Te minología Te minology /
2025, No 32, p. 127
Re e encia del con enido Con en s link /
ISSN 2669-2198 (elec óninis / online)
Copy igh © 2025 Ju gi a Venckienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Isleido Li u ians idioma ins i u o. Es e a ículo es de acceso abie o, dis ibuido bajo los é minos
de licencia de C ea i e Commons a ibución, pe mi iendo sin lími es usa , dis ibui y ep oduci el con enido
en cualquie sopo e, indicando au o es y uen e.
Gau a: Recei ed: 2025-07-03./ Adop ado: Accep ed: 2025-08-25.
1RAISTO CHENKL INTARDIJIMAS PILYPO RUIGIO VOODYNE
LITTAUISCHDEUTSCHES UND DEUTSCHLITTAUISCHES
LEXICON (1747)
Naming o w i en cha ac e s in Philipp Ruhigs Li auischDeu sches und Deu sch
Li auisches Lexicon (1747)
JURGITA VENCKIEN
Ins i u o de lenguas Lie u ių
El. paš as: ju gi a. enckien[email p o ec ed] ORCID ID:
h ps://o cid.o g/0000-0002-6305-6664 Mokslinių y imų k yp is:
lie u ių kalbos i aš ijos is o ija.
h ps://doi.o g/10.35321/ e m32-09
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTACIÓN el
Kalbo y os e minų is o ijai ski ame y ime analizuojami į Pilypo Ruigio žodyną Li auisch–Deu sches
Deu sch undLi auisches Lexicon (1747) incluidas palab as, eiškian ys lacho signos: aidę, skai menį, ašką,
diak i inį ženklą, kablelį, d i aškį. S aipsnyje ambién se analizan e minos in e conec ados con Ruigio
dicodyno uen es y sclaida XIX a. Eas e n P ūsijos lenguas Li uanas y okiečių. ESMINIAI VOODŽIAI: Pilypas
Ruigys, aidė, nume muo, aškas, diak i inis señalklas, kablelis, d i aškis.
ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án:
This s udy, dedica ed o he his o y o linguis ic e minology, analyses wo ds deno ing w i ing cha ac e s:
le e , numbe cha ac e , pe iod, diac i ical ma k, comma, and colon, included in Philipp Ruhigs (Pilypas Ruigys,
16751749) dic iona y Li auischDeu sches und Deu schLi isches au Lexicon (1747). El a icle ambién examina
he connec ions o hese e ms wi h he sou ces o Ruhigs dic iona y and he dissemina ion in Eas
P ussian Li huanian and Ge man dic iona ies o he 19 h cen u y. KEYWORDS: Philipp Ruhig, le e , numbe
cha ac e , pe iod, diac i ical ma k, comma, colon.
2
ĮVADAS
Li u iškos kalbo y os e minijos inicioa elacionan los in es igado es con Ma yno
Maž ydo Ka ekizmu, pe o in ensy esnis e apa de c eación de é minos comenzó XIX a.
1
p ime o pa ėje has a ol Lie u os aš ijoje dominaba la yniški e mininai (Balašai is
1961: 10). XVIIXVIII a. p incipales iendas, kū ę y scleidę lie u išką e miniją, ue on
dicodynai. Nujausi Pilypo Ruigio (16751749) dicodyno Li auischDeu sches und
Deu schLi auisches Lexicon (Ka aliaučius, 1747) 202 es udiimai, especialmen e Onos
Alekna ičienės p epa ado el índice de palab as Li u ichas (Alekna ičienė), pe mi e
2
conoce mejo oda la e miniją. Kalbo y os e minos his o ia desde Maž ydo
Ca equismo has a XX a. sex oyo diezmecio dedicada An ano Balašaičio dise ación
Lie u ių kalbo y os e minų is o ija (1961). Su obje i o
3
mos a se, cómo, desa ollando lengo y os lie u ių mokslui, ue compues a y no mminada
di e sas de sus akų e minija, como ella o m osi, augo, ki o y adquilėjo lie u ių kalbo y oje
(Balašai is 1961 3).: Aunque en e uen es XVIIXVIII a. dicodynai nou ody i (plg. Balašai is 1961: 3),
pe o al es udio incluida y sus da os. El au o ijó los p imos casos de pa a ojimien o de
e minos lingüo y os, en e ellos ue on y algunos Pilypo Ruigio ocodyno Li auischDeu sches
und Deu sch Li auisches Lexicon e minų. Obje i o dise ación, anchas c onologicas y
emikinés lími es lėmė, que A. Balašai is no busckoyo ni Ruigio, ni o os au o esí gas ados
e minos uen es, no nesigilino en e minos sclaidá.
Es e es udio des inado Ruigio en dicciona io Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon
( oliau R odo dicciona io, R l okiečiųlie u ių kalbų dalis, Rl lie u ių okiečių kalbų dalis) ma cados
po la esc i u a é minos, p e ende de e mina XIX sus uen es e inclui sclaidą a dicciona ios de
4
Eas e n P ussia. Pesebė a, que A. Balašai is en menė ų su campo de in es igaciones incluyó no
odos Ruigio dicodine exusius e minus, á sabe , no neminėyo d i aškį é mino signi icusio
sky inėlis. Su abajo ecopila no odos Ruigio e minos sinónimos: se indica que R aidę eiškė
skai y inė, ašy inė i aš inėlis (Balašai is 1961: 40), pe o nepaminė i aš as, aš elis; da aško
signi icado u ėję e mininai žymelė y spakelis (Balašai is 1961: 152), pe o no menciona žymė; kablelio
signi icado en eb ūkšnelis y sky imėlis (Balašai is 1961: 152), pe o no ija o a dos sinónimas
sky inėlis y žymė. Dado no oma se en cuen a a las uen es, enume adas no odos los signi icados
de é minos, e. g., múl iplesa eikšmis e minos aš elis mencionado
1
Ca ekizme pa a o i palab as balsinė balsis, d ibalsinė d ibalsis, sąbalsinė p iebalsis (Zinke ičius 1988:
36).
2
La mayo ía de los es udios son publicados po Vilma Zubai ienė (Zubai ienė 2006; 2010a; 2010b; 2018), así
como Vincen as D o inas (D o inas 2005). O. Alekna ičienė y V. Zubai ienė p epa ó Ruigio diccionino
cien í ico edición (2024).
3
S aipsnyje Iš lie u iškų kalbo y os e minų is o ijos A. Balašai is discu ió sólo pa es de la lengua y palab as
sanda os e minų is o iją desde XIX a. comienzos (Balašai is 2010: 312).
4
In es igado es ya es án p es ados a ención a R e minus: Domas Kaunas indicó que en R inclui 94
é minos pa a esc ibi , lib os, p ensa y lec u a, y p opo cionó su lis a (Kaunas 1996: 141142).
3
sólo aidés signi icado, ma celė sólo aško signi icado, pe o no se ha es ablecido que ellos
signi icé y diak i inio señalklą. Tenían la misma signi icación el é mino aiš elis del odo
no ijsuo o. A ículos en busca de e mina : 1) qué é minos, ma cėjusius signos de
esc i u a, Ruigys incluyó en su dicciona io; 2) cuáles pod ían se uen es de R é minos;
3) si los sucedió a desnių XIX a. Eas e n P ussia Dic iona y au o es. Analizándose
e minos esc yškėjo y sus peculia idades sinonimiškumas y plu ia eikšmiškumas.
R aš o signos señalin ys palab as iden i icado basado de su lie u iškų žodžių indeksu
(Alekna ičienė 2024: 113–958). Nus a y a, kad į R į auk a e minų aidei ( aidės i ga so
concep os no dis inguidos), skai meniui (skai mens y skaičiaus concep os no dis inguidos),
diak i iniam ženklui, aškui, kableliui, d i aškiui žymė i. Ki u e apu buscada la in es igación de
sus in e conec os con abajos anks esniais. R uen es se conocen de su p a a mena y V.
s a būs R l šal iniai: E icho Weismanno (1641–1717) žodynas Lexicon Bipa i um
(Š udga as, 1725, adelan e W; Zubai ienė 2006: 97148), okiška Ma in Lu he io Biblija
5
(Zubai ienė 2010a: 13), 1735 m. Edición de la Biblia BIBLIA, Tai es i: Wissas Swen as Raß as, Séno y
Nue o Tes amen o (Ka aliaučius, 1735, adelan e B 1735), del cual ecopila okiškų palab as
li uiški a i ikmenys y Ry as pild l egis as (Zubai ienė 2010a: 221; 2018: 138). V. Zubai ienės
a i mación, Biblia Ruigiui ue uno de los más impo an es uen es lexisicos li u iškos, ge ai
e lejaba los sinonimías de lenguas li u ias desdegales, así como nue as denominaciones de
concep os eligiosos (pe sonas, daik ų, o os ealijas) (Zubai ienė 2018: 4). Vokiškiem palab as
aduci y Rl egis u compon Ruigys ėmėsi Kons an ino Si ydo žodyno Dic iona ium ium
ling a um e ce o edi ionimu (Vilnius, 1677, adelan e SD 1677), sin emba go compa a i amoji
analizė mos ó, que la esc i u a señklus eiškiančių e minų sąsa con es e dicciona io no.
Impo an e uen e R F yd icho Vilhelmo Hako dicciona io Vocabula ium (Halė, 1730, adelan e H,
H l okiečiųlie u ių kalbų dalis, Hl lie u ių okiečių kalbų dalis; Zubai ienė 2010a: 82, 160, 221),
además, Ruigys pudo e e is y manusc i iniais XVII
6
XVIII a. dicodynais Lexicon Li huanicum (h p: Lex), Cla is Ge manico-Li h ana (h p:
C), el llamado dicciona io K auzės ( oliau
7
Q), Jokūbo B odo skio Lexicon Ge manico
Li h anic m e Li h anicoGe manic m ( oliau B) o de esos é minos nuo ašais
(Zubai ienė 2010a: 222223). Vadinamojo P ahos okiečiųlie u ių manusc i o del
8
dicciona io ( oliau P)
9
5
Cue o de la edición o conco dancia de la Biblia de Lu he usaba Ruigys, has a aho a no se ha de e minado
(Zubai ienė 2010a: 201; 2018: 3334). S aipsnyje okiškas ex o se ci a de la 1727 d. edición del Nue o Tes amen o
(WEB […] NT 1727).
6
H el c i e io de au o ización éase Zubai ienė 2012a, índice de palab as Li u ichas ž . Zubai ienė 2012b.
7
Sob e manusc i os dicynos yšius é. U bu is 2008: 622623.
8
Ruigys u ilizaba y E nes o Dicelijaus (16291692) manusc i amen e ma e ial, pe o ella no se ha encon ado (Zubai ienė
2010a: 222). Da a ias uen es de R pudie on pa a es e es udio no ele an es: Ruigio eikalai Mele ema ([1735]) y
Be ach ung de Li auischen Sp ache, in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (Ka aliaučius, 1747), de los
cuales en Rim i e posakiai y ilius aciniai palab as junginiai (Zubai ienė 2010a: 190, 310), Danieliaus Kleino, Teo ilio
Go libo Šulco y K is upo Sapuno p opo cionando g amá icas de la lengua li uana (y en las cuales Ruigys emi i
4
V. Zubai ienė en e R uen es 2010 m. no mencionó, ya que sob e él descubie a sólo 2011 m.
Como indica Bi u ės T iškai ės ealizada ex ologinė analizė, P y a anks esnio
Maž aš osios Lie u os ankino nuo ašas, elacionado con Lex y Q (T iškai ė 2014: 313),
en onces y su ma e ial impo an e analizando R leksikos uen es. Palib amien o con en
es os dicciona ios za ixadosis okiškais y la yniškais e minis pe mi ió de e mina más
p ecisamen e signi icimas concep os. Toliau analizuada R la señal de la le a eiškiančių
e minos sclaida. R jun o con Ruigio sūnaus Po ilo F yd icho g ama ica eine Li auischen
G amma ick (Ka aliaučius, 1747) ue on bien alo ados amžininkų. O. Alekna ičienė es indicada
que el his o iado de P usia Johannas F ied ichas Goldbecks (17481812) eikale Li e a ische
Nach ich en on P eußen (17811783) a i mó que se a a de los mejo es lib os, de la sola
puede se lengua a ap ende , ella gi iadas de odos esa lengua moko ų (Alekna ičienė 2024:
13). En es e a ículo se analiza si los é minos in es igados ue on adop ados en abajos
pos e io es del XIX a. Imp en us dicciona ios de lenguas li uanas y okiecias K is ijono
Go lybo Milkauskas 1800321807) Li auisch=Deu sches und Deu sch (Dealiau, K.; adelan e M,
M l de las lenguas okiecias, Ml de las lenguas li uanas okieas), de Geo di o Fe dinando
Henelmann (1811-1881) Wö e buch de Li e ischen Sp ache (Dealiau, K.; adelan e N. 1888) y
de F yd icho Wö e buch de Li e ischen Sp ache (K. 1874) Ka auisches Li e buch (H.
1874, 1874) W. O. Alekna ičienės a i mación, R y mencionada Ruigio sūnaus g ama ica de la
lengua li uanas impulsó K. G. Milkų a p epa a se pa aisy ą y complemen i ada R edimą M
(Alekna ičienė 2024:
10
13–14). Kad K. G. Milkus u ilizó R, indica su ocodyno an aš é: Li auischDeu sches und
Deu schLi auisches inn das om P a e Ruhig zu Wal e kehmen ehemals he aus
gegebene wa um G unde geleg .
G. H. F. Nesselmannas su dicciona io p a a mėje indicó las uen es, cuyos ma e ial usó, así de ellos
es á y Ruigio dicciona io (N V). F. Ku šai is, p epa ando K l y Kl , di ec amen e R eikiausiai nesi ėmė,
u ilizaba dicodiños manusc ip a ios (T ishkai e 2011: 40, 44) y M y N (D o inas 2006: 33) de las úl imas
él podía pe im i R e minus. e e encias g ama icas (Zubai ienė 2010a: 300), Jono Šulco Ezopo
pasakėčios (1706), de los cuales posiblemen e im i šnekamosios lenguaje ejemplos (Zubai ienė 2010a:
300301).
9
Lee más. Lemeškin 2013: 269279.
10
Cómo K. G. Milkus kei ė R ma e ialą, z . Zubai ienė 2003: 127178.
5
RAID En R l incluido ok. i ula es palab a Buchs abe aidė (XVIIXVIII a. g ama icas y más a de, has a
incluso XX a. comienzos, aidė no se dis inguía del sonido) y indica cua o lie u iški su co espondien es:
11
skai y inė, ašy inė, aš elis, aš as (ž . 1 igu a.). 1 dibujo. R l 87: Buchs abe li a iški a i ikmenys
Skai y inė, Raßy inė, Raß élis, Ráß as; LMAVB RSS:
LK18/10
Lis a á papildo Rl an aš inis palab a aš inėlis, ad de odo R ue cinco e minai,
eiškę aidę (yas signi icames y o mas z . Alekna ičienė 2024: 731, 691), plg. :
12
R l 87: Buchs abe, Skai y inė, ês, . Raßy inė, ês, . Raß élis, élio, m. Ma . V. 18.
Ráß as, o, m. Rom. II. 29. Rl 118: Raß inėlis ėlio, m. eine Buchs abe. H l 165:
Buchs abe Skai y ine, Raß elis. Lex 20a: Buchs abe Skai i ine. C I 405:
Buchs abe. Skai y ine, ês. F. Q 105: Buchs abe Skai y ine. B 301: Buchs ab
Skai y ine Le 19,28 Ma h 5,18. 47 P : Te minus aidei pa adini ue incluido en W y
13
W 83: Buchs aben. li e a,
g amma, elemen o, cha ac e .
XVIIXVIII a. okiečiųlie u ių kalbos žodynus man aš inius Lex, C, Q, B, P y H. Vok.
Buchs abe okiečiųlie u ių lenguas de dicciona ios enía dos lie u iškus
co espondimenis skai y inė i aš elis, plg. :
SD 1677 ambién dado la palab a aidei nomb i : Li e a, czćionká Li e a. Le a SD 1677
109, pe o la yniško li e a, dado o lie u iško a i ikmens luga , Ruigys en su dicciona io
neį aukė.
11
R duo y eiksmažodis buchs abi en, Bokß abė óju, Raßy ines sudemi R l 87, habe se W: Buchs abie en.
coo dina e li e as & syllabas W 83; B él no iene aducción: [Buchs ab]bi en B 301. En o as uen es des e
accionmoywo ld no había.
12
A. Balašai is de R ijó sólo es palab as, signi icusius le a: skai y inė, ašy inė, aš inėlis (Balašai is 1961: 40).
13
Po los da os desde P ahos dicciona io since amen e ag adezco d . Bi u ei T iškai ei.

6
Skai y inė
Te minas skai y inė Ruigio dado R l como el p ime o de ok. Buchs abe a i ikmenų (ž .
sky ių Raidė) y como i aš is palab a Rl , además, pa imo explicando la palab a silbė
skiemuo,
14
plg. :
R l 87: Buchs abe,
Skai y inė, ês, . Rl 131:
Skai y inė, ês, . de
Buchs abe. R l 347: Syllbe,
Sillbė, ês, . Skai y inės
wiėnu ka ißkalbamos. 29.
Te minas skai y inė conocido desde p ime os lie u iškų aš ų: a o as Maž ydo
Ka ekizme (Balašai is 1961: 39), Bal amiejaus Vilen o E angelijose bei Epis olose, Simono
Vaišno o Ma ga i oje Teologiškoje, Jokūbo Mo kūno Pos ilėje. Como mencionado, es á
15
incluido en
H l y manusc i os XVIIXVIII a. okiečiųlie u ių dicynos como ok. Buchs abe
co espondencia (ž . sky ių Raidė); además, Hl él es á y como i i ula es palab a, plg. :
Skai y ine, ês ein Buchs abe Hl 116. Skai y inė ue y B 1735, sólo R a es a palab a
e e odas a Bibliją Ruigys no zapezymėjo.
SD 1677 skai y inė u ėjo ki ą – „skai ymo“, o ne „ aidės“ eikšmę: Czy ánie, Lec io.
Skay imas, skay i ine SD 1677 31.
Te minas skai y inė pe im o y en XIX a. dicynos M, N y K: como okiško e mino
lie u iškas co espondencia en okiečiųlie u ių kalbų y como an aš inis palab a en
lie u ių okiečių kalbų dalis, plg. :
M l 114: Buchs abe, Skai y inė, ês, . Raßy inė, ês, Raß élis, élio, m. Ma . V, 18. Ráß as, o, m. Rom. II,
Kl 376: skai ý inė, -ės Subs . . de Buchs abe; bibl. sons , je z búkß awas. Como is o, K. G. Milkus
Ml 240: N 474: Skai y ine, ês,
. ein Sch i eichen, ein
Buchs abe Plu .
Skai y ines, das Alphabe .
K l I 267: Buchs abe, de ,
je z gew. : búkß aws. auch: sons aßý inė. ci ý ina. źymẽlė.
es a palab a la ma có como nelabai en endama, y F. Ku šai is como biblinį. El úl imo p esen ó y
en oncesinio aidę eiškusį e miną: je z búkß awas, je z 267; ßwinìniei (od. liė ìniei) búkß awai
K l II 25. Así, XIX a. e minus skai y inė ėmė auk is de a osenos. N él aún incluido, y F. Ku šai is
como en ese momen o a ojamą ok. Buchs abe co espondimení p opuso la palab a būkš a as.
gew.: búkß aws“, plg. i jo ilius acinius pa yzdžius: dìdelis búkß aws, mãźas búkß aws K l I
14
Skai y inė R enía y na os signi icado (Alekna ičienė 2024: 731): No e, ymélė giėdama, áid ema: Skai y ine
giėdamoji R l 269.
15
Ž . LKŽe.
7
Rašy inė
Te minus ašy inė aidė Ruigio dado como ok. Buchs abe co espondencia,
pa a o ando acla in un accionmajodį buchs abie en, incluido en Rl egis e ą, plg. :
R l 87: Buchs abe [...]
Raßy inė, ês, . Raßy inė,
R l 87: buchs abi en,
Bokß abė óju, Raßy ines sudemi.
Rl 118: Raß inėlis
ėlio, m. eine Buchs abe.
ês, . idem. M l 114:
A. Balašaičio eigim, ašy inė Ruigio pasida y a según analogía con la palab a skai y inė
(Balašai is 1961: 40). En abajos más emp anos la palab a no ue ijada, y en dicciona ios más
a díos incluído y como okiško palab a co espondien e, y como i aš ino palab a (išsky us
Buchs abe [...] Raßy inė,
ês, . N 429: Raszy inne,
Ml 218: Raß inėlis, lio, m.
Raßy inė, nês, . de Buchs abe, nich seh bekann .
ês, . ein Buchs abe. K l I
267: Buchs abe, de ,
je z gew. : búkß aws.
auch: sons aßý inė.
Kl ), plg. : Sin emba go Ml añadida la no a que es un poco conocida palab a, pe o nolaisku, si ella
aplicada a ambas palab as Li u iškiem aš inėlis y ašy inė, o solo a uno de ellos. K l ašy inė
dada como uno de cua oos ok. le abe co espondimenos, pe o Kl en i aš ines palab as
egis e ą neį auk a, aidei nomb i i es e minas būkš a as: búkß awas, -o, Subs . m. de
Buchs abe, (d sch.) Kl 63.
Raš elis
Ruigys e miną aš el daė como una de
16
cua oas ok. Buchs abe a i ikmenų, Rl
es a palab a no exis e, plg. :
ci ý ina. źymẽlė. R l 87:
Buchs abe [...] Raß élis, élio m. Ma . V. 18.
A. Balašai is, es udiando los é minos habo y os, ijó los p ime os casos de su pau aje;
palab a á laš el aidė adęs H, de o os él u ilizados au o es, ad y Ruigio, en su in es igación
nebeminėjo (Balašai is 1961: 40). Gi a Kazlauskai ė es e é mino la elacionó con K. G. Milkaus,
G. H. F. Nesselmanno y An ano Ba anausko abajos (Kazlauskai ė 2002: 66). Como se e, él
a o o y Ruigio (ž . y Alekna ičienė 2024: 691). Jun o al é mino es ésel aidė Ruigys señaló la
uen e M 5:18. Palyginos okišką Bibliją con B 1735, cuya Ruigys u ilizaba, se e que ok.
Buchs abe B 1735 co esponde alchael, plg. :
17
16
R aš el aún enía diak i inio señal (ž . posky į Raš elis) y š i o signi icados (Alekna ičienė 2024:
691).
8
M 5,18 NT 1727 15: Denn ich sage
euch wa lich, Biß daß Himmel und
E de e =gehe, wi d nich Rasz inẽ,
e gehen de kleines e Buchs abe,
geschege. óka=no, ikk
noch ein Ti el om Gese e, biß daß
wiss issipildis. kk wiss
Te minus laš el aidė es y H: uno de ok. le abe co espondimenos H l y i i i í i ís
palab a Hl . F. V. Hakas es a palab a pudo oma la de NT 1727, al cual p epa ación él mismo
pesadamen e con ibuyó (Zubai ienė 2010a: 58), pe o e e encias de la Biblia él no dio, plg. :l
H 165: Buchs abe Skai y ine, Raß elis. Hl 110: Raß elis, lio ein Buchs abe I d. g. m.
es alles B 1735 6: M 5,18 NT 1727 15:
Rasz inélis, io, m. dass.
issipildis. M l 114:
En los más an iguos dicciona ios Ry ų P ūsia es e é mino no ixeado, y en dicciona ios
más a díos en ó. K. G. Milkus lo incluyó en M l Buchs abe a ículo (Ml no había), y N él
dado como i aš ini palab a (con penkiais sinonimais), plg. :
Buchs abe [...]
Raß élis, élio, m. Ma .
N 429:
Rasz élis, io, m.
Rás is, czio, m. Dim.
V, 18. Rasz ùźis, io, m.
Sch i , Buchs abe, S ikke ei.
ês, . ein Buchs abe; eine S ike ei.
Rasz inéle, ês, .
Raš as
Cua as R l ok. Buchs abe co espondien e aš as (A. Balašaičio no iksuo as,
plg. Balašai is 1961: 40). Es e é mino aidės signi icado iene sólo R l, plg. :
18
dass. R l 87:
Buchs abe [...] Ráß as, o, m. Rom. II. 29.
Ruigio indicado en luga , . y. Laiško omiečiams 2,29, NT 1727, es ok.
Buchs aben (V li e a), él co esponde B 1735 aš ą, plg. :
17
En Vulga o ( oliau V) en ese luga es á jo a de in oji g eikos abėcėlės aidė, plg. M 5,18: Amen quippe dico
obis, donec ansea cælum e e a, jo a unum au unus apex non p æ e ibi a lege, donec omnia ian .
18
R la ca a iene ambién o os signi icados: esc i ím; San ísima Esc i u a; documen o; o namen as
691).
9
Rom 2,29
NT 1727, 625:
Sonde n das iſ ein Ju=ǁde, de inwendig e bo gen iſ ; ǁ und die Beſchneidung
(Alekna ičienė 2024: des He =ens is eine Beschneidung die im Geis und nich im Buchs a=ben geschich ; Lob
is welches nich aus Menschen sonde n aus V: sed qui in abscondi o Judaeus es , e ci cumcisio co dis in
29. Ml 218: eiben. Rl 118: Raß inėlis ėlio, m. eine Buchs abe.
spi i u non li e a, Go . cuius laus non ex hominibus sed ex Deo es . B 301: Buchs ab e gulde Sla i as
Raß as. B 377: Eb eische Buchs aben ÿdißkas Ráß as Luc. 23,38. M l 114: Buchs abe [...] Ráß as, ha , m. Rom. II,
B 1735, 214: Pe o ese ydas es, ku sai widduje
ocul ép as es i, e ßi =diês appipjáus imas,
Diewo.
Tad ok. Buchs abe a i ikmenį laš Ruigys e ec i amen e incluyó a R basándoseis B 1735. Jus o
más que ni H, ni emp ane os dicciona ios manusc i os al de es a palab a Buchs abe
co espondencia es aš as, plg. : Como mencionado, al M l se ansc i o odo el a ículo R l
Buchs abe y da los mismos co espondien es con e e encias a los mismos e sículos de la
Biblia, plg. :Ml i aš ín palab a aš as no iene ok. co espondencia Buchs abe, aunque de
ejemplojo Ne moka Raß us, e kann nich sch eiben a ody ų, que aidės signi icado pudie a
ene , plg. : N an e la i ula idad palab a laš ampoco hay ok. con o midad Buchs abe, pe o y
aquí inse ado Ml ejemplo (sólo o den de palab as cambiis a), que pudie a mos a lo u in
aidės signi icado, plg. : Rász us ne moka, e kann nich sch eiben N 429. K l ok. Buchs abe
a i ikmens aš as no ene u i (plg. K l I 267), Kl i ula es de la palab a aš as aidės
signi icación ampoco nou ida (plg. Kl 346). Tad Ruigio de la Biblia omado a la palab a esc i o
aidės signi icado XIX a. noebūdinga.
Raš inėlis
Be cua oas ab a as R l ok. Buchs abe li a iškų a i ikmenų, Rl dado o o uno aidės
signi icado que iene la palab a aš inėlis (Alekna ičienė 2024: 691; ž . 2 igu a.), R l su no, plg.
:
16
Como mencionado, C ma cela es ok. Punk co espondien e y signi ica diak i inį
ženklą (g . Κεραία, lo . apex), es a signi icación enía y W ok. Punk . diak i inio señal
en el signi icado ma celė pa a o a en Samuel Bi ne io edición del Nue o Tes amen o
(Ka aliaučius, 1701, adelan e B NT), M 5,18 esa e su é de la Biblia Ruigys había
indicado an e o a de la misma signi icación palab a aiš elis (plg. NT 1727 ok. Ti el, V
27
lo . apex), plg. :
M 5,18 B NT: Sch i eichen, eine i e . Kl 522: -ẽlė, -ės, ein kleines Me kzeichen, ein ß
okono has a wiss issipildis. / M l 132: M l 378: M l 479: Zyméle, ês, . Dim. dass. Komma. H
Punk y Tü el, Pünk lein adop ada en M, plg. :
G. H. F. Nesselmannas y F. Ku šai is la palab a señalelė ambién incluyó en sus
dicciona ios como palab a de señalé, signi icusio ženklą, simbolį, aš o ženklą,
deminu y ą, pe o su diak i inio ženklo signi icaciones nebenu odė, plg. :
N 546: Zyme, ês, . ein eichen, ein Kenneichen,
ein Cha ak e ; eine Spu , eine Na be; ein
Lex C Q B P B 1735 aiš elis ------ Sin emba go no se puede deci con p ecisión que ma celė
pudie a se adop ada de B NT, ya que V. Zubai ienės es udios mues an que Ruigys juo
e ec i amen e noi ėmė (Zubai ienė 2010a: 196). Zymelė con R a ículosos Dip el, Tip el,
Apibend inismo
Ruigys a su dicciona io incluyó diak i inį ženklą signi icusių palab as. Vokiški R l egis o
palab as iene elaciones de con uen es, y lie u iški co espondimenys ki okie, excep o C
žymelę. La e e encia bíblica indica que la ca a pod ía se adop ada de B 1735 ( é . Tablelę 4).
Tabla 4. Rdiak i inio señalklą signi icadousių é minos uso en abajos an e io es
27
Plg. LB T el.

17
H Lex C Q B P B 1735 ma celė --+ ---M N K aiš elis + + aš elis + --Rl 192: . eine Na be, Maal
de Wunde, 2. ein Comma ode Punk de Sch i . Sch i eichen, eine i e . R l 283: B 988:
Pünc lein. Spakkelis. laš elis ------+ señalelė + -- Desde R e minos diak i iniam ženklui
žymė i M. G. H. F. Nesselmannas en su dicciona io incluyukė aiš elį aškelį (ein K eischen,
Pünk chen). F. Ku šai is ši ų R e minų a su dicciona io neį aukė (ž . 5 ablelę).
Tabla 5. R diak i inį ženklą eiškę e mininai en dicciona ios del XIX a.
TAŠKAS
Taško signi icado R iene dos palab as: žymė y spakelis.
Žymė
Rl dado la palab a ma cé aškui eikš i
28
(Alekna ičienė 2024: 936), R l su no, plg. :
Ni emp ane os, ni más a des dicciona ios aško signi icaciones ma cé no enía. Nė ma ca
iene a ias signi icados, una de ellas aš o znakkal, pe o aško signi icación neišski a, plg. :
N 546:
Z’yme, ės, . ein Ʒeichen, ein Kennʒeichen, ein Cha ak e ; eine Spu , eine Na be; ein
Spakelis
R l ok. Punk uno de las co espondien es spakelis (Rl no). Anksčiau spakelis ijado sólo B, plg. :
En M de R ansmi ido odo ok. Punk a ículo, ad y spakelis. N spakelis como deminu y as
epaminizado a la palab a spakas aškas. Taškas N y K llamado po o as palab as: N spakas,
spuogis, K spuogelis, pun o (da y neaiškūs spakas, spuogas, aškas), plg. : Spakas, o, m. ein
T op en; ein Pünc chen. Spakélis, io, m. Dim. dass. N 491; Spugis, io, m.
28
R žymė eiškia i „ ašką – sky ybos ženklą“, „ski iamąjį ženklą“, „ andą“ (Alekna ičienė 2024: 936).
18
(em.) ein Punc N 494; Punc , de , 1) ein kleines undes Tüp chen, spogẽlis. als
In e punc ionszeichen, pùnk as K l 116; [spakas, -o, ein T op en, ein Pünk chen, s. . a. spógas.]
Kl 395; [ aßkas, -o, Subs . m. de T op en, ein Punk in de Sch i .] Kl 450.
Apibend inismo
R ašką eiškę palab as ma ca ė y spakelis en abajos an e io es no ija , excep o
sólo B spakelį (ž . 6 ablelę).
Tabla 6. R ašką eiškusių e minų naudojimas anks esniuose da buose H Lex C Q B P
žymė -----spakelis ----+ -M N K žymė --spakelis + + -R l 92: Comma, Ta b ukßnėlis, ėlio, m.
Sky imėlis, ėlio, m. Rl 157: Ta B ukßnėlis, ėlio, m. ein Comma. Rl 133: Sky inėlis, ėlio, m. ein
comma ode colon im Buche. Rl 192: . eine Na be, Maal de Wunde, 2. ein Comma ode
Punc de Sch i . R la señal aškas no es á incluida en ni un dicciona io más a de;
spakelis aškas en ó en M, y G. H. F. Nesselmannas lo p esen ó sólo Spakas en el
a ículo. F. Ku šai is R e minos aškui žymė i a su dicciona io neį aukė (ž . 7 ablelę).
Tabla 7. R ašką eiškę e mininai en dicciona ios XIX a.
CABLELIS y
R l da o i du ok. Komma kablelis co espondimenis: a pb ūkšnelis y sky imėlis (juos
z . Alekna ičienė 2024: 826, 736; z . 5 pa .), plg. : Rl egis e kablelio signi icado que
ienen é minos de más: en eb ūkšnelis y da du R l neminė i palab as: sky inėlis y
žymė (juos z . Alekna ičienė 2024: 736, 936), plg. :
19
5 dibujo. R l 92: ok. Comma lie u iški a i ikmenys Ta pb ukßnėlis, Sky imėlis; LMAVB RSS: LK18/10 Así, de
o al R son cua o kablelį eiškian ys e mininos: a pb ūkšnelis, sky imėlis, sky inėlis y žymė. La
palab a kableliui žymė i ue inco po ada a W, ambién a B (pa ody a y es a o ma de señal </>). R l ok.
Comma las aducciones a ian es coincide con B; en o os dicciona ios es os palab as no es aban, plg. :
96 W: Comma, ă is, 3. n. eine
Di inc ion in dem Sch eiben,
sons en Vi gula genann . B
314: Comma. Ta p-b ukßnelis,
Ta pb ūkšnelis
Te minus en eb ūkšnelis kablelis es y R l, y Rl , como mencionada, él ue y B (ž . sky ių Kablelis).
A. Balašai is es no ėjęs, que Ruigio en eb ūkšnelis y adelan e disca simas sky imėlis (ž .
posky į Sky imėlis) nebu ę plačiau a ojami (Balašai is 1961: 152), pe o ellos en a on en a. XIX
diccionos. K. G. Milkus en eb ūkšnelį incluyukė en ambas pa e del ocodyno (į M l pe ėmė odo
Komma a ikl), plg. :
Ski imelis. . g. (/) M l 121: Ml
288: Ta pb ukßnėlis, lio, m. ein
Comma, ein
N en eb ūkšnelis dado duka : B y T en las secciones de le as; F. Ku šai is lo incluyó
en Kl , e dad, suskliaudé lauž iniais skliaus ais, indicandočiais, que la palab a neaiškus,
Un e =scheidungseichen. 91
N: Ta pb uksznélis, io, m. ein
Comma,
In e punk ionseichen. N 347:
Ta pb uksznélis, io, m ein
Komma. Kl 449: [ a pb ūkßnẽlis, -io, Subs . masc. demin. ein Komma.]
plg. : K l kableliui nomb a dada o os e minos: Komma, das, kùma, b ųkẽlis, io. K l 699.
Sky imėlis
Te minus sky imėlis kablelis, como mencionada, es sólo R l, an e io men e á su
dicciona io lo había incluido J. B odo skis (ž . sky ių Kablelis). Es e é mino
adop ado en M l (ž . posky į Ta pb ūkšnelis; Ml no) y N; Kl , como y
a pb ūkšnelis, g abado lauž iniuose skliaus uos como neaiškus, plg. :
20
N 478: Sky imélis, io, m. Dim. dass. .
B. das Komma. Kl 381: -io demin. zu
ský imas, die Scheidung,
T ennung, das Komma.] Ml 244:
Sky inėlis
Rl é mino sky inėlis, signiusio kablelį y d i aškį (ž . sky ių Kablelis, z . ig. 6), A. Balašai is en su
in es igación nenu odė, V. Zubai ienė lo conside ė ko ek ū os klaida (Zubai ienė 2010a: 261).
Pa ece bas an e plausible que aquí en e dad pudo se p ensa col ado: quizás en luga
Sky imėlis mon ada Sky inėlis. Ruigys R l e a da Jukęs du ok. Comma co espondimenis
en eb ūkšnelis y sky imėlis, el p ime o incluido en Rl como i aš ini palab a, y he aquí el
segundo no, pe o aquí es sky inėlis, del cual no ue R l. R uen es en el é mino sky inėlis
ampoco exis e. Sin emba go, po o o lado, es o pod ía se y Ruigio compues o la palab a,
sie ina con sky inys ski s ymas, sky imas (plg. aš inėlis).
29
6 dibujo. Rl 133: Sky inėlis kablelis, d i aškis; LMAVB RSS: LK18/10 K. G. Milkus R
sky inėlį incluyukė a su dicciona io, e dad, con la no a de que la palab a neaiškus;
N y K es e é mino no
Sky inėlis, lio, m. ein Comma, ein
Un e scheidungs=eichen im Buch;
exis e, plg. : Žymė
Rl una de la palab a ma cė signi icaciones kablelis
30
(ž . Alekna ičienė 2024: 936), y R l ok. Comma kablelis
la con o midad ma caė no iene, plg. :
nich seh . Rl 192: . eine Na be,
Maal de Wunde, 2. ein Comma
R uen es en la palab a ma cé kablelio signi ica i os ampoco enía.
K. G. Milkus pe im ą R l Komma a ículo complemen é sinónimo žymelė, pe o no žymė
(ž . posky į Ta pb ūkšnelis), y Ml palab a del ma cé signi icaciones kablelis, que ue
Rl , nebenu odė, plg. :
M l 121:
ode Punc de Sch i . Ml 351: .
eine Na be, Maal de Wunde, Maal=eichen.
29
Ž . LKŽe.
30
R žymė eiškia i „ ašką – sky ybos ženklą“, „ski iamąjį ženklą“, „ andą“ (Alekna ičienė 2024: 936).
21
Nė iene a ios signi icados, una de ellas aš o znakalk, pe o kablelio signi icamien o
neišdu o; Kl ė señal ambién no signi ica kablelio, es a signi icación iene deminu y as
ma celė, como M, plg. :
N 546:
Z’yme, ės, . ein Ʒeichen, ein Kennʒeichen, ein Cha ak e ; eine Spu , eine Na be; ein
Sch i e-
Apibend inismo Į R incluida e minos kableliui nomb i . Dos de ellos en eb ūkšnelis, sky imėlis iene
conexiones con B, o os uen es no mencion i, eikiausiai sugal o i p opio Ruigio (sky inėlis [si es o no es
ko ek ū os e ida], žymė; éase 8 abelę). Tabla 8. Rkablelį eiškusių palab as uso en an e io es abajos R
kablelį eiškę e mininai a pb ūkšnelis y sky imėlis pe im i en odos es XIX a. diccionos, sólo K pažymė i
como neaiškūs. Esa misma signi icación y inėlis en ó sólo en M, y señalė N y K kablelio signi icaciones
ichen,
eine
i e . H
Lex C Q B
P
a pb ū-
kšnelis
----+
sky imėl-
is ----+
žymė
------M N K
a pb ū-
kšnelis +
+ [+]
sky imėl-
is + + [+]
sky inėl-
is + -žymė
---R 133l :
Sky inėli-
s, ėlio, m.
ein
comma
ode
colon im
Buche.
noe u i ( ik žymelė) (ž . 9 ablelę). Tabla 9. Rkablelį eiškę e mininai XIX a. dicciona ios (lauž iniai skliaus ai
indican que la palab a al au o no ue cla a o conocido conocido)
Kl 522
ẽlė, -ės,
ein
kleines
Me kzei-
chen, ein
Komma.
ency iné-
lis ------
DVŠKITAIS
R é mino sky inėlis iene d i aškio (i
31
kablelio) signi icado (Alekna ičienė 2024:
736, éase 6.3), plg.:
31
Sky inėlis LKŽe зафиксирован из R sólo kablelio signi icado.

22
W y B ambién incluidas en d i aškį eiškian ys an aš iniai palab as, pe o B
lie u iško a i ikmens no hay, sólo signo <:>, plg. :
94: Colon,
colum. n. 2.
wei Punc a. B
314: colon . g (:)
Como ya se ha mencionado, es a palab a adop ada en M, pe o aquí d i aškio signi icado le no
se da (ž . posky į Sky inėlis). N y KŽ sky inėlio no hay, y d i aškis se llama e minis
d ispuogis, d ilinkas pun o, plg. : Dwispugis, io, m. ein Doppelpunc , das Kolon N 494;
Doppelpunc , de , dwìlinkas pùnk as K l 302; [dwispugis, -io, Subs . m. ein Doppelpunc . Wohl
eine E indung de Sp achleh e .] Kl 103.
IŠVADOS
XVIIXVIII a., cuando las g amá icas de la lengua li uanas e an esc i as en o as lenguas, dicodynai
e an p incipales iendas, kū ę lie u išką e miniją. Pilypas Ruigys a 1747 m. publicado una dicción
de lenguas lie u ių okiečių y okiečiųlie u ių incluyó signos de la le a lie u iškų žyminčių
e minų: y an aš inių žodžių, y okiškų e minų lie u iškų a i ikmenų. R y a iosakalbios
dicciona ios así como Biblia ijuo as okiškų y la yniškų e minų Anks esniuose e minijos
lyginamoji analizė leido iksliau iden i ikuo i jais žymimas są okas.
y imuose ixio i no odos Ruigio a o i e minai aš o ženklams pa adi i. En es e a ículo se
discu en po p ime a ez R duo i d i aškio y diak i inio ženklo signi icados que ienen palab as.
Nunciado, que R l i aš iniai palab as aidei, skai meniui, diak i iniam ženklui, aškui, d i aškiui
pa adi i iene sąsajų con W. Į H o ien ioja R l ok. le abe co espondimenys skai y inė,
aš elis, de los dos dicciona ios lie u ių okiečių kalbų dalyse p opo ciona y como i aš iniai
palab as. Su B sieja ok. Buchs abe co espondien e le a, ok. Komma co espondimenys
en eb ūkšnelis y sky imėlis, ok. Punk , Pünk lein co espondien e spakelis. Desde C pod ía
se adop ado ok. le e o diaac i ico signo sié ini con B 1735. Te minales ašy inė, aš inėlis
Buchs abe a i ikmuo skai y inė. Biblijos nuo odas u in ys žodžiai aš as, aš elis „ aidė“,
aidė, okuo inė, suskai y inė skai muo, aiš elis diak i inis ženklas, žymė aškas, kablelis,
sky inėlis
kablelis, d i aškis noúž iksua en abajos an e io es, su au o pod ía se Ruigys. La mayo
pa e R e minos adop ada en M: de R l Buchs abe a ículo con Li u iškais a i ikmenimi
skai y inė, ašy inė, aš elis, aš as; Zi e y Zahl a ículos con co espondimenimis okuo inė,
suskai y inė; ok. Tü el, Pünk lein, Dip el, Tip el co espondimenys laš el, laš el, ma celė
diak i inis ma ca; ok. Komma co espondien es en eb ūkšnelis, sky imėlis; ok.
23
Punk co espondimenys ma ca, spakelis; de Rl i ados palab as skai y inė, ašy inė,
aš inėlis aidė, a pb ūkšnelis, sky inėlis kablelis.
Vėlesnios dicciona ios R ex e io es de la esc i u a signos señalincios e minos donde kas menos.
En e N como i ula es palab as incluidas R e minai skai y inė, ašy inė, aš elis, aš inėlis
aidė, okuo inė skai muo, a pb ūkšnelis, sky imėlis kablelis, spakelis aškas. KŽ sąsajos con R
aún menos: K l eduo i R l ok. Buchs abe a i ikmenys ašy inė, skai y inė (caip p incipal oc.
Buchs abe a i ikmenį F. Ku šai is p esen ó būkš a as), ok. Zahl y Zi e co espondien e
uo ina, ok. Komma co espondimenys en eb ūkšnelis, sky imėlis (abu ma cados como
neaiškūs; kableliu nomb i da o i e mininai kuma, b ūkelis); Kl i aš iniai palab as skai y inė
(nu ody a, que biblinis), okuo inė, a pb ūkšnelis (pažymė as, como neaiškus). Es udiimas
mos é, que R e mininai pasixía plu ia eikšmiškumu: uno lie u iškas palab a į a dija kelias
są okas: aš elis es y ok. Buchs abe aidė, y Tü el, Pünk lein diak i inis kennklas
co espondencia (i da ok. Sch i de Buchd ucke , Lė as Raß élis D uko û š i as);
sky inėlis (si no es un e o ko ek ū os) iene dos signi icados: kablelio y d i aškio; ma cé
kablelio y aško. R aš o signos ma cados a é minos ca ac e ís ica y sinonimía: Ruigys señaló
po algunos okiškų palab as de lie u iškų a i ikmenų: ok. le abe aidė skai y inė, ašy inė,
aš elis, aš as, aš inėlis; ok. Komma kablelis en eb ūkšnelis, sky imėlis, sky inėlis; ok.
Punc aškas ma celė, žymė, spakelis.
ŠALTINIAI
B: LEXİCON GERMANİCO=LİTHVANİCVM ET LİTHVANİCO=GERMANİCVM [...],
[p ieš 1744]. Dokumen inis leidimas, žodžių indeksas: B odo skis Jokūbas 2009:
Lexicon Ge manico=Li h anic m e Li h anico=Ge manic m. Rank aš inis XVIII
amžiaus žodynas 1–3, pa engė V. D o inas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
B 1735: BIBLIA, Tai eſ i: Wiſſas Sʒwen as Raß as, Séno i Naujo Teſ amen o, Pagal Wokißką
Pé guldimą D. Me ino Lu e aus [...] Ka aláucʒuje.
B NT: NOVUM TESTAMENTUM LITHVANICUM [...] Naujas Teſ amen as Lie uwißkas
[...] Ka alaucʒuje / Ißſpáuſ as nůg Po ámkû Reuʒnė aus. Mé u 1701. In e ne inis
leidinys: Samuelis Bi ne is, Naujasis Tes amen as, 1701, pa engė O. Alekna ičienė,
J. Venckienė, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2007–
2008. P ieiga in e ne e: h ps://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=26.
C: Cla is Ge manico-Li h ana [po 1680]. Faksimilinis leidimas: Cla is Ge manico-Li h ana.
Rank aš inis XVII amžiaus okiečių–lie u ių kalbų žodynas 1–2, pa engė V. D o inas,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1995–1997; 3–4, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as, 1997.
H, H l, Hl : [Hakas F yd ichas Vilhelmas,] VOCABVLARIVM LITTHVANICO-
GERMANICVM, ET GERMANICO-LITTHVANICVM [...] HALLE, D uck s
S ephanus O ban, Uni e ſ. Buchd . [1730]. K i inis leidimas: Zubai ienė 2012a,
24
lie u iškų žodžių indeksas: Zubai ienė 2012b. In e ne inis leidinys: Hakas F yd ichas
Vilhelmas 1730: Vocabula ium Li huanico-Ge manicum, e Ge manico-Li huanicum,
pa engė V. Zubai ienė, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 2018. P ieiga in e ne e: h ps://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=61.
Kl : [Ku šai is F yd ichas,] Li auisch-Deu sches Wö e buch [...], Halle: Ve lag de
Buchhandlung des Waisenhauses, 1883.
K l I: [Ku šai is F yd ichas,] Wö e buch de li auischen Sp ache [...], E s e Theil: Deu sch-
Li auisches Wö e buch, Halle: Ve lag de Buchhandlung des Waisenhauses, 1870.
K l II: [Ku šai is F yd ichas,] Wö e buch de li auischen Sp ache [...], E s e Theil: Deu sch-
Li auisches Wö e buch, Zwei e Band, Halle: Ve lag de Buchhandlung des
Waisenhauses, 1874.
LB: D. Ma in Lu he s We ke. K i iſche Geſam sausgabe. Die Deu ſche Bibel 6–7, Weima :
He mann Böhlaus Nach olge , 1929–1931.
Lex: Lexicon Li huanicum: ank aš inis XVII a. okiečių–lie u ių kalbų žodynas. Į adą,
žodyno eks o ansli e aciją i žodžių odyklę pa engė V. D o inas, Vilnius:
„Mokslas“, 1987.
M, Ml , M l: [Milkus K is ijonas Go lybas,] Li auiſch=Deu ſches und Deu ſch=Li auiſches
[...], Königsbe g, 1800. Im D uck und Ve lag de Ha ungſchen
Ho buchd ucke ey.
N: [Nesselmann Geo g Hein ich Fe dinand,] Wö e buch de Li auiſchen Sp ache [...],
Königsbe g: Ve lag de Geb üde Bo n äge , 1851.
NT 1727: Naujas Teſ amen as Muſu Pono Ieʒaus K iſ aus / i Pſal e as Dowido [...].
Ka alaucʒuje, Me e 1727. In e ne inis leidinys: Naujasis Tes amen as, 1727, pa engė
M. Šinkūnas, B. T iškai ė, J. Venckienė, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2016. P ieiga in e ne e: h p://senieji as ai.lki.l /.
P: Rank aš inis ad. P ahos okiečių–lie u ių kalbų žodynas [XVIII a. pi moji pusė], NK ČR:
XVI.F.30.
R, Rl , R l: [Ruigys Pilypas,] Li auiſch=Deu ſches und Deu ſch=Li auiſches Lexicon [...],
K nigsbe g: d uck s und e leg s I. H. Ha ung, 1747. Faksimilinis leidimas:
Alekna ičienė, Zubai ienė 2024; k i inis leidimas: Zubai ienė 2024; lie u iškų žodžių
indeksas: Alekna ičienė 2024.
Q: K auzės okiškai–lie u iškas žodynas XVII a., LLTIB R: F 1–5792.
SD 1677: [Si ydas Kons an inas,] DICTIONARIUM TRIUM LINGVARUM, In ſum
S udioſae Iu en u is [...] Vilnae, Typis Academicis Socia a is IESV. Anno Domini M.
DC. LXXVII. In e ne inis leidinys: Kons an inas Si ydas, Dic iona ium ium
ling a um, 1677, pa engė M. Šinkūnas, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių
25
kalbos ins i u as, 2012. P ieiga in e ne e:
h ps://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=53.
W: [Weismann E ich,] Lexicon bipa i um, La ino-ge manicum, e Ge manicola inum [...]
auc o e E yco Weismanno, S u ga dia, Sum[p] ibus, Joh. Bened. Mezle i & Ch is oph
E ha di, Anno MDCCXXV [1725].
LITERATŪRA
Alekna ičienė Ona 2024: Pilypo Ruigio diccionynas Li auischDeu schs und Deu sch Li auisches
Lexicon, 1747 3 [The Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon, 1747, dic iona y by
Philipp Ruhig 3]: es udio y mo ologicamen e ano uado índice de palab as Li uanichas, Vilnius:
spausdinama de la uni e sidad de Vilnius. Alekna ičienė Ona, Zubai ienė Vilma 2024: Pilypo Ruigio
dicciona Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon, 1747 1 [The
Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon, 1747, dic iona y by Philipp Ruhig 1]:
aksimilė, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla (spausdinama). Balašai is An anas 1961: Lie u ių
kalbo y os e minų is o ija [His o y o Li huanian Linguis ic Te minology]: dise acija ilolog.
m. kand. g ado pa a adqui i , Vilnius; VUB RS, F 76
298.
Balašai is An anas 2010: Desde el His o y o Li huanian Linguis ic Te minology [F om he
His o y o Li huanian Linguis ic Te minology]. Na i e lengua 5, 312. Deu sches Wö e buch
on Jacob G imm und Wilhelm G imm [The Deu sches Wö e buch by Jacob G imm und
Wilhelm G imm], digi alizada Fassung im Wö e buchne z des T ie Cen e o Digi al
Humani ies, Ve sion 01/25. El ex o de es e lib o ha sido publicado po el Cen o pa a las
Humanidades Digi ales de T ie . acceso en in e ne : h ps://www.woe e buchne z.de/DWB.
D o inas Vincen as 2005: Debido Pilypo Ruigio Li auisch=Deu sches und
Deu sch=Li auisches Lexicon [...] (Königsbe g, 1747) . el egis o de la pa e de Weismanno
Lexicon Bipa i um, la ino-ge man [...] e ge manico-la inumicum [Rega ding he Sou ces o
he Regis e o he Ge manLi huanian sec ion o Philip Ruig's Li huanian=Deu sches und
Deu sch=Li auisches Lexicon [...] (Königsbe g, 1747): Eh en eich Weismann] Li uanis ica 1,
2537. D o inas Vincen as 2006: F id ichas Ku šai is palab asynininkas [The Lexicog aphe
F ied ich
Ku scha ]. Gim asis palab a 4, 3135.
E ymologisches Wö e buch des Deu schen [E ymological Dic iona y o Ge man]. Acceda a
In e ne : h ps:www.dwds.de/dwb-e ymwb.