BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
STEFANO M. LANZA
Vy au as Maggiojo Uni e si à
TALBINS NUOJAUTOS PRODUMAZION: AR REALI GRSM? ESMINIAI VODŽIAI: bend inė pa la, p iegaidė,
ki čia imas, senso del linguaggio. Negli anni della cul u a delle lingue ciascun consuma o e della lingua
do ebbe susci a si su i p op i appo i con comune icco della nazione, nella lingua s a ale. Bend ą
u ą ciascuno de e usa e esponsabilmen e: egolaigezza della lingua in nessun modo non è un solo
kalbininkų a a e. In ques o a icolo mi a a a i a e a enzione alle one ine peculia i à della lingua
li uanee e a uale a oseną, p esen ando a i di cul u a, le e a u a e s o ia della lingua. Così
spe iamo aiu a e a suži a e una ce a nazione au oinę. Puoselėjan la lingua Li uania, alla quale è
ca a e is ica p iegaidžių sis ema e che assegna balsių kiekybę, o ques o anco a è
1
onologicamen e ele an iškas eiškinys La nykimas delle lingue an iciniene più impo an i alla
cul u a eu opea do ebbe esse e conside a o s iminan e susci as y i p eceden u. Qual è oggi la
condizione del sis ema p iegaidžių della lingua li uanea? Lo scopo di ques o a icolo solle a e
p oblema iche domande se possibile s abili e, cosa decida le de oghe dalle no me di ki chiamen o e
quali possibili in ap ende e misu e a conse a e i a i ca a e is ici della lingua Li uani.
KALBINS NUOJAUTOS PRARADIMO PROCESAS: ANTIKINS KALBOS Kalbos kin a. Se esse s iluppano,
p ospe a e, po e s a, mo š a (o o se e nasce), decide in sos anza un a nzo consuma o i. La
lingua come g uppo di consuma o i (gen ies, nau os o pan.) dis in imassi b uožas pe cepi a anco a
an ica empi. S e imšalius nella an ica G ecia a pazinda a da p as os g eikų linguaggio. Cos
g eciamen e solo emykčiojo, è s a o chiama o ba ba u (plg. sen. g . βάρβαρος mykčiojan is g eikų
kalba). In assenza della poli ica, ecchia classikinè g eikų lingua, la cui base e a A ikos egiono lingua,
a lungo i i o pe causa ja sc i y ų eikalų e lo o au o ių p es igio. Ne ekus indipendemybės 146 m.
2
b. m. e., y a o opinè, che užka iau a G ecia
1
Va gu, se sa ebbe possibile o a e sa i esnį one inio lie u ių kalbos b uožą nei p iegaidžių sis ema. Essa
ca a e is ica a u e le lingue Li uanee. An anas Pake ys (1995: 301) dis ingue la one ica della lingua li uana
dalla maggio pa e delle al e lingue eu opee (anche da icini sla i, insieme en a izza pa en inys è su la ian
lingua), essa è ale pecili a che ai p imi s udiinė ojali della lingua li uana, che hanno en a o di desc i e la, è
s a o pa ecchi pa a (hi accen us nequeun li exempli ica i ocibus Polonis au aliis . y. šiečiai ki čia imo būdai,
p iegaidės) non possono esse e spiega i con lenkki (=esempi di lingue; ci . iz 1737 m. Uni e si as ling a um Li aniae; plg. S ockis 2004:
301–302).
2
Tai ga sažodinės kilmės žodis (ba -ba ). Iš g aikų kalbos e minas pa eko į lo ynų kalbą o ma ba ba us
(plg. egis ą II a. Fes o sc i oy ame dizodyne: Ba ba i diceban u an iqui us omnes gen es excep is G aecis seno ėje
ba ba ais bu o adinamos isos au os išsky us g aikus“).
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |2 pa e gė laukinį
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nugalė oją ( . y. omėnus), e noks omėnas, nesimokęs g eikų kalbos, non po e a sé s esso chiami
3
moky u. Tu a ia, come no o, già II a. p . m. e. a causa di a ie agioni poli iche e sociali si e a
sussis i o chia o a acco a i ecchi es i a osi delle lingue le e a ie e bui yje u ilizza e delle
lingue comuni, . y. cosidde e comuni. Ques a oji pa la ampiamen e paliudi a papi usuose. Reikalų
4
sc i ui spesso e ano con usi lunghi e co i oci, d iballi e monbalsia, cos'o chia a e conclusione,
che ale con usione e a ca a e is ica e saky inei linguaggio. Toks quali à dei suoni pe dimo p o a
che pa allag ečiai (no s logicamen e do ebbe di si, che anco a p ima) ne ek a e complinge ole
linguaggio b uožo: p iegaidžių sis emos. Il p ocesso esp ime si len amen e e g adualmen e,
u a ia anų anni a o i cul u ali, o a o i, insegnan i di e o ica, chia amen e pe cepì, qual so a
minaccia alla bellezza della classikinesa lingua e in gene ale la sua esis a imen o. Ge o s iliaus
puoselė oji eazione įkūnijo pu is inė di ezione, chiama ai a a icizimu. Uno a icizmo sandichini
Dionisijas da Halika naso anco a anco a I a. p . m. e. mokė, che classikinės g eikų kalbos ki is
s a ous melodinis, a o o ono pakėlimas ap ėpda ęs ijų onų i ienų pus onių in e alą (Περί
συνθέσεως νομάτων, XI). Nonos an e gli s o zi, nonos an e a icis i en a i o di ma man ene e i a
la ecchia p ozodina sis ema a i iciamen e pe ché nessuno a lingua a maina bui yje nebekalbėjo
così e non nepasi eisino.
5
Men e gli s udiosi non esu e a anco a pe la la ynų kalbos ki čio na u aim ii
(dinaminės o melodinės), u a ia p ecisamen e ques a lingua meglio paludi o la
6
lingubinė nuoceu o pe do.
In pa oli la ynhe quan i a i a d ina ė (ilga umpa) oci opposizione non solo è onologicamen e
ele an iška, ma e cos i uisce eilėda os base. / Hegzame o in oliucia es imonia come
7
p incipalmen e pe un paio di cen inaia di anni comple amen e coni o la lingua la ina one ica
sis ema. Di a io lunghezza skiemenų kai a cos i uisce la s u u a classico hegzame o:
–   , –   , –   , –   , –   , – 
In u i i pedi, sebbene penk oje solo in a i eccezionali casi e semp e sol an o s iliaus
sume imais, due umpuosius skiemenis possono sos i ui e uno ilgas ( . i. dak ilį può sos i ui e
3
G aecia cap a e um ic o em cepi , ašo Ho acijus (Ep. II, 1, 156)
4
T adizionalmen e indica i giugia di Alessand o il G ande, lėmę supp imin a lingua pli imen o (i co isponden e
p og essi ų a mių nykimą) pe agioni p a iche. Li u iamen e su ques o s . Palionis 1999: 249250, Poliako 2008:
152–153.
5
Ques o in e allo quin o, sebbene Dionisija non bandi ques o e mine. Ques a impo an e on e Sulla
disposizione delle pa ole, appa en emen e, non e a accessibile a Zigmui Zinke ić, pe ché si è appianca o
de inen e Manoma, che g eikai galūnėse assegna ano p iegaides ( Zinke ičius 1980: 45).
6
Analogamen e non su aama e pe causa la ynų lingua p iegaidžių. Nonos an e sop a issu i insegnan i di
e o ica la ine di sc i i appun i, alcuni s udiosi anco a i engono che la ynų kalbos p iegaidės ėly ųjų
la ynų ilologų p amanas. Ci ca ques o in lingua Li uanea s . S ockis 2004: 292.
7
Analogamen e come nei linguaggi li uani, anche e nelle lingue la ine la lunghezza dei balsi può esse e l'unico modo
assegna i pa ole, eg.: pălus pelkė e pālus s ulpas; lgo enku e lēgo pa edu ( u ą); dco ski iu e dīco sakau; ppulus
liaudis e ποpulus uopa; ŭgi sp unka e ūgi pasp uko.
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |3 spondėjas), e la ul ima
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ūks amoji (ka alek inė) pėda può esse e ealizza a come ( . y. spondėjas usa o in ecei ochėjo).
Pe an o consue o ale segnalazione: La Pa ola ki is non necessa iamen e coincide con s ip iąja
–   , –   , –   , –   , –   , – 
pėdos pa e (i. y. con p im ooju ilgu elemen o, cosidde o e mine a sis), come sa ebbe oninėje, ad
esempio, K is ijono Donelaičio, eilėda oe. Ma l'incon o comune al bagmen della ila, clauzulėje
(hegzame e è le ul ime due pede). Ecco Vi gilio Eneida p ima igau è (posjuodžiu š i u yškinami
ki čiuo ieji skiemenys):
A -ma i- um-que ca-no T o-iae qui p i-mus ab o- is.
[a -ma- i, um-que-ca, no-T o, iae-qui, p i-mu-sa, bo- is]
8
–   , –   , – – , – – , –   , – –
Come is o, skiemenų kiekybinė kai a app esen a la s u u a hegzame o, e le pa ole ki is
in due luoghi non co isponda con a siu: del pa ola cano ki čiuo as è skiemuo ca-, ma me e
esso cos i uisce dak ilio silpnosios della pa e (che è chiama o e mine ezis) cos i uisce
l'al o dėmenį, e il ela i o in a dis qui spondėjo silpnąją część.
9
Ve gilijus kū ė I a. p . m. e. O, al o poco conosciu o poe a la ynų Comodiano
(Commodianus), passėjus ims cen esimi, hegzame ais pa ašė scomojo
10
ca a e e eikalą
Ins uc iones (Pamokymai). Ques o 80 eilė aščių collezione, di iso in due lib i. Ecco lo s esso inizio,
la p ima del p imo poemae occio igu è (pusjuodžiu š i u yškinami ki čiuo ieji skiemenys):
P i-ma p ae- a - io no-s a i -am e - an- i de-mon-s a [P i-ma-p ae, a- i-o, no-s a, i-am-e ,
an- i-de, mon-s a ]
–  – , –   , –  ,   – , – – – , – –
Assoluu i i suoi eilučių maggio anza (97 pe cen o) indica ale, a y um acciden ale, di e en i pėdų
11
maišymą. Nag inėjando hegzame o clauzules, pa icola men e o ma ancias ul ime eilučių pèdas,
yškėja poe o polinkis conside a e u i ki čiuo us skiemenis ilgaisiais, e u i neki čiuo us
umpaisiais. Egli p e e enzia o niscono non al me u, ma al i miniam ki chi. Accan o alla
classicanesa egola e clausulè combinazioni ( , ) si e i icano quasi u e al e possibili iskiemenè
e
8
Skiemenų iba non necessa iamen e coincide con pėdų o pėdų pa e iba, plg. p i-mu-sa-bo- is.
9
P ielinksnis ab laiky inas šnekos s au e sa a ankiško ki čio nonu inčiu pa ola.
10
Non esis e esa amen e no a, quando isse Comodiano. Anche se gli s udiosi p opos i pe iodi s y uano a II e
V a., nei suoi la o i si può į gua da e alluominų su III a. medie o a enimen i s o ici (plačiai su ques o c. Sal a o e
1977).
11
S a is ika calcola a dal p imo lib o 45 eilė aščių (Lanza 1997: 81). Va no a o che in assenza di egola e skiemeną
quali a i a sequenza, skiemeną sca amen o pėdomis di en i sogge i ous. Šiaip o così appaio i e comple amen e
egola i hegzame ų.
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |4 d iskiemenesa pede. A
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Tokyo painia oje pas o us è solo i mico ki čio kon ū as: uno ki čiuo as skiemuo, due neki čiuo i,
12
insegui o uno ki čiuo as skiemuo, uno neki čiuo as. Ques o ico da silabo onina eilėda ą. Tu a ia
le es an i eilučių pa i non sono egola i, e che e e qualunque osse il Komodiano eilėda os base, se
a a o ale è, chiisku una: ques o poe a non po e a dis ingue e i b e i balsi di dai lunghii sia
ki čiuo uose, sia neki čiuo uose skiemenyse. Come one icamen e di al o la ynų lingua, quali lo o
ca a e is iche scompa so, di quale po a a e a ques a lingua di e sa balsių du a a pe eko
onologiche unzioni, quan i a i a balsio opposizione pasida è ne eikšminga. Tu i dei ques i
ap ašy oji kiekybinė ni eliacija, ge iausiai liudija omanų kalbos. Panašiai kaip naujojoje g aikų
linguaggi ki cio p igin is dinaminė, p iegaidžių non. BŪTINIAUSI LIETUVI KALBOS TARTIES
REIKALAVIMAI Vals ybinė lie u ių kalbos komisija è pubblica a Bū iniausius lie u ių kalbos a ies
eikala imus. Rašan dei li uani qui in sé comp endama u ima omenyje bend inė lie u ių kalba. Lì
in ia i e o i della lingua conside a ey ini pa icola men e se io ini, esse igo osamen e aisy ini,
ma ques o elenco è il Biggiųjų lingua e o i elenco sky el. Quan o inganna lo s esso i olo.
O iamen e, che allimen a iamen e de o. Se ques i equisi i bes inini, non do ebbe da si a
conclusione che siano più essenziali che esseninus? Ques o è g ama icamen e, e logicamen e
ydinga. È qui solo non spe scia a l'idea, che olle a a ( ole uo ina?) nonpaisi i esseninųjų?
I equisi i sono chia amen e o mula i. Balsių a imą Ci ca: 8.1 Di ide e umpuosi balsius dai lunghii e
chii čiuo ie, e non chii čiuo ie skiemenyse; 8.2 Di i i balsius e, ė, a da su ap inių d ibalsių ie, uo
ki čiuo uose e neki čiuo uose skiemenyse; 8.3 Ski i d ibalsių i miš iųjų d iga sių i ap adę
p iegaidę nuo i agalės. A ques i aggiun a no a: Pageidau ina dedic lungųjų balsių i su ap inių
d ibalsių ie, uo p iegaides. Più pe šama un'in e essan e idea: nel sis ema p iegaidžių non u o
ugualmen e impo an e. Bisogna (bū iniausia) o ni e luk lak, kl as kal as, i a, ndas adas, isė e
sedi, e . ., ma solo pageidau ina o ni e kp i (į kalną) kp i (medų), kšė (skys į) kšė ( bend), (bend a is)
V is, l i (bend a is) si l i ( is esly l 3-as), lę (gel i. k. l. daly io d. gėgs. gėlę (gėlė . gal.), si
12
In ece di da ilio si o a molosas ( is lunghi skiemenny, plg. già accon a a esempio Ins . I, 1), anapes as (du
umpi skiemenny e uno ilgas, p z., dŭs ae( e nus), Ins . XXVII, 7), am ib achis (uno ilgas skiemuo a due ump, p z.,
lcō mă(ligno), Ins . XXIV, 19), c e ikas (uno umpas skiemuo a due lunghi, ecc., ess dī(ceban ), Ins . IV, 6),
ib achis ( ys umpi skiemenys, ecc., nqu d(lo es), Ins . XLII, 25), bakchis (uno umpas skiemuo i due lungo, ecc.,
dlō ī( endi), Ins . VI, 19) e an ibakchis (du lung skiemenys e uno umpas, ecc., Ch īs ō b(nigno), Ins . XXXVI, 16);
in ecej spondėjo (a ba cho ėjo) appaiko jambas (uno umpas e uno ilgas skiemuo, p z., (co po e) s īs, Ins . XXX,
4). Pèda da due b e i skiemenų, pi ichis, in gene ale mol o a a o dedada o in la ynų kalba, Komodiano clauzulėse le
non si o aiko.
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |5 (mė y is es. l. 3-as
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pe sona) mė os (mė a dgs. a d.), ek (p ie .) ik ( iek i liep. nuos. 2-as pe sona), jos a ( ns. a d.)
jus a (juos i es. l. 3-as pe sona) e . . Su che p incipio qui si basa? Se è p oibi o non dis ibui e
p iegaidzii solo in de e mina e occasioni, pe ché do ebbe esse e del u o p oibis ina? Nel
secondo g uppo degli esempi anche l'unica p iegaidè pe me e assegn signi ica i. Se si capisce, che
p iegaidžių sis ema è linguaggio li uani sa i as b uožas, insieme e komunikacinė s umen o, ques a
indicazione suona come consape ole inuncia della p op ia iden i à pa e. Così sba cando
pegadazione pag indu, iconosciu o, che a osena spon a aliamen e aga nei nos i s essi gio ni.
8.1 e pun i 8.2 i le ono nuogąs a imen o, che le pa lan e inclis a nonpaisi i anco a più
ca a e is iche linguis iche, che i iamo una ce a esminę s adio dello s iluppo linguis ico,
p ecisamen e quella s adia, pe cui kisdamos ėjo anziali g eikų e la ynų kalbos. Di e en emen e
che an ica empi, oggi in alcuni S a i la puoselazione della lingua è egoleggia o giu idicamen e. In
Li uania gli a i legisla i i mi ano a conse a e la lingua li a ians come s a ale. P ima p incipale
disposizione della poli ica della lingua li uani è che lie u ių kalba è uno s umen o di comunicazione
dello s a o e dei suoi abi an i in u i i se o i della i a pubblica, uno degli più impo an i segni di
so ani à e uni à dello s a o. Puni e pe gli e o i o se e bene, ma più p eciso è capi e, pe quali
13
agioni si de iano dalle no me. Kas non ispe a a ie equisi i, non ce ca consape olmen e o da
mala olon à paupe a e no me giu idiche. Juk qui ičinesse a i i à illegali non supe isione ai. A
causa di o socie àè è enden e a peci ic kalbininkus no min ojus e le lo o a i i à, come assie ą
dal ik o ės. L'uomo de e capi e che egola men e pa la e la p op ia lingua de a non pe il a o di
e i a e e o i da elenchi o da legislazioni o da pau a di esse e nubaus as. Il senso del linguaggio non
inna o. Egli de e esse e ugdomas, come e ci e iškumas, socialiniai įgūdžiai, au inė sa imonė e . .
Nub ėž ą pa allela con le lingue classichinee si può con inua e. E oluzione delle an iche lingue
g eche e la ynú eilèda as mos è, come quei didingos popoli app esen an i di kalbinė nuojau a
buko, e in ine essi nebesugebėjo, a andosi la p op ia lingua, assegn dei co i osií da lunghii e
ki čiuo uose, e neki čiuo uose skiemenyse; des ina e balsi di da de e mina i d ibalsi di skiemenyse
ki čiuo i e non ki čiuo i; des in balsių e d ibalsių i ap ades p iegaides nuo i agalių. Tu o
ques o apmąsčius, e nacque men is panag inė i qualche lie u iškus a u i conosciu i, anche
inclusius negli skolų ugdymo p og ammi eiliuo us la o iini, allo scopo o ma si imagdą, o kalbinės
nuoceu o pe dosimo minaccia dei lie u ių kalboje è ak ualus eiškinys, paliudi o e sc i u. 13
Na u ali à del Seimo della Repubblica Li uana Dėl als ybinės kalbos poli ikos 20092013 m. gai ių 1 s .
4 d.

STEFANO M. LANZA. Kalbinės nuojau os p a adimas: a eali g ėsmė? |6
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
EILIUOTOS KŪRYBOS LIETUVI KALBA PRIEGAIDŽI ANALIZS PAVYZDŽIAI No in sie i eilėda ą lie u ių
kalba su kalbine nuojau a, a k eip ina a enzione in imą, pe ché ques o chieskissima secondo
p ozodine nonché one ine peculia i à pa e eilučių. A ques o s udio non è signi ica i o né clauzulė,
né u o il e sou è ul imo chičiuo o skiemuo, ma solo dell'ul imo chičiuo o skiemens base ocale,
o balsio (a d iga sio) du a a e ipocio (p iegaidė). Sa à esamina o, se le pa ole imicia e de a
ecip ocamen e, se i lo o c očiuo i oci (o doppa sie) sono uniodi quan i ybiamen e e
quali ybiamen e. Pe an o, ol e agli appun ili dei imai (aukš a kalna, as as), alca anche
app ossimlamen e (gadą a ada, žmė smia) nonché non appun ilieji imai ( ù inio šùlinio, la ką ma
nė), se solo ki čiuo i oiai (a d iga siai) sono uniodi, . y. delle s esse a iculiazioni e a ilimo.
14
Applicando me odo, si a il p esuppos o, che p incipali sei oci della lingua li uanei ([a], [e], [e], [i], [o],
[u]) e u i doppa sie sono anco a dis ingua i, i. e. al poe a su ima us ali pa ole come agą e dega,
pil i e pul i, neda oma conclusione, che egli nonseu è [a] e [e], [il] e [ul] di e enza. Tokie appaica e
15
casi do ebbe o esse e conside a i esp essione della libe à poe ica. Ti iando lingbinę nuojau ą,
me i i a enzione sono quei casi, quando imuojami di di e sa lunghezza e di e se p iegaidės dello
s esso balsio (a d iga sio) skiemens basminda. S udiimui scel i ope eie, do e neabejo inas poe o
oglia segui e imų sis ema, . i. do e imas unziona come conscioinga meninė s umen o.
Nag inė i sceglie e solo due au o i' ope eia: ampiamen e znonomų Mai onio ski ingų eilė aščių
ink inė e Jus ino Ma cinke ičiaus poema aikams G ybų ka as. Ques o da un o ale
ispe i amen e 156 e 164 ighe, 81 e 82 ime. Analogi is pe me e di pa agona e s a is icamen e.
16
Mai onio ope e imų analisiè p esen a a 1 abella.
14
T upu į unokią e miniją, pe ò senza no e oli di e enze, usa a Juozas Gi dzijauskas (1998: 46).
15
Non bisogna dimen ica e, che si pa la di suoni, non di sc i ybà. Tu o ha p ecisamen e combina i ali
come Mai onio imų oci: me nežinia a sug įš e jaunys ė.
16
Essen : Mano hom inė, Užmigo žemė, Augo pu inas, Lie u a b angi, Ku bėga Šešupė, Vilnius, T akų pilis,
Milžinų kapai.
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |7
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1 LENTEL. Mai onio ope e imų analisiè
Rimo ipas
P oc.
Pas abos apie imus
Visiškas ga sų su i imimo 83,9 gailia
sopulia gilia, con nukel u ki čiu18; e iai
p i  ei – did  iai, su nukel u ki čiu17;
išg ė, con nukel u ki čiu18; mielà sielà,
con nukel u ki čiu19; ga sia ma e, con
nukel u ki čiu20;
T akùs sk uos ùs, con nukel u c očiu21.
Di e isce
p iegaidės 8,7 p
e as Di as22;
ė ne pamnę;
pad ene gnė;
dinos ug enos;
gnė pad e ne;
diną eną.
Di e isce
la du a a dei osi 7,4
Dubys u e [2 k.];
sesy ės ink i ęs;
bekyšą iša; lampi a
ikyba; ugpjū ė
ma u ė.
Visų qui esamin ebbe o imų, sebbene oli g ažu non u i appa engono classi icazione dei iksliųjų imų, la base è
lo s esso oce. Quan o meno di penk adalio di e isce du a a e (o) p iegaidės. Juozas Gi dzijausks, esaminando
accol o Pa asa io balsai (1966: 208269), p incipalmen e a enzione assegna a me inee nonché s umen i e o iche
e ai lo o legami con con enu o emo i o, e sulla imazione ecnica e sąskambio con o mi à quasi non sc i e. Tu a ia
23
indi e amen e egli iconosce che a causa della balsià du a a in poesia a ski i suoni e skiemeny engono accen uia i,
ing andi i o abb e ia i, enendo in conside azione il lo o loginio e emozionale ca ico. Che ques o possa passi aiky i in
ques i imuose, conside a ei ina ques ione di libe à poe ica, pe ché Mai onio susi ūpenim imų sąskambiu nei suoi
la o i è isu aki aizdus. Come solo XIX a. ine cuoce a diba i i su lie u ians poe iką, e di icilmen e e osimile che
lo o Mai onis galėjęs esse e indiingu. 1898 m. nell'a icolo Tiesos eilėms ašy i Vincas Kudi ka eilė aščių me am,
o mai e con ini cėlė piu os o igo osi equisi i, Ki čia imas did is bend inėje kalboje agione olmen e
conside a o ingiudingu. Si p e ede che egli acquisi a e pe lo inno nazionale (plg. Tu, did ių žemė). Indi izzamo che
bas ak ų sukeis i pos i delle ile pa ole e i mo anco a su ap ų con pa ole dei ki čiu: Dd y ių u žemė. Tale
17
insigni ican e modi ica nemmeno do ebbe o ende e, ico dando che gli inni le pa ole già e a una ol a cambia e:
in ece di Tegu la o a uo bene icio Vincas Kudi ka e a sc i oęs sla išką kons ukcję Tegu la o a a e sul
bene icio.
18
Ques o è un caso di me inè ansaccen uazione ( u i esse e ga liai). Galūninis ki čiazione
nepaliudi o e a mėse.
19
È e o, galūninio ki chiamen o a ian e sielà è LKŽe. Tu a ia ques o è l'unico ale caso Mai onio
eilėda oe ( isu ki u è solo s ela, s elos), quindi piu os o chia in inas poe ine lais e.
20
Ques o me inè anscen uazione caso ( u i esse e ga siai). Galūninio chi chiamen o ne as a e a messe.
21
Ques o me inè anscen uazione caso ( u i esse e sk os us). Galūnėje neki chializza a e a messe.
22
Ques e delle pa ole dei p iegaidžių a i non è da nessuna pa e nealiudi a. Al ą pie as ima imo
casoggio con i ap ade ž . 34 isnašoje.
23
Mai onis […]...>, aggiun o o ganica uni à di con enu o e o ma (Gi dzijauskas 1966: 269).
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |8 pe ò insieme
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
gius i icò e poe ica libe à: Poe ų liuosybė (licen ia poė ica) da a allo sc i o e p asišalin i dall
24
eilia amen o iesų ( i me, a siliepime, abb e iazione di pa ole e . .), ma 1. non pe daug e non
pe ankiai, 2. ogni passiciamen o dalla o ma supe iciale de e esse e icompensa o e ybe
eilių idaus (Kudi ka 1909: 67).
Mai onio e si nella pa ola ė nė ( ė nės e e c.) ha pa icola e ca ico emo i o, sa ebbe possibile
a ibui gli pe manen e poe ική ελευθερίας s a us. Egli è ima o sia con i agale (G azi u, mio
ca o pad ene, paese, do e do me kapuos e oi:!) sia con i ap ade (G azi u, mio ca o pad ene,
paese, do e do me kapuos e oi: e non el ui bočiai così gnė), sia con umpuo (O ebu, una
soli udine bassa con i uoi pais n, baia e d eblio mi mi ha il mio al o Pad e/pad e). Res a i e casi di
non co ispondenza dei p iegaidžių nelle ile scel e pe ques a ice ca ( . y. p e as Di as, dinos ug
25
enos, diną eną) appa engono cosidde a ca ego ia p egeidamen o del ki čia imo (plg. pe le
esigenze esseninissime della lingua li uani pe la no a 8.3: Pageidau ina i lunghi balsi e i su ap ini di
suibalsi ie, uo p iegaimo) Sug e i e gaides e e i ica e se i suoni ima i sono comple amen e
su ampa, non c'è bisogno di un pedan e di ques i linguis i. Ques o e ò pa e dell' alu azione
es e ica, pe ché Lie u iškose eilėse de e su ik i e accen ai: kylan is a bene solo con kylančiu, e
puolan is con puolančiu: pajuodę ilgakuodę; aso o a ea; pon e p ipila o. Ma pe e o isposi i o
non a: žaibas aibas; esce […] a enda; g igio sedco; ė ynė gadį/nė (Kudi ka 1909: 6566). Come
ede e, V. Kudi ka puikiai sen i ė p iegaidžių skambėjimą (pajudę ilgakudę; as o pl o; l as p ip
l as, ačiau ža bas ibas; išplakia lukia; p lkas šilkas), e l'ul imo esempio ė nė gadį/nė ( . y. gadnė)
o se pe lo s esso Mai oni laiky inasu G iež i V. Kudi kos is uzioni non esis e joks e oliucinis
app occio. Ques o semplicemen e escp ususio del linguaggio consuma o e, su okiančio lie u ių
kalbos g ožį, loginė iš ada. Anco a quasi un cen inaio di anni p ima il p imo eo e ico poe ica li uani
K is ijonas Go libas Milkus polemizuando con ginčininku, e a sc i oęs: Ši aip kai O. [=
Os e meje is; S. M. L.] nel suo giesmyne imuoja: žús i mùs. 402,6. u o, duk ė. 281,5. da ė i nè.
343,2. d audęs e sugáudęs. 193,8. a léisk,
26
27
24
Liuosi à ne eik inas ge manizmo. Tu a ia, pe innomina e conc e i caso, quando si u ilizza poe ine
lis e, manca e mine. Bū ų possibile conside a e poe ica libe à.
25
Tai Mai onio eileggia o Dio meilè ul ime due igu è. Egli non incluso nella qui esamina a accol a di
ope e.
26
Nella comunina pa lan a ques e pa ole cos i uiscono e e i amen e imu (žus mus), pe ò K. G. Milkaus ma ca o
akū as (s) i e imen o in žemai ybę žūs, plg.: Ta mėse spesso la s essa pa ola ha o me con di e en e quan i à di
ocalismo e accgaido, eg., žemaičių būs ‘bus (Zinke ičius 1981: 119).
27
A meno che qui non sia s ampa o e oneamen e, ques o più p obabilmen e è un esempio di o suo o imo (da ė nè). Plg.
Gi dzijauskas 1998: 37.
STEFANO M. LANZA. Pe di a della sensibili à linguis ica: è eale minaccia? |9 nußweisk, uscina
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ali neda niai o ma e ime, che is a ian a giai o audisi ima imas. Tai e bini ime. In e e i
solo klausa decide sulla imą, e non sc i e le e e. “
28
J. Ma cinke ičiaus G ybų ka o imų analisiè da a in 2 abella. 2
LENTEL. J. Ma cinke ičiaus G ybų ka o imų analizė
Rimo ipas
P oc.
Pas abos apie imus
Visiškas ga sų
su agimeno 57,1
–
Di e en e pigaidės 22,2 g bų
sodbų; pal epė lipė [2 c.]; e gdai
ėdai, con adele u ki čiu29; sijnas
udnas; paklusė Bobasi; Ūmėdėlė
kėlė; a sim k i e k i; lūšiai mūši;
gulį zapolė; g as d as; ga liai kiliai;
gius izia g be; pasilypėio passėio;
se miegą bėga; polšo m šo; bėg i
ėk i; susi a ė egli ė.
Di e isce la
du a a dei osi 20,7
pina ija lyja; y o
k i o; gi ia mas e
[2 k.]; supyko
su iko; pušį mūšį [2
c.]; pušys mūšis [2
c.]; y e gi ią;
ma o al o; mio
beišmano;
šeimyną – beišmai ina;
conoscenza icina;
žinią pušyne;
p ikibo ungbo;
empo bambini.
28
Wenn also O. in seinem Gesangbuch eime : ús und mùs. 402.6. wissame, Duk ė. 281,5. dawė und nè. 343,2. D audęs und
sugáudęs. 193,8. a léisk, nußweisk, so sind es so schlech klappende Reime, daß man bei de Aussp ache kaum ho ,
daß es wo liche Reime sind. Denn dem Reim beu heile nu das Geho , nich abe die hingesch iebene Buchs aben
(Milkus 1800: 201).
29
La pa ola ėdy i nonik ina. A ejis con o e sy ino, pe ché, a kėlus ki į, p iegaidė po ebbe esse e e i ap adė.