig. Kondiaus
compos o as Te minai e minq
sa a5as ísica eika-
cms, e conside ado que
ablonskio /
oi pe Ziu e as .
' e minologia da comissão
jun o de S Educação.
Como aXoma li oie,,,Tai
b ikalbis
(lie u i l i usq k.) e nin l Zodynas. con endo aiikinamojo Zodyno
elemen U. es o ça-se ap esen a quan o mais con empo âneas ísica e
discu idos Zodyne Te mininai ma é ias de ísica o necidos e mos e
écnicaos ame e ninines léxico"" Na Monog a ia iSsamiai são
e minine leksika, q aiSkinimai, o necidos sinónimos e a ian es,
(90).
mos adas aiSkiai Zodyne isomos e minq no minimo uZuomazgos,,,
douma iada, que iis Zodynas éS iq iziko e minog a ija p imoii pakopa,
iniciil4 ou os ísicos e min l
Zodynams'
(90).
Ou o monog a ijoie
discu ido no segundo
ísica e minio en egio
desen ol imen o da
Sal inis ( 1920)
- Kons an ino
Sakenio Fi:ikq gimnazi klajos siq
auki esnigjq
des inado aos alunos
naquela padiu época, como e au
manualele , que oi aSomas
mini as Ig. Kondiaus aclo elis,
en ão sepa ado n- onog a ia
posky is des inado Ig.
KoncYiaus e K. Sakenio physikos
ado eliq mechanikos
e minams nag ine i.
Au o e, discuusi e
compa ausi abiej l leidiniq
mechanikos e minus,
pab eZia, que,,i5 mine q
ado eli l mechanikos
s4 ok l pa adinimq
j ai a imo.
e minq sinonimijas. sis ema ização. [ iniq e gimininiq e minq da
ha monização pode aze i5 ad4, que naquele empo a e minija da
ísica e a ebeku iama e pasiZymeio po odos o c iamoio e minijos
in e psnio peculia emis" 1
(
10).
Tc n inologi 2009 | 16 269
Segundojo es udo
in e psnio
do desen ol imen o
e mina-se
da ísica
lie e n- inijos
aukS osios
pi nojo u iSko
mokyklos manualelio e minijos de ísica nag inejimu.
1923-1926 m. p o . V Cepinskis
pa a5e ado eli Fizikos que é
pla q expe imen ales isikos
igual e p imei a lie u iSka
klopedija. Como obse i au o ,
isikos encipaskai os,
sem dú ida,,,Físicos leilões,
u ejo nema-
Zos cons an emen e l akos
aidai, juoba que ao p o esso
e e konsul . o is adequamumo
s . )ablonskiu e p i' S ie i no
li eu ig e minijos de ísica
de l e n in 4 minis é ios
ac uusi; kon- isiia"
Te minologias
(111). Sisel e a o
p incipal di e o de
escola de ísica pelo
ensino, o di e o da
qual u iliza a l ai iq
specialybiq iisami; i
mine o di igelio
A.
s uden ai.
Kaulakiene
nag ineja
um ce o a
,,que já XX a. p imei os zikos b o nosis o ejusi. Po ou o lado, gausi
sinonimine e pa e e minijos a ian ine an o ien isiniq. an o s . de iniq
ii eigia, deiim mediais
e minus
e minq aiSka indica e ki 4 clal. k4: clalis s4 okq ainda ne u ejo e nin l.
e mini a nusis o ejusiq Tokiq sE ok 4 oi ebeku ian a" 1 35).
(
P is a ydama ediEji e minijos de ísica desen ol
in e psni li o au o ame no p imei o e segundan e
posky iuase anaiiz oja
Po ilo
B azdZiuno
Bend c sios
ísico uadouelio
(I-IV d.. 1960-T965) e ming da ybq.
kil g. sinoniming e h. Sakenio. V.
Cepinskio e ian ing ai kq e
P.
B azdZiuno lide €li 1 e elé
po nagne ismo
e minij4 a osenos
Zi iu.
Sia-e capí ulouje
galb l bu q bu g
ísico K. Ba i Zymaus
p a a l discu i o
Sausko
(M. K ikiiiuno, K. Rindze idiaus.
K. Ba iausko Fisika (1. 1940),
K. Ba 5ausko Fizihe Sie
(lll-IV. 1947)) di igeliq e minij4.
P imei o, guieliai não o am oca es i
ad jq e minine leksika edac o iq
mãos, i5liko a en iSka.
An a e us. K. Ba iausko e seu coleq usa e mos de ísica
b l suplemen g não só ecYi4ji monog a ijas sky iq. mas e
mesma Fisikos e n inq aidos lodynq. Galb l 5i - Zuomina se á
a . o ei pa eng i a skipaska a 4 e i5sam4 Fisikos e min y
aidos isikos iod nq, ab angen i da da giau
Sal ini l.
A. Kaulakiene discuia e desc eend ina
ijq ísica aidos a psniq e minq aiSk4,
sinoniming e a ian ing isq sepa adamen e
pa odo, sinonimq quais g upos usados um ou
ou o a psniu, indodo budus, lie ujq
e ming elação!
pa e'ikimo i e ina iikq e skolin q ísica
i ai iais de desen ol s
in e psniais, apZ elgia eiksnius,
lemiandius isicos sinonin ij4
e minijos e a ian iikum4.
analuoia lie u iSk l e skoiin q
sukelia lus ne)pageidau inus
e minq sinonin ijos e minijai
eiSkinius. au o e' no inal
Posky io az
duas impo an es ii adas:
270 Albina Aukso iu 6 ]
,,Pi ma, e mo una eikimiSkumo exigência
Sios e miniação p a ica não alcançado Tad mine as assun o.
equisi o e mo gale l b i conside ado acul a i iu, mas não
pag is Eja e minq sinonimija (kai s4 oka denominada lie u iSku e
bu inu. Segundo, acul a i idade da exigência u i q em is só
emp in u e mo), sude iniq bei elip iniq e ming a ian iSkumu'
(182).
Lie u iq e minologijoje sinoniminiq e a ian ini .l e minq iba a é Siol
ne a g ieZ ai e ai5kiai apib eZ a. Isso é comen ado e monog a ias 6
iSna5oje. is o que au o es a ian o noção é quan o
Tadiau i5 monog a ias
mais amplas.
Toki mais amplinan o pe cepim4, ma y , eike q conside a
au o es p e oga i i a, del cuja possí el bu q e padiscu ua .
No úl imo edio nag inejamo seção posky ie no minamasis lie u i5kq
e minq Zodynai: Te minai isikos eikalams
isikos e minq Zodynq aspec o, compa am-se e discu em qua o isikos
(1923), Fizihos e min4 lodynas
(1958), Fisikos e min4 lodynas
(1979) e Fisikos e minq iodynas
(2007).
A p imei a pa e eó ica do li o é ap esen ada bas an e
kad..daba ine baigia eigini , , e minija da ísica é bas an e
sucin os, adiau i3samios i5 adas, que do li o au o
bem suno min a, co esponde a possí eis idealias nominação
casos, nomeia só ien4 sE ok4, e s4 oka co esponde só ienq kai
e m4
(198).
Em segundo li o A. Kaulakiend daiyie o nece
dados abeceliniu lizdiniu b du, ch onologine
ísica e minq aidos Zody A, no qual e mos
e ming a osenos a ka; sem isso. cada
e mo, seu sinônimo ou a ian e, que du an e a
aida i ai a o, ilus uojamo-se Sal inio sakiniu
ou agmen u. Iyn4 i a - k a maio ia
p incipaisiniq kininini ,i e uliniq isikos e minq,
ap esen ados não só p incipais pi noie pa e
monog a ia ap a q
Sal iniq e mos, mas e
odos jq sinónimos e
a ian es, dando
au en iSkos s4 ok4
paaiSkinandios
Ial iniq ilius ações.
Zodyno a dynas compilado baseado 7979 e 2007 anos
iSleis ais Fisikos e min4 adia i au o e seu compilado
Zodyne y'odynais, o nece e ke1e 4 mine uese Zodynuose
abe am nos physikos publicações.
nei auk q quais usados e minq, pi mo e pa e do li o
Au o es k uopidamen e compiladoame
Zodyne aiSkiai is o de cada dado
giminino e olino e mo a osenos
p adZia, s4 ocos aida.
l a dijamen o no e mo a ual, ad Zodyne a osene
igalejgs oi ap esen ada in ini amen e aliosa
ealiza ainda não unim4 in es igações cien í ic4
medZiaga de e minologia ísica, com base na qual pode
Te n inologi, 2009
l6 271 |
Reqike obse e i que monog a ijq, nas quais
bu q kalbininko eminologo iisa liai execu ado
qualque ciência i5samus 160 ei as quase
me q e mininiios ainda impo an e não só
e mino aidos es udo, ne u ijome, ad 3is
abalho logams, ei as mas e analisuoiamas
especialis as
- ísicos.
Recebida 2009-12-23
Albina Aukso iu e
Lie u iq ins i u o da língua
P.
Vileio g. 5,
LT-10308 Vilnius
E. pai as:
[email p o ec ed]
:7 2 Albi ,
Aukso iu e
J