282 Palmi a Zemle ičiū ė |
doi.o g/10.35321/ e m27-16
Lina Ru kienė
STATYBOS TERMINJOS DÚRINIAI:
FORMAVIMASIS IR RAIDA:
do a o dise ación
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o,
2021, 227 p.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253 el 18 de junio 2021 d. de mane a
emo a Zoom en la pla a o ma ue apgida Linas Ru kienės dak a o
dise ación S a ybos e minijos dū inie: o ma imasis i aida (mokslinė
ado ė d . Albina Aukso iū ė). Cualquie a á ea cien í ica his ó icas
e minías in es igaciones son impo an es y eque idas. Ellos son la base de
la ac ual e minía de in es igaciones. Que iendo acla a , en ende ac uales
é minos de uncionamien o ciencia en el lenguaje ci cuns ancias, enemos
conoce sus o ma imosi y desa ollo emas. Po consiguien e sin in juega
que ecibimos o a de una dise ación desde el ámbi o de e minología, en la
cual ealizada in es igación puede llama se complejo, ma aba ca no sólo
his ó ica, sino ambién ac ual e minología de la cons ucción, en es e caso
una de sus posis emias e minus dū inius. Además, es o y pi ma
e minologías dise ación, en la que en e minus dū inius pasižiū ė a de
kogni y inės ling is ikas posiciones. Dise ación Į adas se comienza
e elando ac ualidad ema y su elección de demos causas y p oblemas.
Aunque en la lengua y e minología de los li uanos dū inos son
conside ablemen e es udiinė i, sin emba go mokslinės s a ybos e minijos dū inių posis emis sepa adamen e no a ado (p. 12), excep o pa-
283Te minologija | 2021 | 28 ienius a osenai ak ualius cons ucciones
e minus dū inius. P edaujan e da ybinio, mo ologico y no minamąjo en oque
á dū inius p plés um es os a amien oamien o cogni i y inės ling is ikos
aspek u, ex ėsiančiu p opio dū inio samp a ą y apildančiu dū inių y imus.
Híb idos dū iniams con clásicas p epozicinías sie inías kamienais, a menudo
nukoncu iendo sa akilmius e minus, ac ualmen e necesi a más a ención.
Aquí plan eado y p oblemá ico así y así e i a ya uncionando palab as de
disku uo inas a p au inių dū inių sandų e inimo i į a dijimo klausimas.
Teigiama, kad „dū yba leidžia suku i naujų, mo y uo ų e minų“ (p. 13)
mul ia eikšmiškumo. La cons ucción e minijoje dū yba es p oduc i us
nue os e minos da ybos mane a (p. 13). Dū inos, siendo más co os y
con enien es que d ižodžius e minus (p. 13), exp esaškia pos mode nis inę
pasaulėjau ą, ele eliančią p incipios de comodidad y economía como uno de los
más impo an es.
El obje i o del abajo a likus XXXXI a. e minología de la cons ucción dū inių
keliaaspek į y imą, de e mina la di ección de desa ollo des e subsis ema,
dėsningumus y endencias (p. 14). A in de log a lu au o ė escikėlė cinco a eas:
1) discu iendo eó icos cues iones dū inių, e alua eales y noik ųjų dū inių
elación y sus cambios en e minybos cons uc; 2) iznag ina se sa akilmių y
híb idos de cons ucción e minías dū inių da ybą, es ablece sa akilmių y
hyb idinių dū inių da ybos di e encias; 3) aplicando la eo ía de modelos
p opozicinos de la lingüís ica cogni i y a, es ablece modelos p opozicinos
cogni i inos basem os concep os de la conciencia humana, según los cuales se
o ma la semán ica dū inių de la cons ucción; 4) la e minología de la
cons ucción dū inius desglosa se en g upos emá icos, e elando cie o
agmen o de odo el ídeo de la ciencia de la cons ucción; 5) es ablece
sin ác icos-semán icos e minía de cons ucción dū inių sandų elacionesas
(p. 14). El obje o de es a dise ación XXXXI a. sa akilmiai y hib idiniai dū iniai
(daik a a džiai), enan ys kinininiais cons ucciones e minis. Cons ucción
e minías dū inamen e ecopilados de 290 uen es, que muy di e sosos en
cuan o al géne o. Es o sh iecia i o ipo lib oselés, dicciona ios, zynnai,
manualělys, in o mes esisés, pas lec as ma e ial, monog a ías, docomosios
lib os, ciencia e alas, cien í icos a ículos compiliniai, me odinė ma e ialaga,
laik aščiai, dak a o dise aciones y con e encias ma e ialaga. De es as
uen es escogido manualmen e 6 181 é mino de cons ucción dū inys y
incluido en la base de da os Mic oso Access.
Aludiendo sob e la no edad del abajo y la p ác ica y eó ica alo de su,
au o ė a i ma que ši dise acija es el p ime abajo, en el que en de alle,
de di e sos aspec os se analiza la e minía de cons ucción dū inių posis emis,
284 Palmi a Zemle ičiū ė | e elándose su aida y ac ual si uación. Ella debe ía
suplencia e minologías li uanas y inėjimus, se ú il o mando nue os
e minos de cons ucción. El abajo ambién pod ía se ú il a especialis as
de la cons ucción, p epa an es de es ánda es y dicciona ios, a cien í icos,
esc ibien es de abajos de e minología. A la dise ación p epa ada
ecopi ados nue os e miníos de cons ucción dū inias se ía posible
suples a Banco de é minos de la República de Li uania (p. 17). Į ado al inal,
su o mula os de ensamuosius alegíos, glus ai ap ašius la es uc u a del
abajo y indica žius su ap obació, pasainama a ling is ís ica cons ucciones
e minos dū inių analizės, a la cual des inados seis secciones. Pae apiu
es uc u almen e y semán icamen e discu iendo los é minos de
cons ucción dū inius, au o ė mues a de allá de su o ma imosi y desa ollo
imagená comenzando ikimoksliniu pe íodo (has a 1918-ųjų) y e minando
šiandiena (2019-aisiais), no solo e ela[n į] especi icá del ámbi o de la
cons ucción, e ela[n į] pa ody iá el desa ollo de la ciencia de la
cons ucción, sino y al menos de in ensos[n į] pe mi e juzga sob e polinkius
de la lengua li uana, elaciones de lenguas con lenguas ex anje as, sus
e ec os y en gene al modelos men ales que ampan de nominación del concep o (p. 204).
En el p ime capí ulo Bend ieji eo iniai dū inių aspek ai, basado en es
pun os de is a elacionados con la ab icación de palab as (ka u y con
mo ología), con kogni y ine ling is ika, más conc e amen e, eo ía de
modelos p opozicinių kogni y inių, y con sin akse, se examina el concep o
dū inio, se discu en los signos dū inio (o og a inis, onologico, sin ác ico y
semán ico). Teniendo baseindu los inspi aciones de Li uanos y ex anje os
in es igado es sob e da inos con clásicas de la ynų kalbos a ėjusiais
sie iniais kamienais, plan eama y g ildenama eales y noik ųjų dū inių
p oblema, aiškinamasi, quéas gi posiciones ocupa dū inia de di e sos idiomas y
de di e sos ámbi os de ciencia e minijoje. An ame capí ulo en S a ybos
e minijos dū inių samp a a y šal iniai indicažius, qué dise ación se
conside a con el é mino cons uc i o dū iniu, se discu en sus uen es de
apa ición. La au o a opina que los dú inos del ámbi o de la cons ucción no
ienen especí icas, dis inguibles peculia idades de apa ición, ellos su gen de
la misma mane a que y de odas las o as á eas y de cualquie ob a (p. 32),
conc e amen e: e minologizando dú inos de la lengua i iosa y común, i. e.
dandoles un signi icado e minológico (da ía seman ína, o e minologización),
ans e minologizando dú inos de o os ámbi os (dedicamien o in e no, o
ans e minologización), haciendo dú inos nue os, p epa ados pa a nomb a
concep os (da yba), skolinji dú is (polinismo), aducciones de dú inos de o os idiomas ( e y, odo o nue o).
285Te minología | 2021 | 28
En e ce capí ulo S ucción e minología dū inia de la cons ucción ciencia
de desa ollo y li e a u a se discu e la p incipal li e a u a de cons ucción,
que se ha di idido pago p incipales e apas de desa ollo de la ciencia de la
cons ucción de Li uania, coincampančius con la cons ucción e minología,
ambién y dū inių posis emio, aidos e apais (p. 37). Así e ela se, cómo,
desa ollando la cons ucción sciencei, ac uando a ci cuns ancias his ó icas,
desde s ichiškų, spo adiškos da ybos la e minía de cons ucción dū inių
ei a hacia es e e mų capoksnio subsis ema de susi o mación (p. 37).
Mokslinės s a ybos e minijos zauomazgos asocianamos con liaudies e minija
y senaisiais aš ais. Pe mainingame y du kiame pe íodo desde XIX a. p . has a
1918 m. edi ados en sh ečiamosias lie u iškose knygelėse us o a y
cons ucciones e minų dū inių. Jų aún se encuen a después de la de ogación
de la p ohibición de p ensa apa ecidas en lib os pa a la cons ucción y no
especí icamen e pa a la cons ucción, y en o as ob as de lexicog a ía, ej., J.
Šlapelio compues ame S e imų y desen endamų palab as Dic iona y (1907).
19181940 m. nue o in e psnis de desa ollo de la e minía de cons ucción, y 1918
m. ma ca no solo cien í ica e minía de cons ucción sis ema, sino y dū inių
posis emio e dade a inicia. Después de Li uania Nep iklausomybės eckū imo
suin ensi ėjo la ac i idad de cons ucción y publicación. Ta puka iu ue edi ada
no pocas manualías del ámbi o de la cons ucción, mokomųjų lib os,
p onos icada cien í icos a ículos de sob e cons ucciones, cons ucciones
cien í icas publicaciones ecenzías, en las cuales abo danami y ediciones del
ámbi o de la cons ucción u ilizadas e minología cues iones. Cons ucción
e minus la go iempo kū ė no e minologi p o esionales, y cons ucciones
specialis as. De ese pe íodo e minología de la cons ucción y odas es a
p o esional lengua o ma imuisi g andes signi icación enían en el ex anje o
s udija ę y (o) di bę la cons ucción ingenie os, quienes abajó en Li uania,
e ec ua on signi ica i as in es igaciones cien í icas, esc ibió a ículos y
lib os, mokė jaunimą. Se ales exclusi as pe sonalidades como Kazimie as
Vasiliauskas, Jonas Šimoliūnas, P anas Mo kūnas, Ana olijus Rozenbliumas,
P anas Jodelė. Sus publicaciones gene almen e e an e s inas ( adu a de
okiechos lengua). Así, nue os dū inių da ybai p ime ojó el pe íodo impo an e
de Li uania Nep iklausomybės ue okiečių kalba, pasižymin i dū inių gausa.
19401990 m. e apa de cons ucciones, comenzėjęs SSRS okupa us Li uania.
So ie meciu e a pe mi ido muchos didomíos de los medios manualillos, didomíos
de lib os, paskai ų konspek ų, apa eció y p ime os monolingbiai cons ucciones
e minos dicodiña. Nemaja de los medios hablables pa e o ue aduciama de
usas lengua, o au o es esc ibiendo u ilizaba usiška esa s i es li e a u a. In ensy i ediciones lib os de ediciones se conside a posi i o enómeno de es e e apo, sin emba go cons ucciones e minos alo ados desigua eikšmiškai. Una
286 Palmi a Zemle ičiū ė | e us, señala se que la li e a u a del ámbi o de la
cons ucción poco se u iliza skolinių, se busca co espondimenų lie u ių kalba,
ačiau, ki a e us, lie u ių kalbos e minų da ybą ima s ip iai eik i usų kalbos
žodžių da ybos sis ema gausėja usų kalbos pa yzdžiu da omų dū inių, usiškų
e inių i pan. La úl ima e apa de la li e a u a de cons ucción da acionado
19902019 m. Pažymima, que, a dlei a kū us Lie u os Nep iklausomybę,
desa ollandose posi i os cambios del sec o de la cons ucción, se pe mi e
in ensi amen e p epa a y a iažan ė li e a u a de cons ucción, que ku iami
no i e mininai de la cons ucción. Úl imamen e eglamen inum y sis emiskumui
impo an e llega el Cen o de Te minología del ins i u o de lengua Lie u ių, la
Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos, Lie u os s anda izacijos depa amen o
e minologinė eikla. Pa icula men e saludable es que dise ación au o é aquí
a e idamen e en a odía una de el pe íodo hablado en es ancias en e
maldades Li huanian science padangėje, s opdančių lie u iškos s a ybos (y, sin
ninguna duda, no solo ella! au . pas .) e minijos kū imąsi y plė ojimą, mokslinių
s aipsnių, pa ašy ų anglų kalba i publikuo ų anglakalbiose žu naluesn,
aukš [is] e [as] (p. 48). En el cua o capí ulo S a ybos e minijos dū inių
da yba los é minos de la cons ucción dū inías se analizan da ybos pun o de
is a. Ap a us sa akilmio y híb ido dū inio samp a á así como aspec os
p oblemá icos, sepa adamen e se esc ibe sob e sa akilmių ( ik ųjų y noik ųjų)
y hyb idinių ( ik ųjų y noik ųjų) cons ucciones e minías dū inių da ybą.
Todos es os dū inos se analizan c onológicamen e desde 1918 m. ciencia
popula a inamojoje li e a u a has a 2019 m. a o ų dū inių, . i. dū inių da yba
abo da se según e apas de desa ollo e minijas de cons ucción. Así se
examinan consecu i amen e cua o pe íodos de cua o pe íodos (1) has a 1918
m., (2) 19181940 m., (3) 19401990 m. y (4) 19902019 m. e minos de cons ucción dū inių
da ybos ipos y ca ac e ís icas ca ac e ís icas y endencias de desa ollo.
K epiense la a ención al p oblema de o igen del sa akilmių dū inių kamien, giminės
i galūnės y jungiamojo balsio, así como hyb idinių dū inių skolin ų sandų.
En el quin o capí ulo S a ybos e minijos dū inių sin aksiniai-seman iniai
san ykiai los é minos de cons ucción dū iniai se analizan desde un pun o de
is a sin aksiniu-seman iniu. Inicialmen e es ablece se el en oque de los
li uanos y ex anje os kalbininkų a dū inį como en sin aksinį-seman inį de inį,
pos e io men e se p esen a la cons ucción de e minos dū inių
clasi icación según ellos o ma ančių sandų sin aksinius-seman inius
san ykius. Apa e se discu en de e mina i ías, o p ijung iniai, y
kopulia y inías, o sujung iniai, dū inías. Dado que el p ime os dú inių
pe enecemis ando de ine de ine el p incipal, ellos se di iden más inamen e en seis g upos a ibu inos, obje i os, ci cuns ybinos, komple y inius, compa amosius,

287Te minologija | 2021 | 28 subjec i os dū inius. Es os g upos de den o de
dū inia se discu en eniendo en cuen a de lo que el asun o indica con el
dependiomuoju sandu. An ųjų dū inių sandų elaciones no se di iden
menulkamen e, ma ambos sandai son lygia e čiai. En sex o capí ulo S a ybos
e minije dū inių eminės g upės kogni y iniu požiū iu, basado en es uc u as
p opozicinėmis, suda ančiomis base de la semán ica dū inio, y
leksiniais-seman iniais požymiais, los e minijos de cons ucción dū iniai se
di ie en en g upos emá icos. Así p es a oma dū iniais ma ymiKalban
mų s a ybos pa adinimų sis ema i kogni y iniai modeliai, pagal ku iuos
šios sis emos iene ai susi o muoja“ (p. 126).
sob e dū inius ak ualus se con ie e en uno de los más impo an es
cogni y inės ling is ikos e minų concep o (minimaliojo žmogiškosios
pa i ies iene o) é mino. Cogni y iniu pun o de is a, dū inyje ma y inas
bazinių, a las pe sonas, independien emen e de su lengua, comunes concep os,
o ma ancias p opozicinea es uc u a, conexión (p. 202). Vyks an dū ybai
concep os jungia p edika ai, p z. : BÚTI, BÚTI SU, BÚTI NAUJAMAM, BÚTI DELIMI,
BÚTI BÚDINGAI, BÚTI PADRYTAM IŠ, ACTUTI SU. Tales concep os de unión se llaman
p opoziciones, o p opozicinas es uc u as. Ti iamieji e minos de
cons ucción dū inamen e son asignados a cua o á eas concep ualiosas
(ŽMONMS, GAMTAI, ABSTRAKTIEMS REIŠKINIAMS, ARTEFAKTAMS), se de e minan
en ellos concep os y aujan es. Tún concep ualios ámbi os denominaciones
quee en cons uc ion e ms dū inas aún se di is an inlukie en emines
g upos, a es os den o se discu en homen asignados denominaciones
semán ica base cons i uyen es cogni y iniai p opoziciniai modelos. Al inal de
la dise ación se p esen an de alladas conclusiones del es udio, 290 posiciones
de uen es y 165 posiciones de a iasalbés li e a u a lis as. Es impo an e
señala es o, que dise ación au o ė ne é ia discu i di e sos p oblemá icos
e minijos de cons ucción dū inių casos, conside a s y i y le an a
hipó esis. Ob iamen e, que ella bien eó icamen e p epa ada hace el abajo
cien í ico. Linos Ru kienės dak a o dise ación Cons uyendo e minías
dū inas: o macionesis y aida son ue es no sólo analí ico, sino y cien í ico
es iloos, eglamen osas, aiškias, sklandžios idiomas, nuoseklaus mičių dės ymo
espec o. Ji madus g ūdas en lie u ių e minologijos y imų a uodą.
Recibió 2021-10-01
Palmi a Zemle ičiū ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš a [email p o ec ed]