63s aipsniai / a icles
esMiniai ŽodŽiai: kalbinės nuos a os, domenas, diglosija, a i asis p es ižas, paslėp asis
p es ijas.
keyWo ds: language a i udes, domain, diglossia, o e p es ige, co e p es ige.
joLi a u banaVičienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Les di ec ions de eche ches scien i iques: dialec ologie,
expé imen ale phoné ique, phonologie, lexicog aphie, bal es e sla es langues con ac s.
y e Pie yči ViLniŠki
kaLbinės disposi ions
Language a i udes o esiden s o eas e n
and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai)
ano a ion a icle p épa é basé su 20112013 m. p oje e ec ué à l'Ins i u de langue Li uanien
Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: op imisa ion du éseau de poin s e in e ac i ioji
a minės in o macijos sklaida medžiaga. Dans le cad e du p oje emplies ques ionnai es
socioling is ées pe me en d'é udie les langues e les dialec es en onc ion de di e s ac eu s
sociaux, cou an les plus impo an s so s de consomma ion de langue e g oupes d'âge
(jaunesniè e (jusqu'à 30 m.), moyenne (3150 m.) e senio iè e (nou 51 m.) géné a ion). dans l'a icle
analysés 34 eas e n hau š aičių ilniškių poin s données, assemblés e ẽčiaus, adù iškio, Š enčioni,
Š enčionlių, Mielagnų, s ūnáičio, sa i apylinkėse. é udié les langues commun ines, ilniškių pa a mės
e sla ų (bal a usių, lenkų, usų) dans ois domaines: indi idualiojoje (mąs ymas), p i ačiojoje (homo,
šeima) e iešojoje (paimo zajednica, o iciali komunikacija, škola, c kča).
anno a ion he a icle a é é dé eloppé su la base de he ma e ial unde he P ojec Mode n
esea ch o geolinguis ics in Li huania: op imiza ion o ne wo k o Poin s and in e ac i e sp ead o
dialec in o ma ion éalisé à he ins i u e o he Li huanian Language in he yea s 20112013. he
sociolinguis ic ques ionnai es illed in du ing he P ojec enable he explo a ion o he use o
languages and dialec s aking in o conside a ion di e en social ac o s co e ing he mos
impo an domains o language use and age g oups (younge (unde 30 yea s old), middle (3150 yea s
old) and olde ( om 51 yea s old) gene a ions). he da a o 34 poin s o eas e n aukš ai ian
sub-dialec o Vilnius ga he ed in he locali ies o e ečius, adu iškis, y iMo P obLeMa ika i
Me odai
64 ac a Linguis ica Li huanica LXX Š enčionys, Š enčionėliai, Mielagėnai, s ūnai is, sa iai, which a e
joLi a u banaVičienė
a ibu ed o eas e n and sou h-eas e n sub-dialec s o Vilnius by dialec ologis s, a e unde
analysis. he ela ions be ween he s anda d language, sub-dialec o Vilnius and sla ic languages
(bela usian, Polish, ussian) amily) and public ( illage communi y, o icial communica ion, school,
chu ch).
we e analysed based on hei use in di e en domains: indi idual ( hinking), p i a e (home,
Ces de niè es années eu opoe populia ėjan i egionalisa ions (kaip con eingi és
globalisa ions) idéologie encou age les a minių nuos a ų, a mių sociale aleu
Lie u oje daugiausia dėmesio ski iama mies o gy en ojų (kadangi didžioji dalis –
eche ches. deux ie sdaliai des Li uaniens i en dans les illes) e jeunesse (ci âge
g oupe pe me de e ec ue p ognos inius socié é kalbines egsenos eche ches)
(ž . Vaicekauskienė, saus e de 2012; amonienė 2013)
1
. kaimo ie o ėse dialek ų
socialinė e ė da nė a išsamiai i a, y a a lik a ik pa ienių a ealų analizė, pa yz-
lingubines disposi ionses djiu, jonišklio, Pãs alio . ( amonienė 2006: 1372013147), Lyduõkių,
(aliūkai ė 2005: 38–47). geoling is inius (ho izon aliuosius) i socioling is inius
( e ikaliuosius) (dėl e minų ž . aliūkai ė 2013 i en min. li .) kaimų dialek ų
ukme gs . eche ches de aien encou age 2011m. p oje mené à l'ins i u de langues
as Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak-
Li uaniennes p oje i ioji a minės in o macijos sklaida ( o di igė danguolė Mikulėnienė,
jek o kodas n . VP1-3.1-ŠMM-07-k-01-028), ku iuo siekiama su ink i i išanali-
p ozuo i les de niè es données des poin s du a las des langues Li uaniennes. Dans ce
d inama ykdan p ojek ą su ink a socioling is inė medžiaga iš 34 punk ų, ku iuos
a icle déc i endialec ologues a ibue eas e n e pie yčių ilniškiams
2
: adù iškio (485), Pi š ẽliškės
(4582), ka a iškės (460), jakẽlių (4602), ju gelškės (457), bãčkinų (4572), ečinų (484), Milkùškų (484), Š enčioni
(4583), Zboliškės (508), s ūnáičio (5082), ópiškės (509), ideu nės (509), Melagnų sa i (5072), Šū ų (527), Š enčion
(482), k e uon (455), ešku (45575), ceikin li (4517), ceikinų (417), ceiknų (4172), Š enčioni (4562), Mielag (418), Š en ų
(46), Minu es de la langue de la Li uanie (502), Kalbėnų Minu es e l'iden i é na ionnelle (509), les p oje s de
l'équipe de l'uni e si é de Li uanie on é é nominés à l'aide du numé o 2 du p oje . si Lka poin sunykęs
(nyksdeksą 2) dans ce cas le ma é iau es ecueilli des deux ieux e nou eau poin s.
2010–2013 ( ykdė Lie u ių kalbos ins i u as, p ojek o ado ė Lo e a Vaicekauskienė).
an is), i jo apylinkėse (8–12 km a s umu) iškilusi ki a s ambesnė gy en ie ė, punk o s a usas su ei-
kiamas pas a ajai ie o ei ( oks naujasis punk as žymimas p ie senojo punk o nume io p idedan in-
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
65s aipsniai a icles ãdiškės (459), gil ų (4592), e ẽčiaus (420), Laznkų (423), na kų
(4232), se koni (421), didžiãsalio (4212), Vosinų / (422). dans des eche ches an é ieu es
su y ų aukš aičius ilniškius esama socioling is inių données (plg. ka delis 2009;
ka delis e al. 2003), analysé le a mes, nona mines langues e sla es langues
a maines u ilisa ion ilniškių plo e (ka delis 2013), cependan les disposi ions kalbinės
ilniškių enco e n'on pas é é é udiées.
mé hode di ec enquê e app o ondis in e iew (~1,5 h. du ée), au cou s
duquel in e oge 17 in o man a pa lan Li uaniquemen
3
, choisi au p incipe de sélec ion aléa oi e mul iiapakopée. choisissan in o man s
comp e a é é p ise à l'âge (in o man es ep ésen e ois géné a ions: jaunesniè es
(jusqu'30 m.), médiu iniaies (3150 m.) e senio iales (neu 51 m.)), éduqua ion (en chaque
poin , si possible, pakalbin a un un in elligen lieu) e sexe ( en asi se enquê e po
égaliai c i è es mâles e emmes. Au cou s de l'in e iew, à cô é des au es anke es,
4
)
a é é emplomas socioling is inis pa eikėjo ques ionnnn, qui a composé Laima
kalėdienė e dai a aliūkai ė. Ce a icle ma é iel d'in es iga ion se compose de 120
ques ionnys, empli és Š enčionių e ignalinas dis ic s ( ikslų punk ų są ašą ž .
aukščiau), données. Le bu ini ial de l'é ude é ai de dé e mine ilniškių pa a mės e
bend inės langue de consomma ion s i is (domains): dans lesquelles si ua ions de
communica ion plus équemmen es u ilisée bend inė langue, dans lesquelles
pa a mė. n'hési ez pas, el o mula ion de p oblèmes ė a condi ionnel, ca la
on iè e en e le langage s anda d a ian e la a ia ion linguis ique e i o iale
ne isada aiški
5
. be o, oks y imas, a lik as iesioginių in e iu me odu, pa odo
seulemen les disposi ions linguis iques des consomma eu s de a mes, e non pas la éelle a oseną.
Tou e ois, les che cheu s con iennen que les disposi ions linguis iques dé e minen le plus sou en le
compo emen linguis ique des indi idus (ž . amonienė 2013 e là min. li .), e le change des disposi ions
linguis iques es l'un des plus impo an s ac eu s du change linguis ique (Vaicekauskienė, saus e de
2012). lo s de l'enquê e champ des p oblèmes a dû ê e éla gi en aison de la égion é udiée spéci ique:
in o man a dans les si ua ions quo idiennes on u ilisé non seulemen commun inée langue e ilniškių
pa a mę, mais e sla ų (lenkų, bal a usių, usų) langues. donc l'enquê e coupée non seulemen diglosies
(bend ines de langues e a mes), mais e du biling isme (pèles di é en es langues) le nomb e de cas
in o man es dépend du poin i an ali é: nyks ančiame punk e en egis e 12 in o man a, i an ingame
67 in o man a.
4 Le nomb e de emmes in o man i es es légè emen supé ieu à celui des hommes en aison des
objec i s (mo e es popula ion, pa iculiè emen la géné a ion plus âgée, p opo ion ela i emen
supé ieu e que hommes) e en aison ex aling is ines (d'une plus g ande na u elle communicabili é des
emmes, un p éalable a o acus a i ude à l'enquê e e e c.) aisons. 5 Pa exemple, dai a aliūkai ė (2010:
41) dis ingue ois a ian es de pa le mi du a minio: 1) a minį kalbėjimą (nuosekliai eiškiasi a mės
ypa ybės), 2) demi a minį kalbėjimą (nenuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės) e 3) naują dialek ą
(jį a mės ypa ybių nesi eiškia). joshua ishman dis ingue 8 a mes nykimo ( adinasi, e le passage à un
code s anda d) ni eaux ( ishman 1991: 88109). a mė e bend inė langue, susiklosčius diaglosisie si ua ion,
susilieja dans a pinę langue (in e media e language) (ž . aue 2011; plg. Vaicekauskienė, saus e de 2012).
66 ac a Linguis ica Li huanica LXX jus. dans l'a icle son u ilisés ésumés des e mes
joLi a u banaVičienė
de langues sla es: lenkų kalba, bal a usių kalba, usų kalba, cependan dans des é udes
plus dé aillées à l'a eni de ai aussi dis ingue commun inę langue e le local de sa
6
a ian e, pa exemple, lenkų kalba (qui es enseignée à l'école, enues des pommades) e
ie inė lenkų šnek a (qui es pa lée chez, dans la communau é u ale). P idu ine que
i as a mės poin de ue homogeniškas plo s, donc dans l'a icle e me a mė dans
ous les cas signi ie y ų aukš aičių ilniškių pa a mę. objec i inal de l'é ude
dé e mine les disposi ions linguis iques d'es e sud-es ilniškių en e mes de a mes,
de langage commun ines e de langues sla es. ise à éclai ci , quels codes linguis iques
associons a ec di e s domaines de consomma ion des langues. sépa émen son
analysés ois p incipaux domaines ou domaines: indi idualusis (mąs ymas), p i a usis
(namai, šeima) e iešasis (paimo komunė, o iciali komunikacija, skkola, c kčia)
(ž . ka aliūnas 2008: 316).
indiViduaLioji s i is in o man des ei au asi, quels langages (kalbų
a mainomis) ils mèns o, skaičiuoja e kalbina gy ūnus.
didžioji dalis (78 %) y esniosios ka os in o man ų eigia asmeninėje e d ėje
pa lan a miquemen . jaunesnesses g oupes d'âge dans la consomma ion a mie diminue:
se con esse a miquemen pa lan seulemen qu'un second (50%) 3150 m. in o man e 15 %
de la jeunniè e géné a ion in o man ų. la consomma ion de la commune langue es
égalemen in e semen p opo ionnelle à l'âge des in o man s: s anda dine langues a maina
eigia pa lan s 10 % senio s, 15 % médiu inioses e 50 % des ep ésen an s de la jeunniè e
géné a ion. p opo ion nonge (10 % plus âgée, 31 % in e médiai e e 30 % plus jeune
géné a ion) des in o man s dans le domaine indi idualioje on indiqué u ilisan e la langue commune, e ilniškių a mę
7
: a miquemen plus équemmen pa binés animaux, e communeine langue plus équemmen calculée.
non aible pa ie (3 % la géné a ion âgée, 4 % la moyenne e 5 % la plus jeune) in o man es indi idualiojde
communica ion nécessi e e sla es langues a maines. Ces indi idus, u ilisan plusieu s (deux ou ois)
a ian es de langues même alo s que la communica ion indi iduali, soien considé és comme des
ep ésen an s du bilinguisme indi idualio (ka aliūnas 2008: 334). Pa exemple, in o man ée (g. 1969 m.) de
Midu inės (5092) poin e on animal pa lébinan ilniškių a me ou lenkų kalba, e skaičiuojan i e mąs an i
lenkų a ba bal a usių kalba. de els pe sonnes son géné alemen issues de amilles mix ies, où les
a ai es de communica ion d'une langue ne su i pas. indi idualioses s i es lingubines disposi ions
ésend ées dans le ableau 1. 6 d'au es che cheu s dans des a aux similai es des langues sla es plus
inemen nedi é encien […] appié ée au e me sla es langues a mainos (ž . ka delis 2013).
7 a mes e commun inès langue l'u ilisa ion dans ce cas ne signi ie leu conjugaison en un seul con inuum
(diaglosies, plg. aue 2011). les in o man s indiquen que ous pou ez pa le à la ois en langue commune, e
a miquemen (diglosijos si uacija).
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
67s aipsniai a icles /
1 Len eLė. linguis iques disposi ions dans domaine indi idualiojede
kalbų a mainos
Va o ojų dalis (p ocen ais)
Vy esnioji
ka a
Vidu inioji
ka a
jaunesnioji
ka a
Vilniškių
bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, lenkų kalba
bend inė kalba, lenkų kalba
bend inė kalba, usų kalba
Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba, lenkų kalba
pa a mė 78
10
10
1
1
50
15
31
4
15
50
30
5
l'enquê e éclai iscino pa ie des in o man es l'incompa ibili é lingubinée e e hnique
iden i é. an la lingubinée idéologie, que la na ionnelle sa imoné susi o men é iées de
di é en s sociopoli niques ac ions (plg. sa ille- oike 1990, 181182). eas e n
pak aščiams, au cou s XX a. expé imen és polkų, usų (an ojo gue e mondiale années
e bal a usių, okiečių) langues domina ion, pa iculiè emen ca ac é is ique si ua ion
cia, quand au ybė ne coïncide pas oujou s a ec gim ąja kalba (ka delis 2009, 60; su
les na ionali és o icielles e la langue u ilisée inadéqua ion adu iškio kamojų a eale
u bana. oi ičienė 2011: 109110). ous décime h (11 %) enquê e pa icip ès
Li u iquemen pa lan in o man o iciellemen ne décla au la Li u iškos apa ybės.
de els cas зафиксирована seulemen pa mi la géné a ion plus âgée e in e médiai e de
l'in o man . la plupa d'en e eux 85 % dans les documen s insc i e polonais, e le es e
de la o ali é ne décla aien iden i és, ca nedécisen laquelle choisi . Pa exemple,
in o man ė (g. 1933 m.) de adu iškio (485) p é end, que pou ai se a ibue e aux
Li uaniens, e aux Bal a usiens. in o man (g. 1940 m.) de s i kų (4582), aupa a an
ancien polonais, main enan au lieu de iden i é ašo b ūkšnį. in o man ė (g. 1969 m.) de
sa ių sa ęs nelaiko niekuo. jauneniè es géné a ions in o man es g oupeée de
non-conco dances en e kalbines e na ionnelles iden i és nepas aquée. indi idus, leu
iden i é lian non a ec linguine communau é, mais seulemen a ec habi a ion, peu ê e considé és ep ésen an s de locale iden i é.
P iVai an e s i is
P i aτική s i is l'une des plus impo an es indi ido langbinée iden i é o moian s
domaines, ca chez l'espace assu é ansmission de la langue de géné a ion en
géné a ion e sa i ybingume. elle conce ne a ec qua e des di é en es
géné a ions (g ands […] pa en s en an s pe i sūkų) des besoins de communica ion,
a ec les ela ions in e humaines e leu s dimensions (in imumu é angimumu, chaudumu šal umu). Unique a ié de langue peu ê e po o-

68
joLi a u banaVičienė
ac a Linguis ica Li huanica LXX
jama a ec namiškiais, al okia a ec ečiau isomais a imaisiais. Les in o man s de la
géné a ion moyenne e jeunesse dans le domaine p i é p é enden consomme a mę
d igubai dažniau negu indi idualiajame (plg. idu inioji ka a – 50 % i 27 %,
jaunesnioji ka a – 30 % i 15 %). Vy esnioji ka a – a i kščiai – šeimoje mažiau
kone pa le a miškai negu indi idualiojoje domaine ( espec i emen 55 % e 77%). un
qua adalis (25 %) des géné a ions senio s e jeunniè es e ečdalis (34 %) de la
géné a ion médiu iniè e in o man des eigia chez diglosiquemen u ilisan an la
langue commun inée, que a mę. a miquemen p incipalemen pa lé a ec les g ands-pa en s e les pa en s amille (b oliais, sese imis),
aip pa su sa o pa ne iu ( y u, žmona), jei jis y a os pačios a mės a s o as, o su
aikais i anūkais – bend ine kalba
8
. Plg.: commune langue a ec les en an s communique 7 % des géné a ions plus âgées
in o man , a ec les pe i sūkis 14 %. p esque ous les deuxièmes (44 %)
ep ésen an de la géné a ion moyenne a décla é a ec ses en an s pa lan en
9
.
langue commune au ega d de Įdomu, que les plus a o ables disposi ions de la
langue commune ép eškia les ep ésen an s de la géné a ion supé ieu e. Plg. :
Main enan engi de ces [ a miques] mo s, lie u iškiau sakai, à g ažesnė langue... G ažiau
se ai bend ine kalba [kalbė i], laikai changeasi. Il au co ec emen éc i e, doi ê e
jus e une langue, g ama iška. (Pa eikėja (g. 1945 m.) de Vidu inės (5092) pun o.) Reikia plus
g a iquemen [kalbė i], kul u niau (kul ū ingiau). (Pa eikėja (g. 1942 m.) de Šu ų (527) poin .)
La géné a ion ieillie à la langue commune donne un a an age social elle es associée à un
plus hau s a u de socié é, plus g andes possibili és de ca iè e, plus bonne éduca ion
(plg. amonienė 2013). o la géné a ion moyenne e la plus jeune au con ai e dans le
domaine p i é u ilisen une langue commun inée deux ois moins sou en que dans le
domaine indi idualio (plg. au oye espec i emen 4 % e 25 %, dans le domaine
indi idualio 15 % e 50%). Hé é iquemen , accommoda iona ion ( aikymosi p ès
pašneko o) p ocessus encou age la ieilliè e ois passe à la bend ines langue, e la
médiu iniè e e la jaune de niè e ois à a mės. La communica ion amiliale se heu e
esniosios ka os, 35 % idu iniosios ka os i 15 % jaunesniosios ka os in o man-
sou en a ec le phénomène du biling isme: 21 % y ų maison en i onnemen que
p é enden pa lan non seulemen Li uiniens, mais e sla es langues. dans le milieu
domes ique un in o man peu u ilise en e deux e qua e di é en es langues des a hanges (ž . able 2ę).
8 Plg. si uaciją Vilniaus mies e: „ a mė a ojama su os šeimos na iais, ku ioje gimė i augo. sukū ę
les amilles ilniečiai où kas čiau a ec leu s pa enai es pa le a miquemen e seulemen un su cinq
son a mum ansme aux en an s, ce décim s aux pe i sūk (guda ičienė 2010: 226). da plg. Laimos
ne inskai ės ema quan su klaipėdiečių amilles langue: Pa aimen peu de pe sonnes pa len
almiquemen a ec les en an s moins sou en que a ec des amis, des memb es plus âgés de la amille e
même au a ail (ne inskai ė 2010: 265). 9 le plus sou en les pa en s pensen que les in e en ions peu en en a e bien app end e la langue communeé (balčiūnienė 2007: 153).
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
69s aipsniai a icles /
2 Len eLė. disposi ions linguis iques dans le domaine p i é
kalbų a mainos
Va o ojų dalis (p ocen ais)
Vy esnioji
ka a
Vidu inioji
ka a
jaunesnioji
ka a
Vilniškių
bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba
Vilniškių pa a mė, lenkų kalba
Vilniškių pa a mė, usų kalba
bend inė kalba, lenkų kalba
bend inė kalba, bal a usių kalba
bend inė kalba, usų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, lenkų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių
kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba,
lenkų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių
kalba, usų kalba
pa a mė 54
25
4
6
4
3
2
2
27
4
34
4
4
4
7
4
4
4
4
30
25
25
5
10
5
Pa exemple, in o man (g. 1937 m.) de Lazinkų (423) se sou ien des pa en s en amille
pa léés a miquemen , a ec g andeliai lenkiškai, a ec usų au ybės emme communicua
usiškai, a ec Vilniuje i an ais des en an s bend ine kalba, a ec dé ykusius à La iją
usiškai, a ec anūkai lie u ių bend ine kalba a ba usiškai. in o man (g. 1937 m.) de
didžiasalio (4212) a indiqué a miquemen pa lėjęs a ec g andeliais, pè e ais, usiquemen
a ec emme, Li uiniens bend ine kalba a ec en an sis, anūkais. Les in o man es de la
géné a ion médiu inioses, nées su 19601980 m., de ous i es ois on p incipalemen des
con ac s a ec sla es langues. in ensy esnée ce e géné a ion de plusieu sakalbys é peu
ê e liée à leu pé iode de c oissance e de ma u a ion p ospes ėjusiu socialisme,
b ikalbėmis écoles, in ensi s con ac s a ec paimynes bal a usius e équnoms ma iages
a ec sla es. Plg.: in o man ė (g. 1962 m.) de s ūnaičio (5082) eigia a ec g andeliais pa lée
bal a usiquemen , a ec pè e ais, b oliais, sese imis bend auja ilniškių a me, a ec ma i
de bal a usijas usiškai, a ec en an s bend ine kalba. in o man ée (g. 1969 m.) de Midu inės
(5092) a indiqué que les pa en s dans la amille pa lai lenkiškai, a ec la pa en he de la mè e
lie u ių bend ine kalba, e a ec l'homme e les en an s kalba selon y ą ilniškių a me. la
jeunesse géné a ion de sla es linguis iques a maines u ilisai seulemen uses e polkų
langues. du épe oi e linguis ique jeuneimo dispa aî bal a usių langue. elle es ai ée
comme nep es ižinė e non p ospek y i, donc jeunesse sa nemoka bal a usių kalba
keičiama usų kalba.
70 ac a
joLi a u banaVičienė
Linguis ica Li huanica LXX
si uacija, kai namų aplinkoje kasdien a ojamos ne ik lie u ių, be i kelios
(d i a ys) sla ų kalbų a mainos, y a būdinga daugiakalbys ei10.
VieŠosios e dVės
La communica ion de l'espace public cou e di e s domaines de ie e ôles sociaux. Dans
ce a icle, sépa émen son analysées les disposi ions lingubiques des consomma eu s
de a mes qua e des domaines de la ie publique communau é u ale, é ablissemen s e
assemblemen s (o icialioses communica ions), école e église . la communica ion de la
communau é u ale, comme e indi iduelle e p i ée, a ibuable au quo idienam
communic a emen , e des é ablissemen s, assemblemen s, écoles, église
communica ion es considé ée p es ižine (ž . ka aliūnas 2008: 345). il es seulemen p é u
que pou la communica ion quo idienne in o man a plus sou en choisi a a mę, e pou la communica ion p es igieux commun inée langue.
1. la communau é de illage le langage pa lemen es plus adap é à la communica ion de
la communau é de illage comme plus sincè e, plus chaleu eux, plus ou e que
s anda dine bend iné langue (plg. gi denis 2000: 250; aliūkai ė 2005: 42). in o man es
demande, quelle langue a maine leu milieu de illage ils pa len a ec di e s de âge
kaimynais, a ec connus e inconnus humains. l'espace du illage es semi public, ca les
in o man s soi puikiai connaî pašneko ą, ou pa le s dans amiliįs amoje
en i onnemen . de des locu eu s mu uelles ela ions (a imumo é angimumo) dépend
le s a u de l'ac e de communica ion ( amilia us o malus) e le choix de a maine de
langue. pe sonne de l'au e milieu linguis ique ac i e ou passi e pa icipa ion à la
con e sa ion peu encou age le code s anda d […] commun ines u ilisa ion. é ude a
mon é que dans la communau é u ale seule commun inée langue es u ilisée
nedidelė dalis in o man ų: 6 % y esniosios ka os, 8 % idu iniosios ka os i 20 %
seulemen pa la jeunesse géné a ion (plg.: dans les indi iduels e les p i és domaines
commun inée langue es u ilisée plus sou en
11
). Un a miquemen a i ma pa lan s son aussi une pe i e pa ie 10 Vy au as ka delis a i e l'a en ion que en
déc i an la si ua ion socioling is ine il es nécessai e de dis ingue clai emen la maî ise d'une langue
é angè e e ais d ikalbys ės ai s (ka delis 2009: 66). il p é end que des no d eas e n ilniškių lie u iškųjų
a ealų kaimiškose loco ėse negalima įž elg i jokių didelių d ikalbys ės ap aiškų (ka delis 2009: 68), cependan
econnaî que des sud y iniuose zones mix iues les con ac s linguis iques peu en ê e maximus. No e
é ude indique que a ec le mul ilabalbis e p i ée espace en encon e une qua (25 eas e n e pie yčių ilniškių
%)
ep ésen an .
11 Dès lo s, il ne peu s'acco de à l'a i ma ion de Lo e os Vaicekauskienės e Ē ikos saus e dės
que a mių usage en Li uanie es essen iellemen a an ou diglosnique e uni eikšmiškai lié à
p i a ia, su ou amille, espace e plus a ec les pe sonnes âgées (Vaicekauskienė, saus e de
2012). eas e n aukš aičių ilniškių plo e a mės posi ion es la plus o e dans la communica ion de
la communau é u ale.
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
71s aipsniai a icles médiu inioses géné os (4 %) e jaunesnioses géné os (10 %)
in o man ų. cependan p ès de la moi ié (41 %) des ep ésen an s de la géné a ion
plus âgée dans le milieu u al pa le seulemen a miquemen . chaque second
in o man , indépendammen du âge, diglosiquemen u ilise a mę e commun inée
langue: en communiquan a ec des pe sonnes inconnues p é é ence es donnée à la
commune langue, e a ec kaimynais a mei. le choix du moyen de communica ion es
p is en comp e e en oisins agés, pa exemple, les in o man s de la géné a ion plus
âgée a ec leu s con empo ains pa len a miquemen , e a ec les oisins de la
géné a ion médio inienne e jeunniè e une commune langue (plg. analogique
communica ion des g ands e des anūkos). a mę, comme y aujancée de la
communau é u ale communica ion ou il, į a dija eux-mêmes in o man a, pa ois
a ec un non-lespiamu eg eles a im, que es o cé de pa le a miškai. Plg. :
Ta miquemen pa lez a ec paimynais. ils Tous a miquemen pa len , c'es comme moi ici
seule se ai Li u ai ée [...]. Peu ê e se ai mieux que ous pa lés une commune langue,
mais le illage pa le a miquemen . e ce que gi main enan e as, nepe e si déjà eux.
(in o man ée (g. 1933 m.) de Šiūlėnų (419).) a mė pe çue comme g upinė apa ybė
( amonienė 2006: 145), saus g oupe kalbinės elgsenos a ibu (Vaicekauskienė, saus e de
2012), socialinis solida umas ( amonienė 2013). la communica ion de la communau é u ale es
cons i uée de indi iduels ac es de communica ion, dans lesquels le choix de la langue
nulimine pas un indi idu homme, e la communau é des no mes e social s a us. indi idus,
isan à ê e égaux pa les memb es de la communau é u ale, ne se sen en sépa és,
u ilise a mę. e à l'in e se oulin ys main eni le social dis ance, accen ue son plus éle é
éduquemen , la sociali é ou kilmę les pe sonnes usaien commun inée langue. giluminius
a mę galima laiky i konsoliduojančiu kaimo bend uomenės kodu, o sudė ingus
p ocessus, sou enan le a mes usage […] paslėp uoju a mės p es ižu12 ( udgill 1972:
179195; Miliūnai ė 2010: 241; amonienė 2006: 145). Une
e us, eigiamas požiū is į a mę iešai nedemons uojamas (a i kščiai, nemažai
esponden ų p ipažįs a, kad a mė „neg aži“, „p as a“), ki a e us, a mė a ojama
į ai iose kaimo bend uomenės si uacijose. bend uomenės na iais, nekalbančiais
a miškai, nepasi ikima, o su kalbančiais a miškai – solida izuojamasi. Plg.:
Kaime appa audissi ponia, si nepa lais oi a miquemen . (in o man ė (g. 1962 m.) de Šiūlėnų
(419) punk o.)
kaimo bend uomenėje a mė e inama kaip bend uomenės na ių komunika-
cijos p iemonė. asmenims, ku ie nep ipažįs ami kaip ik ieji bend uomenės na iai
12 P
aslėp ąjį palankumą a mės a ž ilgiu joniškėlio (Pas alio .) apylinkėse y a ap ašiusi Meilu ė
amonienė: neo ialiée en i onnemen s de langue commun inė l'u ilisa ion géné alemen olé ée, en
leu s p op es lingubinės communau é memb es, pa lančius nea miškai, ega dée comme en
sus e imėjusius, de eux šaipomasi, jais nepas con ianceima ( amonienė 2006: 145).
78 ac a Linguis ica
joLi a u banaVičienė
Li huanica LXX kalba,
a mė ka a domaines
de consomma ion du
langage indi idualioji
s i is
P i aτική
s i is
Public s i is
du illage
communieko-
kacija
o icielle de
munimenė
baž-Monyčia
kykla
pa le à pa i
bal a usių
de 51 m. + + +
3150 m. + + +
jusqu'à 30 m.
uses pa le
depuis 51 m. + +
+ +
3150 m. + + +
jusqu'à 30 m. + + + +
Ve icale (ou quali a i e) l'é alua ion des ésul a s ob enus mon e la aleu de la
langue déclinan , qui co élue a ec les in o man s jeunėjim: les ep ésen an s de la
géné a ion moyenne e la jeunesse dans ous les domaines de consomma ion é udiés
choisi se moins a min le discou s que la ca e plus âgée (j . 1 e 2).
1 e 2 PaV. lingubiques su la a mie e la commune langue de consomma ion indi iduelle,
p i ée e publique dans les domaines (pe cen ais) au es conclusions de ce e é ude:
1. pa ielle in o man es es ca ac é is ique diglos ique langue e de la langue
commun inée, qui es o mé pa des obs acles sociaux, pa exemple: p i é dans le
domaine amžius ( ė ų aikų, senelių anūkų komunikacija), public dans le domaine
éduqua ion, socialinė klasė, socialis dis anci (pazįs amų nepažįs amų, o iciali p i a a komunikacija).

y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
79s aipsniai / a icles
2. si des obs acles sociaux n'exis e, a mes posi ion de posi ion es enco e o e,
pa iculiè emen au publicoje communau é u ale espaceée, dans laquelle elle la
di idualiojoje, iek p i ačiojoje s i yje a mės engiama dėl u ili a inių p iežasčių:
ge esnė ka je a, aukš esnis socialinis s a usas asocijuojasi su bend ine kalba.
sou ien paslêp asis a mes p es ijas. an in3. l'ou i le a mes p es igou
démons e seulemen la jeunesse géné a ion, qui enduse a mě inclu e dans son
linguines ins umen s épe ua ą, en ai e sa pa ie de son iden i é. 4. l'é ude
décou i sumenkusį langues sla es socialemen s a us. jeune géné a ion
usų kalbos socialinė e ė.
5. iš yškėjo in o man ų, gy enančių daugiakalbiuose a ealuose, kalbinė ole an-
complè emen abandonné bal a usių langue, de la sphè e publique aîne si la polkų
langue, édui a cija e akomodacinis compo emen : moyen de communica ion pe mis choisi is pašneko ui.
6. chaque décimum (11 %) in o man ne décla ai Li u iškos iden i és. une pe i e
pa ie in o man es (3 %) lien leu iden i é non à linguine communau é, e a ec le
lieu de ésidence. ce son des ep ésen an s de l'iden i é locale.
Li e a ū a aliūkai ė dai a 2005: a minis kalbėjimas: (galimi?) socialiniai kalbėjimų
ko elia ai. –
Li uanis ica 1(61), 3847.
aliūkai ė dai a 2010: nou elasis dialec as: possible scéna io d'é alua ion du pa lemen
a minio. Respec us Philologicus 18(23), 4157. aliūkai ė d ai a 2013: ho izon alusis e
e icalalusis skaidums du con inuum du langage: XXi siècle a ian es de pa lemen s pa le
poin de ue du simple in e p è e du langage. Taikomoji kalbo y a 2. accès In e ne :
www. aikomojikalbo y a.l . aue Pe e 2011: dialec s. s anda d: a ypology o scena ios in
eu ope. The languages and linguis ics o Eu ope. A comp ehensi e guide, 485500. balčiūnienė
ing i da 2007: gim osios kalbos įsisa inimas. La cul u e des langues 80, dabašinskienė ine a,
ga uckai ė amin a 2010: kalbinis kauno passé e p ésen ies spéi umas. Villes e langues,
153–158.
231249. ishman joshua a. 1991: Re e sing Language Shi . cle edon: Mul ilingual Ma e s.
Pe e ga e 2010: A i udes o Language. camb idge: camb idge uni e si y P ess.
guda ičien ė eglė 2010: socioling is inis po ai de Vilniaus ille. Villes e langues, 207229.
gi denis aleksas 2000: a mės i mokykla. – Kalbo y os da bai 2, 249–253.
80 ac a Linguis ica Li huanica LXX ka aliūnas simas 2008: La consomma ion des
joLi a u banaVičienė
langues e le con ex e social. Vilnius: Li u iens ins i u de langue.
ka delis Vy au as 2009: No d y ų aukš aičiai ilniškiai: limi es e di e enciacija. Vilnius:
Vilniaus uni e si é édi eu .
ka delis Vy au as 2013: langues consomma ion dans l'a is des ilniškių de l'es . Lieka delis
u ių kalba 8 (į eik a). in e ne o p ieiga: www.lie u iukalba.l .
Vy au as, bi u ė sinočkina, Wieme bjö n, Zielińska anna 2003: sy uacja językowa na
e enie od Wisagini do hoduciszek na Li wie ( apo z badań ne i ns ka i ė La ima 2010:
e enowych). – Ac a Bal ico-Sla ica 27, 33–52.
ka delis Vy au a s, n a ickai ė agnė 2006: Šiau ės y ų ilniškiai 1920–1930 m.
socioling is inės pas abos. – Bal is ica 41(3), 489–496.
Miliūnai ė i a 2010: kalbos p es ižas i jo plana imas. – Kalbos kul ū a 83, 231–256.
klaipėdiečio socioling is inis po ai : kalbų mokėjimas jis. Cul u e de la langue 79, 137147.
i a ojimas klaipėdoje. – Mies ai i kalbos, 251–267.
amonienė Meilu ė 2006: nuos a os dėl bend inės kalbos i a mės: joniškėlio a e-
amonienė Me il u ė 2013: a mės socialinė e ė: Lie u os mies ų jaunimo kalbinės
disposi ions. Taikomoji pa lo y a 2. accès In e ne : sa ille- oike Mu iel 1990:
www. aikomojikalbo y a.l
.
The E hnog aphy o Communica ion. An in oduc ion.
ox o d: basil blackwell.
udg ill Pe e 1972: sex, co e p es ige and linguis ic change in u ban b i ish
english. Language in Socie y 1, 179195. u bana ičienė joli a 2010: S i kų šnek os
onologinė sis ema: ocalismes e p ozodija. Vilnius: Li u iens ins i u de langue.
u bana iči en ė joli a 2011: adu iškio kamojų a ealas: kalbinė apa ybė lie u ių i
bal a usių pa ibyje. Kalbo y a 63(3), 95114.
Va i c e kausk i e n ė Lo e a, s a us e d e Ē ika 2012: Li uanie a mių ése a as.
sociales e géog aphiques limi a ions de la mobili é a mes données de eche ches
di ec es. Taikomoji kalbo y a 1. accès In e ne : www. aikomojikalbo y a.l .
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
81s ai sniai a icles /
Language a i udes o esiden s o eas e n
and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai)
suMMa y he olde gene a ion, 50% o he middle gene a ion and 15% o he younge gene a ion
he esea ch e ealed a dec easing use o he dialec in he indi idual domain: 78% o
in o man s hink (calcula e, speak o animals) in he dialec . in he p i a e domain ( amily) he use o
he dialec and he s anda d language is p ede e mined by he communica ion needs o di e en
gene a ions (g andpa en s pa en s child en). dans le g oupe de la géné a ion plus âgée le besoin pou
le s anda d language augmen e no ablemen (54% des in o man s u ilisen le dialec e seulemen e
25% - à la ois le dialec e e le s anda d language), alo s que les in o man s de la jeune géné a ion au
con ai e iennen de e ou à u ilise le dialec e lo sque pa len à la maison (30% u ilisen le dialec e
seulemen , 25% à la ois le dialec e e le s anda d language). in public domain ( illage communi y) he
use o he dialec and he s anda d language depends on amilia i y-un amilia i y be ween he
communica ion ac pa icipan s: 81% o he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 60% o
he younge gene a ion ep esen a i es choose he dialec o he s anda d language
in e changeably (based on he alke ). in public domain he p es ige o he s anda d language is
di ec ly p opo ional o he in o man s age in o ices, mee ings, shops 15% o he olde gene a ion,
31% o he middle gene a ion and 55% o he younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d
language. l'u ilisa ion de he s anda d language in chu ch es enco e plus équen e e es aussi liée à
l'âge des in o man s: while p aying o communica ing wi h a p ies , 26% de he olde gene a ion, 65%
o he middle gene a ion and 85% o he younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d
language. ne e heless, i is impossible o unambiguously s a e ha a nega i e a i ude owa ds
dialec s is unde o ma ion (especially among he you h). he dialec is s ill: 1) common in many
communica ion ac s o indi idual, p i a e and some public domains; 2) as dis inc om he p es igious
s anda d language, i is associa ed wi h in imacy, in o mali y, amilia i y; 3) he dialec is suppo ed
by a co e dialec p es ige (indi ec p essu e om he illage communi y); 4) a endance o he
young gene a ion can be obse ed o include he dialec in o he epe oi e o hei linguis ic ools
and o make i pa o hei local iden i y.
Į eik a 2013 m. lapk ičio 4 d.
joLi a u banaVičienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie
[email p o ec ed]