Te minologia Te minology /
2025, No 32, p. 127
Re e ência de con eúdo Con en s link /
ISSN 2669-2198 (elek oninis online)
Copy igh © 2025 Ju gi a Venckienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de
licença de C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo
em qualque supo e, indicando au o es e on e.
Gau a: Recei ed: 2025-07-03. Adop ado: Accep ed: 2025-08-25. 1
SPECHO CHENKL INTARDIJIMAS PILYPO RUIGIO OKODYNE
LITTAUISCHDEUTSCHES UND DEUTSCHLITTAUISCHES
LEXICON (1747)
Naming o w i en cha ac e s in Philipp Ruhigs Li auischDeu sches und Deu sch
Li auisches Lexicon (1747)
JURGITA VENCKIEN
Ins i u o das línguas Lie u ių
El. paš as: ju gi a. enckien[email p o ec ed] ORCID ID:
h ps://o cid.o g/0000-0002-6305-6664 Mokslinių y imų k yp is:
lie u ių kalbos i aš ijos is o ija.
h ps://doi.o g/10.35321/ e m32-09
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTACIA
Kalbo y os e minų is o ijai ski ame y ime analizuojami į Pilypo Ruigio žodyną Li auisch–Deu sches
Deu sch undLi auisches Lexicon (1747) incluídas pala as, eiškian ys ca acho sinais: aidę, skai menį, ašką,
diak i inį ženklą, kablelį, d i aškį. S aipsnyje ambém analisadas e minos uniões com Ruigio ocodyno
on es e sclaida XIX a. Eas e n P ússia li uãs e okiečių linguas diccioná ios. ESMINIAI VOODŽIAI: Pilypas Ruigys,
aidė, skai muo, aškas, diak i inis znak, kablelis, d i aškis.
ABSTRACT
This s udy, dedica ed o he his o y o linguis ic e minology, analyses wo ds deno ing w i ing cha ac e s:
le e , numbe cha ac e , pe iod, diac i ical ma k, comma, and colon, included in Philipp Ruhigs (Pilypas Ruigys,
16751749) dic iona y Li auischDeu sches und Deu schLi isches au Lexicon (1747). O a icle ambém examina
he connec ions o hese e ms wi h he sou ces o Ruhigs dic iona y and he dissemina ion in Eas
P ussian Li huanian and Ge man dic iona ies o he 19 h cen u y. KEYWORDS: Philipp Ruhig, le e , numbe
cha ac e , pe iod, diac i ical ma k, comma, colon.
2
ĮVADAS
Inicio e minijos da Li u iškos kalbo y os elaciona pesquisado es com Ma yno
Maž ydo Ka ekizmu, mas in ensy esnis e apa de c iação de e mos começou no XIX a.
1
p imei o halėje a é ol Lie u os aš ijoje domina a la yniški e mininai (Balašai is
1961: 10). XVIIXVIII a. p incipais lojas, kū ę e skleidę lie u išką e miniją, o am léodynai.
Naujausi Pilypo Ruigio (16751749) do glodyno Li auischDeu sches und
Deu schLi auisches Lexicon (Ka aliaučius, 1747) 202 in es igimai, especialmen e Onos
Alekna ičienės p epa ado o índice de pala as li e ichas (Alekna ičienė), pe mi e
2
melho conhece oda a e miniją. A his ó ia dos e mos calbo y os desde Maž ydo
Ka ekizmo a é XX a. sex o decmecio dedicada An ano Balašaičio disse ação Li u ians
kalbo y os e minos his o ia (1961). Seu obje i o
3
mos a em, como, c iando mongslui de língo y as li uãs, oi cons i uída e no minada á ios
seus aakų e minija, como ela o ma osi, augo, ki o e adquilėjo Li uães kalbo y oje (Balašai is
1961 3).: Embo a en e on es XVIIXVIII a. ocodynai nãou odi i (plg. Balašai is 1961: 3), mas ao
es udo incluída e seus dados. O au o ixou pionei os casos de pa a ojamen o de e mos
linguo y os, en e eles o am e alguns Pilypo Ruigio ocodyno Li auischDeu sches und Deu sch
Li auisches Lexicon e minų. O obje i o da disse ação, la gas c onologicas e ókinés limi es
lemb ou, que A. Balašai is não pesquisou nem Ruigio, nem ou os au o es das au o as gas adas
e minos on es, não nesigilino em e minos sclaidá.
Es e es udo des ina Ruigio ao diccioná io Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon
(h p: www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
4
www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
www.wikipedia.o g www. Ponsebi ado, que A. Balašai is em menė ų sua á ea de pesquisas incluíê
não odos os ocodie de Ruigio exusus e minus, an ai, nem mencionio d i aškį e mo eiškusio
sky inėlis. Seu abalho ecolhe não odos os e minos sinônimos de Ruigio: indica-se que R aidę
eiškė skai y inė, ašy inė i aš inėlis (Balašai is 1961: 40), mas não menciona aš as, aš elis; da
aško signi icado u ėję e minai žymelė e spakelis (Balašai is 1961: 152), mas não menciona žymė;
kablelio signi icado en eb ūkšnelis e sky imėlis (Balašai is 1961: 152), mas não ixa mais dois
sinonimai sky inėlis e žymė. Como não se conside a am as on es, incluídas não odas as
signi icâncias dos e mos, e. g., múl iia eikšmis e mos aš elis mencionado
1
Ca ekizme pa a o i pala as balsinė balsis, d ibalsinė d ibalsis, sąbalsinė p iebalsis (Zinke ičius 1988:
36).
2
A maio ia das pesquisas é publicada po Vilma Zubai ienė (Zubai ienė 2006; 2010a; 2010b; 2018), ambém
Vincen as D o inas (D o inas 2005). O. Alekna ičienė e V. Zubai ienė p epa ou Ruigio dicioná io
cien í ica edição (2024).
3
A iposnyje Iš lie u iškų kalbo y os e minų is o ijos A. Balašai is abo dou apenas pa es da língua e pala as
sanda os e minų is o iją nuo XIX a. p adžios (Balašai is 2010: 312).
4
In es igado es já es ão p es ando a enção a R e minus: Domas Kaunas indicou que em R inclui 94
e mos pa a esc i a, li os, imp ensa e lei u a, e o neceu a sua lis a (Kaunas 1996: 141142).
3
só aidês signi icado, ma celė só aško signi icado, mas não es abelecido que eles
signi icou e diak i inį ženklą. Tão a mesma signi icação u ėjęs e mo aiš elis de odo
não ixuado. O a igonyje p e ende de e mina : 1) quais e mos, ma cėjusius sinais de
esc i a, Ruigys incluiu em seu ocabulá io; 2) quais pode iam se on es de R e mos; 3) se
eles sucede am a diços XIX a. Eas e n P ússia dicynų au o es. Analizando e mos
em yškėjo e suas peculia idades sinonimiškumas e plu ia eikšmiškumas.
R aš o sinais ma can es pala as iden i icados com base dele lie u iškų pala as indexu
(Alekna ičienė 2024: 113–958). Nus a y a, kad į R į auk a e minų aidei ( aidės i ga so
concei os não e am dis inguidos), nume meniu (skai mens e skaičiaus concei os não e am
dis inguidos), diak i iniam ženklui, aškui, kableliu, d i aškiu žymė i. Ki u e apu busca a
in es igação suas in e ligações com abalhos p ecoesnias. R on es são conhecidas de sua
p a a mės e V.
s a būs R l šal iniai: E icho Weismanno (1641–1717) žodynas Lexicon Bipa i um
(Š udga as, 1725, aqui em dian e W; Zubai ienė 2006: 97148), okiška Ma in Lu he io Biblija
5
(Zubai ienė 2010a: 13), 1735 m. Edição Bíblica BIBLIA, Tai es i: Wissas Swen as Raß as, Séno e
No o Tes amen o (Ka aliaučius, 1735, pos e io men e B 1735), do qual cole a okiškų pala as
li wiški a i ikmenys e Ry as pild l egis as (Zubai ienė 2010a: 221; 2018: 138). V. Zubai ienės
a i ma que a Bíblia Ruigiu oi uma das mais impo an es on es do léxico li u iška, ge ai
e le iu sinonimias da língua li uânica, bem como no as possibilidades de adução de
concei os eligiosos (pessoas, coisas, ou os ealijos) (Zubai ienė 2018: 4). Vokiškiem pala as
aduzi e Rl egis u cons i u Ruigys ėmėsi Kons an ino Si ydo žodyno Dic iona ium
ium ling a um e cei a edição (Vilnius, 1677, pos e io men e SD 1677), po ém
compa a i amoji analizė mos ė, que aš o znakklus eiškiančių e minų sąsa com es e
diccioná io não. Impo an e on e R F yd icho Vilhelmo Hako diccioná io Vocabula ium (Halė,
1730, pos e io men e H, H l pa e dos idiomas okiečiųlie u ių, Hl pa e dos idiomas
li uãos okiečių; Zubai ienė 2010a: 82, 160, 221), além disso, Ruigys podia e e is e
6
manusc i iniais XVII
XVIII a. ocodynais Lexicon Li huanicum ( oliau Lex), Cla is Ge manico-Li h ana ( oliau
C), so-callado K auzés diccion ( oliau Q),
7
Jokūbo B odo skio Lexicon Ge manico
Li h anic m e Li h anicoGe manic m ( oliau B) ou daqueles pala as nuynų nuo ašais
(Zubai ienė 2010a: 222223). Vadinamojo P ahos okiečiųlie u ių manusc i o dicodino
8
( oliau P)
9
5
Cuaio edição ou conco dância da Bíblia de Lu he ia usa a Ruigys, ainda não oi de e minada (Zubai ienė 2010a:
201; 2018: 3334). S aipsnyje okiškas ex o ci ado a pa i de 1727 d. edição do No o Tes amen o
(h p: NT 1727).
6
H c i ínio pe missão c . Zubai ienė 2012a, index de pala as Li u ichas s . Zubai ienė 2012b.
7
Sob e manusc i os dicynos yšius s . U bu is 2008: 622623.
8
Ruigys usa a e E nes o Dicelijaus (16291692) manusc is a ma e ial, mas ela não oi encon ada (Zubai ienė 2010a: 222).
Da á ias on es R pode iam pa a es e es udo não se em ak ualús: Ruigio eikalai Mele ema ([1735]) e Be ach ung
de Li auischen Sp ache, in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (Ka aliaučius, 1747), dos quais em Rim i e
posakiai e ilius aciniai pala as junginiai (Zubai ienė 2010a: 190, 310), Danieliaus Kleino, Teo ilio Go libo Šulco e K is upo
Sapuno o necendo g amá icas da língua li uana (jomas em que Ruigys emi i
4
V. Zubai ienė en e R on es 2010 m. não mencionou, pois sob e ele descobe a só 2011 m.
Como indica Bi u ės T iškai ės ealizada eks ologinė analizė, P y a anks esnio
Maž aš osios Lie u os ankino nuo ašas, elacionado com Lex e Q (T iškai ė 2014: 313),
en ão e seu ma e ial impo an e analisando R leksikos on es. Pa elhamen o com nesses
diccioná ios za ixados em okiškais e la yniškais e minais pe mi iu mais p ecisamen e
es abelece signi icimas concei os. Toliau analisou-se R sinalho da le a eiškiančių e minų
sklaida. R jun amen e com Ruigio sūnaus Po ilo F yd icho g ama ica eine Li auischen
G amma ick (Ka aliaučius, 1747) o am bem alo ados amžininkų. O. Alekna ičienė é indicada
que his o iado da P ússia Johannas F ied ichas Goldbecks (17481812) eikale Li e a ische
Nach ich en on P eußen (17811783) a i mou que são os melho es li os, da qual só pode se
uma língua ap ende , ela gi iadas de odos aquela língua moko ų (Alekna ičienė 2024: 13).
Nes e a igo analisa-se se os e mos in es igados o am assumidos em abalhos
pos e io es do XIX a. imp imidos diccioná ios de línguas li uanas e okiečių K is ijono
Go lybo Milkauskas (1832-1807) Li auisch=Deu sches und Deu sch (Dealiau, Deu sches;
adian e M, M l de línguas okiečių, Ml de línguas li uanas e okiečių), de Geo dhinho
Fe dinando Heinelmann (1811-1881) Wö e buch de Li e ischen Sp ache (Dealiau, N; adian e
N) e de F yd icho F isch (1806-1884) Wö e buch de Li e ischen Sp ache (K) Ka auisches
Li e buch (Halle, 1873-1874; adian e 1870) . O. Alekna ičienės alegou, R e mencionada Ruigio
sūnaus g ama ica da língua li uanas incen i ou K. G. Milkų a p epa a em pa aisy ą e
complemen y ą R edição M (Alekna ičienė 2024:
10
13–14). Kad K. G. Milkus u iliza a R, indica seu ocodyno an aš é: Li auischDeu sches und
Deu schLi auisches inn das om P a e Ruhig zu Wal e kehmen ehemals he aus
gegebene wa um G unde geleg .
G. H. F. Nesselmannas sua p a a minha do dicioná io indicou on es, cujos ma e ial usou, assim delas
es á e dicioná io de Ruigio (N V). F. Ku šai is, p epa ando K l e Kl , di e amen e R e e i amen e
nesi ėmė, u iliza a manusc i os ocodynais (Тришkai e 2011: 40, 44) e M e N (D o inas 2006: 33) de
la e os ele podia pe im i R e minus. e e ências g ama icas (Zubai ienė 2010a: 300), Jono Šulco
Ezopo pasakėčios (1706), dos quais al ez im i šnekamosios kalbos pa yzdžiai (Zubai ienė 2010a:
300301).
9
Espe ei mais. Lemeškin 2013: 269279.
10
Como K. G. Milkus kei ė R ma e ialą, s . Zubai ienė 2003: 127178.
5
RAID Pa a R l incluído ok. i ula ó io pala a Buchs abe aidė (XVIIXVIII a. g amá icas e mais a de, a é
mesmo XX a. começos, aidė não dis inguida do som) e indica qua o Li u iški seu co esponden es:
11
skai y inė, ašy inė, aš elis, aš as (ž . 1 igu a.). 1 quad o. R l 87: Buchs abe li a iški a i ikmenys
Skai y inė, Raßy inė, Raß élis, Ráß as; LMAVB RSS:
LK18/10
Lis ação papildo Rl i aš inis pala a aš inėlis, en ão do o al R oi cinco
e minai, eiškę aidę (jos signi icmos e o mas s . Alekna ičienė 2024: 731, 691),
12
plg. :
R l 87: Buchs abe, Skai y inė, ês, . Raßy inė, ês, . Raß élis, élio, m. Ma . V. 18.
Ráß as, o, m. Rom. II. 29. Rl 118: Raß inėlis ėlio, m. eine Buchs abe. H l 165:
Buchs abe Skai y ine, Raß elis. Lex 20a: Buchs abe Skai i ine. C I 405:
Buchs abe. Skai y ine, ês. F. Q 105: Buchs abe Skai y ine. B 301: Buchs ab
Skai y ine Le 19,28 Ma h 5,18. 47 P : Te minos aidei pa adin i oi incluído em W
13
W 83: Buchs aben. li e a,
g amma, elemen en a, cha ac e .
e XVIIXVIII a. okiečiųlie u ių kalbos žodynus man aš inius Lex, C, Q, B, P e H. Vok.
Buchs abe okiečiųlie u ių línguas diccioná ios inha dois lie u iškus
a i ikmenis skai y inė i aš elis, plg. :
SD 1677 ambém dado a pala a aidei chama : Li e a, czćionká Li e a. Li e a SD 1677
109, mas la yniško li e a, o necido lie u iško a i ikmens no luga , Ruigys à sua dicção
não incluukė.
11
R duo as e eiksmažodis buchs abi en, Bokß abė óju, Raßy ines sudemi R l 87, ex-W: Buchs abie en.
coo dina e li e as & syllabas W 83; B ele não em adução: [Buchs ab]bi en B 301. Em ou as on es des e
ad e bi não ha ia.
12
A. Balašai is de R ixou apenas ês pala as, signi icusius le a: skai y inė, ašy inė, aš inėlis (Balašai is 1961: 40).
13
Po dados do dicioná io de P ahosa ag adeço since amen e d . Bi u ei T iškai ei.

6
Skai y inė
Te minas skai y inė Ruigio dado R l como o p imei o de ok. Buchs abe a i ikmenų (ž .
sky ių Raidė) e como i aš y pala a Rl , além disso, pa o ado aiškinan a pala a silbė
skiemuo,
14
plg. :
R l 87: Buchs abe,
Skai y inė, ês, . Rl 131:
Skai y inė, ês, . de
Buchs abe. R l 347: Syllbe,
Sillbė, ês, . Skai y inės
wiėnu ka ißkalbamos. 29.
Te minus skai y inė conhecido desde p imei os li wiškų aš os: a o as Maž ydo
Ka ekizme (Balašai is 1961: 39), Bal amiejaus Vilen o E angelijose bei Epis olose, Simono
Vaišno o Ma ga i oje Teologiškoje, Jokūbo Mo kūno Pos ilėje. Como mencionado, ele
15
incluído em
H l e manusc i os XVIIXVIII a. okiečiųlie u ių dicynos como ok. Buchs abe
co espondência (ž . sky ių Raidė); além disso, Hl ele es á e como i ula es pala a, plg. :
Skai y ine, ês ein Buchs abe Hl 116. Skai y inė oi e B 1735, só R à des a pala a
e e odas em Bibliją Ruigys não ma gemem.
SD 1677 skai y inė u ėjo ki ą – „skai ymo“, o ne „ aidės“ eikšmę: Czy ánie, Lec io.
Skay imas, skay i ine SD 1677 31.
Te minas skai y inė pe im o e em XIX a. dicynos M, N e K: como okiško e mo lie u iškas
co espondência em okiečiųlie u ių kalbų e como an aš inis pala a em lie u ių okiečių
kalbų dalis, plg. :
M l 114: Buchs abe, Skai y inė, ês, . Raßy inė, ês, Raß élis, élio, m. Ma . V, 18. Ráß as, o, m. Rom. II,
Kl 376: skai ý inė, -ės Subs . . de Buchs abe; bibl. sons , je z búkß awas. Como is o, K. G. Milkus
Ml 240: N 474: Skai y ine, ês,
. ein Sch i eichen, ein
Buchs abe Plu .
Skai y ines, das Alphabe .
K l I 267: Buchs abe, de ,
je z gew. : búkß aws. auch: sons aßý inė. numý ina. źymẽlė.
es a pala a a ma cou como nãoelabai comp eendama, e F. Ku šai is como biblinį. O úl imo
ap esen ou e en ão o aidę eiškusį e miną: je z búkß awas, je z 267; ßwinìniei (od. liė ìniei)
búkß awai K l II 25. Assim, XIX a. e minos skai y inė ėmė auk is de a osenos. N ele ainda
incluído, e F. Ku šai is como naquele empo a ojamą ok. Buchs abe con o midade p opôs a
gew.: búkß aws“, plg. i jo ilius acinius pa yzdžius: dìdelis búkß aws, mãźas búkß aws K l I
pala a būkš a as.
14
Skai y inė R inha e na os signi icado (Alekna ičienė 2024: 731): No e, ymélė giėdama, áid ema: Skai y ine
giėdamoji R l 269.
15
Ž . LKŽe.
7
Rašy inė
Te minus ašy inė aidė Ruigio dado como ok. Buchs abe co espondência,
pa a o ando a explica açõesmažodį buchs abie en, incluído em Rl egis e ą, plg. :
R l 87: Buchs abe [...]
Raßy inė, ês, . Raßy inė,
R l 87: buchs abi en,
Bokß abė óju, Raßy ines sudemi.
Rl 118: Raß inėlis
ėlio, m. eine Buchs abe.
ês, . idem. M l 114:
A. Balašaičio alegou, ašy inė Ruigio pasida y a de aco do analogia com a pala a skai y inė
(Balašai is 1961: 40). Em abalhos mais an igos a pala a não oi ixada, e em diccioná ios
pos e io es incluído e como okiško co espondência da pala a, e como i aš ini pala a
Buchs abe [...] Raßy inė,
ês, . N 429: Raszy inne,
Ml 218: Raß inėlis, lio, m.
Raßy inė, nês, . de Buchs abe, nich seh bekann .
ês, . ein Buchs abe. K l I
267: Buchs abe, de ,
je z gew. : búkß aws.
auch: sons aßý inė.
(išsky us Kl ), plg. : No en an o Ml adicionada no a que é uma não bem conhecida pala a, po ém
nãoášku, se ela aplicada a ambas as pala as Li u iški aš inėlis e ašy inė, ou só a um de eles.
K ly inė esc i a dada como um dos qua o ok. Buchs abe a i ikmenų, mas Kl em i aš inių
žodžių egis e ą neį auk a, aidei pa adin i é e mas būkš a as: búkß awas, -o, Subs . m. de
Buchs abe, (d sch.) Kl 63.
Raš elis
Ruigys e minou aš el deu como uma dos
16
qua o ok. Buchs abe Übe einsmenen, Rl
des a pala a não, plg. :
numý ina. źymẽlė. R l 87:
Buchs abe [...] Raß élis, élio m. Ma . V. 18.
A. Balašai is, es udando os e mos alo y os, ixou os p imei os casos de seu paupôsio;
pala a a aš elis aidė adęs H, ou os o u iliza am au o es, ad e Ruigio, na sua pesquisa
nebeminė o (Balašai is 1961: 40). Gi a Kazlauskai ė esse e mo ligou a K. G. Milkaus, G. H. F.
Nesselmanno e An ano Ba anausko (Kazlauskai ė 2002: 66). Como ê, ele a o e Ruigio (ž . e
Alekna ičienė 2024: 691). Pe o do e mo ca acel aidė Ruigys ma cou a on e M 5:18.
Palyginus okišką Bibliją com B 1735, pela qual Ruigys u iliza a, ê-se que ok. Buchs abe B 1735
co esponde a ca azel, plg. :
17
16
R aš el ainda inha diak i inio sinal (ž . posky į Raš elis) e š i o signi icados (Alekna ičienė 2024:
691).
8
M 5,18 NT 1727 15: Denn ich sage
euch wa lich, Biß daß Himmel und
E de e =gehe, wi d nich Rasz inẽ,
e gehen de kleines e Buchs abe,
geschege. óka=no, ikk
noch ein Ti el om Gese e, biß daß
wiss issipildis. kk wiss
Te minus aš elis aidė é e H: um dos ok. le abe co espondmenos H l e an aš is a
pala a Hl . F. V. Hakas es a pala a pode e assumido do NT 1727, ao qual a p epa ação ele
mesmo impo an e con ibuiu (Zubai ienė 2010a: 58), mas e e ências da Bíblia ele não deu,
plg. : H l 165: Buchs abe Skai y ine, Raß elis. Hl 110: Raß elis, lio ein Buchs abe I d. g. m.
es alles B 1735 6: M 5,18 NT 1727 15:
Rasz inélis, io, m. dass.
issipildis. M l 114:
Nos mais an igos dicioná ios Ry ų P ússia es e e mo não ixado, e em dicioná ios mais
a de en ou. K. G. Milkus o incluiu em M l Buchs abe a igo (Ml não), e N ele é dado como
i aš ini pala a (com penkiais sinonimais), plg. :
Buchs abe [...]
Raß élis, élio, m. Ma .
N 429:
Rasz élis, io, m.
Rás is, czio, m. Dim.
V, 18. Rasz ùźis, io, m.
Sch i , Buchs abe, S ikke ei.
ês, . ein Buchs abe; eine S ike ei.
Rasz inéle, ês, .
Esc i o
Qua as R l ok. Buchs abe co espondência aš as (A. Balašaičio ne iksuo as,
plg. Balašai is 1961: 40). Es e e mo aidês signi icado em apenas R l, plg. :
18
dass. R l 87:
Buchs abe [...] Ráß as, o, m. Rom. II. 29.
Ruigio indicado no luga , . y. Laiško omiečiams 2,29, NT 1727, é ok.
Buchs aben (V li e a), ele co esponde B 1735 aš ą, plg. :
17
Na Vulga o ( oliau V) naquele luga es á jo a de in oji g eikų abėcėlės aidė, plg. M 5,18: Amen quippe dico
obis, donec ansea cælum e e a, jo a unum au unus apex non p æ e ibi a lege, donec omnia ian .
18
R ca a em ambém ou os signi icados: esc i ão; San íssima Esc i u a; documen o; o namen as
691).
9
Rom 2,29
NT 1727, 625:
Sonde n das iſ ein Ju=ǁde, de inwendig e bo gen iſ ; ǁ und die Beſchneidung
(Alekna ičienė 2024: des He =ens is eine Beschneidung die im Geis und nich im Buchs a=ben geschich ; Lob
is welches nich aus Menschen sonde n aus V: sed qui in abscondi o Judaeus es , e ci cumcisio co dis in
29. Ml 218: eiben. Rl 118: Raß inėlis ėlio, m. eine Buchs abe.
spi i u non li e a, Go . cuius laus non ex hominibus sed ex Deo es . B 301: Buchs ab e gulde Sla i as
Raß as. B 377: Eb eische Buchs aben ÿdißkas Ráß as Luc. 23,38. M l 114: Buchs abe [...] Ráß as, ha , m. Rom. II,
B 1735, 214: Mas esse ydas é, ku sai widduje
paslêp as es i, e ßi =diês appipjáus imas,
Diewo.
En ão ok. Buchs abe Übe einsmení laš Ruigys eikiausiai į audė į R baseandois B 1735. Jumo
mais que nem H, nem an e io es dicioná ios manusc i os al des a pala a Buchs abe
co espondência é aš as, plg. : Como mencionado, pa a M l ans e ido odo o a igo R l
Buchs abe e da as mesmas co espondências com e e ências a os mesmos e sículos da
Bíblia, plg. :Ml i ulação a pala a aš as não em ok. co espondência Buchs abe, embo a de
exemplozo Ne moka Raß us, e kann nich sch eiben a ody ų, que aidės signi icado pode ia
e , plg. : N pa a a i ulação da pala a aš as ambém não ok. co espondência Buchs abe,
mas e aqui inse ido Ml exemplo (somen e o dem de pala as mudis a), que pode ia mos á-lo
u in aidês signi icado, plg. : Rász us ne moka, e kann nich sch eiben N 429. K l ok.
Buchs abe a i ikmens aš as não e u i (plg. K l I 267), Kl i ula ó io pala a aš as aidės
signi icação ambém não denudida (plg. Kl 346). Tad Ruigio i ou da Bíblia uma pala a pa a a
esc i a aidês signi icado XIX a. nãoebūdinga.
Raš inėlis
Be qua oas ap a as R l ok. Buchs abe li a iškų a i ikmenų, Rl dado mais um aidės
signi icado endo pala a aš inėlis (Alekna ičienė 2024: 691; ž . 2 ig.), R l dele não, plg. :
16
Como mencionado, C ma cela é ok. Punk co espondência e signi ica diak i inį
ženklą (g . Κεραία, lo . apex), es a signi icação inha e W ok. Punk . diak i inho sinal
no signi icado ma caela pa a o a na edição de Samuel Bi ne io do No o Tes amen o
(Ka aliaučius, 1701, adian e B NT), M 5,18 aquela e su ê Bíblica Ruigys es a a
indicado jun o a ou a pala a da mesma signi icação aiš elis (plg. NT 1727 ok. Ti el,
27
V lo . apex), plg. :
M 5,18 B NT: Sch i eichen, eine i e . Kl 522: -ẽlė, -ės, ein kleines Me kzeichen, ein ß
okono a é wiss issipildis. M l 132: M l 378: M l 479: Zyméle, ês, . Dim. dass. Komma. H Lex C
[…]Punk […] e […]Tü el, Pünk lein[…] ans e ida pa a M, plg. :
G. H. F. Nesselmannas e F. Ku šai is a pala a ma celė ambém incluí am em seus
dicioná ios como pala a de ma cė, signi icusio ženklą, simbolį, aš o ženklą,
deminu y ą, mas seu diak i inio ženklo signi icações nebenu odė, plg. :
N 546: Zyme, ês, . ein eichen, ein Kenneichen,
ein Cha ak e ; eine Spu , eine Na be; ein
Q B P B 1735 aiš elis ------ No en an o não se pode dize com p ecisão que ma celha
pudesse se ans e ida de B NT, pois V. Zubai ienės pesquisas indicam que Ruigys pelo
e e i amen e nãoi ėmė (Zubai ienė 2010a: 196). Zymelka com R a igos […]Dip el, Tip el[…],
Apibend inismo
Ruigys em seu diccioná io incluiu diak i inio sinalklą signi icusių pala as. Vokiški R l egis o
pala as em sąsajos com on es, e lie u iški co espondmenys ki okie, excep o C žymelę. A
e e ência bíblica indica que a ca a pode ia se e omada de B 1735 (ço . Tabelê 4). Tabela 4.
Rdiak i inį ženklą u ilização de e mos signi icusių em abalhos mais an igos
27
Plg. LB T el.

17
H Lex C Q B P B 1735 ma celė --+ ---M N K aiš elis + + aš elis + --Rl 192: . eine Na be, Maal
de Wunde, 2. ein Comma ode Punk de Sch i . Sch i eichen, eine i e . R l 283: B 988:
Pünc lein. Spakkelis. aš elis ------+ žymelė + -- Do R e minų diak i iniam ženklui žymė i M. G.
H. F. Nesselmannas em seu diccioná io incluiu aiš elį aškelį (ein K eischen, Pünk chen). F.
Ku šai is ši ų R e minų em seu diccioná io neį aukė (ž . 5 abulelę).
Tabela 5. R diak i inį ženklą eiškę e mininai em diccioná ios do XIX a.
TAŠKAS
Taško signi icado R em duas pala as: žymė e spakelis.
Žymė
Rl dado a pala a ma cė aškui eikš i
28
(Alekna ičienė 2024: 936), R l ele não, plg. :
Nem nos an eceden es, nem nos mais a des diccioná ios aško signi ica i os ma cae não
inha. Nė ma ca em á ias signi icados, uma delas aš o znklas, mas aško signi icação neišski a, plg. :
N 546:
Z’yme, ės, . ein Ʒeichen, ein Kennʒeichen, ein Cha ak e ; eine Spu , eine Na be; ein
Spakelis
R l ok. Punk um das co espondências spakelis (Rl não). Anksčiau spakelis ixado só B, plg. :
Den o M de R ansmi ido odo ok. Punk a igo, ad e spakelis. N spakelis como deminu y as
epaminizado à pala a spakas aškas. Taškas N e K chamado po ou as pala as: N spakas,
spuogis, K spuogelis, pon o (da e neaiškūs spakas, spuogas, aškas), plg. : Spakas, o, m. ein
T op en; ein Pünc chen. Spakélis, io, m. Dim. dass. N 491; Spugis, io, m.
28
R žymė eiškia i „ ašką – sky ybos ženklą“, „ski iamąjį ženklą“, „ andą“ (Alekna ičienė 2024: 936).
18
(em.) ein Punc N 494; Punc , de , 1) ein kleines undes Tüp chen, spogẽlis. als
In e punc ionszeichen, pùnk as K l 116; [spakas, -o, ein T op en, ein Pünk chen, s. . a. spógas.]
Kl 395; [ aßkas, -o, Subs . m. de T op en, ein Punk in de Sch i .] Kl 450.
Apibend inismo
R ašką eiškę pala as ma ca ė e spakelis em abalhos an e io es não ixa , excep o
só B spakelį (ž . 6 abelę).
Tabela 6. R ašką signi icusių e minų a ojimas anks esniuose da buose H Lex C Q B P
žymė -----spakelis ----+ -M N K žymė --spakelis + + -R l 92: Comma, Ta b ukßnėlis, ėlio, m.
Sky imėlis, ėlio, m. Rl 157: Ta pßnėlis, ėlio, m. B uk ein Comma. Rl 133: Sky inėlis, ėlio, m.
ein comma ode colon im Buche. Rl 192: . eine Na be, Maal de Wunde, 2. ein Comma ode
Punc de Sch i . R ma ca […] aškas[…] não es á incluída em nenhum diccioná io mais
ecen e; spakelis aškas en ou em M, e G. H. F. Nesselmannas o ap esen ou só Spakas
a igo. F. Ku šai is R e minos aškui ma ca em em seu diccioná io neį aukė (ž . 7
abelę). Tabela 7. R ašką eiškę e mininai em diccioná ios XIX a.
CABLELIS
R l da du ok. Komma kablelis co espondmenis: a pb ūkšnelis e sky imėlis (juos z .
Alekna ičienė 2024: 826, 736; z . 5 pa .), plg. : Rl egis e e minos de signi icado kablelio
mais: a pb ūkšnelis e da du R l neminė i pala as: sky inėlis e žymė (juos s .
Alekna ičienė 2024: 736, 936), plg. :
19
Quad o 5. R l 92: ok. Comma lie u iški a i ikmenys Ta pb ukßnėlis, Sky imėlis; LMAVB RSS: LK18/10 Assim,
de o al R são qua o kablelį eiškian ys e mos: a pb ūkšnelis, sky imėlis, sky inėlis e žymė. A pala a
kableliui žymė i oi incluída em W, ambém em B (pa ody a e o ma des e sinal </>). R l ok. Comma
adução a ian es coincide com B; em ou os dicioná ios dessas pala as não hou e, plg. :
96 W: Comma, ă is, 3. n. eine
Di inc ion in dem Sch eiben,
sons en Vi gula genann . B
314: Comma. Ta p-b ukßnelis,
Ta pb ūkšnelis
O e mo a pb ūkšnelis kablelis é e R l, e Rl , como mencionada, ele oi e B (ž . sky ių Kablelis). A.
Balašai is é obse ado que Ruigio a pb ūkšnelis e con inua disca simas sky imėlis (ž . posky į
Sky imėlis) não ha iam mais amplamen e u ilizados (Balašai is 1961: 152), mas eles en a am em a.
XIX diccionos. K. G. Milkus en eb ūkšnelį incluíė em ambas pa es do ocodyno (į M l pe ėmė
odo Komma a ikl), plg. :
Ski imelis. . g. (/) M l 121: Ml
288: Ta pb ukßnėlis, lio, m. ein
Comma, ein
N en eb ūkšnelis dado duka : B e T nas seções das le as; F. Ku šai is o incluiu em
Kl , e dade, suskliaudė lauž iniais skliaus ais, indicandočiais, que a pala a neaiškus,
Un e =scheidungseichen. 91
N: Ta pb uksznélis, io, m. ein
Comma,
In e punk ionseichen. N 347:
Ta pb uksznélis, io, m ein
Komma. Kl 449: [ a pb ūkßnẽlis, -io, Subs . masc. demin. ein Komma.]
plg. : K l kableliui in i ula dada ou os e minos: Komma, das, kùma, b ųkẽlis, io. K l 699.
Sky imėlis
Te minos sky imėlis kablelis, como mencionado, é só R l, an e io men e em seu
diccioná io ele oi incluído po J. B odo skis (ž . sky ių Kablelis). Es e e mo é
ado ado em M l (ž . posky į Ta pb ūkšnelis; Ml não) e N; Kl , como e
a pb ūkšnelis, g a ado lauž iniuose skliaus uas como neaiškus, plg. :
20
N 478: Sky imélis, io, m. Dim. dass. .
B. das Komma. Kl 381: -io demin. zu
ský imas, die Scheidung,
T ennung, das Komma.] Ml 244:
Sky inėlis
Rl e mo sky inėlis, signiusio kablelį e d i aškį (ž . sky ių Kablelis, z . ig. 6), A. Balašai is na sua
pesquisa nenu odė, V. Zubai ienė o conside aė ko ek ū os klaida (Zubai ienė 2010a: 261). Pa ece
bas an e p o á el que aqui de a o podia se imp ensa cole ado: al ez no luga Sky imėlis
mon ada Sky inėlis. Ruigys R l e a dado Jukê du ok. Comma co espondmenis en eb ūkšnelis e
sky imėlis, o p imei o incluído em Rl como i aš ini pala a, e aqui o segundo não, mas aqui é
sky inėlis, cujo não e a R l. R on es no e mo sky inėlis ambém não. No en an o, po ou o
lado, isso pode ia se e Ruigio compos o a pala a, sie ina com sky inys ski s ymas, sky imas
(plg. aš inėlis).
29
Quad o 6. Rl 133: Sky inėlis kablelis, d i aškis; LMAVB RSS: LK18/10 K. G. Milkus R
sky inėlį incluukė no seu diccioná io, e dade, com a no a que a pala a neaiškus;
N e K des e e mo não, plg. :
Sky inėlis, lio, m. ein Comma, ein
Un e scheidungs=eichen im Buch;
Žymė
Rl uma da pala a ma cė signi icâncias kablelis (ž .
30
Alekna ičienė 2024: 936), e R l ok. Comma kablelis não
em ma ca de con o midade, plg. :
nich seh . Rl 192: . eine Na be,
Maal de Wunde, 2. ein Comma
R on es pala as ma cou kablelio signi ica i os ambém não inha.
K. G. Milkus pe im ą R l Komma a igo complemen é sinonimo žymelė, mas não žymė
(ž . posky į Ta pb ūkšnelis), e Ml pala a de ma caė signi icância kablelis, que oi
Rl , nebenu odė, plg. :
M l 121:
ode Punc de Sch i . Ml 351: .
eine Na be, Maal de Wunde, Maal=eichen.
29
Ž . LKŽe.
30
R žymė eiškia i „ ašką – sky ybos ženklą“, „ski iamąjį ženklą“, „ andą“ (Alekna ičienė 2024: 936).
21
N ma ca em á ios signi icados, uma delas sinalha de aš o, mas kablelio signi icado não
dis inguida; Kl ė ambém não signi ica kablelio, es a signi icação em deminu y as ma celė,
como M, plg. :
N 546:
Z’yme, ės, . ein Ʒeichen, ein Kennʒeichen, ein Cha ak e ; eine Spu , eine Na be; ein
Sch i e-
Apibend inimas À R incluída e minos kableliui in i ula . Dois deles en eb ūkšnelis, sky imėlis em uniões
com B, ou os nas on es não mencion i, p o a elmen e sugal o i p óp io Ruigio (sky inėlis [se isso não é
co ek ū os e o], žymė; consul e 8 abelę). Tabela 8. Rkablelį signi icausių pala as uso em abalhos
an e io es R kablelį eiškę e mininai a pb ūkšnelis e sky imėlis pe im i em odos ês XIX a. diccionos, só
K pažymė i como neaiškūs. Aquela mesma signi icação sky inėlis en ou só em M, e ma cê N e K kablelio
ichen,
eine
i e . H
Lex C Q B
P
a pb ū-
kšnelis
----+
sky imėl-
is ----+
žymė
------M N K
a pb ū-
kšnelis +
+ [+]
sky imėl-
is + + [+]
sky inėl-
is + -žymė
---R 133l :
Sky inėli-
s, ėlio, m.
ein
comma
ode
colon im
Buche.
signi icâncias nãoe u i ( ik žymelė) (ž . 9 ablelę). Tabela 9. Rkablelį eiškę e mininai XIX a. diccioná ios
(lauž iniai skliaus ai indicam que a pala a ao au o não e a cla a ou conhecido conhecido)
Kl 522
ẽlė, -ės,
ein
kleines
Me kzei-
chen, ein
Komma.
disy inėl-
is ------
DVŠKITAIS
R e mo sky inėlis em d i aškio (i
31
kablelio) signi icado (Alekna ičienė 2024:
736, éa 6.3), plg.:
31
Sky inėlis LKŽe зафиксирован из R só kablelio signi icado.

22
W e B ambém incluídos em d i aškį eiškian ys an aš iniai pala as, mas B
lie u iško a i ikmens não, só sinal <:>, plg. :
94: Colon,
colum. n. 2.
wei Punc a. B
314: colon . g (:)
Como já mencionado, es a pala a ans e ida em M, mas aqui d i aškio signi icado lhe não
a ibuído (ž . posky į Sky inėlis). N e KŽ sky inėlio não há, e d i aškis é chamado e minais
d ispuogis, d ilinkas pon o, plg. : Dwispugis, io, m. ein Doppelpunc , das Kolon N 494;
Doppelpunc , de , dwìlinkas pùnk as K l 302; [dwispugis, -io, Subs . m. ein Doppelpunc . Wohl
eine E indung de Sp achleh e .] Kl 103.
IŠVADOS
XVIIXVIII a., quando g amá icas da língua li uânica e am esc i as em ou as línguas, os ocodynai
e am p incipais eikalas, kū ę lie u išką e miniją. Pilypas Ruigys a 1747 m. publicuo o diccioná io
de línguas lie u ių okiečių e okiečiųlie u ių incluiu sinais de aš o lie u iškų žyminčių e minų: e
an aš inių žodžių, e okiškų e minų lie u iškų a i ikmenų. R e á iosakalbi diccioná ios bem
como Biblijoje za iksuo as okiškų e la yniškų e minų Anks esniuose e minijos y imuose
lyginamoji analizė leido iksliau iden i ikuo i jais žymimas są okas.
iksuo i ne odos Ruigio a o i e inai aš o znakam pa adi i. Nes e a igo são discu idas pela
p imei a ez as pala as com os signi icados d i aškio e diak i inio ženklo do R. Nunciado que R l
i u ais pala as aidei, nume meniu, diak i iniam ženklui, aškui, d i aškiu pa adi i em sąsajos
com W. Į H o ien ioja R l ok. Buchs abe co espondmenys skai y inė, aš elis, em pa es de
ambos dicynų lie u ių okiečių kalbų pa eik i i como an aš iniai žodžiai. Su B sieja ok.
Buchs abe co espondência laš , ok. Komma co espondmenys en eb ūkšnelis e sky imėlis,
ok. Punk , Pünk lein co espondência spakelis. De C pode ia se e omado ok. ca az
diak i ico ma ca sié ini com B 1735. Te mina ašy inė, aš inėlis aidė, okuo inė, suskai y inė
Buchs abe a i ikmuo skai y inė. Biblijos nuo odas u in ys žodžiai aš as, aš elis „ aidė“,
skai muo, aiš elis diak i inis ženklas, žymė aškas, kablelis, sky inėlis
kablelis, d i aškis nãož iksui i nos an e io es abalhos, seu au o pode ia se Ruigys. A maio ia
R e minos ans e ida pa a M: de R l Buchs abe a igo com li a iškais a i ikmenimis skai y inė,
ašy inė, aš elis, aš as; Zi e e Zahl a igos com co espondmenimis okuo inė, suskai y inė;
ok. Tü el, Pünk lein, Dip el, Tip el con o midade co espondel le el, aiš el, ma celė diak i inis
ma ca; ok. Komma co espondens en eb ūkšnelis, sky imėlis; ok.
23
Punk co espondemns ma celha, spakelis; de Rl i ula es pala as skai y inė, ašy inė,
aš inėlis aidė, a pb ūkšnelis, sky inėlis kablelis.
Vėlesnios diccioná ios R o am dos sinais de esc i a ma cinços e mos de onde algo menos.
En e N como i u ais pala as incluídos R e minai skai y inė, ašy inė, aš elis, aš inėlis
aidė, okuo inė skai muo, a pb ūkšnelis, sky imėlis kablelis, spakelis aškas. KŽ sąsajos com R
ainda menos: K l eduo i R l ok. Buchs abe a i ikmenys ašy inė, skai y inė (caip p incipal ok.
Buchs abe a i ikmenį F. Ku šai is ap esen ou būkš a as), ok. Zahl e Zi e co espondência
okuo inė, ok. Komma co espondmenys en eb ūkšnelis, sky imėlis (abu ma cados como
neaiškūs; kableliu nomea da os e mos kuma, b ūkelis); Kl i u ais pala as skai y inė
(nu ody a, que biblinis), okuo inė, a pb ūkšnelis (pažymė as, como neaiškus). Es ímem
mos ou, que R e minais se ca ac e iza mul idia eikšmiškumu: um pala a lie u iškas į a dija
kelias są okas: aš elis é e ok. Buchs abe aidė, e Tü el, Pünk lein diak i inis kennklas
co espondência (i da ok. Sch i de Buchd ucke , Lė as Raß élis D uko û š i as);
sky inėlis (se não o um e o ko ek ū os) em duas signi icadas: kablelio e d i aškio; ma cê
kablelio e aško. R aš o sinais ma cados a e mos ca ac e ís ica e sinonimija: Ruigys indicou po
alguns okiškų pala as de lie u iškų a i ikmenų: ok. Buchs abe aidė skai y inė, ašy inė,
aš elis, aš as, aš inėlis; ok. Komma kablelis a pb ūkšnelis, sky imėlis, sky inėlis; ok. Punc
aškas žymelė, žymė, spakelis.
ŠALTINIAI
B: LEXİCON GERMANİCO=LİTHVANİCVM ET LİTHVANİCO=GERMANİCVM [...],
[p ieš 1744]. Dokumen inis leidimas, žodžių indeksas: B odo skis Jokūbas 2009:
Lexicon Ge manico=Li h anic m e Li h anico=Ge manic m. Rank aš inis XVIII
amžiaus žodynas 1–3, pa engė V. D o inas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
B 1735: BIBLIA, Tai eſ i: Wiſſas Sʒwen as Raß as, Séno i Naujo Teſ amen o, Pagal Wokißką
Pé guldimą D. Me ino Lu e aus [...] Ka aláucʒuje.
B NT: NOVUM TESTAMENTUM LITHVANICUM [...] Naujas Teſ amen as Lie uwißkas
[...] Ka alaucʒuje / Ißſpáuſ as nůg Po ámkû Reuʒnė aus. Mé u 1701. In e ne inis
leidinys: Samuelis Bi ne is, Naujasis Tes amen as, 1701, pa engė O. Alekna ičienė,
J. Venckienė, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2007–
2008. P ieiga in e ne e: h ps://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=26.
C: Cla is Ge manico-Li h ana [po 1680]. Faksimilinis leidimas: Cla is Ge manico-Li h ana.
Rank aš inis XVII amžiaus okiečių–lie u ių kalbų žodynas 1–2, pa engė V. D o inas,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1995–1997; 3–4, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as, 1997.
H, H l, Hl : [Hakas F yd ichas Vilhelmas,] VOCABVLARIVM LITTHVANICO-
GERMANICVM, ET GERMANICO-LITTHVANICVM [...] HALLE, D uck s
S ephanus O ban, Uni e ſ. Buchd . [1730]. K i inis leidimas: Zubai ienė 2012a,
24
lie u iškų žodžių indeksas: Zubai ienė 2012b. In e ne inis leidinys: Hakas F yd ichas
Vilhelmas 1730: Vocabula ium Li huanico-Ge manicum, e Ge manico-Li huanicum,
pa engė V. Zubai ienė, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 2018. P ieiga in e ne e: h ps://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=61.
Kl : [Ku šai is F yd ichas,] Li auisch-Deu sches Wö e buch [...], Halle: Ve lag de
Buchhandlung des Waisenhauses, 1883.
K l I: [Ku šai is F yd ichas,] Wö e buch de li auischen Sp ache [...], E s e Theil: Deu sch-
Li auisches Wö e buch, Halle: Ve lag de Buchhandlung des Waisenhauses, 1870.
K l II: [Ku šai is F yd ichas,] Wö e buch de li auischen Sp ache [...], E s e Theil: Deu sch-
Li auisches Wö e buch, Zwei e Band, Halle: Ve lag de Buchhandlung des
Waisenhauses, 1874.
LB: D. Ma in Lu he s We ke. K i iſche Geſam sausgabe. Die Deu ſche Bibel 6–7, Weima :
He mann Böhlaus Nach olge , 1929–1931.
Lex: Lexicon Li huanicum: ank aš inis XVII a. okiečių–lie u ių kalbų žodynas. Į adą,
žodyno eks o ansli e aciją i žodžių odyklę pa engė V. D o inas, Vilnius:
„Mokslas“, 1987.
M, Ml , M l: [Milkus K is ijonas Go lybas,] Li auiſch=Deu ſches und Deu ſch=Li auiſches
[...], Königsbe g, 1800. Im D uck und Ve lag de Ha ungſchen
Ho buchd ucke ey.
N: [Nesselmann Geo g Hein ich Fe dinand,] Wö e buch de Li auiſchen Sp ache [...],
Königsbe g: Ve lag de Geb üde Bo n äge , 1851.
NT 1727: Naujas Teſ amen as Muſu Pono Ieʒaus K iſ aus / i Pſal e as Dowido [...].
Ka alaucʒuje, Me e 1727. In e ne inis leidinys: Naujasis Tes amen as, 1727, pa engė
M. Šinkūnas, B. T iškai ė, J. Venckienė, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2016. P ieiga in e ne e: h p://senieji as ai.lki.l /.
P: Rank aš inis ad. P ahos okiečių–lie u ių kalbų žodynas [XVIII a. pi moji pusė], NK ČR:
XVI.F.30.
R, Rl , R l: [Ruigys Pilypas,] Li auiſch=Deu ſches und Deu ſch=Li auiſches Lexicon [...],
K nigsbe g: d uck s und e leg s I. H. Ha ung, 1747. Faksimilinis leidimas:
Alekna ičienė, Zubai ienė 2024; k i inis leidimas: Zubai ienė 2024; lie u iškų žodžių
indeksas: Alekna ičienė 2024.
Q: K auzės okiškai–lie u iškas žodynas XVII a., LLTIB R: F 1–5792.
SD 1677: [Si ydas Kons an inas,] DICTIONARIUM TRIUM LINGVARUM, In ſum
S udioſae Iu en u is [...] Vilnae, Typis Academicis Socia a is IESV. Anno Domini M.
DC. LXXVII. In e ne inis leidinys: Kons an inas Si ydas, Dic iona ium ium
ling a um, 1677, pa engė M. Šinkūnas, p og ama o V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių
25
kalbos ins i u as, 2012. P ieiga in e ne e:
h ps://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=53.
W: [Weismann E ich,] Lexicon bipa i um, La ino-ge manicum, e Ge manicola inum [...]
auc o e E yco Weismanno, S u ga dia, Sum[p] ibus, Joh. Bened. Mezle i & Ch is oph
E ha di, Anno MDCCXXV [1725].
LITERATŪRA
Alekna ičienė Ona 2024: Pilypo Ruigio diccionynas Li auischDeu schs und Deu sch Li auisches
Lexicon, 1747 3 [The Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon, 1747, dic iona y by
Philipp Ruhig 3]: es udo e mo ologicamen e ano uado índice de pala as Li uanichas, Vilnius:
Vilniaus uni e si a y publykla (spausdinama). Alekna ičienė Ona, Zubai ienė Vilma 2024: Pilypo
Ruigio diccioná io Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon, 1747 1 [The
Li auischDeu sches und Deu schLi auisches Lexicon, 1747, dic iona y by Philipp Ruhig 1]:
aksimilė, Vilnius: Vilniaus uni e si ykla leidykla (spausdinama). Balašai is An anas 1961: His o y
o Li huanian Linguis ic Te minology: dise ação ilolog. m. kand. g au pa a adqui i , Vilnius; VUB
RS, F 76
298.
Balašai is An anas 2010: F om he His o y o Li huanian Linguis ic Te minology [F om he
His o y o Li huanian Linguis ic Te minology]. Na i a língua 5, 312. Deu sches Wö e buch
on Jacob G imm und Wilhelm G imm [The Deu sches Wö e buch by Jacob G imm und
Wilhelm G imm], digi alizada Fassung im Wö e buchne z des T ie Cen e o Digi al
Humani ies, Ve sion 01/25. acesso na in e ne : h ps://www.woe e buchne z.de/DWB.
D o inas Vincen as 2005: Rega ding he Sou ces o he Regis e o he Ge man-Li huanian
sec ion o Philip Ruig […]Li auisch=Deu sches und Deu sch=Li auisches Lexicon [...][…]
(Königsbe g, 1747): Eh en eich Weismanno […]Lexicon Bipa i um, la ino-ge man [...] e
ge manico-la inum [...][…] [Rega ding he Sou ces o he Ge man-Li huanian sec ion o Philip
Ruig[…]s Li auisch=Deu sches und Deu sch=Li auisches Lexicon [...][…] (Königsbe g, 1747):
Eh en eich Weismann […]s Bipa i um, la in-ge man e ge manico- eich]. Li uanis ica 1, 2537.
D o inas Vincen as 2006: F id ichas Ku šai is pala aynininkas [The Lexicog aphe
F ied ich
Ku scha ]. Gim asis pala a 4, 3135.
E ymologisches Wö e buch des Deu schen [E ymological Dic iona y o Ge man].
acessí el na in e ne : h ps:www.dwds.de/dwb-e ymwb.