8 0 A. Aukso iū ė | Re isión de la Comisión de Te minología (19211926)
Comisiones de Te minología
(19211926) e isión de ac i idades
ALBINA AUCSORIŪT
Ins i u o de lengua Lie u ių esMInIAI palab asžIAI: Te minologijos komisija, e minas,
e minija, P o ocolos de Te minologijos komisijos
e minología comisión del es ablecimien o de 90 años S aipsnyje se
esumen la Comisión de Te minología (19211926) ac i idades, se
discu en sus ci cuns ancias de es ablecimien o, sanda a y
compoñe se, p e ende explica la Comisión cambio causa y e alua su
impo ancia ac i idad desa ollo de e minología en Li uania.
1918 m. a kū us independien e Li uania, p eocupin a desa ollo de ciencia y
educación, im i pe mi i escuelas de di igėlya, empezada c ea eque idos
ámbi os lie u iška e minija, pa eng i p ime os e minų inkinėlya. m. salió M.
Šikšnio A i me ikos y álgeb os e minos dicynėlis (47 p.) y Ka iškas
lie u iškai usiškas i usiškailie u iškas dicynėlis (106 p.), 1920 m. Z. Žemaičio
Geome ía y igonome ía e minos ecopinėlis (99 p.), J. Elisono Zoologijos
sis ema ikos e minų žodynėlis (144 p.) y A. Maciejausko Technikos diccionėlis (141
p.). La c eación y manejo de e minos ue e ec uados sólo indi iduales de
kalbininkų y inicia i as de especialis as de di e sos ámbi os. Didėjan la
necesidad de lie u iškos e minijos, se hizo necesa io ku i lie u iškus e minus
y e minologijas abajo abaja o ganizuo ai.
El kalbinis a Jonas Jablonskis sob e es o ya esc ibía en 1920: Rašódanse
ciencia manualélia escola es, esc iben y casualmen e esc i os pa a
pe sonas; hay que habla de nue os ciencia y casualmen e emas de ciencia
pe sonas y a di e sas amas de abajo del es ado. Hablando o esc ibiendo
sob e esos asun os no odos usamos uni o mes al mismo asun o en
é minos. La nue a ida pagindó al mul i ud de asun os, que aho a a
di e sas pe sonas y a di e sas ins i uciones les esul a di ícil esol e se
al poco pocos é minos de los cuales a kinda amonos p ime o. Tų é minos á ea, de odos modos así, se o ma aho a una mezcla; del o
8 1Te minologija | 2011 | 18 mezinio su ečia escuela, sučia y mismo cul u a
abajo... (JR II 210211). J. Jablonskis la ios ejempla men e p opuso al
Minis e io de Educación o ma e minos comisía, que cuida íasi de
asun os e minología. Su es uc u a se imaginaba así: El apa a o del
Es ado debe ía o ma se a ias o a ias docenas de comisiones
e minas de di e sos abajos especialis as; pod ían o ma se
comisiones a di e sas ciencias na u ales, adminis ación, asun os
económicos, nue os come cio y indus ia, ka iuomenes asun os y . .
Cada mayo del Es ado abajo sa ea, la cual iene que e con di e sos
e minos, debe ía ella misma o ma su asun o a comisía, la cual pod á su
e minos asun o planingai abaja , pasul ando con Sh ie . Min-jos
p incipales e minos comisión (JR II 211).
La Comisión de Te minología ue ins i uida an e el Minis e io de Educación
1921 m. 14 día de ma zo. P ime is sesión de la Comisión u o luga 1921 m. ab il
21 día. El Minis e io de Educación en sesión ue in i ada diez miemb os de la
comisión, en la p ime a sesión pa icipa on sie e: Kazimie as Būga,
Aleksand as Damb auskas-Adomas Jakš as, P anas Do ydai is, Jonas
Jablonskis, P anas Mašio as, An anas Sme ona y An anas Vi eliūnas. En
sen encia no llegó Vladas Požela, Juozas Tumas-Vaižgan as y Adomas Va nas.
Al asamblea p esidió A. Sme ona, y sec e a ia o A. Vi eliūnas. Como esc ibe en
el ac a de la sesión, bu o plan eada el p ime ísimo a ea de la Comisión an e
su ienodin i o icialna lengua de las ins i uciones del es ado. Asimismo ambién
susi ungusie pasisaké eque in ežiū ė i y pega y šiaip sí de di e sos shakų
e mininai (TKP 1921: 1)1. En es a sesión se discu ió ambién el o den de
abajo de la Comisión. Se ha decidido que las pe sonas esponsables de los
minis e ios in e esados o icialmen e po esc i o le p opo cionen
conside s y i e minos p oyec os: es necesa io p esen a diez ejemplio es
de p oyec os, que se en ían a los miemb os de la Comisión amilia iza se. La
Comisión in o ma á po esc i o de la ho a en que el p oyec o se á examinado,
al minis e io que lo haya en egado. P oyec o conside s y i in i ados y
ep esen an es del minis e io in e esado, además, decidida acep a
conside a s y i y de indi iduos indi iduales po esc i o en adas e minos
p oyec os. En el p o ocolo señalado, que al de cada é mino en el p oyec o
debe se inse ada acla iables sen encias con ese é mino. Los asis en es al posedio nu a é en pe iódicos anuncia , que Te minologías comisión seusigū ė y comenzó abaja .
1 Los p o ocolos de la Comisión de Te minología No. 180 (19211923) se conse an Ins i u o de la Lengua
Li uania Cen o de Te minología, y No. 81180 (19241926) Li uania cen al en el es ado a chi o ( . 631, ap. 12,
b. 94). Po d i aškio indicado núme o del p o ocolo.
8 A. Aukso iū ė | Re isión de las ac i idades de la Comisión de Te minología
(19211926) igu as 1 y 2. P o ocolo de la Comisión de Te minología no 1.
83Te minología | 2011 | 18
8 A. Aukso iū ė | Re isión de ac i idades de la Comisión de Te minología
(19211926) An asis La sesión de la Comisión de Te minología u o luga el 24 de
ab il, en ella pa icipa on nue e de sus miemb os: K. Būga, A. Damb auskas, P .
Do ydai is, J. Ja blonskis, P . Mašio as, A. Sme ona, J. Tumas-Vaižgan as, A.
Va nas y A. Vi eliūnas. Nuola iniu p esiden e de la Comisión escogido A. Sme ona,
y sec e a iumi A. Vi eliūnas. En es a sesión se delibe aba sob e el
p ocedimien o gene al de abajo, se ha decidido que keliamieji komisijoje 1921
cues iones se esuel en po la simple mayo ía de o os de los miemb os que
pa icipan en la sesión (TKP: 2), y las decisiones en la sesión se hacen sólo
en onces, si pa icipan al menos 6 miemb os de la Comisión, en e los cuales hay
uno ilólogo (J. Jablonskis o K. Būga) y e e en e. Además, decidida ex ac os del
p o ocolo publica se en pe iódicos y elegi se posėdžiau i cada jue es. En la
segunda sesión se conside ó dieciséis es animos nomb es de geog a ía, los
cuales p esen ó J. Jablonskis. Sue e esc ibi : 1. s as, s ai ( ie oj igauniai); 2.
[…]g akas, g iega[…]; 3. olándas, -ai (7 ocsai po , 1 con a y 1 susilaikė); 4. skó as,
-ai (Schol en), Sko ijà; 5. a is, a iai (I en); 6. lã is, lã iai; 7. skan dinã as,
Skandina ijà; 8. š das, š eda; 9. no gas; 10. p ancūzas (8 bal. po , 1 con a),
P ancūzijà (4 bal. po , 1 con a, 4 sus enikė, po F ancia o a on 4 po , 3 con a
y 2 sus enikė); 11. eskmas, eskmai; 12. sa moj das; 13. ng as, -ai; 14. ho en ó as (5
bal. za, 3 con a, 1 sus.); 15. bušm nas (4 po , 1 con a, 4 susil., po bušmnis o ó 2
po , o os se abs u ie on); 16. bedunas2 (TKP 1921: 2). O os unos sesiones
conside á onse di e sos nomb es de geog a ía, los cuales decida publica en
p ensa, pe o an es publicándose algunos nomb amien os en la Comisión una ez
más pe žiū ė i. La Comisión conside é los nomb es de calles de la ciudad de
Telšių y el municipio de Už enčio, di e sos é minos y palab as usadas en la
p ensa, ej., el p o ocolo de la sesión del 9 de junio d. ocu ido esc ibe: A.
Sme ona plan e aikš ėn eque ingumą i čiau es ablece dia iamen e
eque idos publicis ikoje palab as, a a inkamus usų kalbos palab as:
au o idad, gobie no, начальство, наслеъдствiе y a o os. Indica que en la p ensa
li uanas usuables palab as pasekmė, į ykis y o os hace noa in amai eglas de
lengua. <...> se encon ó que usų власть en nues a lengua a a inka au o idad,
правительство правительство, начальство y esnybė, фактъ deja se hecho,
que en aislados acon ecimen os puede se supopula izado con las palab as
enómenoys, acon ecimien o; ezuльтат esul ado, popula izado con las
palab as: galas, edada ; сверхчеловек (Uebe mensch) puede aduci se
i šužmogis, an žmogis; сверхестественныи i šugam is; p océs yksmas (TKP
10) 1921: 2 Ci aciones de p o ocolos se p esen an au én icamen e, o og a ía
ne aisy a.

8Te minología | 2011 | 18
Te minología comisiones 1922 m. p oyec o de sąma os conside s y o en
sesėdy, ykusiame 1921 m. oc ub e 6 d., además, en él decidida o ma
ma emá icas, na u aleza, geog a ía, li e a u a y de echo e minos
komisijėles, en las cuales abaja ía po es miemb os. Ma ema ikos
e minos komisijėlė suda y a de A. Damb ausko, P . Mašio o y A. Va no, en
Geog a ías e minos komisijėlę asigna J. Jablonskis y A. Vi eliūnas, a quienes
enca es a pasi is i e ce miemb o colabo í del país. A. Sme onai
encomendada o ma Teisės e minų komisijėlę, a Li e a ū os e minų
komisijėlę cons i ui įpa eigo as J. Tumas-Vaižgan as, pasi ando a ella
colabo a ios Liudą Gi ą y Vincą K ė ę. Na u al os e minos komisijėlės
cons i ución aplazado, has a se á a la Comisión in i ado na u al ininkas
especialis a. Tadas I anauskas en la siguien e sesión ue incluido en la
composición de la Comisión y a él encomendada o ma Gam os e minos
komisijėlę. Te minología comisión 1922 m. a p incipios de eb e o plan eó la
cues ión de eo ganización del abajo, el 2 de eb e o d. sesión en el
p o ocolo indicados dos eo ganización azones: 1) pues o que el adelan e cada
ez menos miemb os de la comisión bea eina en sesiones y 2) pues o que la
p opia comisión y komisijillas abajo pasida é i in sus ingęs, impe ec o y
neišdadus sus isiais (TKP 1922: 31). Decidió la o ganización de la Comisión
man ene al cual, aumen a el pago po sesiones, enca ga de con oca su
p esidium adicionalmen e ma e iagai ado ni a i y esc i os p epa ados; se
p opuso o ma una pe manen emen e abajado a Da bo komisijėlė, que
conside a a y p epa a a plazos pa a las euniones gene ales de la Comisión. A
inales de eb e o y p incipios de ma zo en las euniones que u ie on luga se
decíuse a en la Comisión a miemb os in i a p o eso a M. Zinke ičai ę, Joną
A ižonį, Mo kų Mo kelį y Izido ių Tamošai į. Ko o 9 d. en sesión el p esiden e de
la Comisión escogido M. Mo kelis en luga de es os ca gos absiquiuno A.
Sme onos, y en o a sesión en luga de P. Vi eliūno sec e o iumi escogkamas J.
A ižonis. Ko o 30 d. en sesión J. Jablonskis de la Comisión, como miemb o o icial,
salido, pe o accedió con inua el abajo pa icipa como aseso aseso en
cues iones de lengua. Al inal de Apandžio ap obada Da bo komisijėlė, a la que
incluidos lingüis as J. Jablonskis y K. Būga, y e ce o ma io p opues o el je e
de asun os de la Comisión y sec e a io. Oc alio 13 d. en su sesión se incluye on
dos nue os miemb os en la Comisión: Jonas Ma ynas Lau inai is y M.
Bagdonas, M. Mo kelius a asquius p esidi , p esiden e ielec ado I. Tamošai is,
sec e a iumi A. Vi eliūnas. No siemp e los p oyec os de é minos p esen ados
a la Comisión e an acep ados y conside ados, po ejemplo, en 1921 la Comisión
de Lanzamien o de Lib os del Depa amen o de Asun os Gene ales del Minis e io de Educación p esen ada una lis a de é minos de psicología y el Depa amen o de Ag icul u a del Depa amen o de Educación a siųs ą e minų
8 A. Aukso iū ė | Re isión de ac i idades de la Comisión de Te minología
(19211926) lis a como inadecuadamen e p epa ados Comisión de ol ino,
o denando que los p epa a an co ec amen e.
Como se e de los p o ocolos, la Comisión espondía no sólo a las ca as
a siųs us de las ins i uciones y sus p egun as, sino ambién a las p egun as de
pa icula es. Po ejemplo, m. 1923 d. p o ocolo No. 75 esc ibe que Nu a a
esponde po p. Educacion Minis e į en el Aukš ojo Lie u os Vy iausybės
Įgalio inio Klaipėdos k aš ui š. m. sep iemb e mes 20 d. 1915 nume io apo ą,
ašy ą P Ponui Minis e iui Pi minin i pe siųs ą Š ie imo Minis e ijai, a eno u
esolu ija Minis ija Te minologijos pe Komisijai, heino que: la opinión de la
Comisión Šilu ėne deja se, como y se anshalió e dade o; en luga de
Fő s e ei Klampo ė la comisión p opone elegi una de es os nomb es:
Bud ia, Janka o Gi ùliai.
Ponui Vai kūnui (Pane ėžys, República g. 31N) en su aš ą š. m. sep iemb e 23 d.
comunica no ici és o qué:
La Comisión c. m. oc ub e 5 d. posėdy i acla ó que an o ki p u ė, como
peluque ía son posibles usa e mininai (TKP 1923: 75). A medida que
ecibía p opues as y enmiendas, algunos é minos la Comisión
conside aba de nue o y complemen aba o cambiaba. Po ejemplo, 1923 m. 22 de eb e o.
el p o ocolo No 57 esc ibe que
s a s y a, con un mes después de la publicación día (žiū ėk Lie u os NN )
a siųs ieji Kn. J. Laukaičio, M. G igonio, J. Lazausko, J. Beino io y A. Va no
publicb iesiems eikalams š ie imo e minams k i ik imai, pa aisymai i šiaip
pas ebėjimai. Se ha decidido hace es as a miñas: 2. G e a aplinka, en o nouma,
ayuda y à pas. Pa . Y nues as a pe odo ipo de pe sonas su ge.
4. Aulėja, -yas (daik.) expulsed.
8. Do ybingo echa .
10. An es do o ingas aún ayuda do o iškas, do o inis.
13. Ayuda ki is sob e did ada.
14. Poñe de elie e que d ip asma būd . (pa . d ip asmas palab a),
d ip ãsmis daik . i būd .
18. P e sa ila a ayuda y la inamasis, p e la in i y la ė i (la ėja развываться). 20. P
na ū a ayuda y inna is. 26. A pomegis, mogis, magmogis añadi pamėga (TKP 1923:
57). J. Jablonskis 1923 m. 11 de ene o d. echazó pa icipa komisijėlių abajo,
mo i ando po lo que de la Comisión abajo no man ąs bene icio, que pe iódicos
kalbai mejo a e mininai aún solo nepadėsią, y en o o sesėdye (suusio 18 d.)
echazó y pa icipa en Te minologijos komisijos abajo, sin emba go debe ía
no a ė i es o, que él pasi auké y po desacue dos en e sus miemb os. La
Comisión no aco dó plazos en cues ión de Li uu ización: A. Va nas y A. Vi eliūnas
eika-
7Te minologija | 2011 | 18 la o no deja ni uno de los o os idiomas nacido
é mino, ellos sieké odos los e minos in e nacionales keis i
naujada ais.
Bi želio meses de la Comisión pasi aukė M. Mo kelis y M. Zinke ičai ė, en
luga de ellos suge ida inclui S . Dabušį y J. Beino į, a o oño en la Comisión
in i ada Kazys Kepalas y J. Mu ka. 1924 m. diciemb e 2 d. mo ė K. Būga, ad
Komisijoje no quedó más uno en odo el iempo desde su undación
delbi busio kalbininko. Isiėjus J. Jablonskiui, y especialmen e después de K.
Būgo mue e, ac i idad de la Comisión pak ypo en di ección del ex emo
pu ismo (ž . Palionis 1979: 268). Comisión a inales de 1921 m. y 1922 m.
conside s é li e a u a, de echos, akcizo, e oca il, écnica, geog a ías y
é minos de educación. En los p o ocolos inclui no sólo las Comisión ap oba
Li u iški é minos, pe o a menudo dodami y sus usiški, cuan o ečiau okiški
co espondimenys, cuando cuando indica e minos explicacionimai o
ejemplos de consumo. Algunos ejemplos de los é minos e o ia ios (a) y
geog á icos (b) ap obados po la Comisión: a) 1. A šlai à, cokolis цоколь. 2.
Plūk i kelią. Kie as plūkimas. Plūkimas, plūkė утромбовка. Plūk u as
disposi i oisas plūk i. 3. Šlai as откосъ. 4.A klnė kosogo ъ. A klnė o pašlai ė.
5. Iškasa выемка. 6. Pýlimas nсыпь. Pylimui mucho necesi a sampilos <...> (TKP
1922: 27); b) 1. A. Vi eliūno ue suge oma: augš ė = возвишенность, lygė =
равнина. Komisijoj dic a a: al u a (aukš ė) = возвишенность, lyguma (lygė)
= равнина. 2. Žemuma, slėnys = nizmenidad. 3. Paslnė poco subiusi luga jun o
al alle, ie as bajas. 4. Slesnas, -à. Slesna luga - <...>. Lemos, slesnos y
alš os islas. Pane ėžys s ui slėsniau po Vilnių. 5. Įslėnis o klõnis, -io Tal.
Įslėniais i e s eka. 6. Kalnesnis, -ė, įkalnesnis,-ė. Sob e Luokę luga colnesnė
negu sob e Pane ėžį. <...> 9. Kaũp as (kaũb ė), no smailas, įsodžiai salie lés
mon aña. Kuppe. 10. S alkalnis T elbe g. S alžemis Ta elland. 11. Ma siniai
colnai, maskalniai. Massengebi ge. Masy as. 12. Raukšlė iniai mon añas. En
los Alpes ma y aukšlių, ellos son aukšlė i. Raukšlė Fal e, aukšlėjimas
Fal eng. 13. Šùkakalnis Kammgebi ge <...> (TKP 1922: 44). Conside s y i y
a i ma i i no solo pa ien ías, pe o conside ables y especies de e minos,
ej.: 41. Kopėčios lњs nica. 42. Kablinės kopėčios sh u mowa lњs nica. 43.
Sus um inas escėčios id ižna lњs nica. 44. Sukamosios, mechaniškosios
kopėčios mecánica lњs nica. 45. Toginas escalėchas D chlei e . 46.
A emiamosios escėčios S ocklei e . <...> 48. Káukė másca. 49. Dūminė káukė
símowa maska. 50. Dujinė kaukė gasosa maska. <...> 56. Ha na manka ъ
Schlauch. 57. Siu biamoji ga na весасываюий рукавъ. Liejamoji
š i kščiamoji hosna выкидной рукавъ D uckschlauch (TKP 1923: 6 58.3); „835.
Lýginamasis,
8 A. Aukso iū ė | Desc ipción de las ac i idades de la Comisión de
Te minología (19211926) isómasis, ela i i usis judesys, compa a i amoji
jūda, lýginamoji d ėg mė, lýgi na měření a g ešada, lýginamois (lūžimo) lūžio
ukaziklis, lýgina masis ela i ný s o is, lýginamasis a spa umas
ela i nímoženiee, ela i ná lhkos , ela i ná chybka izmњ enia, moji
pokaza el p elomlenia, udlyny so kon as , удсъњleniie
(TKP 1923: 77).
Te minologías comisión 1923 m. discuió ele onías, poli icoškosios economía,
educación, ísica y uego ininkų e minos, así como Klaipėda k aš o nomb es de
luga es. 1924 m. s a s y i me meninės b aižybos e minai, A. Va no, V. Adamo ičiaus,
J. Ba ono, I. Končiaus, A. Bal ušaičio y J. Juzikio physikos e minai, Geležinkelių
aldybos a siųs i ik iniai a dai. Las comisiones de Te minología adop a e mininas
uían anunciados en la pe iodís ica imp uda. Los miemb os de la Comisión señalaban
a ención, si sus con i ma on é minos se usan, po ejemplo, 1922 m. diciemb e 7 d.
p o ocolo esc ibe: A. Vi eliūnas in o mó que los edac o es de leyes emi en es no
siemp e obse an ijados de la Comisión, como po ejemplo: 917 N es a yme (Vy .
ŽiniosičiN) u ilizado akčyžes, b a a us mielių di b u ė y k. P anešėjo u imomis
žiniomis, Minis Kabine o Kancelia ijoje, a eces, los é minos ijados po la Comisión
son delibe adamen e eemplazados po o os. 118 Deca a es e necesa io esc ibi al
Minis e io de Educación una ca a (TKP 1922: 48). A. Vi eliūnas has a 1923 m. inales
acep ados e minus emliedo 1924 m. sepa ado leidiniu Į a dai, o e mininai, acep a
Te minologijas komisiones: 1. Akcizo, 2. Teisės, 3. Kelių, 4. Tele onijos, 5. Geog a ías, 6.
Es ie imo y 7. Poli iškosios ekonomijos eikalams. Knygelės p akalboje suda y ojas
esc ibió que i en es e į a dyne ė a los į a dai, que es án imp imios Š ie imo Da be,
pe o ellos más p ecisamen e, más inamen e pe a ky i, odel usa con eniesni (Į 3).
J. Jablonskis 1925 m. En el núme o 4 del Da bo Educa i o b e emen e discu iu
apa ežiusí leidinėlį, señalando a ención a nek uopš ų su p epa ación,
co ek ū os abundanza de e o es, o os conjun o de e o es y
ne ikslumus (plačiau é. JR IV: 322324). Sin emba go, a pesa de a ios
in ac slums y ik as, de é minos dudosos en cuan o a la ac u a,
bas an es de los é minos dados en es e compilación se usan y hoy, e.g.:
akcizas Į 5, p ocedimien o penal Į 14, dic an as Į 119, d ėgmė Į 110, d ilaidė
linija Į 74, gnyb as Į 75, g io ys įd 30, 32, įkalnėuba 33, im u as Į Į į Į Į į Į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į
į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į į