scieee Open visual document viewer

Angelė Kaulakienė. Lietuvių fizikos terminijos raida

Albina Auksoriūtė

Full text

ATBINA AXORIUTI Li uui4 ins i u o da língua Angele Kaulakien e. LIETUVIU FIZIKOS MO N O GRAFI JA. Vilnius: Techn TERMINJOS RAIDA: ika, 2009, 440 p. 2009 m. iispausdin a kalbininkds doc. d . Angeles Kaulakienes monog a ia Lie iq aida da e minologia da ísica. Sio. n- onog a ia apa ecimen o iI iesq impo an e lie u i l e minologi ai l ykis, sua au o a - expe imen usi e minologe li osie iSsamiai nag ineja lie u iq e minijos de - isicos aid4 nuo pi mqjg pop " lia inamqj l isikos s aipsni l. i5spausdin q pi uosios em Li u iq laik aiiiues (18.19-1880) Kuyeleije e Aui oje (1883-1886), a é nauiausig no minamqjq e minog a iniq isikos leidiniq. Como aKoma p a a meje, nonog a ija ,,a si ado au o es mui os me q ukusiq y inq e i5 nemaZo pluol o a igosniq. publicadab q I-ie uui7 linguo y os ques ões, Kalbos kul i a, Li uanis ica, Te minolog ya e nou as publicações de ciência'l Knyga suda y a i5 d iejq daliq: i moie eo ineie Lie uui4 dalyie izileos e minijos aida nag ineiami s izikos e minijos aidos a psniai, e na segunda pa e ap esen ado izikos e minq aidos 268 Albina A kso il c I Zodynas. No p imei o cap iuie Pi masis aidc s isihos e minijos populia inamq q a igosniq e Pe o VileiSio ankuedis a psnis analisada laik aSdi l Keleiuis e Aui a isikos 1- 926) manualelio Populia iszkas 1'zikos (185 e minija (1899) Te mina nag inejami o igmes e da ybos a Z ilgiais, discu ido jq a ian iikumas e VileiSio e minq ca egó ico mul idia eikimiSkumas. Po sinoni niiku nas, P. ado elio de cada sky elio iSsamaus y i no pa c.ikiamas glaus os apibend inamosios iS ados. An 4ii aiclos in e psni au o es de e minijos de ísica comeza nag ine i a pa i man a5 inio Igno Kondiaus Fisikos uadoudlio e minijos se io. Ig. Kondius ado eli a56 gimnaziioms, a51,1i ji baige 1919 m. pab.. aiiau ele não oi i5sp in din o. |domu é que Ig. Kondius consul ou-se e consi aiinejo su K. Buga, sigos sihlymus monog a ias K. all o e o necem e aisinius. An o seção posky ie Li uui4 os o igens da e minog a ia ísica analisados Ig. Kondiaus compos o as Te minai e minq sa a5as ísica eika- cms, e conside ado que ablonskio / oi pe Ziu e as . ' e minologia da comissão jun o de S Educação. Como aXoma li oie,,,Tai b ikalbis (lie u i l i usq k.) e nin l Zodynas. con endo aiikinamojo Zodyno elemen U. es o ça-se ap esen a quan o mais con empo âneas ísica e discu idos Zodyne Te mininai ma é ias de ísica o necidos e mos e écnicaos ame e ninines léxico"" Na Monog a ia iSsamiai são e minine leksika, q aiSkinimai, o necidos sinónimos e a ian es, (90). mos adas aiSkiai Zodyne isomos e minq no minimo uZuomazgos,,, douma iada, que iis Zodynas éS iq iziko e minog a ija p imoii pakopa, iniciil4 ou os ísicos e min l Zodynams' (90). Ou o monog a ijoie discu ido no segundo ísica e minio en egio desen ol imen o da Sal inis ( 1920) - Kons an ino Sakenio Fi:ikq gimnazi klajos siq auki esnigjq des inado aos alunos naquela padiu época, como e au manualele , que oi aSomas mini as Ig. Kondiaus aclo elis, en ão sepa ado n- onog a ia posky is des inado Ig. KoncYiaus e K. Sakenio physikos ado eliq mechanikos e minams nag ine i. Au o e, discuusi e compa ausi abiej l leidiniq mechanikos e minus, pab eZia, que,,i5 mine q ado eli l mechanikos s4 ok l pa adinimq j ai a imo. e minq sinonimijas. sis ema ização. [ iniq e gimininiq e minq da ha monização pode aze i5 ad4, que naquele empo a e minija da ísica e a ebeku iama e pasiZymeio po odos o c iamoio e minijos in e psnio peculia emis" 1 ( 10). Tc n inologi 2009 | 16 269 Segundojo es udo in e psnio do desen ol imen o e mina-se da ísica lie e n- inijos aukS osios pi nojo u iSko mokyklos manualelio e minijos de ísica nag inejimu. 1923-1926 m. p o . V Cepinskis pa a5e ado eli Fizikos que é pla q expe imen ales isikos igual e p imei a lie u iSka klopedija. Como obse i au o , isikos encipaskai os, sem dú ida,,,Físicos leilões, u ejo nema- Zos cons an emen e l akos aidai, juoba que ao p o esso e e konsul . o is adequamumo s . )ablonskiu e p i' S ie i no li eu ig e minijos de ísica de l e n in 4 minis é ios ac uusi; kon- isiia" Te minologias (111). Sisel e a o p incipal di e o de escola de ísica pelo ensino, o di e o da qual u iliza a l ai iq specialybiq iisami; i mine o di igelio A. s uden ai. Kaulakiene nag ineja um ce o a ,,que já XX a. p imei os zikos b o nosis o ejusi. Po ou o lado, gausi sinonimine e pa e e minijos a ian ine an o ien isiniq. an o s . de iniq ii eigia, deiim mediais e minus e minq aiSka indica e ki 4 clal. k4: clalis s4 okq ainda ne u ejo e nin l. e mini a nusis o ejusiq Tokiq sE ok 4 oi ebeku ian a" 1 35). ( P is a ydama ediEji e minijos de ísica desen ol in e psni li o au o ame no p imei o e segundan e posky iuase anaiiz oja Po ilo B azdZiuno Bend c sios ísico uadouelio (I-IV d.. 1960-T965) e ming da ybq. kil g. sinoniming e h. Sakenio. V. Cepinskio e ian ing ai kq e P. B azdZiuno lide €li 1 e elé po nagne ismo e minij4 a osenos Zi iu. Sia-e capí ulouje galb l bu q bu g ísico K. Ba i Zymaus p a a l discu i o Sausko (M. K ikiiiuno, K. Rindze idiaus. K. Ba iausko Fisika (1. 1940), K. Ba 5ausko Fizihe Sie (lll-IV. 1947)) di igeliq e minij4. P imei o, guieliai não o am oca es i ad jq e minine leksika edac o iq mãos, i5liko a en iSka. An a e us. K. Ba iausko e seu coleq usa e mos de ísica b l suplemen g não só ecYi4ji monog a ijas sky iq. mas e mesma Fisikos e n inq aidos lodynq. Galb l 5i - Zuomina se á a . o ei pa eng i a skipaska a 4 e i5sam4 Fisikos e min y aidos isikos iod nq, ab angen i da da giau Sal ini l. A. Kaulakiene discuia e desc eend ina ijq ísica aidos a psniq e minq aiSk4, sinoniming e a ian ing isq sepa adamen e pa odo, sinonimq quais g upos usados um ou ou o a psniu, indodo budus, lie ujq e ming elação! pa e'ikimo i e ina iikq e skolin q ísica i ai iais de desen ol s in e psniais, apZ elgia eiksnius, lemiandius isicos sinonin ij4 e minijos e a ian iikum4. analuoia lie u iSk l e skoiin q sukelia lus ne)pageidau inus e minq sinonin ijos e minijai eiSkinius. au o e' no inal Posky io az duas impo an es ii adas: 270 Albina Aukso iu 6 ] ,,Pi ma, e mo una eikimiSkumo exigência Sios e miniação p a ica não alcançado Tad mine as assun o. equisi o e mo gale l b i conside ado acul a i iu, mas não pag is Eja e minq sinonimija (kai s4 oka denominada lie u iSku e bu inu. Segundo, acul a i idade da exigência u i q em is só emp in u e mo), sude iniq bei elip iniq e ming a ian iSkumu' (182). Lie u iq e minologijoje sinoniminiq e a ian ini .l e minq iba a é Siol ne a g ieZ ai e ai5kiai apib eZ a. Isso é comen ado e monog a ias 6 iSna5oje. is o que au o es a ian o noção é quan o Tadiau i5 monog a ias mais amplas. Toki mais amplinan o pe cepim4, ma y , eike q conside a au o es p e oga i i a, del cuja possí el bu q e padiscu ua . No úl imo edio nag inejamo seção posky ie no minamasis lie u i5kq e minq Zodynai: Te minai isikos eikalams isikos e minq Zodynq aspec o, compa am-se e discu em qua o isikos (1923), Fizihos e min4 lodynas (1958), Fisikos e min4 lodynas (1979) e Fisikos e minq iodynas (2007). A p imei a pa e eó ica do li o é ap esen ada bas an e kad..daba ine baigia eigini , , e minija da ísica é bas an e sucin os, adiau i3samios i5 adas, que do li o au o bem suno min a, co esponde a possí eis idealias nominação casos, nomeia só ien4 sE ok4, e s4 oka co esponde só ienq kai e m4 (198). Em segundo li o A. Kaulakiend daiyie o nece dados abeceliniu lizdiniu b du, ch onologine ísica e minq aidos Zody A, no qual e mos e ming a osenos a ka; sem isso. cada e mo, seu sinônimo ou a ian e, que du an e a aida i ai a o, ilus uojamo-se Sal inio sakiniu ou agmen u. Iyn4 i a - k a maio ia p incipaisiniq kininini ,i e uliniq isikos e minq, ap esen ados não só p incipais pi noie pa e monog a ia ap a q Sal iniq e mos, mas e odos jq sinónimos e a ian es, dando au en iSkos s4 ok4 paaiSkinandios Ial iniq ilius ações. Zodyno a dynas compilado baseado 7979 e 2007 anos iSleis ais Fisikos e min4 adia i au o e seu compilado Zodyne y'odynais, o nece e ke1e 4 mine uese Zodynuose abe am nos physikos publicações. nei auk q quais usados e minq, pi mo e pa e do li o Au o es k uopidamen e compiladoame Zodyne aiSkiai is o de cada dado giminino e olino e mo a osenos p adZia, s4 ocos aida. l a dijamen o no e mo a ual, ad Zodyne a osene igalejgs oi ap esen ada in ini amen e aliosa ealiza ainda não unim4 in es igações cien í ic4 medZiaga de e minologia ísica, com base na qual pode Te n inologi, 2009 l6 271 | Reqike obse e i que monog a ijq, nas quais bu q kalbininko eminologo iisa liai execu ado qualque ciência i5samus 160 ei as quase me q e mininiios ainda impo an e não só e mino aidos es udo, ne u ijome, ad 3is abalho logams, ei as mas e analisuoiamas especialis as - ísicos. Recebida 2009-12-23 Albina Aukso iu e Lie u iq ins i u o da língua P. Vileio g. 5, LT-10308 Vilnius E. pai as: [email p o ec ed] :7 2 Albi , Aukso iu e J