8 0 A. Aukso iū ė | Re ue des ac i i és de la Commission de Te minologie (19211926)
Commissions de Te minologie
(19211926) e ue des ac i i és
ALBINA AUCSORIŪT
Ins i u du Li uanien langue esMInIAI mo sžIAI: Te minologijos komisija, e minas,
e minija, P o ocoles de Te minologijos komisijos
la commission de e minologie à 90 ans de onda ion S aipsnyje
e ien su les ac i i és de la commission de e minologie (19211926),
en discu e des ci cons ances de sa onda ion, sanda a e composée,
ise à explique les causes du changemen de la Commission e é alue
l'impo ance de son ac i i é au dé eloppemen de la e minologie en Li uanie.
1918 m. eckū us indépendan e Li uanie, p éoccupée science e dé eloppemen de
l'éduca ion, im i laisse écoles de guidélie, commencée c ée nécessai es
domaines lie u iška e minija, p ê e les p emie s e mins inkinėliai. m.
so issai M. Šikšnio A i me ikos e algeb os e minų žodynėlis (47 p.) e
Ka iškas lie u iškai usiškas i usiškailie u iškas žodynėlis (106 p.), 1920 m. Z.
Žemaičio Geome ijos i igonome ijos e minų inkinėlis (99 p.), J. Elisono
Zoologijos sis ema ikos e minų žodynėlis (144 p.) e A. Maciejausko Technikos
žodynėlis (141 p.). C éa ion e ges ion des e mes a é é e ec ués seulemen
sépa és pa les kalbininkų e di e s domaines spécialis es ini ia i e. Didėjan au
besoin Li u iškos e minijos, es de enu nécessai e ku i lie u iškus e minus
e e minologijos da bą di b i o ganizuo ai.
Le kalbinis e Jonas Jablonskis en éc i ai déjà en 1920: Rachés science
manuels pou école, éc i en e jus e des le es aux gens; il y a pa le de
nou eaux science e casuellemen suje s de science aux gens e aux
di e ses b anches de a ail du É a . En pa lan ou éc i an su ces
suje s ne u ilisons pas ous uni o mémen le même pou la même a ai e
des e mes. La nou elle ie pagindé elle mul i ude de a ai es, qu
main enan à di e s gens e à di e ses ins i u ions di icile de s'ou i à
celui peu de peu de e mes, auxquels con en kinda omes aupa a an . Tų e mes domaine, de ou e açon comme ça, se o me main enan un mélange; del o
8 1Te minologija | 2011 | 18 mixinio sou čia école, sou čia e lui cul u e
a ail... (JR II 210211). J. Jablonskis le onien exempleu a p oposé au
Minis è e de l'Éduca ion c ée e mines commission, qui p end ai soin
des a ai es de e minologie. Sa s uc u e il en isageai ainsi: L'appa eil
de l'É a de ai se compose de plusieu s ou plusieu s douzaines de
commissions e mines de di e s a aux spécialis es; pou ai o me
des commissions di e ses sciences na u elles, adminis a ion, suje s
économiques, nou eaux comme ce e indus ie, ka iuomenès suje s e .
. Chaque plus g and É a a ail sphe e, qui a a ai e a ec di e s
e mes, de ai elle même o me son a ai e à commission, qui pou a
son e mes suje la planingai a aille , en se consul an a ec Sh ie .
Min-jos p incipale e minų komisija (JR II 211).
La Commission de Te minologie a é é ins i uée aup ès du Minis è e de
l'Éduca ion 1921 m. le 14 ma s. jou . La p emiè eis séance de la Commission
a i a 1921 m. le 21 a il. jou . Le minis è e de l'Éduca ion dans la séance é ai
in i ée dix memb es de la commission, la p emiè e séance en pa icipai sep :
Kazimie as Būga, Aleksand as Damb auskas-Adomas Jakš as, P anas
Do ydai is, Jonas Jablonskis, P anas Mašio as, An anas Sme ona e An anas
Vi eliūnas. Dans la séance ne in pas Vladas Požela, Juozas Tumas-Vaižgan as
e Adomas Va nas. À la séance a p ésidé A. Sme ona, e sec é ai eé A.
Vi eliūnas. Comme l'éc i le p ocès- e bal de la séance, bu oi soule é le
p emie pa mi les asques de la Commission é an su ienodi i o icielle langue
des ins i u ions de l'É a . Aussi aussi assemblues ceux se disen é equisan
e oi e pu ge e šiaip se di é en s shakų e mininai (TKP 1921: 1)1. Ce e
séance a aussi discu é des modali és de a ail de la Commission. Il a é é
décidé que les pe sonnes esponsables des minis è es in é essés lui
ou nissen o iciellemen pa éc i considé e des p oje s de e mes: il es
nécessai e ou ni dix exemplai es de p oje s, qui son en oyés aux
memb es de la Commission pou amilia ise . La Commission in o me pa éc i
de la du ée, où le p oje se a examiné, au minis è e qui l'a no i ié. Le p oje
considé e son in i és e les ep ésen an s du minis è e in é essé, en plus
de cela, il a décidé accep e considé e e des pe sonnes indi iduelles pa
éc i dans les p oje s de e mes. Au p o ocole ma qué, que à chaque e me
p oje doi ê e insé ée des sen ences expliquables a ec ce e me. Les pa icipan s du poseu n u è en dans les jou naux annonce , que Te minologijas komisija seusikū ė e commença a aille .
1 Les p o ocoles de la Commission de Te minologie No. 180 (19211923) son conse és Ins i u du
Li uanien langue Te minologijos cen e, e No. 81180 (19241926) Li uanie cen ale de l'É a a chi e ( . 631,
ap. 12, b. 94). Po d i aškio indiqué le numé o du p o ocole.
8 2 A. Aukso iū ė | Commission de Te minologie (19211926) ape çu des
ac i i és igu es 1 e 2. P o ocole de la Commission de Te minologie no 1.
83Te minologie | 2011 | 18
8 A. Aukso iū ė | Re ue des ac i i és de la Commission de Te minologie (19211926)
An asis La Commission de Te minologie sesédi lieu a il 24 d., elle y a pa icipé
neu ses memb es: K. Būga, A. Damb auskas, P . Do ydai is, J. Ja blonskis, P .
Mašio as, A. Sme ona, J. Tumas-Vaižgan as, A. Va nas e A. Vi eliūnas.
Duola inium p ésiden de la Commission élu A. Sme ona, e sec é ai eumi A.
Vi eliūnas. Ce e séance a pou obje la p océdu e géné ale, il a é é décidé que
keliamieji komisijoje 1921 les ques ions son ésolues pa la simple majo i é
des oix des memb es pa icipan à la séance (TKP: 2), e les décisions en séance
ne son ai es que lo sque au moins 6 memb es de la Commission y pa icipen ,
pa mi lesquels es un philologue (J. Jablonskis ou K. Būga) e un é é en . En
ou e, décidée un ex ai de p o ocole publie dans les jou naux e éli e
sesėdžiau i chaque jeudi. La deuxième séance a en isagée seize noms de
géog aphie é ange s, lesquels on p ésen é J. Jablonskis. Fau éc i e: 1. s as,
s ai ( ie oj igauniai); 2. g akas, g ecque; 3. olándas, -ai (7 o sai pou , 1 con e e
1 susilaikė); 4. skó as, -ai (Schol en), Sko ijà; 5. a is, a iai (I en); 6. lã is, lã iai; 7.
skan dinã as, Skandina ijà; 8. š das, š eda; 9. no gas; 10. ancūzas (8 bal. pou ,
1 con e), P ancūzijà (4 bal. pou , 1 con e, 4 sus enique, pou F ansija o en 4
pou , 3 con e e 2 sus enique); 11. eskmas, eskmai; 12. sa moj das; 13. ng as, -ai;
14. ho en ó as (5 bal. pou , 3 con e, 1 sus.); 15. bušm nas (4 pou , 1 con e, 4
susil., pou bušmnis on o é 2 pou , d'au es se son abs enues); 16. bedunas2
(TKP 1921: 2). Quelques au es séances considé e en di e s noms de
géog aphie, qu'elle décida publie dans la p esse, mais a an publiuojan
ce ains noms dans la Commission une ois de plus pe žiū ė i. La Commission
consid é les noms des ues de la ille de Telšių e de la ille Už encija, di e s
e mes e mo s usés dans la p esse, exemple., du p ocès- e bal de la séance du
9 juin d. se éc i : A. Sme ona pose aikš ėn nécessai eingumą i čiau
dé e mine quo idiennemen nécessai es publicis ikoje mo s, a a inkamus
usų kalbos mo s: власть, правительство, начальство, наслеъдствiе e aux
au es. Indicen que les mo s u ilisés dans la p esse Li uanienne pasekmė,
į ykis e au es ai e nona connamai ègles de langue. <...> cons a é que usų
власть dans no e langage a a inka au o i é, правительство правительство,
начальство y esnybė, ac ъ laissé un ai , qui dans des isolés é énemen s
peu ê e supopula isé pa les mo s phénoménys, é énemen ; ésul a
ésul a , popula isé pa les mo s: galas, éda a; сверхчеловек (Uebe mensch)
peu ê e adui i šužmogis, an žmogis; сверхестественныи i šugam is;
p océs yksmas (TKP 10) 1921: 2 Les ci a ions de p o ocoles son p ésen ées
au hen iquemen , o hog aphe ne aisy a.

8Te minologie | 2011 | 18
Te minologie commission de 1922 m. p oje de sąma os examini en posédy,
enusame 1921 m. oc ob e 6 d., en plus, elle décida o me ma héma iques,
na u e, géog aphie, li é a u e e d oi e mes komisijėles, dans lesquelles
a aille aien po is memb es. Ma ema ikos e minų komisijėlė o mée de A.
Damb ausko, P . Mašio o e A. Va no, dans Geog aphie e mes des komisijėlę
désigne J. Jablonskis e A. Vi eliūnas, auxquels pa es a s'in i es i oisième
ma io collabo į du pays. A. Sme onai cha gée cons i ue Teisės e minų
komisijėlę, e Li e a ū os e minų komisijėlę cons i ue manda é J.
Tumas-Vaižgan as, se qui an en elle collabo iais Liudą Gi ą e Vincą K ė ę.
Fo ma ion des e mes na u els de la commissionijėlė epo é, jusqu'à ce se a
à la Commission in i é un na u in specialis . Tadas I anauskas en la p ochaine
séance a é é inclus dans la composi ion de la Commission e lui cha ges e
cons i ue Gam os e minų komisijėlę. e minologie commission m. débu
é ie 1922 a soule é la ques ion de eo ganisa ion du a ail, le 2 é ie d.
séance p ocès- e bal indiqués deux éo ganisa ion des aisons: 1) puisque lui
con inuan lui moins memb es de la commission bea eina dans ses séances e 2)
puisque la commission elle-même e komisijėlių a ail se son endus i in
s agingès, impa éš as e neišda us ses aisiais (TKP 1922: 31). Décisé
l'o ganisa ion de la Commission à laisse elle même, augmen e le paiemen
pou ses séances, oblige à éuni son bu eau au supplémen ma iagai
a ange e des éc i s p épa e ; p oposée c ée une a aillan
éguliè emen komisijėlę qui considé ai e p épa e ai des e mes pou les
éunions géné ales de la Commission. À la in de é ie e au débu de ma s, au
cou s des séances qui on eu lieu, il a é é décidé en Commission des memb es
in i e enseignan e M. Zinke ičai ę, Joną A ižonį, Mo kų Mo kelį e Izido ių
Tamošai į. Ko o 9 d. séance à p ésiden de la Commission élu M. Mo kelis au lieu
de ces onc ions abdiquan A. Sme onos, e dans l'au e séance à lieu de P.
Vi eliūno sec o iumi élenkamas J. A ižonis. Ko o 30 d. séance de J. Jablonskis de
la Commission, en an que memb e o iciel, s'es e i é, cependan a accep é
con inue le a ail pa icipe comme conseille des ques ions de langue. Fin
a il app ou ée Da bo komisijėlė, à laquelle inclus les kalbininkai J. Jablonskis e
K. Būga, e oisième me iu p oposé le commissai e aux a ai es e
sec é ai e. Dalio 13 d. poséege à la Commission inclus deux nou eaux memb es:
Jonas Ma ynas Lau inai is e M. Bagdonas, M. Mo kelius e usan p éside ,
p ésiden élu I. Tamošai is, sec é ai e A. Vi eliūnas. Pas oujou s les p oje s
de e mes p ésen és à la Commission é aien accep és e considé és, pa
exemple, en 1921 la Commission d'édi ion de Knygów du Dépa emen des
A ai es Gén ales du Minis è e de l'Éduca ion ou nie une lis e de e mes de psychologie e le Dépa emen de l'Éduca ion du Dépa emen de l'Économie ag icole a siųs ą e minų
8 A. Aukso iū ė | Re ue des ac i i és de la Commission de Te minologie
(19211926) lis e comme mal dûmen p épa és Commission e ou né, en
indiquan les p épa e co ec emen .
Comme appa aî de p o ocoles, la Commission épondai non seulemen à des
le es a siųs us des ins i u ions e leu s in e oga ions, mais aussi à des
ques ions p i ées. Pa exemple, d. 1923 oc ob e d. p o ocole No. 75 éc i que
Nu a a épond e pa p. Minis e į de l'Éduca ion en l'Uppe Li uanie
Gou e nemen Įgalio inio Klaipėda k aš ui c. m. sep emb e 20 d. 1915 nume io
apo ą, éc i P Ponui au Minis é ium du Pi minin e pe siųs ą Š ie imo
Minis e ijai, e enu une ésolu ion du Minis e ium de la Te minologie à la
Commission pa l'É alua ion, oici ce que: l'a is de la Commission Šilu ė laissé,
comme e pe chée p op emen ; au lieu Fő s e ei Klampo ė la commission p opose de choisi l'une de šiokies noms:
Bud ia, Janka ou Gi ùliai.
Ponui Vai kūnui (Pane ėžys, République g. 31N) dans son aš ą š. m. sep emb e 23 d.
appo e oici quoi:
La Commission c. m. oc ob e 5 d. posėdy a éclai ci que aussi bien ki p u ė,
que le salon de coi u e son capables u ilise des e mes (TKP 1923: 75).
Su écep ion de p oposi ions e d'amendemen s, ce ains e mes la
Commission considé ai de nou eau e complédai ou changeai . Pa exemple, 1923 m. le 22 é ie .
le p o ocole No 57 éc i qu
s a s y a, a ecėjus un mois du jou de publica ion ( ega de Lie u os NN )
a siųs ieji Kn. J. Laukaičio, M. G igonio, J. Lazausko, J. Beino io e A. Va no
publib iè en aux a ai es de l'éduca ion des e mes c i i imai, pa isymai e šiaip
pas ebėjimai. Il a é é décidé de ai e ces a manes: 2. G e a en i onnemen ka,
en i uma, aide e à pas. Pa . E no e a pe de ou es so es de gens
appa aî .
4. Aulėja, -jos (daik.) eje e .
8. Do ible eje e .
10. A an do o ingas enco e aide do o iškas, do o inis.
13. Pome e ki is su did ada.
14. P.O.U.É. que d ip asma būd . (pa . d ip asmas mo ), d ip ãsmis daik . i
būd .
18. À sa ila a aide e l inimasis, à la in i e la ė i (la ėja развываться). 20. P é
na u a aide e na u n is. 26. À pomegis, mogis, magmogis ajou e pamėga (TKP 1923:
57). J. Jablonskis 1923 m. jan ie 11 d. a e usé pa icipe commissijėlių a ail,
mo i an pa le ai que du a ail de la Commission ne oi ąs béné ice, que
amélio e les langages des jou naux e minens ou jus e nepêsies, e dans l'au e
posédye (sausio 18 d.) a e usé e pa icipe e commission de Te minologie a ail,
cependan au ema que ce qu'il se e ai e en aison de désacco ds en e ses
memb es. La Commission n'es con enue des e mes su la ques ion de
Li uunisa ion: A. Va nas e A. Vi eliūnas eika-
8Te minologija | 2011 | 18 la o ne laisse aucun d'au es langues un e me
o iginai e, ils che chen ous les e mes in e na ionaux cois i
naujada ais.
Bi želio mėnesį de la Commission se pa ai M. Mo kelis e M. Zinke ičai ė, à
la place d'eux p oposée inclu e S . Dabušį e J. Beino į, u e į dans la
Commission in i ée Kazys Kepalas e J. Mu ka. 1924 m. décemb e 2 d. mou u
K. Būga, ad Komisijoje ne es a plus un dans ou le emps depuis sa
onda ion du a aillbussio kalbininko. Isėjus J. Jablonskiu, e
pa iculiè emen ap ès K. Būgo mo , ac i i é de la Commission pak ypa du
cô é de l'ex é i pu isme (ž . Palionis 1979: 268). Commission à la in de 1921
m. e 1922 m. s a s ė li é a u es, d oi s, excise, chemin de e , echniques,
géog aphie e éduca ion e mes. Dans les p o ocoles igu en non
seulemen les e mes Li u iški app ou és pa la Commission, mais sou en
donodami e leu s usiški, combien ečiau okiški co espondmenys, quand
quand indique e mes explica ions ou exemples de consomma ion. Quelques
exemples de e mes e o iai es (a) e géog aphie (b) app ou és pa la
Commission: a) 1. A šlai à, cokolis цоколь. 2. Plūk i kelią. Kie as plūkimas.
Plūkimas, plūkė утромбовка. Plūk u as disposi i plūk i. 3. Šlai as откосъ.
4.A klnė kosogo ъ. A klnée ou pašlai ée. 5. Iškasa выемка. 6. Pýlimas nasipь.
Pylimui beaucoup au sampilos <...> (TKP 1922: 27); b) 1. A. Vi eliūno a é é
p oposoma: augš ė = возвишенность, lygė = равнина. Komisijoj déca a:
hau euma (aukš ė) = возвишенность, lyguma (lygė) = равнина. 2. Žemuma,
slėnys = низменность. 3. Paslnė peu le éeuse place à la allée, basse- e e. 4.
Slesnas, -à. Slesna place - <...>. Lemes, slesnos e hau es îles. Pane ėžys s ui
slėsniau pou Vilnių. 5. Įslėnis ou klõnis, -io Tal. Įslėniais i iè es eka. 6.
Kalnesnis, -ė, įkalnesnis,-ė. À p opos Luokę place collnesnė negu à p opos
Pane ėžį. <...> 9. Kaũp as (kaũb ė), ne smailas, įsodžiai écoliès mon agne.
Kuppe. 10. S alkalnis T elbe g. S alžemis Ta elland. 11. Ma siniai collnai,
maskalniai. Massengebi ge. Masy as. 12. Raukšlė iniai mon agnes. Dans les
Alpes ma y aukšlių, ils son aukšlė i. Raukšlė Fal e, aukšlėjimas Fal eng.
13. Šùkakalnis Kammgebi ge <...> (TKP 1922: 44). Considé e e a i me ne pas
seulemen les p oches, mais bon nomb e e des espèces de e mes,
exemple.: 41. Kopėčios lњs nica. 42. Kablinės kopėčios sh u mowa lњs nica. 43.
Sus um ines escêches видвижная лњстница. 44. Sukamosios, mechaniškosios
kopėčios mechanical lњs nica. 45. Togines escêches D chlei e . 46.
A emiamosios escėčios S ocklei e . <...> 48. Káukė masque. 49. Dūminė káukė
démoвая маска. 50. Dujinė kaukė gazowaja maska. <...> 56. Ga na manкавъ
Schlauch. 57. Siu biamoji ga na весасываюий рукавъ. Liejamoji
š i kščiamoji ha na выкидной рукавъ D uckschlauch (TKP 1923: 6 58.3); „835. Lýginamasis,
8 A. Aukso iū ė | Re ue des ac i i és de la Commission de Te minologie
(19211926) is-à- is de ma omasis, ela i i usis judesys, compa a i amoji
jūda, lýginamoji d ėg mė, lýgi na měření a e a a, lýginamois (lūžimo) lūžio
odiklis, lýgina masis ela i e s o is, lýginamasis a spa umas ela i i é de
mou emen ié, ela i i é de l'humidi é, ela i i é de l'e eu de izmny enia,
moji indica eu de p élénieie, удсъльный в сопротивление, удниньленiе
(TKP 1923: 77).
Te minologijas komisija 1923 m. ap a ė ele onijos, poli iškosios ekonomijos,
š ie imo, izikos e gais ininkų e mes, ainsi que Klaipėda pays des noms de lieux. 1924
m. s a s y i me meninės b aižybos e minai, A. Va no, V. Adamo ičiaus, J. Ba ono, I.
Končiaus, A. Bal ušaičio e J. Juzikio physikos e minai, Geležinkelių aldybos a siųs i
ik iniai a dai. Les commissions de Te minologie adop e en des e mes é aien
publiés dans la pé iodique p esse. Les memb es de la commission aisaien a en ion,
si leu s app ou e des e mes son u ilisés, pa exemple, 1922 m. décemb e 7 d.
p o ocole éc i : A. Vi eliūnas a appo é que les édac eu s de lois p omulguan es ne
espec en pas oujou s ixés des e mes de la Commission, comme pa exemple: 917
N loiyme (Vy . ŽiniosičiN) u ilisée akčyžes, b a a us mielių di b u ė e k. P anešėjo
u imomis žiniomis, Minis Kabine o Kancelia ijoje, pa ois, les e mes ixés pa la
Commission son consciemmen emplacés pa d'au es. 118 Des a a pa ce moyen
éc i e au Minis è e de l'Éduca ion le e (TKP 1922: 48). A. Vi eliūnas jusqu 1923 m. in
accep us e minus émises en 1924 m. sépa i u édi o ial Į a dai, ou e minai, accep e
Te minologijos komisijos: 1. Akcizo, 2. Teisės, 3. Kelių, 4. Tele onijos, 5. Geog a ijos, 6.
Š ie imo e 7. Poli iškosios ekonomijos eikalams. Knygelės p akalboje suda y ojas a
éc i que i dans ce į a dyne ė a ces į a dys qui son épuisés Š ie imo Da be,
cependan ils plus p écis, plus inemen pe a ky i, odel naudo is pa ogesni (Į 3).
J. Jablonskis 1925 m. Dans le 4e numé o du T a ail de l'Éduca ion b iè emen
abo dé appa žius le édinėlį, a i an a en ion à nek uopš ų sa
p épa a ion, co ek ū os e eu s abondance, au es ecueil d'e eu s e
ne ikslums (plačiau oi JR IV: 322324). Cependan , en dépi de di e s
injec slums e ik es, du poin de ue du ai dou eux des e mes, bon
nomb e des e mes donnés dans ce ecueil son u ilisés e aujou d'hui, pa
exemple: excise Į 5, p ocès pénal Į 14, dic an Į 119, d égmė Į 110, d ilaidė
linija Į 74, gnyb as Į 75, g io ys įd 30, 32, įkalnėuba 33, im u Į as Į į Į į Į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į 48, 48, 48, 48, 48, 48, 48