Angelė Kaulakienė. Lietuvių fizikos terminijos raida
Full text
ATBINA AXORIUTI
Li uui4
ins i u o
da língua
Angele Kaulakien e.
LIETUVIU FIZIKOS
MO
N O GRAFI
JA. Vilnius:
Techn
TERMINJOS RAIDA:
ika, 2009, 440 p.
2009 m. iispausdin a kalbininkds doc. d .
Angeles Kaulakienes monog a ia Lie iq
aida da e minologia da ísica. Sio.
n- onog a ia apa ecimen o iI iesq
impo an e lie u i l e minologi ai l ykis,
sua au o a
- expe imen usi e minologe li osie
iSsamiai nag ineja lie u iq e minijos de
-
isicos aid4 nuo pi mqjg
pop " lia inamqj l isikos s aipsni l.
i5spausdin q pi uosios em Li u iq
laik aiiiues (18.19-1880)
Kuyeleije e Aui oje (1883-1886), a é nauiausig
no minamqjq e minog a iniq isikos leidiniq.
Como aKoma
p a a meje,
nonog a ija
,,a si ado au o es mui os me q ukusiq y inq e
i5
nemaZo pluol o a igosniq. publicadab q I-ie uui7
linguo y os ques ões, Kalbos kul i a,
Li uanis ica, Te minolog ya e nou as
publicações de ciência'l Knyga suda y a i5 d iejq
daliq: i moie eo ineie Lie uui4 dalyie izileos
e minijos aida nag ineiami s izikos
e minijos aidos a psniai, e na segunda pa e
ap esen ado izikos e minq aidos
268 Albina A kso il c
I
Zodynas.
No p imei o cap iuie Pi masis aidc s isihos e minijos
populia inamq q a igosniq e Pe o VileiSio ankuedis
a psnis analisada laik aSdi l Keleiuis e Aui a isikos
1- 926) manualelio Populia iszkas
1'zikos (185
e minija (1899)
Te mina nag inejami
o igmes e da ybos
a Z ilgiais, discu ido
jq
a ian iikumas e
VileiSio e minq ca egó ico mul idia eikimiSkumas. Po
sinoni niiku nas, P. ado elio
de cada sky elio iSsamaus y i no pa c.ikiamas
glaus os apibend inamosios iS ados.
An 4ii aiclos in e psni au o es de
e minijos de ísica comeza nag ine i a
pa i man a5 inio Igno Kondiaus Fisikos
uadoudlio e minijos se io. Ig. Kondius
ado eli a56 gimnaziioms, a51,1i ji baige
1919 m. pab.. aiiau ele não oi
i5sp in din o.
|domu é que Ig. Kondius consul ou-se e
consi aiinejo
su
K. Buga,
sigos sihlymus
monog a ias K.
all o e o necem e aisinius.
An o seção posky ie Li uui4 os
o igens da e minog a ia ísica
analisados Ig. Kondiaus
compos o as Te minai e minq
sa a5as ísica eika-
cms, e conside ado que
ablonskio /
oi pe Ziu e as .
' e minologia da comissão
jun o de S Educação.
Como aXoma li oie,,,Tai
b ikalbis
(lie u i l i usq k.) e nin l Zodynas. con endo aiikinamojo Zodyno
elemen U. es o ça-se ap esen a quan o mais con empo âneas ísica e
discu idos Zodyne Te mininai ma é ias de ísica o necidos e mos e
écnicaos ame e ninines léxico"" Na Monog a ia iSsamiai são
e minine leksika, q aiSkinimai, o necidos sinónimos e a ian es,
(90).
mos adas aiSkiai Zodyne isomos e minq no minimo uZuomazgos,,,
douma iada, que iis Zodynas éS iq iziko e minog a ija p imoii pakopa,
iniciil4 ou os ísicos e min l
Zodynams'
(90).
Ou o monog a ijoie
discu ido no segundo
ísica e minio en egio
desen ol imen o da
Sal inis ( 1920)
- Kons an ino
Sakenio Fi:ikq gimnazi klajos siq
auki esnigjq
des inado aos alunos
naquela padiu época, como e au
manualele , que oi aSomas
mini as Ig. Kondiaus aclo elis,
en ão sepa ado n- onog a ia
posky is des inado Ig.
KoncYiaus e K. Sakenio physikos
ado eliq mechanikos
e minams nag ine i.
Au o e, discuusi e
compa ausi abiej l leidiniq
mechanikos e minus,
pab eZia, que,,i5 mine q
ado eli l mechanikos
s4 ok l pa adinimq
j ai a imo.
e minq sinonimijas. sis ema ização. [ iniq e gimininiq e minq da
ha monização pode aze i5 ad4, que naquele empo a e minija da
ísica e a ebeku iama e pasiZymeio po odos o c iamoio e minijos
in e psnio peculia emis" 1
(
10).
Tc n inologi 2009 | 16 269
Segundojo es udo
in e psnio
do desen ol imen o
e mina-se
da ísica
lie e n- inijos
aukS osios
pi nojo u iSko
mokyklos manualelio e minijos de ísica nag inejimu.
1923-1926 m. p o . V Cepinskis
pa a5e ado eli Fizikos que é
pla q expe imen ales isikos
igual e p imei a lie u iSka
klopedija. Como obse i au o ,
isikos encipaskai os,
sem dú ida,,,Físicos leilões,
u ejo nema-
Zos cons an emen e l akos
aidai, juoba que ao p o esso
e e konsul . o is adequamumo
s . )ablonskiu e p i' S ie i no
li eu ig e minijos de ísica
de l e n in 4 minis é ios
ac uusi; kon- isiia"
Te minologias
(111). Sisel e a o
p incipal di e o de
escola de ísica pelo
ensino, o di e o da
qual u iliza a l ai iq
specialybiq iisami; i
mine o di igelio
A.
s uden ai.
Kaulakiene
nag ineja
um ce o a
,,que já XX a. p imei os zikos b o nosis o ejusi. Po ou o lado, gausi
sinonimine e pa e e minijos a ian ine an o ien isiniq. an o s . de iniq
ii eigia, deiim mediais
e minus
e minq aiSka indica e ki 4 clal. k4: clalis s4 okq ainda ne u ejo e nin l.
e mini a nusis o ejusiq Tokiq sE ok 4 oi ebeku ian a" 1 35).
(
P is a ydama ediEji e minijos de ísica desen ol
in e psni li o au o ame no p imei o e segundan e
posky iuase anaiiz oja
Po ilo
B azdZiuno
Bend c sios
ísico uadouelio
(I-IV d.. 1960-T965) e ming da ybq.
kil g. sinoniming e h. Sakenio. V.
Cepinskio e ian ing ai kq e
P.
B azdZiuno lide €li 1 e elé
po nagne ismo
e minij4 a osenos
Zi iu.
Sia-e capí ulouje
galb l bu q bu g
ísico K. Ba i Zymaus
p a a l discu i o
Sausko
(M. K ikiiiuno, K. Rindze idiaus.
K. Ba iausko Fisika (1. 1940),
K. Ba 5ausko Fizihe Sie
(lll-IV. 1947)) di igeliq e minij4.
P imei o, guieliai não o am oca es i
ad jq e minine leksika edac o iq
mãos, i5liko a en iSka.
An a e us. K. Ba iausko e seu coleq usa e mos de ísica
b l suplemen g não só ecYi4ji monog a ijas sky iq. mas e
mesma Fisikos e n inq aidos lodynq. Galb l 5i - Zuomina se á
a . o ei pa eng i a skipaska a 4 e i5sam4 Fisikos e min y
aidos isikos iod nq, ab angen i da da giau
Sal ini l.
A. Kaulakiene discuia e desc eend ina
ijq ísica aidos a psniq e minq aiSk4,
sinoniming e a ian ing isq sepa adamen e
pa odo, sinonimq quais g upos usados um ou
ou o a psniu, indodo budus, lie ujq
e ming elação!
pa e'ikimo i e ina iikq e skolin q ísica
i ai iais de desen ol s
in e psniais, apZ elgia eiksnius,
lemiandius isicos sinonin ij4
e minijos e a ian iikum4.
analuoia lie u iSk l e skoiin q
sukelia lus ne)pageidau inus
e minq sinonin ijos e minijai
eiSkinius. au o e' no inal
Posky io az
duas impo an es ii adas:
270 Albina Aukso iu 6 ]
,,Pi ma, e mo una eikimiSkumo exigência
Sios e miniação p a ica não alcançado Tad mine as assun o.
equisi o e mo gale l b i conside ado acul a i iu, mas não
pag is Eja e minq sinonimija (kai s4 oka denominada lie u iSku e
bu inu. Segundo, acul a i idade da exigência u i q em is só
emp in u e mo), sude iniq bei elip iniq e ming a ian iSkumu'
(182).
Lie u iq e minologijoje sinoniminiq e a ian ini .l e minq iba a é Siol
ne a g ieZ ai e ai5kiai apib eZ a. Isso é comen ado e monog a ias 6
iSna5oje. is o que au o es a ian o noção é quan o
Tadiau i5 monog a ias
mais amplas.
Toki mais amplinan o pe cepim4, ma y , eike q conside a
au o es p e oga i i a, del cuja possí el bu q e padiscu ua .
No úl imo edio nag inejamo seção posky ie no minamasis lie u i5kq
e minq Zodynai: Te minai isikos eikalams
isikos e minq Zodynq aspec o, compa am-se e discu em qua o isikos
(1923), Fizihos e min4 lodynas
(1958), Fisikos e min4 lodynas
(1979) e Fisikos e minq iodynas
(2007).
A p imei a pa e eó ica do li o é ap esen ada bas an e
kad..daba ine baigia eigini , , e minija da ísica é bas an e
sucin os, adiau i3samios i5 adas, que do li o au o
bem suno min a, co esponde a possí eis idealias nominação
casos, nomeia só ien4 sE ok4, e s4 oka co esponde só ienq kai
e m4
(198).
Em segundo li o A. Kaulakiend daiyie o nece
dados abeceliniu lizdiniu b du, ch onologine
ísica e minq aidos Zody A, no qual e mos
e ming a osenos a ka; sem isso. cada
e mo, seu sinônimo ou a ian e, que du an e a
aida i ai a o, ilus uojamo-se Sal inio sakiniu
ou agmen u. Iyn4 i a - k a maio ia
p incipaisiniq kininini ,i e uliniq isikos e minq,
ap esen ados não só p incipais pi noie pa e
monog a ia ap a q
Sal iniq e mos, mas e
odos jq sinónimos e
a ian es, dando
au en iSkos s4 ok4
paaiSkinandios
Ial iniq ilius ações.
Zodyno a dynas compilado baseado 7979 e 2007 anos
iSleis ais Fisikos e min4 adia i au o e seu compilado
Zodyne y'odynais, o nece e ke1e 4 mine uese Zodynuose
abe am nos physikos publicações.
nei auk q quais usados e minq, pi mo e pa e do li o
Au o es k uopidamen e compiladoame
Zodyne aiSkiai is o de cada dado
giminino e olino e mo a osenos
p adZia, s4 ocos aida.
l a dijamen o no e mo a ual, ad Zodyne a osene
igalejgs oi ap esen ada in ini amen e aliosa
ealiza ainda não unim4 in es igações cien í ic4
medZiaga de e minologia ísica, com base na qual pode
Te n inologi, 2009
l6 271 |
Reqike obse e i que monog a ijq, nas quais
bu q kalbininko eminologo iisa liai execu ado
qualque ciência i5samus 160 ei as quase
me q e mininiios ainda impo an e não só
e mino aidos es udo, ne u ijome, ad 3is
abalho logams, ei as mas e analisuoiamas
especialis as
- ísicos.
Recebida 2009-12-23
Albina Aukso iu e
Lie u iq ins i u o da língua
P.
Vileio g. 5,
LT-10308 Vilnius
E. pai as:
[email p o ec ed]
:7 2 Albi ,
Aukso iu e
J