BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
SEURAT SAJDIEN
Lie u ių kalbos ins i u as
KNYGA ŽEMAITIŠKAI MOKANTIEMS IR BESIMOKANTIEMS Recensionija: No d zemaičiai k e ingiškiai:
mokomoji knjiga, cons i uée Jū a ė Lubienė, As a Leskauskai ė. Vilnius: Li uiniens langue ins i u , 2020,
283 p. ISBN 978-609-411-273-7. L'ins i u de langues Li uaniennes a publié même quelques li es des inés aux
langues zemaiques: Ju gio Amb oziejaus Pab ėžos (17711849) ecueil pamokslų e deux mokomąsias,
des iné les g e ingiškių du no d e les aseniškių du sud des zemaičių sa a mių. Pano us app end e des
1
e esaiches ou la eche che , a ec ou es les e esaiches (pa) a mes, les plus i eskes leu s langues
e les pa icula i és de l'his oi e cul u elle des e esaiches main enan déjà possible de amilia ise
plus en dé ail, ca se ijoje Lie u ių kalbos a mės mokyllai son appa ues déjà e chaque
2
3
(pa) a mei des inés édi ions: Vaka ų žemaičiai (2006, sud. Jonas Bukan is, As a Leskauskai ė, Vilija Salienė),
Sou he n žemaičiai a niškiai (2017, sud. Gin a ė Judžen y ė-Šinkūnienė, Vida Ma cišauskai ė), Sou he n
žemaičiai aseiniškiai (2020, sud. Gin a ė Judžen y ė, Vida Ma cišauskai ė), No he n žemaičiai elšiškiai
(2013, sud. Juozas Pab ėža, Vida Ma cišauskai ė, Pamokslai ai ingoses ma e ialies, saky i Amb oziejaus
1
Pab ėžos, pa engė Ri a Šepe y ė. Vilnius: Ins i u de la langue Lie u ių, 2020.
2
Selon adi ionnel poin de ue, quand on pa le de ou e Li uanie a mes sys ème, zemaičių a mė s'éca en
en ois aka ų, no d e sudų pa a mes (apie dis incamussies de ces pa a mių pa icula i és oi . : Li uanies
des langues ch es oma ija, composée Rima Bace ičiū ė, Aud a I anauskienė, As a Leskauskai ė, Edmundas
T umpa. Vilnius: Li u iens langue ins i u , 2004, 195284). S'agissan seul de la langue de la zone des e esaiches,
peu en ê e dis ingués ois occiden ales, du no d, du sud e esaiches a mes e deux pa a més: des
e esaiches du no d elšiškių e k e ingiškių e des e esaiches du sud a niškių e aseiniškių (pou une
elle épa i ion de la zone des e esaiches pe çue comme ela i e, oi Juozi as Pab ėža Žemaičių kalba i Šiauliai: Šiaulių uni e si e as, Šyba 2017, 4748).
3
L'ac uelle e esaiques a mes ( a mių g upės) si ua ion e lé an les ca ac é is iques desc ip ion à oi : Dai a
Aliūkai ė, Rima Bakšienė, Ju gi a Ja osla ienė, Gin a ė Judžen y ė, As a Leskauskai ė, Jū a ė Lubienė, Viole a
Meiliūnai ė, Dalia Pakalniškienė, Vilija Ragaišienė, Regina Rinkauskienė, Janina Š amba y ė-Valužienė, Joli a
U bana ičienė, Dai a Vaišnienė. Poin s du éseau densis geoling is ines ski ies aukš aičiai: žemaičiai požiū iu. XXI a.
commencemen Li uiniens a mes: geoling is inis e socioling is inis é ude, sud. Danguolė Mikulėnienė, Viole a Meiliūnai ė, Vilnius:
B iedis, 2014, 129146.
JEURAT PAJDIEN. Bnyga zemai iquemen enseignan s e en app enan s | 2
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.12
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
As a Leskauskai ė). Dans chacune d'en e elles ou e ons non seulemen dis inc i s (pa) a mie
4
ca ac é is iques e paysage de la ie cul u elle exclusi i é desc ip ions, (pa) a mies occupé de la
supe icie déc é ion, des lis es de lieux d'habi a ion (poin s) e des ca esapies, mais e a miško
pa lemen app en issage ou app imuisi p a a čių mé hniques conseils, ins uc ions, no es. Ces
li es con iennen žemai iško kalbėjimo eks ų ansc ibua a e anspono a pa eik imis
(kiek ieną knygą lydinčioje elek onicznej laikmenoje andame i audio į ašų o eks ų a si adimo
osno a), a is iques e balines kū ybos, in o ma ions su des éc i ains e ašančiu li e osius
li e a us, kalbininkus, his o ikus e leu s exemples de c éa ion qui son issus de ce pays. La
s uc u e Knygų n'es pas complè emen homogène, a ie en e ado ėlio e ch es oma ijos. Sil
ous plaî , complé ez ce ecueil en 2020 pa un au e li e No d zemaičiai k e ingiškiai. Comme e
d'au es sé ies Lie u ių kalbos a mės mokyklai leidiniai, ainsi e Šiau ės žemaičiai k e ingiškiai a
deux pa idalus ce li e, p épa ée doc. d . Jū a ės Lubienės, e élec onique audio eco dų laikmena,
laquelle p épa ée d . As a Leskauskai ė. Lisan le li e il es é iden que le e me habi uel
suda y oja(s) dans ce cas doi ê e comp is non au mo l'ji, e combien plus la ge, comme
comp enan non seulemen dans le li e sudė ų ex es e illus a ions paieškos, sélec ions,
a aux de p épa a ion, mais e nonenkos olume éc i u e du ex e, aigi e é i able au o i é. J.
Lubienės plunksnai appa ien P a a mė (p. 79), pa ies comp enan la mé hodik géné ale de
l'enseignemen de la ma iè e a minée
Me odiniai pa a imai (p. 1025), Į adas (p. 2651) e sélec ionnée é élan speci iką pa a mės ap ašas
(p. 5257), ainsi que skai y dėmesį eo in ojo po dažnojo sky inio (p. 44, 5051, 6265, 73, 7680) e chaque
pa a mės eks u (ž . No he n k e ingiškių pa e mės eks ai, p. 98189) ou ex e de g oupes (ž .
Ta minija, p. 190272) de poèmes p ésen és Klaus e les âches, selon po e po e po ba goje paba gi
o sky inio A ie? upiniai (z ., exemple, p. 4344, 4950, 102 103, 163165). Ces de nie s sky elys, compa é
a ec déjà men ionnées e esaiques (pa) a mes p ésen a an ies li es, es J. Lubienės sumany a
naujo ė. Les in o ma ions qu'ils p ésen en p ome en le lec eu a mės enseigne (s)
in eninan iu ou ją mokančio la no e e aide à a i e l'a en ion su exclusi i esnius his oi e e
langue des e esaiches (plg., pa exemple, p. 72 esančią pas e à p opos de ce aines dans la langue
commune des noms habi uels zemai išką, p. 159160
4
Nu ody ieji leidiniai publiés Li uiniens langue ins i u e édykloje. Le sou ien à la p épa a ion e édi ion des
publica ions a alloué l'É a ybinė lie u ių kalbos komisija de Ta mių i e ninių ie o a džių išsaugojimo
20012010 me ų p og amos i Lie u ių bend inės kalbos, a mių i ki ų kalbos a mainų unkciona imo i kai os
2020 de p og amme.
JEURAT PAJDIEN. Knyga zemai iquemen enseignan s e en app enan s | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.12
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
y imų 2011 pa eik os pas eji apie žydų gy enimą Žemai ijoje). Po le li e éba s y i chapi ii Es -ce que
ous sa ez? au eu si pa age pe me non seulemen des connaissances géné ales, mais e son p op e
oyion, pa exemple, opinion su sou en seulemen acco dim baséée la concep s langue e a mė
5
di é ence, possible le nœud des pa a més des no d e esaiches (p. 72) e pan. Jusqu'à, con o mémen au
p incipe du manuel, aux connaissances de na u e géné ale ou spécialisée ou nies dans ces sec ions ne es
pas oujou s ou nie une é é ence à la sou ce d'in o ma ion su laquelle epose. Il semble que cela ne soi
ai que dans les cas où se é è e la li é a u e de la lis e de li é a u e donnan lieu à la in du li e (ž .
Li e a ū a o a mes, p. 282283), ca en ansme an non a mė y os, e des é é ences de sou ces de
li é a u e u ilisées dans les eche ches d'e hnologie, d'é ymologie, de my hologie son p ésen ées (plg., p.
142; 154; 164 165). Néanmoins combien ikdo les p ésen an appliqué déc end ina eu de ci a ion, quand
indiqué seules publica ion, auquel epose, mé hode, appliqué, pa je, e 2006 m. isėjusioje knygoje Vaka ų
žemaičiai. Il es p obable que el choix ai dé e miné ex êmemen ge ano iška didak inė hypo hèse des
au eu s de ces li es, que, n'ayan pas conc e s é é ences, les lec eu s dési e on che che e se
6
ou e a plus d'in o ma ions.
Une au e nou eau é, pa laquelle J. Lubienée li e se dis ingue men ionnés mokomųjų
žemai iškų knygų g upėje, es Teminis a minių žodžių žodynėlis (p. 265279). Bien que lexique des
7
no d e esaiches a ec d'excellen es illus a ions de pa lemen s assez p o ondeugnies
pe duik a en deuxious dic ionnai es (su eux éc oma e abo iamee li e, p. 75), chaque
dic ionnai e des mo s zemai iques, e pa iculiè emen héminis, u ile an (besi)mokančiam,
8
an e lui y ojui, auquel a a mė es sa langue ma e nelle. Théminis dicynėlis aide à appele
des ieuxo ins, moins usukésus a mins
5
Plg.: <...> on iè e en e langue e a mes suje d'acco d. Anciennemen le c i è e é ai simple: si les gens
nebeen en en pas les uns des au es, c'es -à-di e, shnbek en des langues di é en es. Dans le monde mode ne,
pa iculiè emen en Eu ope, p é au l'app oche que langue e É a son liés, que sa langue es un essen iel ai
d'É a . Ainsi en Li uanie shnekons Li uiniens langue, con enčia de di e s a ian s de consomma ion, en e lesquels
son e a mes. Li u ians dialek ologija i ia Li uiniens langues a mes, pa a mes, šnek as, pašnek es. Cependan
si nous a ons à l'esp i pas ou e la langue Li uiniens, mais seulemen une a me, pa exemple, žemaičių, nous pou ons
l'appele langue. […] Pa lan de maisons […], ma e nelle, aussi di es: mon ma e nelle langue ( ie oje a mė) žemaičių <...> (p. 4950).
6
Dans les li es No d žemaičiai elšiškiai (2013), Pie ų žemaičiai a niškiai (2017), Pie ų žemaičiai
aseiniškiai (2020) choisi p écisis ci a ion, supp imienan la souhai ée in o ma ion supplémen ai e paiešką.
7
Knygoje Pie ų žemaičiai a niškiai (2017, p. 130143) p ésen ées enseignan es Adelės U bai ės (19262014)
cons i ué abėcėlinis mo synėlis Š ėkšnoje e Š ėkšnos apylinkėse XX a. a o i e ebe a ojami mo s.
8
Ž . Juozo Aleksand a ičiaus K e ingos a mės dic ionna s (2011; sud. Danguolė Mikulėnienė, Dai a Vaišnienė,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as) e Bi u ės Vanagienės Šiau ės aka ų žemaičių žodynas. Ylakių, Lenkimų,
Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek os, AO; (2014 PŽ2015; édi eu s scien i iques: Danguolė Mikulėnienė,
Juozas Pab ėža, Vilnius: Li u iens ins i u du langage).
JEURAT PAJDIEN. Knyga zemai iquemen enseignan s e en app enan s | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.12
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
des mo s (p.g.: ge onkš is ~ ge ánkš is,k ūminis dan is‘, kondouls ~ kánduolas, iešu o
b anduolys‘, p. 269, 278), pe ce oi ce ains mo s kilmę (plg. pas alčios ~ pas álčius,s alčius‘, p. 274)
ou une in e connexion mu uelle (plg.: k ė ė k , ėkelė dugnas, zapakalinė sėdimoji dalis i
sosėk uo ė susik ičió i, -ó(ja), -ójo,d abuža, pp . ma škinių, k aš us sukiš i į kelnes‘, p. 275),
ema qué que, pa exemple, non seulemen le quelque moins a e šond ėika ~ šùnd ieka,pa aisas‘,
mais e de els noms habi uels des plan es comme auklapis ~ aũklapis,gyslo is‘, ai o ā ~
ai ó ai,gi uoklės (uogos)‘ es a mybės (ž . p. 278). S'il s'agi de leksinai es, séman iques,
9
mo phologiques, da ybinai es, mo oneminai es a mybių sa i ums (p. 7475) de ce qui de ien
é iden , que a minés mo s de la même (pa) a mės ou šnek os gim akalbiams accep ini à di é en
ni eaumeniu. d'une accep abili é di é en e, aigi e de consomma ion, illus a ion es c ọlis
cī olis ~ c ulis, y u ys‘, qui es considé é pa l'au eu du li e en ques ion comme une a mybę
habi uelle (ž . p. 74, 278, Tokyo), bien que pou d'au es, même e de locali és adjacen à celles qui
son o iginai es, bas au monde ce mo peu ê e bien moins habi uel, ou à ai a e, é ange ou
pe çu comme un . de nomb eux zemaiciens habi uels des débils na u ali é e des e o s spéciaux
10
leu p esque ne eik i Teminiame a minių žodžių žodynėlyje ašo e elle même J. Lubienė (p. 266267).
D'ailleu s, en lisan le li e, clai emen oi que héma ique ocynèle es appa u ès
na u ellemen , li e au eu i peu à peu dé eloppan sa seule mé hodeik de l'enseignemen de langue
žemaičių, ca didak ikai alloués des chapi es du li e bousu indi idualaus e du g oupe de a ail
âches, p oposan basés lui ex e compose gim osios a mės (p. 104) ou žemai iškų žodžių (p. 108,
114, 118) ocynèl. En pa lan du mo ynel, men ionnable combien pa é oi s mo onemines a mybes
silkinis, -ė signi ica ion des dessakemen s unionie sėlkėnė košė ~ silkinė košė seulemen
déc üdinim,košė de pe linių k uopų su buliais a k ių‘, ne épé an le nom du subs an i ,šilkinė‘
11
(g e iminė des mo s sėlkėnė košė ~ silkinė košė e sėlksol ė ~ siksul ė, as silkisalas pozicija
hindouie la pe cep ion du mo silkėkinė a ec le g oupe emesnée em uelle sėlks ~ sišilkas, p. 275).
À la in pa iculiè emen impo an de men ionne pa l'exclusi i é la plus se
ca ac é isan e la plus signi ica i e de la publica ion en ques ion (comme e d'au es cou s-mé ages su e esaiches a mes) pa ie a minius
9
Enco e un héma ique zemai iques a minių mo s lis e oi : Pab ėža Juozas. Min. eik. 2017, p. 105113.
10
ku šišką de els mo s comme cy ulis, ie e sys‘, pylė,an is‘, pū ai, kūlis,akmuo‘ kilmę e didelį ienisą des mo s
k upis, cy ulis, pū ai a ealą su les e i oi es Žemai ijos e La ijos ž . Pab ėža Juozas. Min. eik. 2017, p. 108.
Da plg. déc i ą cī ulis ie e sys, y u ys, cy ulis dial. édi é dans La ių-lie u ių kalbų žodynas La iešulie u iešu
ā dnīca (2003; sud. Al ydas Bu kus, Kaunas: ÆSTI, p. 141).
11
silkinis,šilkinis‘ signi ica ion À p opos oi . : Vanagienė Bi u ė. Min. eik. 2015, p. 183.
JEURAT PAJDIEN. Bnyga zemai iquemen aux app enan s e aux
enle eu s | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.12
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ex es. Il es é iden qu'ils son choisis pou le public cible e co esponden aux besoins de
o ma ion(si) (su les ex es accompagnan es les âches on déjà é é men ionnées). Mais su ou
12
ils a i en pas ceux s'ils se son conscien isés, mais les mêmes sincè es lec eu s des li es de
ce e sé ie hom okalbius emig an s, qui, comme le di Algi das Ruškys, non seulemen a si issen à
pa illo i de g andes illes, mais aussi le plus elle leu con ien , ca pou eux a mes dans le monde
au es sens de ie (p. 247248). P o essionnellemen donnés a mes ex es leu donne le plus g and
plaisi de lec u e (klausimo) e consuodą, que ou e a mée, e leu s p op es pe cep ion de langue
ma e nelle es enco eė a ainsi comme é ées. Sec ionue No d des e esaiques k e ingiškių
pa a mės eks ai (p. 98189) publibien 24 pokalbiai son g oupés selon di é en s hèmes, dans
lesquels nuk yps a les his o ia eu s a en ion dans la ie in e psnių ( aikys ė, jaunys ė, b anda)
e des pé iodes (ka as, em is) pã i is, kasdienybę, pap očius, ikėjimą, p amanus, išmonę,
pe cep ion du my ologique e lindžius. Knygoje ou ni ex ai copy oja des en egis emen s son,
da y us 1964 (3 n .), 1973 (4 n .), 1974 (5 n .), 1980 (1 n .), 1993 (2 n .), 2011 (7 n .) e 2012 (2 n .)
années. Ces ex es au eu s des ep ésen an s de la géné a ion plus âgée: leu âges s y uen de 51
à 92 ans (bimée 18901940 m.), ce son p incipalemen emmes, seulemen qua e pasako ojai hommes.
Tou es ansc ip ions son ai e
13
J. Lubienės, ils p écisūs, publiés pou la p emiè e ois. Il n'y a pas de dou e que ces ex es ac uels ne
14
son pas seulemen pou l'enseignemen (si) e le plaisi de lec u e ou d'écou e leu s données se on
u ilisées e dans les eche ches scien i iques. Les ex es e lè en pa ai emen di é en s
dialogues populai o-žemai iško (a ec spéci iniais in a pais, k eipiniais, palyginimais), sen inio, azės
ypa umus, a klausan is malonu pagau i os jun amus ( ansc ip ion complè emen ou p esque
nea sindinčius) esponden ų iš, один друг более удалеших точек, которых есть тридцать пять (ž .
p z. 280281 K e ingiškių gy enamųjų ie ų (punk ų) e p. 53 представленную карту Северные кретищи
15
k e ingiškiai), еще только указать, что читатели (p., p. 13 151, 227 2276) еще связываются и с заданием
представленных языков.
16
12
13
Seulemen 1964 m. ai e des en egis emen s les donneu s da e de naissance inconnue (nenu ody a).
14
Pe ašues on seulemen quelques incohé ences: dans l'his oi e À p opos kaukus manque azès niès da ẹs nesi
pa y ęs‘ (plg. p. 171 e eco do 3:413:42 a ka pą); manque du mo ennê ejè (p. 174) ex e Le p emie gue e mondiale
ka ei io sou eni s azée bà ọ ejâu ennê ejè ọn sã ̇ a gè ũo(s) s e ̇kã ̇ as ~ be u ėjau nodieją ( il į‘) su sá o
ge õs s eikã os (plg. į ašą ies 02:29); sakinio manque du so à m enesi i kèl s n sa âi ẹs nepẹlnâ dọ mienesọ ~ Išbu au
mėnesį i kelias en sa ai es. Nepilnai deux moisu(s) du ex e À p opos ėmimą į Vokie iją (p. 188, plg. į ašą 04:3004:35
a ka poje). Au emen à men ionne ko ek ū os e eu ansponuojan ai sų (> ais ų) (p. 148).
15
Są aše įsi ělusi ko ek ū os e eu : de niè e indique pas 35-ą, e 37-ą posi ion (p. 281).
16
Si il y a ai possibili é de pe mission de épé i ion, il aud ai co ige su la ca e ans é ée d'une
au e publica ion l'e eu in iguée du nom du 252e poin . Ki u (p. 7, 281) Žad aina (Plungės ., Pelaičių sen.) a é é insc i e co ec emen .

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Knyga žemai iškai mokan iems i besimokan iems | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.12
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
pa le du singi ume e a ie nuances. Te minius ex es sensé publie en enan comp e de
17
di é en s pa amè es non seulemen dans les his o ies acon ées peculia i é, héma ique
aišką, li é alę sensmę, mais e en di é encie emps des en egis emen s, esponden ų amžių,
kilmę ( ii amoją miejsce), ly į e pan. Reikšmingi son non seulemen p écédé, mais aussi de la
pé iode ac uelle des en egis emen s, mon an la eale langue ( a mės) si ua ion.
Malheu eusemen , que le gen e de li e didomosios, leis inoji e po ée pa dé au a édui de els
ex es nomb e. Gãlima seulemen l is, que dans ce e li e ne ippés déjà décou e s p écieux
ex es e ceux qui ne pas enco e ema qués ūno dans les dépô s e a chi es des
en egis emen s sono es ou se a en egis é dans le u u , en e a dans les u simes J. Lubienées c ébiniens zamachs champ.
Reçu 2021 12 29
Adop é 2021 12 31
17
Teks o Laumalių nom du illage en egis emen sono e ( ukmė 2 min 33 s) au empsmenoje dé ec uo .