scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuviško balso sintezės dabartis ir perspektyvos

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuviško balso sintezės dabartis ir perspektyvos

Author: Pijus Kasparaitis; Gintaras Skersys
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/160/157
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS
Vilniaus uni e si e as
LIETUVIŠKO BALSO SINTEZS DABARTIS IR PERSPEKTYVOS
ESMINIAI ORDŽIAI: língua Li uânica, oz sin ezė, p oje o LIEPA.
ĮVADAS
A linguagem é a mais na u al e acei á el modo de comunicação humano e compu ado , po an o
nãoenues a a que mui o es o ço depacha-se ape inando as capacidades compu acionais de ala
em á ias línguas. Não exceção e dos li uanos ala. Embo a desde as p imei as en a i as
p ašnekin i compu ado í Li u iškai passou um qua o de século, po ém pode-se a i ma que a
p o žis essencial oco eu apenas em 2015 após inaliza execu a o p oje o Lie u ių šneka
mandomos paslaugos (LIEPA). Du an e o p oje o LIEPA oi desen ol ido um lei o de ex o
ele ônico (sin eza ó io), alando em 4 ozes, e 7 se iços, nas quais ele é usado. Pa a mais
po meno es, consul e o si e do p oje o LIEPA (h pswww. aš ija.l ://liepa). Li u iško balso
sin eza o ios usa algo i mos, bases de sons e alcança esul ados (balso comp eendamidade e
na u alidade) mais de alhadamen e es ão desc i os no a igo (Kaspa ai is 2016), e nes e abalho
se á discu idos seguindo o p oje o LIEPA a i idades c iadas no a oz sin eze g įs os se iços e se iços, que pode iam su gi no u u o mais p óximo.
1. ESAMI SINTEZATORIAUS TAIKYMAI
Desen ol ido du an e o p oje o LIEPA, o lei o de ex o ele ônico é li emen e dis ibuído
jun amen e com os ex os p imá ios, isso c ia condições e a ou as pessoas e o ganizações,
não ligadas ao p oje o LIEPA, busca em cada ez no os e cada ez mais a ii esos possibilidades
de adap ação do sin ezado .
1.1. Spek aklis Remo e Vilnius
P imei a ez LIEPA sin eza o iaus ozes Ais ė e Ed a das o am u ilizados ainda ainda
inacabado ku i. Isso acon eceu no es i al in e nacional de ea os Si enos 2014, onde oi
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės daba is i pe spek y os |2
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ap esen ado okiečių upės Rimini P o okoll especialmen e pa a Vilnius c iado spek aklis Remo e
Vilnius. Spek aklyje não há nem scenos, nem ac o ios. Luga de acção especialmen e escolhidas
ki os mies o e d ės, deko acijos – ai namai, au omobiliai, p aei iai, o ak o iai – ka u i žiū o ai
Vilniaus uas ou isso é ce ca de 50 pessoas g upo, equipado com auscula es, nas quais soa sin é icos
Ais ės ou Ed a do (spek aklyje Juozo) ozes, en an ys adqui i a con iança do ou in e, sudomina
e po im domina es a g upo de pessoas. Spek aklis meio p e ê a humanidade no u u o, quando
compu ado es go e na ão pessoas. Cad o do espe áculo ap esen ado 1 igu a, exce o do
espe áculo s . LRT media ekje (FLM1 2014). Spek aklis sulaukė abundância a iliepimen os na
imp ensa, e e ência lis encon a e no p oje o LIEPA no ícias (LN1 2014).
Spek akli oi eque idos p ecisamen e mechaniamen e e nãona u almen e soando oces, po an o
ainda nenušli uo i ozes do sin eza o iaus pa a puikiausiai ico. As g a ações de oz ainda o am
suplemen adas po á ios e ei os de som.
1 PAV. Kad as iš spek aklio Remo e Vilnius (D. Ma eje o nuo .)
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės p esen e e pe spec i as |3
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1.2. Rep odução de A igois em websi es
Ou a aki aizdi e po isso gausi aikymų g upo isso įga si i a igos de in e ne , mainu ês e pan. Esmę
bene melho desc e e o í ulo do a igo de conhecimen os Li uano (LŽ 2015): Desde ago a Lie u os
žinios não só são lidos, mas e ambém ou idos. Em ou as pala as, ao lado do ex o do a igonelio
anuncia-se e g a ação de oz. po al do conhecimen o li uano (www.lzinios.l ) e sua e são mó el
(h p://m.lzinios.l /) começa am a u iliza pa a es e p opósi o o p imei o sin e izado a pa i de 2015
m. 14 de se emb o, e a pa i de 2015 m. ou ub o e o conselhei o de Ūkininko (h p: na ukininka ejas.l ) a
pa i de 2016 m. asa io sa ia municipalidade do si e (h p: www. ilnius.l ) (VLN 2016), 2017 m. asa io
ins de no emb o o po al do no iciá io Del i mobile e sion (h p: mdel i. i) (DELFI) são um g ande
2017).
núme o de a igos que su gem de ex o, po an o, o o o não é suges ionado, pois não em ecu sos.
Mui o impo an e que o sin e izado izesse o menos e os possí el. P incipalmen e di iculdades
sin eza o iaus e ou a in o mação não ex ual ocamen o ex o. Em á ios si es podem se usadas
kū ėjams sukelia p adinis eks o apdo ojimas, . y. skaičių, da ų, san umpų, specialiųjų ženklų
di e en es eg as de p epa ação de ex o, po an o sin e a o iaus bloco de p ocessamen o de
ex o p ecisa adap a cada si eia.
As g a ações de oz podem se colocadas ao lado de a igosneles e de con eúdo cons an e em si es.
A di e ença mais impo an e do an e io men e desc i o aplicação se ia o de que o núme o de a igos
é baig inho ou can a len amen e, po an o é possí el adap a o ex o de cada a igonelio
sin e izado ou em ge al p epa á duas e sões de ex o: uma lei o u, ou a sin e izado u. E
sin eza ó io é possí el um pouco adap ado ao ex o, po exemplo, apildy i sin eza o iaus
san umpų diccioná io. Es e exemplo de aplicação Visuo inė lie u ių enciklopedija
(h ps://www. le.l /). Sky elio bal ai (VLE 2017) agmen o pe ei amen e ilus a, que ex o é
ap esen ado ao lei o e como o de e an es lendo pe a ky i sin eza o ius: ... aka ų Δ p okalbė
a sisky usi apie 1 -mečio p . K . idu į ... aka ų bal ų p okalbė a sal usies apie pi mojo milenmečio
p ieš K is ų idu į Šiuo me u sin eza o ius skai o nepa uoš ą eks ą, i. e. sin eza o ius pa s u ė ų
nusp ęs i, qual a pala a inse i in luga ikampėlio, escolhi kelin inį skai a dį, išskleis i
san umpas,
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės daba is i pe spek y os |4
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ha moniza pala as de aleg nius, embo a ele o aze ainda nemoka. Nes e exemplozdy há e mais
uma lei o ou nem impe cepima p oblemėlė no luga b ūkšnelio usado jungiamasis b ūkšnelis.
Se iço de ampli icação de ex o 1.3.
Os se iços de agg a amen o de ex o ge almen e são usados cegos e apna egios, po ém ela
pode se ú il e a ou os usuá ios, po exemplo, alunos ou es udan es agg a ando paskai ų
konspek us. Um desses se iços RoboB aille, desen ol ido Synscen e Re snæs em conjun o com
Sensus ApS da Dinama ca (h p:// obob aille.o g/). P ojek Li u iški sin e iniai balsai c iado pela
LIEPA no se iço RoboB aille unciona desde 2015 m. no emb o (ROBO 2015, LN2 2015). O se iço
RoboB aille pe mi e con e e au oma icamen e documen os ex uais em mui os o ma os
al e na i os, adequados pa a pessoas que êm de iciência de isão ou lei u a. Um dos possí eis
o ma os é MP3 um a qui o de som. T a a-se de se iço sel i a nos, ope ando 24 ho as po dia, 7
dias po semana. Pa a consumido es indi iduais não come ciais o se iço é g a ui o. O se iço
pe mi e ou escolhe um ou á ios a qui os ex ais (possí eis
o ma os:.DOC,.DOCX,.PDF,.PPT,.PPTX,.TXT,.HTML,.HTM,.RTF,.EPUB,.MOBI e k .), ou indica o ende eço
da in e ne , ou simplesmen e inse i o ex o desejado pa a am des inado campo. En ão é possí el
escolhe uma das qua oas Li u ichas ozes e uma das se emnių elocidades. Quando o sis ema
p epa a MP3 um a qui o de áudio, ela a siuncia ao ende eço de e-mail indicado pelo usuá io uma e e ência em ele.
1.4. In o mação da es ação de au oca os
Ou o um sin ezado io aplicação: ozu ecedei a pa a passagei os des inados a isos au obuses,
es o yse e o iá io, ae opo os e pan. UAB Vilka iškio au obusų s o ies di e o Algiman o
Anke ičiaus es o ços isso já unciona. As g a ações de oz em ez de i o di ado oz aqui
começa usa desde 1980 ano pa a magne o ono p ijungus elógio, g a ações subs i ui
lie u iško balso sin eza o iumi 2012 anos, e p oje o LIEPA osai Vilka iškio au obusų s o ije
soaba desde 2015 ano segundo semmecio. Mais po meno es sob e isso consul e. ilmuke (FLM4
2015). De 7 ho as. da manhã a é 19 ho as. espe o passagei os são comunicados p ecisos empo,
au obusos chegada e saída e ou a in o mação. Pe one leem-se apenas anúncios, e na sala de
passagei os leem-se anúncios e ansliuojamas p og amas de ádio. Scelbimen o p ecisa spė i le a pe minu oę,
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės daba is i pe spek y os |5 nes
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
po minu ės įsijungia adijas. Skelbimus con ai o sin eza ó io oos de due ai (paeiliui mo e iškas e
y iškas oas po kelias azes), simila men e como ele isões la edėjaiidų.
1.5. ROBOTAS NAO
2 PAV. Robo a NAO
(h p://old.mii.l /index.php?si eac ion=ne
ws_no ices. iew&id=4009&lang=l )
P o a elmen e um dos mais jo ens
u ilizado es de ecnologias con empo âneas
sudominsianças p oje o LIEPA aplicações é
de língua li uanas p ašnekęs Robo ikos
akademijos e UAB Bal ic O bis dismas
humanoidinis obo as NAO (2 ig.). Ele
con idau a desliza pa a o es ande da
Li uânia em B uxelas no e en o EU OPEN DAY
2016, no qual p esp esen a am países da
União Eu opeia, (LN3 2016, FLM2 2016). P oje
LIEPA c iados lie u iškus sin é icos ozes
em obó, subí am e ensinou a obo a
mo e se Engenhei o da Academia de
Robo ica Linas Aidokas, obo o
apa ecimen o o ei os pa engê p o .
Laimu is Telksnys (VU MII), d . Ri a Miliūnai ė (LKI) e Tau ė Be no ai ė
(LKI). NAO obô ambém ensinou
Li u ichas pala as Sank Pe e bu ge
E mi ažo musiejuje oco ências dias
eu opeus de línguas isi ojus (Lie u os
s endą aplankė be eik 3000 zaki ojų) (FLM3
2016), declama a K is ijono Donelaičio Me ų
ex ac ą na con e ência ealizada no Seime
da República da Li uânia A kalbės obo ai
lie u iškai? (LN4 2016).

PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės p esen e e pe spec i as |6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2. POTENCIALŪS TAIKYMO PAVYZDŽIAI Nes e capí ulo se á o necidos aqueles po enciais
exemplos de aplicação de sín ese ocal, que ainda não es ão implemen ados, po ém pa a
isso já o am dados os p imei os passos.
2.1. Me gulho do sin ase ado em OS LINUX
P oje o LIEPA sin e izado oi desen ol ido pa a ambien e Windows. Aplicando-o ao ambien e
Linux, seu núme o de u ilizações se ia maio . De odo o p imei o, ele se ia usado de online de
jo nais, žu nalos e ou os semelhan es si es a igos de ampli ic, como já oi desc i o 1.2o,
po ém naqueles si es que ealizuadas Linux baseadas. Analogamen e sin eza ó io se ia usado e a
si es de con eúdo mais cons an e apode ece , po exemplo, planejada apode ece enciklopediją
Wikipedia (ž . Chi gwin 2016).
2.2. Os assis en es i uais
Vól endo a i icial ao in elec o c iam-se os i ual assis en es, capazes de esponde a humano
li e o ma za asy us pe gun as. Mig ação depa amen o jun o da Li uânia República Minis é io
dos Assun os In e nos (h p://www.mig acija.l /) isi ojams ajuda i ualūs asis en es
Ma ynas e Ie a. A eles pode-se aze pe gun as, e eles a elas espondem ou o necem lis a de
ligações a páginas elacionadas do si e. Po exemplo, à pe gun a Quan o cus a o passapo e se á
dada es a espos a:
Taxa de Es ado de ní el ixado pela emissão de documen os de iden idade:
Passapo e;
Ca e de iden idade de pessoa;
 empo á io ce i icado de cidadão.
Exempção de di ei os de po agem
Como paga
A k eipiame Jūsų dėmesį, asmens dokumen us išduoda e i o inių policijos įs aigų mig acijos
subdi isões.
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės daba is i pe spek y os |7 Ainda
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ab i-se a página Lis a de Vals ybės inklia ų. A mesma espos a ap esen a-se e à pe gun a Quan o
cus a ca inha de iden idade, i. i. espos as p epa adas de an emão e quan o gene essi do que
pe gun as.
Pa a neko ek iškus pe gun as o assis en e o nece espos as do ipo: Pelo a o co igi a pe gun a;
es o ça ei Eu Você ajuda , se de em b e es pe gun as; Passei a en a esponde à Sua pe gun a de
aco do compe ência do Depa amen o de Mig ação. Um dos de icien es dos assis en es i ualiços, que
suas espos as não são įga si i lie u iškai. 3 PAV. Vi ual assis en es Ie a e Ma ynas
(h p://www.mig acija.l ) cons an emen e šūkčiojančius: Ka š i čebu ekai! F i a pão! ...“ Tį abalho
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės p esen e e pe spec i as |8
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2.3. ROBOTAS MIO MOBILE KIOSK
Daugelis poilsiau ojų Palangos pajū yje y a ma ę šal k epšiais nešinus jaunuolius,
pode ia aze e um obô. P ecisamen e pa a isso designado au onômico mobileųjį endas au oma ą,
denominado MIO mobile kiosk (4 ig.), es á a ualmen e desen ol endo um dos Li u iškų s a uóli
(h p://miokiosk.com/) (Fuks 2016). P esume-se que ele pode á anspo a e da inė i lankandžius e
bebidasos pa ques, p aças, aikš ėse, ambém du an e á ios e en os. Planeja-se que es e obô seja
possí el exsik ê ia mobiliá ia p og amėlę, e comunica -se com pi kėju se á usado um ouchclinis ek an.
con eniência dos u ilizado es obo as ambém pude p abildi lie u iškai: k ies i pi kėjus, anuncia seus
p eques, o nece u ilização ins uções e pan.
4 PAV. MIO mobile kiosk (h p://miokiosk.com/)
2.4. P og amas de adução au omá ica
Já há algumas décadas su gi am os p imei os p og amas compu acionais, capazes de aduzi
ex o de uma língua pa a ou a. Algumas das quais sabem le a lei u a ozu aduzido ou já
PIJUS KASPARAITIS, GINTARAS SKERSYS. Li u iško balso sin ezės daba is i pe spek y os |9
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
expuls ą eks ą. Po exemplo, uma das popula es p og amas Google e yklė
(h p:// ansla e.google.l /) pode ec ea ex o, esc i a nas línguas dos países izinhos: polkų,
usų, la ių. Conhecidos pelo menos 4 p og amas de adução, que aduzem pa a a língua
li uaniana ou a pa i da língua li uaniana: já mencionada Google e yklė, Mic oso e yklė
(h p://www.bing.com/ ansla o /), Vy au as Didžiojo Uni e si á io e yklė
(h p:// e imas. du.l / wsas), Tildė IT e Ins i u o de línguas li uanas e yklė
(h ps:// ansla e.de.com/ ill ). In elizmen e, ec ea balsu lie u išką eks ą des a p og ama de adução não é capaz.
2.5. Adap ação de sma phones pa a cegos
Nos úl imos anos mui as das a e as que as pessoas e am acos umadas ealiza em compu ado es,
po exemplo, na egando in e ne ou esc i a de ca as, ago a são ealizadas em sma phones
in eligen es. Não se em excepções e cegos e apna egios, eles ambém cada ez mais
eqüen emen e usam ismanisiais ele ones. Como e usando compu ado es, a espos a aos cegos é
ap esen ada po oz. Pa a es e p opósi o os sma phones êm inco po ados sin e izado es de oz e
ia pad onizou uma in e ação com eles susie us cliesiems des inados esc e i ei os de ec ano.
Popula idades dos ele ones in eligen es sis emas ope a i os e neles inco po ados lei o ês são
es es: sis ema abe o And oid e lei o ês TalkBack, emp esas Apple iOS e VoiceO e , emp esas
nei Apple, nei Mic oso nė a sukū usios lie u iško sin eza o iaus, o galimybės įdė i sa o suku ą
Mic oso Windows Mobile e Na a o . In elizmen e, sin eza ó io em seus equipamen os são
especialmen e limi ados, po an o a ualmen e p akalbin i lie u iškai possí el sis ema só And oid
sma phonesaniuosius. Pa a isso se ia p eciso ans e i so wa e de sin e izado pa a sis ema
And oid, c ia pad ão de in e ace, e clieji pode iam inco po ado de lei o de ela TalkBack ajudando
usa sma mani ele one. Vá ios obs áculos, elacionados com a ans e ência LIEPA sin ezado iaus
pa a And oid sis ema:  Os sma phones ge almen e êm menos memó ia do que compu ado es,
po an o de e ia eduzi bases de sons, e po isso pode pabloga qualidade de oz. No en an o, em
ele ones in eligen es pode bas a e meno equência de sinal disc e izamen o, isso pe mi i ia
eduzi bases de sons só só eduzindo a equência;
No sis ema And oid, a in e ace ge almen e é p og amada Ja a linguagem de
p og amação, que pe ence a linguagens in e p e á eis, e o sin e izado esc i o C língua, que é