scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Neologijos terminija ir „Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyno“ praktika

Abstract

Suaktyvėjus naujažodžių tyrimams Lietuvoje, jiems aprašyti prireikia naujų, iki šiol lietuvių kalbotyroje nevartotų arba tik pavienių autorių vartotų, į žodynus neįtrauktų, tačiau užsienio literatūroje paplitusių terminų. Straipsnyje nagrinėjama, kaip pagrindiniuose lietuvių kalbotyros darbuose apibrėžiama naujažodžio sąvoka ir kokie yra esminiai ją sudarantys semantiniai dėmenys. Atskleidžiamas kalbotyros terminų naujažodis, neologizmas, protologizmas, okazionalizmas, efemerizmas, paleologizmas ir kelių kitų su neologija susijusių terminų turinys. Remiamasi šios srities užsienio leksikografijos šaltiniais ir neologijos tyrimais, taip pat internetinio Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyno tvarkybos patirtimi.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Neologijos terminija ir „Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyno“ praktika

Author: Rita Miliūnaitė
Year: 2020
DOI: 10.35321/ter
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/2023/2118
8 1Te minologia | 2020 | 27
doi.o g/10.35321/ e m27-04
Neologijas e minija e
Lie u ių kalbos naujažodžių
duomenyno p ak ika
Ri a Miliūnai ė
Ins i u o das línguas Lie u ių
ANOTACIA
Suac i ėjus no aszodžių pesquisas na Li uânia, eles desc e e p ecisa de no os,
a é šiol lingüo y o e ne a o ų ou só pa ienios au o es de a o ų, em dicynus
neį auk ų, однако иностран литературе papli usių e minų. O a igonyje
explo a, como nos p incipais abalhos de linguo y os li uãos de ine-se
no ažodžio concei o e quais são essencialmen e ela cons i uin es seman iniai
dėmenys. Acla ece-se lingüo y os e minos naujažodis, neologizmas,
okazionalizmas, e eme izmas, paleologizmas i kelių ki ų su neologija susijusių
p o ologizmas, e minos con eúdo. Remia a-se des a á ea de on es
es angei as de lexicog a ia e in es igações de neologia, ambém do in e ne
Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyno a kybos pa i imi.
ESMINIAI VOODŽIAI: naujažodis, neologizmas, neologija, kalbo y os e minija, naujažodžių
da aynas
ABSTRACT
As he esea ch o neologisms is ga he ing pace in Li huania, hei desc ip ion
equi es new e ms, which ha e no un il now been used in Li huanian linguis ics
o ha e been used by indi idual au ho s only and a e no ye included in
dic iona ies bu a e widesp ead in o eign s udies. The a icle in es iga es how
he concep o neologism (Li h. naujažodis) is de ined in he majo s udies o
Li huanian linguis ics and wha i s p incipal seman ic componen s a e. I e eals
he con en o linguis ic e ms naujažodis, neologizmas, p o ologizmas,
okazionalizmas, e eme izmas, paleologizmas and se e al o he neology ela ed
e ms. I builds upon o eign lexicog aphical sou ces o his ield and he
esea ch in neology, as well as he expe ience o managing he Da abase o
Li huanian Neologisms.
KEYWORDS: neologism, neology, e minology o linguis ics, da abase o neologisms
8 2 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija i Lie u ių kalbos
naujažodžių duomenyno p ak ika
ĮVADAS
A ualmen e lexicicas pesquisas mos am, que ocabulá io de á ias línguas
pas a aisiais décadas expandindo como ainda nunca anks esniais empos.
Es e in ensi o enômeno mui as ezes é chamado de neologijos bumu (angl.
neological boom; s . Заботкина 1989; Gi čienė 2005: 78; Pu ilina 2013; Behe a,
25; Кольцова 2017: 604–613; Ma se a e al. 2018: 266). Jį lemia naujų
Mish a 2013: idėjų e e ybių apa ição, spa i ciência, in o macinių
echnologijų p og essão, ambém suak i ėjusi á iasi iapusiša ac i idade
pública, socialinių edes e ou ookias comunicação ele ônica
desen ol imen o. Elek oninė e pė, na qual coexis e in e ne inė
žiniasklaida, ó uns de discussões, socialiniai edes, simul aneamen e
o nou i ualia spa aus inno o ių kū imo bei g ei os hei sklaidos luga .
Pàs ebima e quali a i os léxicos mudanças: suac i ėjo e o nou habi uais alguns an e io men e ex-exposi i as lexicologia modos de e i alização
(Leh e 2006: 590).
Naujus lexicikos eiškinius i ia e desc e a neologija i neog a ija, naujus
e minus i ia neonimija. Es e abalho eque uma neologia e minija, po ém
ela an o de Li uânia, quan o de abalhos es angei os bem a iou e a é que
nesuda o aiškios sis ema.
Na alo ó ica li a ia o p óp io e mo neologia ainda não é mui o di undido e
oco e neben em supe io es escolas de di igêlios (ž . Jakai ienė 2005: 251), em
isolados não ecebidos no os mu odienų i iamuosios abalhos (plg.
Mikelionienė 2000: 65; Aleksai ė, 2018: 238[…]239). Na linguís ica es angei a
neologia ge almen e en ende-se d ejopai: 1) as pala as de eno ação de
léxica in e nas e ex e nas, seus signi icmados p ocessos; 2) a çaka de
lexicologia, in es igando esses p ocessos isso que elacionado com
neologismai (plg. D uţă 2013: 749). Bū a e amplnês neologias samp a os
(pi miausia p ancūzų kalbo y oje), que inclui de algum pe íodo alboje
su gindo de á ios ní eis de no o ias (įskai an one iką, mo ologiją,
sin aksę e k .) o alidade, po ém ilgainiu om a limi o is lexic lygmeniu. Ou a
di ecção de expansão do concei o de neologia di e sas com no o ías léxicas e
suas unciona im na sociedade elacionadas a i idades (p ác ico no azodžių
composição, linguagens ecnologias baseadas no o ias de coleção,
eg a amen o, implan ação a osenoje e e c., mais amplamen e e D uţă
2013: 750 e lá indicada li e a u a). Ou o b e emen e desc i í el com neologija
elacionado e mo neonimija. Jisam usado alando sob e a e miniação
a enuajimen o. Ao mesmo empo en a iza-se a di e ença da neonimía da
lexicica ge al no o ias. No os e mos de ge almen e su gem conscien igas pos an- dos especialis as de uma de e minada á ea
83Te minologia | 2020 | 27 gomi po causa da necessidade de a isa no a coisa ou
enômeno e endo em con a a exis en es e minos sis ema iká (D uţă 2013:
753754; Humbley 2018: 437 452). Plg. As Comissões Es a ais de Lí u ias de língua
pe manen emen e ap o ados į ai el iniuo ė, ilnuo ė, še iuo ė; šako g ybis,
ių s ičių e minų są ašus, pa yzdžiui, lie u iškus g ybų pa adinimus:
zaliag ybis, k is alg ybis, yškiag ybis e k .1. Tokie unidades lexicicas es i mais
es á eis do que a lexicica ge al naujažodžius, cuja pa e su ge
espon aneamen e como esul ado da indi idual c ea i idade e pode unciona
á ias a ian es de aiškos, incluindo e es ilis iicamen e cono uo os. Plg.
dolinio in luence is, ‐ė2 a osenoje ixsuo us co espondensis:
in luencida ys, ‐ė, į akininkas, ‐ė, влиятель, ‐a, į akiukas, ‐ė, влияo ukas, ‐ė,
влияonešis, ‐ė; o mado de opinião, ‐a, opinião líde is, ‐ė. Neologia es á
in imamen e elacionada com neog a ia (ki aip neolog a ija, e Jakai ienė
2005: 251), ou neologijos leksikog a ija mudança de ocabulá io pesquisa,
sis emínio e desc ição (ž . Fjeld, Nygaa d 2012: 221). Isso assim pala as
pa da e i e minai lie u ių neologijos y imuose, nes specialiai nauja-
des inadas de diccioná ios da língua li uãs não é expulsa. Plg.: neog a ia início
na Eu opa é conside ado 1801 m. expulso neologizmos do idioma ancūzų (ž .
Jakai ienė 2005: 251); inglês neog a ia começa XX a. 5 deš. (ž . Ba nha R.,
Ba nha C. 1990: 11621163; Заботкина
1989); p imei o dicioná io de neologismos da língua usas isleído 1971 m. (ž .
Еф- ремов 2014: 14); no egos 1982 m. (ž . Fjeld, Nygaa d 2012: 231). a. XXI. p .
começou-se c ia digi ais lexicicos ino os bancos de dados e diccioná ios,
aos quais dados de ex ynas ou á ias on es da in e ne se selecionam
au oma icamen e.
Neologijas ã šaka em pa e pode se conside adas no os es udos do
p ocesso de da pala as. Nos abalhos da linguo i a Li uânica es e
p óp io p ocesso e s e a de pesquisas às ezes é chamado de pala a
naujada a3. Se ele osse usado mais equen emen e, mais p o a elmen e o na ia e mo.
1 Ž . : Rekomendação Dėl ungos (inope kulinių diskomice ų) lie u iškų pa adinimų. Es a u á ia da Comissão
Es adual da Lí ua de 7 de maio de 2020 P o ocolal Dedica ion No PN-8. Accesso na in e ne : h ps:
legaleseimas.l s.l /po al/Ac ://l TADaac99929375/11eaa51db668 0092944?posi ionInSea chResul s=0&se
a chModelUUID=d26e15e77-78-65ed-4e-92ecan is-5e1aeb2010e2 2 In luence is, ‐ uma pessoa conhecida po sua
a uação em inkoda o, ainda in luenciando a escolha dos comp ado es; pessoa conhecida, o mado de
opiniões, mui as ezes explo ado kieno embo a idėjos dislaidas, especialmen e em edes sociais e mídia (ND).
3 Es a no a pala a começou a usa bene 2004 m. Jono Jablonskio con e ência, que a e minólogo Jono
Klima ičiaus p opos a in i ulada Lie u ių kalbos naujada a, e e ka čiais pas ou a oco e naujada ų
y imus ap ašančiuose abalhos (plg. Dai os Mu mulai y ės a igo Li uu ians lingua sudu inių
daik a a džių naujada a e bend inės kalbos no mos. Bal u ilologia 28(2), 2019, 107122).
4 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija i lie u ių kalbos Nuo 2011 m. Ins i u e
naujažodžių duomenyno p ak ika
kalbos Lie u ių p adė as nuosekliai kaup i ( iesa, maniniu būdu) i
imedia amen e skelb i in e ne e XXI a. naująją leksiką a spindin is Lie u ių
kalbos naujažodžių duomenųynas (h p: ūna ND, plačiau apie jame kaupiamus
naujažodėse, jų pa eikimo a ką i paieškos duomenų bazės. Miliūnas
bazi ė 2015: 161184; Miliūnas 2018: 121). 2020 m. pab. ND leksicog a icamen e
desc i a e com exemplos de consumo dada mais de 6 milha es. de pala as
i ula es. Mul iėjando dados sob e no as e odžius da língua li uãs e seus
consumo, in ensi ėja e suas pesquisas. Também esc e em-se abalhos
in es igamiais dos es udan es, sob e naujažodžius começa-se ala mais
em escolas de ensino ge al, mídia. Visi ando melho conhece o p ocesso da
neologia, ap o undando em no as e odzes modos de oco ência, c i é ios
de seleção e possibilidades de classi icação, seman íneas mudanças e
da ybos peculia idades, simul aneamen e con on a-se com a e minologia
neologia al a e unde inėž u. O que ela i amen e jo emõs essa
linguo y os a šakõs e minijos base ainda nãosenusis o ėjusi,
econhecíase como uma da p óp ia neologijos p oblemas (plg. Мельник,
Штехман 2015). A p oblema ica da e minologia neologia g ildenama e nes e
a igo. Aqui p a e čia de ou as línguas, cujas no as e odžių pesquisas
mais desen ol idas, usadas neologia e miniação expe iência.
O obje i o do a igo des es dias olhos olha pa a o no o léxico unidade concei o e
discu i esmines suas peculia idades, às quais em yškin i é equen emen e
usado não só o p incipal e mo neologias naujažodis (neologizmas), mas e ou os
pa iniai e mos. Ao mesmo empo p e ende ou o ga no os necessidades des a
e minologia no p á ico abalho de ges ão no ažodžių da língua li uânica. Isso
de e ia incen i a eno a e minologia da neologia li uãs, alag ina
suscalbamen o examinando p oblemas da neog a ia.
A ipisnyje le an adas a e as: 1) panag inė i, como naujažodžiai
de inem-se em selecionados leksicog a ia li uanos e es angei os
on es; 2) baseando-se li e a u as de língua li uana e es angei a e
empí icas dados naujažodžių, de e mina essenciais sinalizações
naujažodžio samp a ą o mojančius;
3) e ela neologia e minos de naujažodis, neologizmas, p o ologizmas,
p elogizmas, okazionalizmas, e eme izmas, paleologizmas e alguns ou os
con eúdo, mos a suas di e sidade e p oblemas de consumo, endo em
con a os p á icos necessidades de ges ão de naujažodžių da língua li uãs.
5Te minologia | 2020 | 27
Embo a a in odução de di e en es no as espécies de pala as es eja
in imamen e elacionada e com o p oblema da es u u ação de no as pala as
(pelo modo de oco ência ou o mação de no as pala as), no a igo ela mais
amplamen e não é analisada, pois baseia-se adicionaline linguagem
enômenos desc e e usada e minija (plg.: skoliniai, e iniai, umpiniai e k .).
O a igo desc e e os mé odos u ilizados analí ico, compa a i o e desc i i o. A
p incipal on e de dados no a odá ios mencionado au o a do a igo compõe-se
e jun o com Agne Aleksai e cons an emen e p eenchido e a ualizado ND. O
a igo pode ia se ú il não só a no os lexicólogos e pesquisado es de polinquias
de pala a que se ap o ei am des e dado, mas ambém a pesquisado es de
e minologia de á ias á eas, e minóg a os, pois o quan oS aps
ienos kalbos a s i ies e minija pa enka į neologijos aldas.
A sinaujinan e consis e em qua o pa es, nas quais são analisados no os
e mos chamados de nomes de aco do com á ias ca ac e ís icas ca ac e ís icas dos no os pala as.
1.NUAJAJOJO COMPRESA E DEPRZHZHAS
O e mo mais comum aos no os unidades léxicas nomea em língua li uãs é
naujažodis e in e nacional seu co espondência, absoliu usis sinónimas
(duble as), neologizmas. Ve dade, no os e dos são conside ados ainda de
ca ego ia sis emá ica mais al a ino ações léxicas pa e, en ando sepa a
os e dadei os no os e dos, que ao longo do empo se a aigam no sis ema
léxico da língua, e šnekje pa ienius c iados pa a uma si uação conc e a, e
depois de algum empo ex ings ančius unidades léxicas e ou as aciden ais
ino ações léxicas (ž . Dzhab ailo a, Rybako a 2019: 20). Tokia es eu esnė
no a e dade concup ação sensa a, em neologias p ocessą olha in
diach oniamen e, quando já ica cla o odo o no a e dade caminho desde o
su gimen o a é a inclusão em diccioná ios. Sinch onialmen e mui as ezes
impossí el adi inha , qual se á pos e io a no a eme gida unidade léxica
des ino, ad a igo emiamasi amplne no azodia concupa a, nea si ibando e
de pa ienias, si uacinius no as pala as. By he way, aplicando a in odução
do a igo mencionada au omá ica no a odžių a anką de g andes dados
sankaupų, p imá ios esul ados da seleção, ainda nãope žiū ė osos
pesquisado es, ap esen am-se unidades lexicicas an o es angei as, como
li uãs neologijoje ge almen e chamados candida os em nauja odžius.
A pala a neologizmas eio a é li uãos do idioma po albas
in e pininkes de XVIII a. pab. p ancūzų kalbos, onde ixsuo as a pala a néologisme seu

8 Ri a Miliūnai ė Neologia e minija e língua Lie u ių uož u kildinamas do
naujažodžių duomenyno p ak ika
g eikos linguagem: neos naujas, logos žodis (ž . MW; OLD). Assim
e imologicamen e neologismo, ou no azoodis, pode se de inido como
qualque naujas alboje su gido pala a. Keblumų da essência coloca não
e mo naujažodis (neologizmas) aiška, e seu con eúdo. Em abalhos de
linguo i a es angei a des inados à neologia con encionalmen e
econhece-se que a p óp ia no a pala a no concei o ao longo do empo
ou o de uma no a ealiją nomeando eme gen e pala a a é complexo no o
sociopsicholing is enómeno e a é ago a ebė a miglo a, ne iksli,
ne ienodai en endama (plg. D u D u, Fjeld, Nygaa d 2012: 222; 2013: 751).
Po an o não é es anho que uma no a pala a em mui as on es de ina-se
de o ma semelhan e (nedaug a as ando da pi minês e imologicas
signi icâncias), mas pelo chamadas concei os con eúdo é in e p e ado de o ma di e en e, e às ezes oco em e uma ou ai
p ieš a aujančių nuos a ų.
Panag inėkimos, como nos p incipais on es leksicog á icas li uãs (ž .
1-ą len elę) e alguns de ou os linguo y os abalhos desc e e-se neologismos
(naujajodžiai).
Tabela 1. Te minų neologizmas e naujažodis apib ėž ys lie u iškuosexikog a ijos šal iniuose (eles
são ap esen ados abėcėliškai de aco do ab e ipas)
ŠALTINIAI NeOLOgIzmO APIBRĖŽTYS NAUJAŽODŽIO APIBRĖŽTYS
DLKŽ7i
ling . (2015) no aozodis
neologzmas (2)
ling . no a pala a
naujãžodis (1)
(naujada as ou
skolinys), neologismo
KTŽ neologzmas,
(1990)
naujažodis (neolo-
hízm, neologism)
No a pala a da língua, su gindo do
modo de azida de pala as
mo ológicas (ansamblie is,
mêsuleigis, an esope acinis, ‐ė,
puolùs, ‐), azendo san umpas
(au okelias, p amp ekyba, elelaida),
emp es ando leksemas de ou os
la sanas, maze is, ele epo ažas)
idiomas (kosmonau a, e e c. <...>4.
no ažodis ž . neologismo.
4 Es a de inição KTŽ ainda é expandida po explicação mais de alhada, como su ge neologismos, como eles
unciona am a osenoje e k .
8Te minologija | 2020 | 27 LKE
ŠALTINIAI NeOLOgIzmO APIBRĖŽTYS NAUJAŽODŽIO APIBRĖŽTYS
neologzmas, naujažodis, kiek- (2008)
equen emen e isso é ou
um no ojai su gidês pala a. Mais
naujada as (p.ex., ã mušas
‘a ama sula a es am agões
a ás do caminho, dū inys
‘sudu inis pala a […]>, ou no os
escolinys (p.ex., bionika ‘música
sob e a aplicação de p incípios de
a i idade de o ganismos em
mechanikoje […]...>.5
[A ski o a igo não há, naujažodis
é ap esen ado só em a igo
neologismo como sinônimo. –
Au . pas .]
LKŽ6neologizmas sm. (2) DŽ ling .
no oi apa ecêssem, mas
boje pala a, naujada as.7
no oãzodis sm. (1) K. Būg, NdŽ;
nãosigalês kal-EncV309 e. naujada as 1.
naujãda as sm. (1)
1. Jn ling . ecém compos o, mas não
ing essado no discu so pala a,
neologismo
SŽe neologizmas 2 →
naujãda as 1 (noujai
naujada as naujãžodis 1 → naujada as
compos o pala a)
neologizmas,
naujãžodis knyg. (2015)
TŽ neologzmas [ neo +
pala a] (2013) gizmo
g . logos [Naujažodis
sinónimo 2-a e 3-ia
1. no oada as, alboje
no o pala a ou conjunção de pala as
2. psich. psiquió ico compos o
bep asmiškas naujažodis
3.5 m. c ianças c iado uma no a
pala a pa a eles ainda
desconhecidos enômenos desc e e .
usado como neolo-
signi ic-
su gido me. Au . pas .]
5 À es a de inição ap esen a-se explicação mais ampla: Palygin i a si ik iniai ė a ainda como ou a no ajai
su gidas pala as ou de ido à yškios seman inės aidos ( ada o ma-se seman iniai homonimai <...>), ou inai
dėl žodžių kū ybos ( ai onoma opėjiniai, ga sų mėgdžiojamieji žodžiai; p ie jų bū ų galima ski i i di b-
c iu uosius jun aindo sepa i os sons da língua, ou de ido kon aminação. Oi iem [neologizma] pode se e no o
cons an o us combininys de pala as, azeologizmas. Às ezes [neologismo] o e mo é usado ainda mais
amplamen e po ele é chamada cada linguagem naujo ė, e en ão ele o na-se e mo ino acija (kalbos,
ling is inė) sinônimo. (LKE 2008: 369).
6 Na edição le al des a on e os a igos neologismo e naujažodžio ap esen am no 8o olume (1970). 7
Inciden emen e, LKŽe ( o ma ão numé ico) neologismo a igo a pala a naujada as sepa ada não kablia aškiu,
e po kableliu (a maio pa e de ido a escaneamen o de ex o). No en an o, de inições de ais casos di e en es
kablelį e kablia aškį podem se in e p e adas di e en emen e: kableliu ge almen e sepa am-se a imi
sinonimai, kablia aškiu mais seman icamen e u olę (palin ys e a spal ių) signi icminia de inição dėmenys.
8 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija e Lie u ių kalbos
naujažodžių duomenyno p ak ika
Aiškinan is uma no a pala a samp a ą, p a a u ž ilg e i e em alguns
equen emen e ci ados au o i e ingų au o es abalhos.
Vinco U bucio monog a iaia Teo ia de Ve zija iybos a i ma-se que
[k]qualque ecém apa ecido pala a pode se chamado naujažodžiu, ou
neologizmu. No en an o não odo uma pala a no a jun o é no oada as. A
segui desc e e-se sucin amen e os p incipais modos de oco ência
no as e odzes emp és imo, seman inė aida bem como no as pala as
(naujada ų) o mação de já exis en es ou as pala as (U bu is 2009: 36).
E ald Jakai ienė es udos li o no Leksikog a ija (Jakai ienė 2005: 250
251) naujažodžius de ineia assim:
Naujazodžiai, ou neologizmai, são pala as, sepa adas seus signi ica i os ou
pala as combininiai, su gindan es po causa das elações sociais ki ma, ciência,
écnica, cul u a e p og essos da sociedade pe cobiam como no os, neįp as i,
ainda nep igiję e nepapli ę. Aqueles deles, que apa ecem esą necessá ios e mais
ap op iada à linguagem dêsnius, expandida, caem em a i ąją a osená e
paliauja se neologizmais.8 P ima iamen e nas mencionadas Li u iškues on es
nos olhos k in a ne ienodas e minos naujažodis neologizmas naujada as
san ykis. Em mui os casos no ajoodis e neologism são ap esen ados como
absoliu ieji sinonimai (duble ai), dos quais p e e menybę incls ama o nece
lie u iškajam naujažodžiui, e naujada u žymima concep oka conside ada
esančia de ní el in e io , . i. en ouena em amplnės apim ies naujažodžio
są oką. Apenas em duas on es an e io es LKŽ e seu undamen o cons i uído
no SŽe (1-a edição da a ian e knyginio 1981 m.), quan o se pode decidi a pa i
de a igos de ap esen ação, naujažodis (neologizmas) e naujada as são
conside ados equi alen es concei os de ex ensão. E isso já não a ende eal o ês.
Ką odo minė ų šal inių duomenys apie naujažodžio samp a ą? Apib ė-
conhecendo uma pala a no a, le an am-se ais aspec os mais
impo an es des a noção: 1) uma pala a no a, como enómeno da
linguagem, no idade, incomumidade à comunidade linguís ica;
2) no a pala a, como unidade léxica, o ma; 3) no as oodzes
uncionamen o peculia idades (a si adimo causas, modos, uncionais
sinais).
Cu pajai no a e dade de inečiai o ma ge almen e usados ês seman inais cadejem: o que? ( am ce a
unidade léxica) + qual? (naujas) + 8 Daqui em dian e nes a on e ap esen a-se no a classi icaçãožodžių segundo
ino ações ipus, kilmę, da ybą, unções e a oseną.
8Te minologia | 2020 | 27 como su gido? (deminação, alo ização, daybos ou de
desen ol imen o seman ína). Nas de inições enciclopedís icas es as
ca ac e ís icas explicam-se mais de alhadamen e. Em on es de lexicog a ia
es angei a e li e a u a des inada à neologia, a no ažodžio (neologizmo)
noção essencialmen e não di e e de lie u iškųjų on es
(z . abelê 2-a).
Tabela 2. Te mo neologismo de inições em on es digi ais de léxicog a ia es angei a ŠALTINIAI
NeOLOgIzmO APIBRŽTYS
CED neologism
1. a newly coined wo d, o a ph ase o amilia wo d used in a new
sense
2. he p ac ice o using o in oducing neologisms
(Collins english Dic iona y)
neologism
A neologism is a new wo d o exp ession in a language, o a new
meaning o an exis ing wo d o exp ession. Synonyms: new
wo d, buzz wo d [in o mal], coinage, new ph ase
(COBUILD Ad anced english Dic iona y)
MD neologism a new wo d o exp ession, o an exis ing wo d used wi h a
new meaning
neologism MW
1. a new wo d, usage, o exp ession
// echnological neologisms
2. psychology: a new wo d ha is coined especially by a pe son a ec ed
wi h schizoph enia and is meaningless excep o he coine , and is
ypically a combina ion o wo exis ing wo ds o a sho ening o
dis o ion o an exis ing wo d
OLD neologism a new wo d o exp ession, o a new
meaning o a wo d
VPSV neoloģisms sk. jaun ā ds jaun ā ds, neoloģisms Pala as,
ge almen e ei as nomea a é ol desconhecai ou es animas o igem
pala a com ma cimai concei os, ak uãliai conc e o ao pe íodo de uso
da língua.9
9 Ag adū Dai ai Mu mulai y ei po de inição de adução de la ians língua. Es e a igo do dicioná io
pos e io men e ap esen a-se a di e en es pe íodos ca ac e ís icos naujažodžių exemplos, mos a-se
suas dinâmica e á eas de consumo da língua, nas quais no os pala as oco em ge almen e.
9 Ri a Miliūnai ė Neologia e minia e da língua Li uânia Pa a análogos
naujažodžių duomenyno p ak ika
lexicog a inos plyšį é pa ekę e pala as, sob e cuja u ilização exis e dados
mui o que mais an igos do que do XXI a. p .: geogli as seno inis desenhinys,
su i alissame sukie ėjusiame supe ície da e a, pa eidolija psichologinis
eiškinys, alguns enómenos na u ais, imagens, sons, daas a ibuídos a algum
pa ilhão de enômenos conhecidos a omas, nam a mokslas, es udando a
his ó ia de um i endo (y kaimiško) , gai ik gai is o a o , e gai o a. P é
nonik ųjų naujažodžių pode se a ibuídos e pala as, ND u in ys žymą
a gijęs. Dado que o s a us do no azônio liga-se com a pala a unciona im
algum que seja o pe íodo de inido, acon ece que onde que an es usado a
pala a ilgesnį empo ica pasi aukęs em pasy iąją a oseną. Ele é
esquecido pelos consumido es como neak ualus (pa y example, ex inguido
kokai ealidade de ida), mas su gindo a o á eis ci cuns âncias no amen e
a gi a ou se emp es ado de no o, às ezes en aga ando e no os a spal ios, e
en ão e pe cebido como no o. Ao a gijê pala as di e em dos paleologismos,
cujos a osena não oi nu ūksi. A ijusius pala as podem se conside adas
no as pala asodžiais? Ba nha R., Ba nha C. 1990: 1160; Fjeld, Nygaa d 2012:
223), no ando que al pala a, olha in sinch oniamen e, cabe à no a pala a de
língua, que desc e e a esa (ac ual) condição da língua, especialmen e se
algum empo ele oi nos p incipais dicioná ios nededamas. Um bom exemplo é a
pala a cien is a, ‐a, conhecido en euca i na Li uânia mokslo skleidėjo
signi icado em 1936 m. pa o ado Juozo Šalkauskio, mas não ixado em
dicioná ios, e ul imos anos a e idamen e e i ido žu nalis ės, que p ocu a a
o e mo mononômio ciência popula a in ojui (mokslo komunika o iui) nomea
(plačiau ž . ND). Na u almen e, quando quando é di ícil de e mina , se a pala a
ealmen e egene ado, ou de aco do ípica do modelo de da ybos pasmadei o
de no o e adap ado no as necessidades, às ezes quan o modi icando
signi icado. Po exemplo, ecen emen e começado a usa eiksmažodis amžė i,
como eiksmažodžio senė i (sen i) sinônimo, eu emis iškai engiando di e as
associações com anumu, sena e, e de ele ei o e mo médico amžėjimas (plg.
anglų k. ageing) a uais consumido es da língua soa no a. No en an o, do a qui o
de complimen os de ocabulá io da língua Li uânia há duas ca ei as de
ocabulá io com exemplos, insc i os de língua i a: įamžė i susen i e
semelhan e signi icado suamžė i sens an aikė i (ž . 2-ą pa .).

97Te minologia | 2020 | 27
2 pa . Žodžių įamžė i i suamžė i ko elės Lie u ių kalbos žodyno papildymų ka o ekoje (h ps://ekalba.l )
Neologijā desiguodai olha-se a ques ão impo an e de, desde quando pala a
pode se conside ada naujažodžiu: já desde o momen o em que ele é c iado,
pa o ojamo, ou só desde o momen o em que ele começa a espalha em
a oseno? E. Jakai ienė indica que as no as pala as pe encem àquelas
unidades do léxico, que são ką só su gidas e ainda amplamen e não ojami, e
[ž]odžiai, en adas em a i iąją a oseną, já não são conside adas
neologizmais (Jakai ienė 2010: 203, 205206). Assim, segundo es e pon o de is a
a pala a é conside ada naujažodžiu desde o su gimen o começo e man ém
s a us de no idade, a é ainda não es eja adqui alėjęs a osenoje. De
aco do com ou o pon o de is a ecém su gido a pala a ainda não
conside a-se naujažodžiu, a é nep adadaamas usa independen emen e do seu au o iaus, em ou a pala a a é sociedadeė nepa ossa po eikio aquela pala a usa e skleis i. Pa a ais pala as,
9 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija e línguas Li uãs ainda não adqui idas do
naujažodžių duomenyno p ak ika
e dadei o es a u o naujažodžio e mais amplamen e não di undidas, pa a o i
apenas seus au o esų, nomeada u ilizado um e mo especial p o ologizmas16. Jį
XXI a. 1-ojo deš. p . c iou do usso kelęs b i ų p o esso Mikhailas Eps einas (ž .
MD: p o ologism). B êjan a mais b iskíssima di e ença en e p o ologismo e
neologismo, de e ia dize que p o ologizsuku as a pala a, espe in is que ele
mas y a ik galimas naujažodis („hipo e inė p ojekcija“), . y. au o iaus
se á usado na ealie si uação de ida. Sendo ela i amen e no a pala a,
p o ologismo como e mo na alo u ia li au a ainda ele mesmo aindaė a
naujažodis quase não em adições de consumo, po ém, suin ensi ėjus
naujažodžių y imamas, nos úl imos anos já começa a usa eqüniau (plg.
Aleksai ė 2018: 56). Ainda a o e mo, pelo qual em abalhos de neologia
es angei a pai ainas ocasiões desc e em-se no as apa ecidas pala as, já
pe ėję p o ologizmo azę, mas ainda não in ie ina como naujažodžiai,
p elogizmas (ž . Anesa 2018: 41).Li u ias kalbo y os abalhos não o consegui am
ape a . ND lei o os mui as ezes usam a possibilidade de o e ece inclui em
da asyn seu encon ado a alguma on es em alguma pala a no aodį. En e
p opos as apascen a e p a os lei ei ojos sugal o os de pala as, que em
nenhum ou o luga não es á paliudi i e ica insc i a não como a osenos
ac o, e simplesmen e como mencionadoji hiposkelbiamas publicai), mas
e inė p ojekcija“. Tokie žodžiai i lieka ik siūlymų są aše (jis aip pa
nãopenca ND no a en ezodžių. Po exemplo, isma on […]isma usis ele one;
b auknys apa inis b ūkšnys (ge almen e usado em ez de espao p og amando);
passagei o au obus; lindžius išxokan i publicidade e k . A eles é concedido
s a us nepaliudy as a osenoje, semme endo possibilidade alguma ez
p oplis i. ND lei a ojai pais às ezes suge e inclui em ele seus ilhos pala as
Neologijoje įp as a p ie naujažodžių neski i aikų suku ų žodžių. No s
(pzj.: glanis d ogas, bičiulis; saus yčiai sausi pus yčiai e k .), mas isso é
comple amen e sepa ado eiškinys e á eas de pesquisas, besi ibandando com
aidos psicologia bem pedagogica.
3. NAUJAJOŽIO, COIP LEXSIKOS VIENETO, FORMA
G e a ques ão, como en ende-se a no idade de uma no a pala a, su ge e
ou o, não menos impo an e, quais unidades linguís icas neologijā são
conside adas no asžodžiais? Como ê a pa i 1a e 2a abelê ap esen adas
no a pala a api16 P o ologizma g eikų k. p ō os pi mas, pi minis + logos žodis.
9Te minologia | 2020 | 27 b ėžčių, em di e en es on es no os e odji são
ge almen e a ibuídos não só sepa adas pala as (leksemos), como que
de e ia se de aco do e imologicamen e no a e dade, mas e complexinhos
unidades lexicicas: s able wo ds conjun ions ( an o compos os e mininai,
an o azeologizmai), ečiau san umpos. En ão es eu esnė ou amplasnė
noção de no a pala a é assun o de aco do e depende dos pesquisado es
obje i os.
De aco do no ažodžio o ma ge almen e dis inguem ês espécies
no ažodžių: 1) pala a (pgs.: ae ogelis, enesinas, sąš elnis, i klen ė); 2)
compoinys, ou neo azema (ž . Fjeld, Nygaa d 2012: 225226) (pgs.: socialinis
dempingas, p epa ação co po al); 3) san umpa (p.ex.: CeO, STem, Wi‐Fi,
BDAR). Segundo o ipo de leksinių ino ações dis inguem-se as no as pala as
(leksemos) e no as pala as signi ica i as (sememos) (Jakai ienė 2005: 250).
Ao ND ambém são incluídas não só no as unidades léxicas ( i e is,
pe sonaukė), mas e no as já exis en es unidades léxicas de signi icanças
(p.x.: e sle iena agis naujo iška e slą inician e emp esa, que de ido a
ápido c escimen o e a aídos in es imen os esgue a em maio es do que
1 bilhões. dóla JAV alo companhia; eniksas neson aininga emp esa,
causando yčinį bank o ą, com o obje i o e i a ob igações inancei as, e
p isikelian i de no o nome). No os signi icados adqui idos pala as às ezes
são chamadas de no os sememomis (Jakai ienė 2005: 251), seman iniais
naujada ais (Jakai ienė 2010: 211), neoseman izmais (Fjeld, Nygaa d 2012:
224226) ou neosemais (D uţă 2013: 756).
4.FUNCCINIAI NAUJAZODŽI YPATUMAI
No amen e su gidas pala as, como e oda a léxica, unciona a como
kalbos iene ai ( ai būdinga i specialiosios leksikos sluoksniui – naujajai
neu alūs e minijai, . i. neonimams, angl. neonym, ou a neo e minams17,
angl. neo e m) ou adqui a adicionais unc ioncinių e s ilis inių
peculia idades. A alguns aos uncionalmen e e es ilis icamen e ma cados
no asojodjiam nomeados usados e mos sepa ados (ž . Aleksai ė 2018: 5),
po ém eles não es ão nusis o ėję nem es angei os, nem li a ios
linguo y os abalhos. Além disso, é impo an e, em que logico undamen o
eles são dis inguidos e qual es eu esne ou amplne no a pala a noção baseia.
17 Šių ou pa ecidos naujažodžių lie u ių kalbo y oje não conseguiu se de ec ado; plg. la ių a ojamą
jaun e mins segundo inglês k. neo e m (ž . VPSV).
100 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija e Lie u ių kalbos
naujažodžių duomenyno p ak ika
Como no as e días (no malmen e naujada ų) espécies ou no as e días
p óximos concei os ge almen e e e em-se s ilis iniai naujada ai,
okazionalizmai, au o iniai naujada ai, indi idualieji naujada ai, si uaciniai
naujada ai, e eme izmai e po encializmai. No en an o, suas elações mú uas
desc e em bas an e con usões, po que o mesmo e mo pode se usado pa a
di e en es ipos de naujažodži in oduzi ou aquele pas naujažodis de
aco do com á ias peculia idades pode se chamado po á ios e mos.
KTŽ no a igo no ada as (cujo co espondência de ou as línguas são
ap esen ados signi icados mais amplos do que a ualmen e é comum, . y. usų k.
neologism, anglų k. neologism18) desc e e-se sepa adamen e s ilis inis no ada as
(e seus sinonimai indi idualus no ada as, au o inis no ada as) como [a]
no malmen e au o iaus num ce o abalho compos o uma no a pala a, em
ou o não alo izado. Assim s ilis iniai naujažodžiai são c iados e usados
buscando exp essi idade (abei, na a ual língua li ians a oseno es a unção
cada ez mais equen emen e execu a e no os ingles kalbos skoliniai, quando eles
são inse idos em eks ą como ci ações não po causa da al a de co espondem
Li hu iškų, e ne a po inse igumo). Nesse diccioná io aos es ilis á ios
no osada os não a ibuiam e só sepa adamen e desc e em ocasionalismas,
embo a nãoja pa e eles ambém possam se conside ados es ilis á ios
no osada ais. Okazionalismais (ou okaziniais naujada ais) chamam dažo men e
não usuais da ybos, umaka iniai da iniai, suscu i a ís icas ipizações,
es ilizações ou simplesmen e p opósi os de di e são; sua apa ição é de e minada
pela incomumidade, es anheza (Jakai ienė 2005: 250251), é só as pala as de um
ce o con ex o, elas como se pa alisam n'aquele ex o (con e sabie ou ob a) em
que o am pa o o i (Jakai ienė 2010: 207). V. U bu is obse a que okaziniai da iniai
kalboje eikiančios da ybos sis emos: ieni iš jų p asilenkia su da ybos
são mais ou menos a as adas do ipo exigimais <...>, ou os dis inguem-se apenas
po que aze de aco do nep oduk y ius ou pouco p oduk i ius ipus (z . U bu is
2009: 322327). E. Jakai ienė okazionalizmos discuia pe no asžodžių (neologizmų) e
naujada ų, e KTŽ okazionalizmai e em ge al não se con undem com naujažodžiai:
okazionalzmas 2, okazinis okazionalizm É uma pala a ou combinação de pala as,
não sendo comum à a osenai da linguagem e passando a oco e apenas uma ez
em ce o con ex o. Di e en emen e da dica, ocasionalismai são ne ipiški,
indi idualūs <...>.
18 Plg. ikslesnius e mos da língua li uânica naujada as a i ikmenis: usų k. no oобразование, anglų k.
(new‐wo d) coinage.
101Te minologia | 2020 | 27
Te minus au o iniai naujada ai nomeiam no aia pasida omus pala as
naujada us segundo seus kū ėją (plg. Jakai ienė 2010: 207). En ende-se que
não semp e é possí el de e mina , quem p imei o sublinhou qual no a
pala a, po ém isso se e especialmen e em ex os a ís icos ocu en es
ino ada es, cujos au o io ica cla o. Assim pa ece ia, que ocasionalismas e
au o iniai naujada ai em essência nomeiam o mesmo obje o ecém c iada a
pala a, só exalškinam di e en es seus p esságios. No en an o, exis e e
pa ciais di e enças es u u ais: ocasionalismos são ei os ou com base em
ipos de daiba não p odu i os, ou com b ilhan es des iações da
egula íssima pala as daiba (Ma se a e al. 2018: 270). Au o iniai
ino ada as podem se c iados e segundo egula iais modelos de da
pala as. Alguns au o á ios no os e odžiai en am em léxina sis ema da
língua, mas isso é conside ado mais ápido exceções. Po exemplo, a pala a
jo nalis iena menka e ė, mui as bul a inė spausdin inė žiniasklaida, ND
dados, c iada 1990 m. poe a Jono Juškaičio, ao longo do empo an o di li o e
i mou-se a oseno, que incluída em BŽ. A aindo à imp ensa jo nalís ica,
es a pala a pode i pa a o passi ųjį lexicikos camoksnį, po ém segundo
es e da ybos modelį ND ixada e imp ensa digi al aplicá eis naujada ų: in e ne iena, po aliena e k .
Au o iniai ino ada ai ainda são chamados indi idualiaisiais neologizmais,
en a izando seus exclusi inumą, o iginalidade. Eles são desc i os como
pala as que são não de linguagem, e g encos enomškinys e au o ių c iados
pa a ins especí icos no a minčiai e cono ações em eikš i (Ma se a e al.
2018: 2719.0) ND naqueles casos, quando cla amen e sabe, quem naujažodžio
(nebū inai naujada o pode se e au o inių ki oje kalboje suda y ų i į lie u ių
kalbą a ėjusių skolinių) au o ius, àquela pala a é dada žyma au o inis. Po
exemplo, bãslikas, ‐à paslikas (i. y. odo ilgiu bejėgiškai išsi esęs) como baslys;
čiulbingala čiulban i lakš ingala ( i ulo de ob a de a e isd ožinė o);
glos inukas nedesigela ob a de a e, nulipdido po especiais mo imen os de
mãos glos an molį; s eikoninė ou o nome de hospi al quando mais impo an e
en a iza saúde e saúde.
Ocasionalismos e au o inais no osada ams p óximosmi si uaciniai naujada ai (angl. nonce‐ o ma ion,
nonce‐wo d) no as pala as dependen es do con ex o, c iadas a um conc e o caso. Nes e caso e mi19 Po
ezes os indi idualieji neologizmai ainda apelidosados eks ynų lingu is icoja usado um e mo hapax legomena,
que signi ica que em algum qual ex o ou suas sankaupoj a pala a pas ou apenas uma ez. Plg. hapax legomenon
g eikų k. pasaky a (ueną) ez.

102 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija e Lie u ių kalbos nas en a êzia não
naujažodžių duomenyno p ak ika
no ažodžio au o ys ės aspec o, e c iū imo ci cuns âncias. Kai quando
si uaaciniai naujada ai não ilicomi ik aisiais naujažodžiais (plg.
Š ekaue 2002: 97).
Ne ipiškiim, ez pa a o imos no osjo jias ND a ibui-se zyma pa ienis, a jeigu
conhecido au o ius e zyma au o inis. Assim au o inis no azoodis pode se e
pa ienis, caso po au o iaus ex os nãoaplin a. À es ilis ínicas no ada as pode
chega -se e eme ismo20. Isso a ce os pe íodos de desen ol imen o da
sociedade são ca ac e ís icos, ge almen e com conhecidas polí icas ou
ou os ámbi os nomes de pe sonagens associados naujažodžiai, u in ys
yškų, mais eqüen emen e nega i a s ylis inį k ū į (plačiau oi Заботкина
1989; Kos anian 2015: 39). Eles i em enquan o a i os a p óp ia pessoa, do qual os
sob enomes azem no as e odžiai, po ém é impo an e que aos e eme ismos
eks aling is inė kompe encija – o ien a imasis konk e aus laiko poli inė-
en ende necessá io se ou de ou as á eas ak ualizadas (Kos anian 2015: 8).
Quando quando e eme ismos são en endidos mais amplamen e seu con eúdo
ligado não só com os ac o es da polí ica, mas ambém com os signi ica i os
acon ecimen os de um empo conc e o (Заботкина 1989: 24). ND ixada uma sé ie
an o emp in adas, elacionadas a conhecidos a o es ou e en os es angei os,
mas, okupendumas, Lukašesku i pan.), iek lie u iškų, pada y ų daugiau-
e eme isms (pg.: ampokalipsė, pu inomika, pu i endusia de nomes de a o es
polí icos (pg., do minis o da saúde Au elijaus Ve ygos, amėjančiois decisões
impopula es de igo sob e con ole de álcool, s opdymo da pandemia de
co ona í us, sob enúncias: e yganas, ‐ė; e ygininkas, ‐ė; e ygização;
e yga o ius, ‐ė; e ygma inas; e ygme is; e yg alda e k . ).
Nos abalhos de Kalbo y os desiguodai olha -se pa a po encionalismos (ou
po encinius naujada us, po encinius da inius), os quais podem se
conside ados okazinių da inių p iešingybe. Segundo V. U bucio, [p]o enciniai
da iniai são ais pala as de ipos de da yba mui o egula es e p odu i as, que
na língua não en am como sepa adas unidades lexicicas, e são apenas
daqueles ipos comple amen e p e is os e na con e sação podem se
ealizá eis a cada um momen o, quando mui as ezes só deles ap i eixa, além
disso, shi oks da inys é oks na u al e en endendo que ele não é ge almen e
mi ksniu“ (U bu is 2009: 316–317). Gal dėl os p iežas ies po encionaliz-
comp eendido como um no o nem nem de seu p imei o apa ecimen o na
con e sação. No en an o, V. U bu is ambém econhece que g iež esnės
on ei as en e po encínios e odos ou os ípicos 20 Plg. g eikos k. ephēme os ienadienis, umpalaikis (TŽŽ).
103Te minology | 2020 | 27 da inių na e dade não exis e, como não há e
objek y ių k i e ijų, leidžiančių įeina e į kalbą (U bu is 2009: 316, 318).
abejo inais a ejais pasaky i, a žodis p iklauso ien kalbėjimui, a jau
ND não em obje i o de ixa cada po encionalismo, po que mui o
expandês ų duomenyno olume e nãocaak os capacidades desses dadosis
man i e . No en an o, es o ça-se seleciona aqueles po enciais da inos, que
êm quais de ca ac e ís icas adicionais. Po exemplo, p eesagos ‐iena, com
a qual se azem os nomes de luga , daik a a dzes pagause ação indica
expans imási negócios de á ios básicos pala a de sinalimo de alimen os
lanchadís mul iplicamen o: deš aininė, ala elinė, jogu inė, kebabinė,
sp agėsinė e k ., e p eesagos ‐iena, com a qual se azem os nomes de ca nes,
daik a a džių a é oldiena ex exyno sua a em pala as de ca ne de animais:
bui oliena, kengu iena, k okodiliena, s aigiena, šikšnospa niena, abz.
No amen e eme gen es unidades lexicicas de nomes e sua di e sidade de
consumo indicam que a on ei a, sepa ando ik uosius naujažodžius dos
nonik ųjų, é mui o ne yški, chin an i laike. ND a noção de no ažodžio ab ange
não só os e dadei os, mas e a maio pa e adicionalmen e en endidos
nãoik ųjų naujažodžių. Tokia ampla concep oca é obje i a, endo em con a a
especi icão da c iação duomenyno. ND sinch oniamen e ab ange um pa de
décadas de pe íodo de ida da língua li uana, po isso nele pode obse a -se
shei o de al no a dinamicas de pala as: umas no as pala as ixam-se
apenas po uma ez, ou as g adualmen e espalha no a oseno e depois de
algum empo já podem se conside adas pe didas s a us de no idade
(pa y ais, cai no comp eendido e pa ilho publicamen e publbiado Bend inė
lie u ianų kalbos žodyną (BŽ), plg.: naujienklė, skai yklė, šlydis e c., aigi
p ak iškai ND é e um das on es leksikas). O p óp io enómeno de
naujažodys ės é mui o a ii iapusiškas e ele pode se desc i o, e elando
di e en es no os lexiciko unidades de con eúdo, o mas bem como
unc ioncine peculia idades. ND paiseškos possibilidades pe mi e a pa i da
base de dados si il a no as e odžius de aco do com á ios desses
peculia idades pjū ius e combinações, e mul iplicando dados e o ma uma
imagem mais de alhada sob e es e in e essan es cons an emen e camu lan es lexicicos camoksnį, simul aneamen e p ocu a no as bases de classi icação e melho a a e minologia li e iškosios neologijos.
IŠVADOS
Rapidamen e desen ol endo-se de á ias á eas mokslui, que es imula e
in o macões ecnológicas p og essão, ambém suac i ėjus
a ii iapunsamen e ac i idades de sociedade, de edes sociais e de ou as comunicações ele ônicas desen ol i, pas e-
104 Ri a Miliūnai ė Neologijos e minija i Lie u ių kalbos bimai a senaujina e
naujažodžių duomenyno p ak ika
camoksnis de leksikos das línguas con empo anias. No os enômenos lexicicos
in es igan es e ap ašanças neologia e neog a ia o nam-se cada ez
pe spec i e esnadas e didelį não só ciência, mas e sociedade
in e essezamen o despe an es a šakimas de lexicologia e lexicog a ia, a
no os e minos (neonimais) apa ecimen o es imula pesquisas de neonimija.
Eses es udos seu u no u eque ida neologias e minija, po ém ela an o de
Li uânia, quan o de abalhos es angei os ge okai a ia a e a é que
nesuda o aiškios sis ema. 1. Panag inėjus os mais impo an es concei os de
neologia naujažodžio, ou neologismo, samp a ą Li uães e es angei os
linguo y os li e a u a e dicioná ios e , que ją o mojan ys sinonimiški
išo ines p ieš a as. Pa i są oka nė a aiškiai apib ėž a i p iklauso nuo y ėjų
e mininai esconde kelias in e nas e de escolha (conse a imo), quais leksinės
o mas e aspec os do con eúdo ela inclui: 1.1.no a pala a ge almen e são
conside adas não só no as pala as, mas ambém ou as unidades léxicas, po
exemplo, conjun os de pala as, ab e ipos; ambém mais equen emen e a
no as e odžius a ibuem-se e exis en es pala as, adqui indo no os signi icados neoseman izmai;
1.2. o essencial demão semân ico do concei o no a e bo no idade, mas ele
con e e à unidade léxica apenas s a us empo á io, enquan o essa unidade
léxica ainda não enha en ado nem na ac i- osa a osená, nem nos
diccioná ios comuns da língua e os usuá ios da língua sen em a sua
incomumidade; an o a p óp ia ca ego ia no idade, como os
complemen a es en es do concei o de no a e dade podem se de inidos
apenas em elação a conc e o, den o dos limi es empo ais į ėmin ą con ex o, no qual esse concei o é usado;
1.3. na lexicog a ia adicional em no ajodžius olha-se es a icamen e como
em ce o pe íodo de desen ol imen o da língua esul adoá, po isso
dis inguem-se e dadei os no ajodžiai, que ao longo do empo são acei os da
sociedade, a ianzam-se no a oseno e o nam-se habi uais unidades do
sis ema lexicico, e deles sepa am-se no asjodžiai não- ic ieis, que são só um enómeno da sneca.
2.Essenciais no a e dade e pa ininhos seus apa aços samp a á o maian es
a ibu os exp essi eca, em busca de espos a a pe gun as, que unidades linguas
neologijoje são conside adas no as e odžiais, o que é lexicica unidade no idade
pon o de e e ência, quan o du a es e no idade e quando ele se apaga, quais os
mais impo an es uncionalcinia no as e odžių a ibu os. 3. Ins i u o da língua
Li uânia desde 2011. acumulado e cons an emen e a ualizado na in e ne ND
dados pobūdis e suas p á icas de manejo mos am que con empo aniê
digi alinha neog a ijā adicional no a noção de pala a é
pe siau a. Kadangi ND sinch oniškai iksuojamas gy as neologijos p o-
105Te minologia | 2020 | 27 cesas, mui as ezes não es á cla o, qual se á
pos e io des ino da descobe o no a unidade léxica se ele ica á apenas
umediá io, si uaacinis eiškinys, ou algainiço o na -se pa e quo idiana
léxicoes, suac i ins is is a da ybos modelį, se á incluído em comuns
diccioná ios de linguagem e pan. Po an o ND delibe adamen e escolhida a mais
ampla no a pala a, como ecém-eme gido lexicico unidade, noção. 4. De aco do
com a adicional concepção do no o- e bo dos eais no os- e bozij isol ieji
só šnekoje unkcionioan es no os- e bozij podem se desc i os segundo
di e sos dis in os loginio undamen o a ibu os (a si adimo empo,
es u u ines, es ilis ines peculia idades e e c.): p o ologizmai, p elogizmai,
okazionalizmai, e eme izmai, paleologizmai, s ilis acin, au o iniai,
si ua ionalizmai, no a po encializmai e k . Juos podem se conside ados
amplamen e en endidos no asžodžių espécies. 5. Ao mul iplicando dados e
aplicando no as ecnologias de linguagem (au oma ica no azodžių a anką de
g andes dados sankaupų), digi alinė neog a ija pe mi e ge a uma imagem mais
de alhada sob e es e in e essos cons an emen e mudan e lexicicos camados,
simul aneamen e p ocu a no as classi icação bases e melho a neologia e miniją.
ŠALTINIAI
BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. Danu ė Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l ; h ps://ekalba.l
CED – Collins english Dic iona y. P ieiga in e ne e: www.collinsdic iona y.com
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. P ieiga in e ne e:
h p:// eks ynas. du.l
DLKŽ – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. S . Keinys, 7-asis pa ais. i papild. leid., e. a ian as,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2015 (a naujin a e sija, 2017). P ieiga in e ne e: h ps://lkiis.lki.l ,
h ps://ekalba.l
KTŽ – Kalbo y os e minų žodynas, sud. K. Gai enis, S . Keinys, ed. K. Mo kūnas, Kaunas: Š iesa, 1990.
LKE – Lie u ių kalbos enciklopedija, pa . K. Mo kūnas, ed. V. Amb azas, 2-asis pa iksl. i papild. leid.,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2008.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas (I–XX, 1941–2002), e. a ian as, y . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://www.lkz.l
MD – macmillan Dic iona y. P ieiga in e ne e: www.macmillandic iona y.com
MW – me iam‑Webs e dic iona y. P ieiga in e ne e: www.me iam-webs e .com
ND – Miliūnai ė Ri a, Aleksai ė Agnė. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas: ęs inis in e ne inis žinynas
nuo 2011 m., sud. i a s. ed. R. Miliūnai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e:
h ps://naujazodziai.lki.l , h ps://ekalba.lki.l /naujazodziai
OLD – Ox o d Lea ne ’s Dic iona ies. P ieiga in e ne e: www.ox o dlea ne sdic iona ies.com
SŽe – Lybe is An anas. Sinonimų žodynas, 2-as pa ais. leid., e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as,
2002 (a naujin a e sija, 2015). P ieiga in e ne e: h ps://lkiis.lki.l , h ps://ekalba.l
TŽŽ – Ta p au inių žodžių žodynas, Vilnius: Alma li e a, 2013.
VPSV – Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca, Rīgā: LU La iešu alodas ins i ū s, 2007.
НСИС – Е. Н. Захаренко, Л. Н. Комарова, И. В. Нечаева. Новый словарь иностранных слов, э. ресурс,
Москва: Азбуковник, 2003. URL: www.slo a i. u
СЛТ – Ахманова Ольга Сергеевна. Словарь лингвистических терминов, 2-е изд., Москва: УРСС: Еди-
ториал УРСС, 2004. URL: classes. u/g amma /174.Akhmano a/sou ce/wo ddocumen s/h.h m
ТС – Толковый словарь русского языка, э. ресурс, ред. С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова, Москва, 1992.
URL: www.slo a i. u