A. RIMKUT. Kunigo Juozo Laukaičio Majojo
Ca ekismo pa a cha eles e minos de eligión no minismo 59
AUŠRA RIMKUTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
KUNIGO JUOZO LAUKAIČIO
MAOŽ CATEKISMO VAIKELIAMS
RELIGIOSO TERMIN NORMINIMAS
Po e ių comisiones a 100 mechi
Juozas Laukai is (18731952) uno de los más impo an es XX a. comienzos li uanies
bažny ines de la lengua gai in ojos, puoselė ojų y e minías de eligión
no min ojos. En es e abajo él incluyó kunigus Al onsą Pe ulį y Adomą
Jakš ą-Damb auską, con los cuales casi d ejus años aisé po e ių kalbą, cuan o
pudiendo se es o za on apliqui los más impo an es ex os de maldas de
s e imybių y cambia los li uiškais palab as. en 1909 años al Seinus cong ega on
los más amosos ano me o kalbininkai Jonas Jablonskis, Kazimie as Būga, Juozas
Balčikonis y Ju gis Šlapelis, jun o con J. Laukaičiu y o os kunigais du an e un
pa ó meses aps a s é muchos p incipales g ama icos y eglas de esc i u a de
la lengua li uanas, su u kė signi ica Li u iškų maldų, giesmių, li anijų kalbą,
con i ma on algunos e minos de eligión. Vadinamosios Po e ių komisijos
neleng o y k uopš aus abajo esul ados po p ime a ez ue on anunciados
en 1909 m. 9amo núme o Vado o. Po e ių comisiones p esiden e kunigas J.
Laukai is ue uolus pa aisy ųjų po e ių lengua de ensionis a. Apa eciéndose
des a o ablemen e c í icos, él bas an e es ic amen e espondió a Jono
To o aicio a ículo Nuji po e iai (Po e ių Komisijos klaidos), en el que plan ea la
p egun a, ¿oba ba izmos ya no se en ienden, y si ellos ya de ninguna mane a
po e iosos ya no pueden queda se? <...> ¿Puede la Comisión meno que con un
b azo mos ėjimo de los Li uanos co azon y espí i us ex éš y exp es oldąją
o ma, y su luga inb uks la nue a así, como p ima e a con šakėmis, spa ais1,
smaigais y ka imis sode escupa de la ie a elą ąžuolą, y su luga inkiša
jaunu ę obelai ę, ku i aún y noja, al p igis? (To o ai is 1909: 296)2. A ipsnyje D .
Jonui To o aičiui (Del po e ių aisimo) J. Laukai is esc ibió: Kas es skai ęs
Pu iške ičiaus kalbas Rusų dumje iejai als ybės a kai ap din i, o Vado o s aipsnyje Nauji Po e iai puede conoce Lie u os Pu iške ičių, only
1 x spa as exca ado , lope a (LKŽe).
2 Ci a os habla en el a ículo ne aisoma.
60 KALBOS KULTŪRA | 82 o oje suelo en ida seno iško, ne ikusio p akilniausių maldų e imo,
a Po e ių komisija abaja así, como sabeano y moka (Laukai is 1909d: 415). Lie u os
gai inimo ac i idades J. Laukai is comenzó aún ap endiendo en Seinų kunigų semina ijoje. Él
pe enecía sec e amen e lie u ians klie ikų kuopelei (cu í iempo ue su je e), que
p ocu ó a i in i la na i a lengua, di undi lie u išką spaudą. Kun. J. Vailokai is 1910 m.
Šal inyje esc ibió, que J. Laukai is li uáneos conocimien os de la lengua sėmėsi de ysk.
An ano Ba anausko, ishi ese nues o bonžios lengua b angenybių conocimien o de uen e y
an bien ella conocía, que hiandien ne u imos Su alkijoje le iguala (Vailokai is 1910: 422).
Ma y , po lo an o 1904 1905 años de ciencia Seinų semina io comenzėjus enseña de
li u ians J. Laukai is se con i ió p imo ojuo de li u ians idioma lec o io. Ak y i
p o eso iaus3 kun. J. Laukaičio ac i idades no gus a on sulenkėjusios p o eso es del
semina io. JÍO llamaba li omanu, aunque Laukai is a odos e a ole an eškas an o
é nicamen e, polí icamen e, como ambién eligiosamen e (Vaičiūnas 1996: 8). J. Laukai is ue
uno de 1905 m. Kaune įku os Š . Kazimie o compañías c is iónicas a los esc i os pe mi i
s eigedo es. Él ambién p esidió esos mismos años ins i uída compañía de lib os de
publicación Laukai is, D a anauskas, Na jauskas y B-ė, edagaba pe iódicos, žu nalus,
esc ibió a ículos, aducía a lengua Li uania giesmes, psalmes, g ožinę li e a u a. Edaga o
c is ianos demóc a as sa ai aš į Šal inis ( is p immuosius nume ios i mé Kazimie o
P apuolenio4 nomb e, y desde 4 has a el 22-ojo su nomb e, más a de edaga imą ans e ė
Juozapui Vailčiui), ambién ue edi okai Šal inėlis (1906), des ina o niños a enseña idiomas
li uanos, sumany ojas. Desde 1908 m. udens om o pe mi i mensual pe iódico ka alikų
kunigams Vado as5, en el cual eglamen iga lengua ue p oclamada pamokslų, kalbos
pa a imų. Su undado ambién ue J. Laukai is. Además de odo es o, él aún esc ibió algunos
giesmenes y ca ekismá Majasis ca ekismás aquelias. Ano P ano Ska džiaus, J. Laukai is
y a uno de nues os negausių sace do es, que a lo la go de oda su ida es mucho cuidósise
de los esc i os Li uanos, sob e odo bažny ines, del pe ulinimo de la lengua. Él no ue 3 J.
Laukai is desde 1902 m. (después yskopo An ano Ba anausko mue e) ue Seíns semijo de
kunigos y empleado de p ensa Kazimie o P apuolenio (18581933) nomb e. Kanauninkas ayudó
ob ene pe miso al pe iódico Šal inio pe mi i y, como esc ibe en el lib o Lie u os ko ų
e pe uose: Vilniaus i Seinų k aš ai XIX a. inales XX a. comienzos, ku į laiką ašėsi jo
edak o iumi. Él ambién con ibuyó y al pe miso de Vado o. Asi ašinėjo a iados apodiches
na ijos p o eso ius.
4 Keis as su apimas – J. Laukai is pasi ašė uo me u gy enusio kanauninko, isuomenės eikė-
(Kai iūkš y ė, Gudony ė 2009: 223).
5 Vado as ėjo has a 1914 m. Iki dodilik o nume io lo edi aga o J. Laukai is, más a de Jus inas
S augai is.
A. RIMKUT. Kunigo Juozo Laukaičius Majojo Ca ecismo pa a niños é minos de
eligión no minimas 61 cual enseñado kalbininkas especialis a, pe o sólo
a icionado p ac a, bas an e emp ano en en ú ndose con li ües aš ų
lenguaje a osenos eikalu (Ska džius 1997: 420). Monsinjo as Al onsas
S a inskas ambién menciona J. Laukai į, como pa icula men e mėgusį lie u ių
kalbą: Pasi odo, pe o os kunigos pamokslus sėdėda o an e el al a con
blokno u en manos y засi ašinėda o e o es de la lengua. Pasó aisyda o...
(S a inskas 1996: 13).
Es o ue ac i o pe sonaje de la sociedad. 1912 m. J. Laukai is Su alkų gube nías
ue escogido en Ke i ąją als ybės Rusijos duma, en la cual abajó has a
1917 m. au ens. Gy endamas Sank Pe e bu ge Lie u os no ol idšo. El P ime o
año mundial de gue a ue el p esiden e de la Sociedad de Li uanias a ec adas
po la gue a šelp i Sank Pe e bu go, es ableció Lie u ių au os ka alikų
sąjungą. 1918 m. įžo a Li uania, 1936 m. ue escogido en Ke i ąjį Lie u os
Seimą. 1946 m. so ie os au o idad J. Laukai į a es š a o y con eisé 7-e iem
años de cá ce e. Mu ió Vladimi o en la cá cel. Ap a us J. Laukaičio ac i a con la
lengua y la ac i idad pública, sigue siendo el p incipal obje i o de es e a ículo
su edic o Majojo ca ekismo aeliams es ediciones (1904, 1907, 1914) e minia de
eligión y su o ois; de e mina , qué p incipios y c i e ios de no mminado su
guíu ase en no minan é minos de eligión, y lo más impo an e e alua casi
an es de un siglo elus ú ca ekismos e minos de eligión aisimas bend inesa
espec o de la lengua Li uania. J. Laukai is esc ibió que kaip muy es necesa ia
uni o midad en los ka alikos po e ios, mejo amen e a jaučia los sace do es,
enseñando a los niños ca equismo, habiendo cada es i idadis po e ius desde la
sakyklos iglesia, calėdándose y omando y es idos comandus pake inusių o
ekė i (Laukai is: 417 1907). Así en el a ículo segui á se esumen, si sus
isleis os ca ecismos ex os exis an en mencionado uni o midad.
CATECISM RELIGIÓN TERMINIA
J. Laukaičio ca ecismo salie on es ediciones: 1904 m. Majasis ca echism pa a
niños, p épa eos a la p ime a ipazin ía y san a Comunión ( i šelyje m., Vilnius),
1905 y 1914 m. Majasis ca echism pa a niños, p épa eos a la p ime a ipazin ía y
san a Comunión (Seinai). Todos ca ecismos ap oba . Ca ecismo au o ,
compa y oj o aduc o noudido, pe o se c ee que esc ibióé J. Laukai is
(Kai iūkš y ė, Gudony ė 2009: 167). Di ie e ca ecismos olumen. La p ime a
edición algo más co a 105 páginas, y
62 KALBOS KULTŪRA | 82 segundo y e ce o po 115 páginas. En la p ime aía
no hay y me ines y aka ines maldos ex os.
De es pe misos ca ecismo ecopilada más de 1800 é minos de eligión, sus
sinónimos y a ian es. Dado que los ex os de pe misos ca ecismo poco esig ia,
en cada uno de ellos encon ado ce ca de 600 di e en es una ozodžių (be eik
ečdalis) y compues os e minos de eligión, sus sinónimos y a ian es.
Abs ac ando es J. Laukaicius Majojo ca ecismo niños pa a pe misos, se puede
no a cie a eligión e minos kai á, sa i us no mminimo e apas y p incipios. Po
lo an o se puede habla de es e minos de eligión no mimos e apas:
s e imybių a ojimą, su kei imą lie u iškais a i ikmenimis y pe einamąjį e apą
cuando p amaišiui se u iliza s e imybė y lie u iškas e minus. Te minis de
eligión6 a ículo se conside an palab as y palab as junginiai, nomb ijan es
p incipales c is iones ien os de la e, ac o es de eligión, así como an gam ines
bū ybes, eligiosos lib os y ex os, con eėjimo elacionados acciones y
enominius, sac amen os, pecadomes, ydas, mo ybes, eligiosos o icios,
bažny inius accesieniis (d abužius, sus pa es, li u ginius indus y e c.), iglesias y
eligines š en es, celeb ámas o os días de iempo y con eligia elacionados
concep os, di e sos luga es eligiosos y adminis a i os, así como s a is ismo y
e c. Te minais laiky ini no solo e dade os, sólo a la eligión ca ac e ís icos
é minos, ej.: al o ius, angelas, após alas, Dios A inėlis, ispechin is, k ikš as,
kunigas, nuodėmė, os ija, Pasku Teismasinis, p aga as, ojus, sak amen a,
Sūnus (De o sūnus), Š enčiausioji T ejybė, Velykos y k ., nomenkla ū iniai
denominimai, ej. : Ka alikų bažnyčia, Š en oji Romos bažnyčia y k ., pe o y
e minizuo i pap as osios kalbos (i o as á eas a ojami) palab as, p z.: a is,
a elė, dangus, duona, lazda, pasaulis, sodas, au ė, žal ys, žemė, žmogus y pan.
Te miniziadas palab as el con enido di ie e de las palab as o dina ias des inada,
po ejemplo: é mino a is en ex os de eligión se u iliza en el signi icado de
c eyen e, pan en eligión es espi i ual peno, C is ous Kūno, aigi y su sac i icio de
La Redempción, G an Jue es úl ima aca ienés día, G an ie nes canus can ius y
día de mue e, domingo no solo sép imo día de la semana, sino ambién sh en a de
C is o, Dios ado a y ilsa se. La palab a ja dín, como é mino de eligión, es
símbolo de belleza y pu eza, ambién e enškasis y dangiškasis pa aís. 6 Sob e
el concep o del é mino eligión concep a ambién é. Rimku ė 2009: 172177.
A. RIMKUT. Kunigo Juozo Laukaičio Majojo
Ca ekismo pa a cha eles e minos de eligión no minismo 63
S e imybės
J. Laukai is 1907 m. D augijos e is a esc ibió: Žy a as, g iešns, g iekas ales
mismas alo es como y abliubenyčia, ajemnyčia, apib ozy i, bliuznie s a, loska.
Tolygios basu aslės necesa iamen e hay que al lado i a , po que sus bjiu ías
d asko li u io au į (Laukai is 1907: 418). En los ca equizmu se encuen a sólo
g iešns, g iekas y ajemnyčia, po que p e alece lie u iški a i ikmenys. En
Ap a iamuos Majojo ca ecismo pa a niños pe misiones dejadas usa es as en
comun iná lengua no nepa ekusios s e imybės ( ienažodžiai e minai, einan ys i
sudė inių e minų dėmenimis), las cuales no ienen lie u iškų a i ikmenų7: x
almužna MK8V1 44, MKV2 36, MKV3 36 (išmalda, lenk. jałmużna); x aniolas MKV1 17,
MKV2 6, MKV3 6 (angelas, lenk. a chioł): Angelas Sa gas MKV3 6, Angelas MKV3 106,
el buen Aniolas MKV3 san os 6, Angelas Sa gas MKV3 102, el san o Aniolas MKV3 45;
x a chaniolas MKV1 54, MKV2 47, MKV3 (a kangelas, lenk. a chanioł): MKV3 48; xys
MKV1 24, MKV2 13, MKV88 MKV3 13 (Vis u a, lenkische czycki): čysus kančios; xys
MKV1 10, MKV XI, MKV XI, MKV3 (chynas, š a , čumas 88).
czys o a, plg. lenk. czys ość); x dūšia MKV1 7, MKV2 7, MKV3 62 (siela, lenk.
dusza): dūšia čysčiuje su ian i MKV3 46, dūšia 65, mažo aikelio MKV3 humano
dūšia MKV3 IX; x g abas MKV1 35, MKV2 26, MKV3 25 (ka s as9, b us. гроб, lenk.
g ób); x g iešnas MKV1 5, MKV2 VI, MKV3 VI (nuodėmingas, b us. g ěšnyj, lenk.
g zesz ny, da plg. us. грешный); x ka unka MKV1 54, MKV2 47, MKV3 47 ( okia malda, lenk.
ko unka); x nečys a a MKV1 79, MKV2 76, MKV3 VIII (nedo idad, paleis u ys ė, lenk. neczys o a); x
pakū a MKV1 30, MKV2 20, MKV3 20 (a gaila, lenk. poku a): elika pakū a MKV3 84, desplegación
pakū os MKV3 82, Pakū os Sak amen a MKV3 70; 7 Nus a an e minų kilmę (i eikšmę)
emiamasi A. Sabaliausko s udija lie u ių kalbos leksika (1990), D. U bo Ma yno Maž ydo aš ų
(1998), J. Palionio XVIXVII a lie u i ašų a ankinu lie u ių žodynu (2004), así como A. B ückne io
Słownik e ymologický W polski (1974) y Smoczyo Słownik e ymologický slo a li ewskiego (2007).
Los é minos p esen anami abėcėliškai, o iginalalo esc i u a, unaaskai os a dininko o ma.
8 Seenklu x señalimi en la ac ual comun inée hablaba ne a o ini palab as.
9 Ka s as ambién skolinys, plg. b us. ko s a.

64 LEGBOS
CULTÚRA | 82
x šliūbas MKV1 7, MKV2 61, MKV3 VIII („bažny inės su uok u ių apeigos“, lenk.
ślub);
x eselija MKV1 7, MKV2 61, MKV3 61 ( es u ės, b us. вяселле, lenk. wesele; es y
Li u iškas e minus es u ės MKV3 VIII) y k .
Sinónimos y a ian es
Menė inas y es animidades, las cuales an usados compues os de e minos dėmenimis
(g undinos o secunda ios) y po sepa ado ca ecismo, como una oodžiai é minos de
eligión, no pa a o os, ej.: x asaba (asmuo, lenk. osoba, us. особа): Asaba o Ypa a MKV1
15, MKV2 4, Ypa a MK o AsabaV3 4 (asaba sinónimicamen e con neologismo ypa a); x e gas
(ke ke i adienis, b us. če é g, lenk. czwa ek): el mayo Če e gas MKV1 71, MKV2 66,
el mayo e e gas MKV3 23; x kielikas ( au ė, lenk. kiich, ok. Kelch): kielikas yno MKV1
MKV2 99, MKV3 99, pakyliko MKV1 MKV2 98, MKV3 98; x pė ny MKV (penk y is, MKVjá ,
lenk ej pią ek 100): el mayo VI MKV1 MKV1 34, MKV1, MKV2 MKV3 24; x lo ic (T a ė, k .ojji,
da g. T ini as, Š enė, Š enė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė,
T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė,
T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė,
T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė, T ažė,
T ažė, T ažė, T ažė. Po e ių comisiones en los publicados po e ios lis ados s e imybių
(išsky us aniolą y dūšią) no. J. Laukai is incluso y en la úl ima edición del ca ecismo usaba
es os nelie u iškus e minus, no ha quedado cla o. Tal ez su opinión no coincidió con la
o e a de kalbininkų.
Vado o e is a J. Laukai is bas an e mucho esc ibió sob e habla. En los asun os
de la lengua se es o zó aps a s y i necesa ios de los más us ojos en nues os
esc i os e minos eológicos y ilosó icos alo y enuncia comúnmen e
concomi an es apagudas (Laukai is 1914: 201). J. Laukai is no iodaba con esa
equi ocado, po ejemplo, al p incipio él esc ibé, que aniolo keis i angelu no se iena
del o, que odos los li u ianos ka alikai ske sai y exilgai Li uán de mažens ezžiasi
en aniolą, y segundo, cambiados aniolą angelu, la gen e e iblemen e po eso
pasipicking, diciéndo que es o es esąsdžiimim de li u ias liu e ių y kal inų, que a -
A. RIMKUT. Kunigo Juozo Laukaičio Majojo Ca ekismo aikeliams e minos de
eligión no minimas 65 oja angelas. Pagaliaus iman de pi mykš ės e smės
angelos, angelus lie u iškai išei ų angelius, -iaus, como es ilous a [b]a gen e
u ilizado nomb e: Teopilius. Todel angelas g eičiausia omada de usų kalbos
(Laukai is 1908b: 413). El guía en el núme o 7 del J. Laukai is exho ó a deja
aniolą, po que es e palab a de o igen ex aña esąs an iejo como papiežius,
yskupas, klebonas, p abaščius10, pa apija y k ., y que aún así no hay necesalo
en su luga b uk i angelą (Laukai is 1909a: 300). Sin emba go en o o núme o en el
que ya esc ibió que debe ía usa la palab a angelas (Laukai is 1909c: 102).
Desa o unadamen e, él mismo de es a suge encia no aca ó […] Mažajame
ca echizme aikeliams é mino angelas no. consumim: apie a (auka, plg. lenk.
o ia a), bi ma onė (Su i inimo sak amen a, lenk. bie zmowanie), g iegas
(nuodėmė, lenk. g zech, plg. us. гpex), ko a (bausmė, lenk.), mylis a (malonė, b us
b us. мiласць, lenk. miłość), nodieja ( il is, b us. надзея, lenk. nadzieja), pekla
(p aga as, lenk. piekło), sme k (mi is spa, ka . dea h, lenk. dea h), ka a ied
(spa, sp. sp. dea h), sūdz, (s. b . b . b . s. s. , s. b . b . s. , s. s. s. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l.
, l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. ,
l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l.
, l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. , l. De los
ejemplos se e que las se ha in en ado desalia , pe o nonuoseklamen e, po que
se puede encon a y po sepa ado us ojami, y como lie u iškų e minų
sinonimų (dažniausiai se esc iben skliaus ose o po jung uko a ba).
En muchos casos del Dios de Dios J. Laukai is p opo cionaba p e e encia a los é minos li uanos,
e.g.: apie a MKV1 73, plg. auka a ba apie a MKV2 p oba MKV3 69, MKV3 69: Mišių apie a MKV1 74, Mišių
auka a ba apie a MKV2 69, MKV3 69, MKV3 69, MKV46, MKV66, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68,
MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68,
MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68,
MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV68, MKV, MKV68, MKV, MKV, MK78, MK78, MK78,
MK78, MK78, MK78, MK78, MK8 , MK8 , MK8 , MK8 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 ,
(spa iednis) MKV3 60;
g iešnas MKV1 5, MKV2 VI, MKV3 VI, plg. nusidėjėlis MKV1 84, MKV2 81, MKV3
81;
MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 ,
MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK7 , MK , MK7 , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK ,
MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK
, MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK , MK ,
MK , MK , MK , MK , MK , MK , Es e es el nomb e de klebono de o igen la iniškos, ya obsole a y
ne a o ina s e imybė (plačiau é. Klima ičius 1998: 10).
KALBOS KULTŪRA | 82 y Dios amlis a o g acia MKV1 67, san os sac amen os de
amlis a MKV1 23 san os sac amen os de g acia MKV2 12, MKV3 12, ex i pimo11
g acia MKV1 84, MKV2 81, MKV3 81; mue e (sme is) MKV1 19, MKV2 9, MKV3 9, plg.
mue e MKV1 19, MKV2 da 8, MKV3 8, MKV1 MKV2 VI y ho a de mue e MKV6 VI;
niek ikys ė (zabobonai) MKV1 58 p ie a ai (zabobonai) MKV2 51, MKV3 51;
nusidėjimas (nuodėmė, g iego) MKV1 88, MKV2 86, MKV68, MKV36, MKV89, MKV39,
MKV38, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39,
MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MKV39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39, MK39,
MK39, MK39, MK3 A p edimo paslap is a ojimas MKV1 13, MKV3 1, 33, Š enčiausi
T aicės paslap is MKV1 13, MKV2 1, MKV3 1; p aga as a ba pekla MKV1 24, plg. pekla
a ba p aga as MKV1 9, MKV2 X, MKV3 X, ambién plg. p aga as MKV1 24, MKV2 13,
MKV3 13 peklaV1 65, 41, 8, 13, MKV2 MKV3 13, MKV2 MKV3 33, MKV2 MKV3 MKVV1 MKV1
MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MKV2 MKV2 MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MKV1
MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MKV1 MK2 MK2 MK1 MK2 MK1 MK1 MK2 MK1 MK2 MK1 MK2 MK2
MK1 MK1 MK2 MK2 MK2 MK2 MK2 MK2 MK2 MK2 MK3 MK3 MK3 MK3 MK3 MK3 MK3 MK3
MK3 MK3 MK3 MK3 MK3 MK3 MK3 MK4 MK4 MK4 MK4 MK4 MK4 MK4 MK4 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK5
MK5 MK5 MK5 MK5 MK5 MK ibunal (sūdas) MKV2 38, MKV3 38; 1904 m. ca equizme es
sólo sūdas MKV1 46, la palab a ibunal aún no hay, plg. Dios ibunal (sūdas) MKV2
13, MKV3 13 Dios sūdas MKV1 23, Paskučiausiasis Teismas MKV2 38, MKV3 38
Paskučiausias Sūdas MKV1 23 Paskučiausiasis Te (Sūdas) MKV2 13, MKV3 13, uni e so inas ibunal MKV2 39, MKV3 39, MKV3 38 MKV2 MKV3 Visa inis Paskučiausiasis Teismas (Sūdas) MKV1 MKV1 48, 46; il is (nodieja) MKV1 MKV2 MKV3 41, 41, 41, MKV1 58, MKV2 MKV3
103 y k .
Aunque m. ca echizme a o o neologismó niek ikys ė MKV1 58 J. Laukai is cambió palab a
con p ie a ai MKV2 51, MKV3 51, pe o skliaus uas dejó 11 1904 Exc išimas a leidimas
(nuodėmių) e inys iz lenkų kalbos; plg. lenk. ozg eszenie (Palionis 2004: 157), más plg. iz iš i
lenk. esol e .
A. RIMKUT. Kunigo Juozo Laukaicio Majojo Ca ekismo aeliams e minos de
eligión no minimas 67 lenkybę zabobonai. Uno é mino li išco iene sinónimo,
que conside ay inas hib idu12, ej., o ukojimas (apie a ojimas) MKV2 49, MKV3 49
(aukojimas, lenk. o ie ować, o ia owanie). En la p ime a edición hay sólo
apie a ojamien o MKV1 56, aún plg. El Seño Jesuos ape a ojamien o MKV1 55 y
el Seño Jesús sac i icio (ape a ojamien o) MKV2 48, MKV3 48. Fas a y más
hib idinos é minos, que en la comun inée habla ya no a ojamos, ej.,
nepakū a ojimas MKV1 9, MKV2 X (nea gaila anje, plg. lenk. poku ować) y k .
Pequeajame ca equizme pa a niños son casos, cuando p ime o se p esen a
s e imybė o ne a o inas híb ido é mino, y sólo después de él lie u iškas
equi alen e (ka ais compues o é mino), ej. : Bi ma onė o pad ū inimas13
san oam ikėjime MKV1 7, MKV2 VIII, MKV3 VIII, Bi ma onė o Pad ū inimas
ikėjime MKV1 67, MKV2 62 (Bi ma onė o Pa i inimas ikėjime MKV3 62); en
odas las ediciones se usa y mono ódico é mino Bi ma onė MKV1 70, MKV2 65,
MKV3 65; nedėldienis o domingo MKV2 53, MKV3 53, en la p ime a edición de la
palab a domingo no hay, es sólo hib ido nedėldienis MKV1 59 (sekmadienis, plg.
b us nedelja), en odas las ediciones se usa compues o é mino Velykų
nedėldienis MKV1 36, MKV2 27, MKV3 26. Palyginos Majojo Ca ecismo bajeliams
pe misiones e minos de eligión, se puede no a e í, que J. Laukai is p e e ía
segui s e imybių exi imo p opios palab as p incipio, su o muluo o, ma y ,
nusis o ėjusios lenguaje g yninimo adiciones, especialmen e keliamas y
g ildenamas de ese me o p ado. Del aba os ejemplos e , que de algunos
s e imybių, a o ų m. 1904 Mažajame ka ekizme aikeliam, 1907 y 1914 m.
ediciones ya noė a o ellas u ilizadas sinónimicamen e con lie u iškais
a i ikmenimis, no malmen e p opo cionando p ime umo a sus palab as de
lengua. Sinonimía J. Laukaičio ca ecismos mues an que la e minija de eligión
aún e a nenusis o ėjusi y que ue buscado ap opiamísimo é mino concep os a
emplea . En muchos casos di e saakilmę, . y. lie u iškos y nelie u iškos o igen,
la sinonimía de eligiones e minos puede conside a se jus i icada, ma así ue
des inado g ynin i o šalin i ex animas o igen e minus y consumi lie u iškus.
Aunque s ie as y pasaulis en los ca ecismos se u ilizan sinónimamen e, sin emba go ale
menciona el a ículo publicado en el 8 de Vado o núme o de 1909, los asun os de Kalbo, en el que
J. Laukai is explicó que [k]laidingai es pa a o as pasaulis 12 S aipsnyje hib idais palab as
conside adas, que ienen su p opio o igen y se componen de pa es de palab as p es adas
(Keinys 1984: 115; Gai enis, Keinys 1990). 13 Pod ū amien o su i inación (plg. lenk.
con i madzienie). 1914 m. pe miso u iliza el é mino con i mación.
74 LEGBOS
CULTÚRA | 82
Lie u os eligijos e minijos kū imas, e minų obulinimas, concep os
ap amismo de la palab a paieška ilgas y k uopš us abajo, que kun. J.
Laukai is ababo bas an e exi osamen e. Es o ue no sólo e minías de
eligión, sino y besi o mándose bend ines no mminamien o de la lengua Li u ias.
ŠALTINIAI
MKV1 – Mažasis ka ekizmas aikeliams, p isi uošian iems į pi mą išpažin į i
š en ą Komuniją. Išda ė kun. J. Laukai is. Vilnius: Juozapo Za adzkio spaus-
u ė, 1905 (an aš iniame lape 1904). – 105 p.
MKV2 – Mažasis ka ekizmas aikeliams, p isi uošian iems į pi mąją išpažin į i
š en ąją Komuniją. Išleido kun. J. Laukai is. An asai išleidimas. Seinai: Lau-
kaičio i B- ės spaus u ėje, 1907. – 115 p.
MKV3 – Mažasis ka ekizmas aikeliams, p isi uošian iems į pi mąją išpažin į i
š en ąją Komuniją. Išleido kun. J. Laukai is. T ečiasai išleidimas. Seinai: Lau-
kaičio i B- ės spaus u ėje, 1914. – 115 p.
LITERATŪRA
B ück ne A. 1974: Słownik e ymologiczny języka polskiego, Wa szawa: Wiedza
Powszechna.
Gai enis K. 2002: Lie u ių e minologija: eo ías y a kybos me menys,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Gai enis K., Keinys S . 1990: Kalbo y os e mų žodynas, Kaunas: Š iesa.
Jablo nskis J. 1935: Raš ai 4, Kaunas.
Kai iūkš y ė N., Gudony ė A. 2009: Lie u os ko ų e pe uose: Vilniaus i
Seinų k aš ai XIX a. inales XX a. comienzos, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as.
Keinys S . 1984: Li u ias hib idas de lengua (są oka, especies y
no miškumas). T abajos de la Academia Mokslų de la TSR de Li uania. A
se ie, . 3 (88), Vilnius, 113125. Klima ičius J. 1998: ¿Quién a Vy au o a a?
Na i e lengua 8, 810. Klima ičius J. 2002: Ka ekismo habla lenguaje ca ekizmas. Cul u a de la lengua
75, 105–119.
Klima ičius J. 2005: Lexikologías y e minologías abajos: no ma y his o ia,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Lauka i is J. 1905: Mųsų bažny inė kalba. Vilniaus žinios 178, 4.
Lauka i is J. 1907: Sob e po e ių unodumb e. D augija 4, 417420.
Lauka i is J. 1908a: Kalbos dalykai. Cabo as 2, 202205. Lauka i is
J. 1908b: Kalbos dalykai. Cabo 4, 413414. Lauka i is J. 1909a:
Kalbos dalykai. Vado 7, 296301. Lauka i is J. 1909b: Kalbos
dalykai. Cabo 8, 402406.

A. RIMKUT. Kunigo Juozo Laukaičio Majojo
Ca ecismo pa a cha eles e minos de eligión no minismo 75
Lauka i is J. 1909c: Kalbos dalykai. – Vado as 9, 102.
Lauka i is J. 1909d: D . Jonui To o aičiui (Del po e ių aisymo). – Vado as
12, 413–415.
Lauka i is J. 1914: Las cosas del lenguaje. Je e 76, 201. LKŽe 2005: Lie u ių
kalbos žodynas 120 (19412002): elec ónico a ian e, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as. P ieiga po in e ne ą: www.lkz.l Palionis J. 1959: J. Jablonskio
kalbiniai aisymai. Jonas. Jablonskis. Rink iniai aš ai 2, Vilnius: Vals ybinė
poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, Palionis J. 2004: XVIXVII a.
5–54.
lie u iškų aš ų a ankinis žodynas, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų
leidybos ins i u as. Pi oč kinas A. 1977: P ie bend inės kalbos iš akų,
Vilnius: Mokslas. Rimku A. 2005: Nelie u iški XIX a. galo XX a. comienzos de los
ca equismos ca ólicos de la eligión. Te minología 12, 4266. Rim ėku A. 2009:
18831916 m. ca ekizmai y sus eligiones e minos eikšminės g upės.
Te minología 15, 156179.
Sabal iauskas A. 1990: Lie u ių kalbos leksika, Vilnius: Mokslas. Ska džius P.
1997: P el. J. Laukai is kalbinis a. Rink iniai aš ai 2, Vilnius: Mokslo y
enciklopedijų leidybos ins i u o, 420428. Smocz yński W. 2007: Słownik
e ymologiczny języka li ewskiego, Wilno: Uni e sy e u Wileńskiego.
insk S a as A. 1996: P ela as, enamo ado pe sonas y lengua. Dieno idis 16,
13. o a To i is J. 1909: Nauji po e iai (Po e ių Komisijos klaidos). Vado as 11,
294–305.
U bas D. 1998: Ma yno Maž ydo aš ų žodynas, Vilnius: Mokslo y
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Vaičiūnas A. 1996: P ela o šlo ės y kančių keliai. Re isión 17 (273), 8.
Vailokai is J. 1910: Kunigas Juozapas Laukai is. Fuen e 27, 422.
Recibió 2009 06 15
76 LEGBOS
CULTURA | 82
STANDARDISING RELIGIOUS TERMS
IN PASTOR JUOZAS LAUKAITISS
CATECHISM MINOR FOR CHILDREN
Summa y
A he beginning o he 20 h cen u y Juozas Laukai is (18731952) was among hose
ou s anding igu es who che ished he Li huanian chu ch language and who was e y
much conce ned abou s anda dising Li huanian eligious e ms. He was chai o he
so-called P aye Commission and one o he i s o ake ca e o he language o
p aye s and o p omo e hei Li huanian e sion. The pape aims a discussing he
e ms and hei e olu ion in he h ee edi ions (1904, 1907 and 1914) o J. Laukai iss
Ca echism Mino o Child en (Mažasis ka e kizmas aikeliams). The pape also aims a
iden i ying p inciples and c i e ia o s anda dising eligious e ms, e alua ing
amendmen s made in ca echisms published almos one hund ed yea s ago in e e ence o
s anda d Li huanian. F om he h ee edi ions o he Ca echism he e we e abou 600
di e en ones em (almos one hi d o all e ms) and compound eligious e ms, hei
synonyms and a ian s collec ed. All edi ions con ained some Li huanian eligious e ms,
e.g. Dios (‘God), pan (‘b ead), espi i ua (‘spi i ), K aujas (‘blood), Kūnas (‘body), našlė
(‘widow), Sūnus (‘son), anduo (‘wa e ), elnias (‘de il), jal ys (‘g asssnake) e c., some
bo owed e ms which had no equi alen s a he ime o hei o eign o igin migh ha e
been o e looked, e.g. almužna (‘alms), aniola (‘angel), a kaniolas (‘a changel), čūščius
(‘pu ga o y), čūs a a (‘sinchi y), dūša (‘co), g ūbas (‘coul), g ūso (‘ca e), g ie
(‘ka in), ka unica (‘can icle), paking, eselija (‘ma iage) e c. Mos e ms we e used
synonymously, e.g. auka apie a (‘o e ing), is con esión spa iednis (‘con ession),
nusidėjimas o nuodėmė g iegas (‘sin), bausmė ko a (‘punishmen ), malonė mylis a
(‘me cy), mi is sme is (‘dea h), pasl sec e is ajemnyčia (‘sec e ), p aga as pekla
(‘hell), pasaulis s ie as (‘wo ld s), juzmas nodas (‘ ial), ilap is nodieja (‘hope) e c.
(p e e ence usually was gi en o he Li huanian e m). The s anda disa ion o eligious
e ms by J. Laukai is could be ea ed as he mos gene al app oach o s anda dising
he e ms o he ield. Spelling and syn ac ic a ie ies o he e ms as well as hei
synonyms ound in he h ee edi ions o he Ca echism Mino o Child en sugges ha
eligious e ms we e s ill a he inconsis en .
AUŠRA RIMKUTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]