63s aipsniai / a icles
esMiniai ŽodŽiai: kalbinės nuos a os, domenas, diglosija, a i asis p es ižas, paslėp asis
p es ijas.
keyWo ds: language a i udes, domain, diglossia, o e p es ige, co e p es ige.
joLi a u banaVičienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Las di ecciones de in es igaciones cien í icas: dialec ología,
expe imen al oné ica, onología, lexicog a ía, bal os y sla os lenguajes con ac os.
y y Pie yči ViLniŠki
kaLbinės disposiciones
Language a i udes o esiden s o eas e n
and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai)
ano ación p epa ado a ículo basado en el p oyec o 20112013 m. Li huanian Language ins i u e lle ado
a cabo Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: op imización de edes de pun os y in e ac i ioji
a minės in o macijos sklaida medžiaga. En el ma co del p oyec o comple adas encues as
socioling is as pe mi en in es iga idiomas y dialec os consumo en unción de di e sos ac o es
sociales, ab e iando los más impo an es s e as de consumo de lenguaje y g upos de edad
(jaunesniąją (has a 30 m.), mediana (3150 m.) y senio iąją (neu 51 m.) gene ación). en el a ículo se
analiza 34 eas e n alš aičių ilniškių pun os da os, ecogidos e ẽčiaus, adù iškio, Š enčioni,
Š enčionlių, Mielagnų, s ūnáičio, sa i apylinkėse. in es igado el uso de las lenguas comun ines, ilniškių
pa a mės y sla ų (bal a usių, lenkų, usų) en ijose á eas: indi idualiojoje (mąs ymas), p i a iojoje
(hama, amilia) y iešojoje (paimo comunidad, o icialii komunikacija, escuela, iglesia).
anno a ion he a icle has been de eloped on he basis o he ma e ial unde he P ojec Mode n
esea ch o geolinguis ics in Li huania: op imiza ion o ne wo k o Poin s and in e ac i e sp ead o
dialec in o ma ion ca ied ou a he ins i u e o he Li huanian Language in he yea s 20112013.
he sociolinguis ic ques ionnai es illed in du ing he P ojec enable he explo a ion o he use o
languages and dialec s aking in o conside a ion di e en social ac o s co e ing he mos
impo an domains o language use and age g oups (younge (unde 30 yea s old), middle (3150 yea s
old) and olde ( om 51 yea s old) gene a ions). he da a o 34 poin s o eas e n aukš ai ian
sub-dialec o Vilnius ga he ed in he locali ies o e ečius, adu iškis, y iMo P obLeMa ika i
Me odai
64 ac a Linguis ica Li huanica LXX Š enčionys, Š enčionėliai, Mielagėnai, s ūnai is, sa iai, which a e
joLi a u banaVičienė
a ibu ed o eas e n and sou h-eas e n sub-dialec s o Vilnius by dialec ologis s, a e unde
analysis. he ela ions be ween he s anda d language, sub-dialec o Vilnius and sla ic languages
(bela usian, Polish, ussian) amily) and public ( illage communi y, o icial communica ion, school,
chu ch).
we e analysed based on hei use in di e en domains: indi idual ( hinking), p i a e (home,
En los úl imos años eu opoe populia ėjan i egionalizacijos (kaip con a iingybės
globalizācijai) ideología omen a a minių nuos a ų, a mių sociales alo es
Lie u oje daugiausia dėmesio ski iama mies o gy en ojų (kadangi didžioji dalis –
in es igaciones. dos e çdales de los li uanos i en en ciudades) y jó enes (ši amžiaus
g upė pe mi e ealiza p ognos inius isuomenės kalbinės elgsenos y imus) las
(ž . Vaicekauskienė, saus e de 2012; amonienė 2013)
1
. kaimo ie o ėse dialek ų
socialinė e ė da nė a išsamiai i a, y a a lik a ik pa ienių a ealų analizė, pa yz-
disposiciones lingüís icas džiui, jonišklio, Pãs alio . ( amonienė 2006: 137142013), Lyduõkių,
(aliūkai ė 2005: 38–47). geoling is inius (ho izon aliuosius) i socioling is inius
( e ikaliuosius) (dėl e minų ž . aliūkai ė 2013 i en min. li .) kaimų dialek ų
ukme gs . los es udios debe ían omen a 2011p ojek m. el p oyec o de in o mación
as Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak-
p oyi ioji a minė Lie u os kalbos ins i u e ( o ado ė danguolė Mikulėnienė, p ozuo i
jek o kodas n . VP1-3.1-ŠMM-07-k-01-028), ku iuo siekiama su ink i i išanali-
naujausius da us punk ų lie u ių a laso. En es e a ículo desc endialec ólogos asigna a
d inama ykdan p ojek ą su ink a socioling is inė medžiaga iš 34 punk ų, ku iuos
eas e n y pie yčių ilniškiams
2
: adù iškio (485), Pi š ẽliškės
s kų a oj (4582), ka a iškės (460), jakẽlių (4602), ju gelškės (457), bãčkininkų (4572), ečinų (484), Milkùškų
(484), Š enčioni (4583), Zboliškės (508), s ūnáičio (5082), ópiškės (509), ideu nės (509), Melagnų sa i (5072), Šū ų
(527), Š enčion (482), k e uon (455), ešku ų (45575), ceikin li (4517), ceikinų (4172), Š en ų (462), Š en ų (466) ,
Minu es o he Li huanian Language (450), Kalbų Minu es o he Li huanian Language (502), Kalbų Minu es o
he Li huanian Language (502), and he Li huanian Language (509), han sido seleccionados pa a el p oyec o en
el núme o 2 del p oyec o. si Lka pun o sunykęs (nyksdeksą 2). en al caso el ma e ial se ecogió de ambos
iejos y nue os pun os.
2010–2013 ( ykdė Lie u ių kalbos ins i u as, p ojek o ado ė Lo e a Vaicekauskienė).
an is), i jo apylinkėse (8–12 km a s umu) iškilusi ki a s ambesnė gy en ie ė, punk o s a usas su ei-
kiamas pas a ajai ie o ei ( oks naujasis punk as žymimas p ie senojo punk o nume io p idedan in-
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
65s aipsniai a icles ãdiškės (459), gil ų (4592), e ẽčiaus (420), Laznkų (423), na kų
(4232), se koni (421), didžiãsalio (4212), Vosinų (422). en an e io es es udios sob e y ų
aukš aičius ilniškius esama socioling is inių da os (plg. ka delis 2009; ka delis e al.
2003), se analiza el uso de a mės, nona mines idiomas y sla as lenguas a mainos
ilniškių plo e (ka delis 2013), pe o las disposiciones kalbinės ilniškių aún no ue on
es udiinė as.
mé odo es udio di ec o de allusis in e iu (~1,5 h. du ación), du an e el cual
in e oga 17 in o man a que hablan li e iškai
3
, elegi alea o ias mul iiapakopés p incipio de selección. eligiendo in o man es se u o
en cuen a a la edad (in o man a ep esen a es gene aciones: jaunesnias (has a 30
m.), mediu inias (3150 m.) y ancianas (nuo 51 m.)), excolación (en cada pun o, si posible,
pokalbin a po uno in eligen e luga ) y géne o ( en ase apun a po iguiai c i e ios
masculinos y emeninos. Du an e la con e sación, al lado de o as anke as, ue llenado
4
)
socioling is inis pa eikėjo cues ionimn, que componé Laima kalėdienė y dai a aliūkai ė.
Es e a ículo ma e ial de in es igación se compone de 120 cues ionimynos, llenados
Š enčionių y ignalinas dis i os ( ikslų pun os lis a é. aukščiau), da os. El obje i o
inicial del es udio ue de e mina ilniškių pa a mės y bend inės lengua de consumo
s i is (domenos): en qué si uaciones de comunicación más a menudo se u iliza bend inė
lengua, en las que pa a mė. sin duda, al o mulación p oblemas ė a condicional,
po que el lími e en e el idioma es ánda y la a ian e lingüís ica e i o ial
ne isada aiški
5
. be o, oks y imas, a lik as iesioginių in e iu me odu, pa odo
sólo las disposiciones lingüís icas de los consumido es de a mena, y no la eal a osená. Sin emba go,
los in es igado es coinciden en que las disposiciones lingüís icas suelen nulimia indi iduos lingbinį
compo amien o (ž . amonienė 2013 y en min. li .), y el ki man de disposiciones lingüís icas es uno de los
más impo an es ac o es del ki mo lenguaje (Vaicekauskienė, saus e de 2012). du an e el es udio
p oblemas campo u o que amplia se debido a la especí ica de la egión in es igable: in o man a
dia iamen e en si uaciones a i ma on usando no sólo bend iná lengua y ilniškių pa a mę, sino y sla ų
(lenkų, bal a usių, usų) lenguas. ad el es udio abėpė no sólo diglosías (bend inés de lengua y a mės),
sino y biling ismo (ma ios di e en es lenguas) caso3 in o man és núme o depende del pun o i alidad:
nyks ančiame pun o egis ados 12 in o man a, i iybingame 67 in o man a.
4 El núme o de muje es in o mancias es lige amen e mayo que los homb es debido a azones obje i as
(mo e as población, especialmen e de la gene ación mayo , p opo ción ela i amen e mayo que homb es)
y debido ex aling is inas (de eche na u al comunicabilidad de las muje es, an icipiado a o acus
en oque a la in es igación y e c.). 5 Po ejemplo, dai a aliūkai ė (2010: 41) dis ingue es a ian es del habla
a minio: 1) a minį kalbėjimą (nuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės), 2) semiau a minį kalbėjimą
(nenuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės) y 3) naują dialek ą (jį a mės ypa ybių nesi eiškia). joshua
ishman dis ingue 8 a mės nykimo ( adinasi, y del paso a el código es ánda ) ni eles ( ishman 1991: 88109).
a mė y bend inė habla, susiklosčius diaglosijos si uación, susilieja en a pinę lengua (in e media e
language) (ž . aue 2011; plg. Vaicekauskienė, saus e de 2012).
66 ac a Linguis ica Li huanica LXX jus. en el a ículo se u ilizan esumi los é minos de
joLi a u banaVičienė
lenguas sla as: lenkų kalba, bal a usių kalba, usų kalba, sin emba go en más de allados
es udios del u u o debe ía ambién sepa a comun inę lengua y local su a ian e, po
6
ejemplo, lenkų kalba (que se enseña en la escuela, se man ienen pompas) y localinė lenkų
šnek a (que se habla en casa, comunidad u al). P idu ina, que i as a mės pun o de
is a homogeniškas á ea, po lo cual en el a ículo é mino a mė en odos casos
signi ica y ų aukš aičių ilniškių pa a mę. el obje i o inal del es udio de e mina
eas e n y pie ičius ilniškių lingüís icas disposiciones en é minos de a mės,
bend ines lengua y sla ų lenguas. p e ende acla a , qué códigos lingüís icos asociamos
con di e sas á eas de consumo de lenguas. sepa adamen e analizándose es á eas
p incipales o dominios: indi idualusis (mąs ymas), p i a usis (namai, šeima) y iešasis
(paimo comunidad, o icial komunikacija, escuela, iglesia)
(ž . ka aliūnas 2008: 316).
indiViduaLioji s i is in o man os ei au asi, qué lenguas (kalbų a mainomis)
ellos mąs o, skaičiuoja y kalbina gy ūnus.
didžioji dalis (78 %) y esniosios ka os in o man ų eigia asmeninėje e d ėje
hablan an es a miosamen e. jaunesnėse g upos de edad en el uso a mia disminuye:
con iesa a mialmen e hablando sólo que o an as (50%) 3150 m. in o man e y 15 % de la
gene ación jaunesnio is in o man ų. el uso de la lengua común ambién in e samen e
p opo cional a la edad in o man s: es ánda de idiomas a maina eigia hablan 10 % de las
gene aciones mayo es, 15 % de las mediu inias y 50 % de las ju ennias. g an pa e (10 % de la
mayo , 31 % de la mediana y 30 % de la gene ación más jo en) in o man os en á ea
indi idualiojea indica on usua ios y lengua común, y ilniškių a mę
7
: a mialmen e más ecuen ados hablin animales, y bend ine lengua más ecuen ada cuan i icada.
noideleja pa e (3 % la mayo , 4 % la mediu iniosa y 5 % la ju enilesa) in o man os indi idualaliojoje
comunicación necesi a y sla as lenguas a mainas. Es os indi iduos, que u ilizan a ias (duas o es)
a ian es de idiomas incluso cuando la comunicación indi idual, se conside an a ep esen an es del
bilingüismo indi idual (ka aliūnas 2008: 334). Po ejemplo, in o man ė (g. 1969 m.) de Vidu inas (5092) pun o
a i ma on animales pa binan i ilniškių a me o lenkų kalba, a skaičiuojan i y mąs an i lenkų a ba
bal a usių kalba. ales pe sonas suelen son su gidas de mez ias amilias, en las que las asun os de
comunicación de una lengua no se bas a. indi idualiosios s i as lingübinés disposiciones esum idas en la
abla 1. 6 o os in es igado es en abajos simila es de lenguas esla as más inamen e no
di ie encijuya apsio a en el é mino lenguas esla as a mainos (ž . ka delis 2013).
7 a mės y comun inés el uso en es e caso no signi ica su coalescencia en un solo con inuum (diaglosijos,
plg. aue 2011). in o man a indica que puede habla an o en lengua común, como a miškai (diglosijos
si uacija).
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
67s aipsniai a icles /
1 Len eLė. disposiciones lingüís icas en á ea indi idualiojoje
kalbų a mainos
Va o ojų dalis (p ocen ais)
Vy esnioji
ka a
Vidu inioji
ka a
jaunesnioji
ka a
Vilniškių
bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, lenkų kalba
bend inė kalba, lenkų kalba
bend inė kalba, usų kalba
Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba, lenkų kalba
pa a mė 78
10
10
1
1
50
15
31
4
15
50
30
5
la in es igación izc iskino pa e in o man os lingübinés y nacionalidad iden idad
disc epancia. an o la lingübiné ideología, como la nacionalía sa imoné susi o mándose
ejecu adas de di e sos sociopoli icos eiksnių (plg. sa ille- oike 1990, 181182). eas e n
pok aščiams, du an e XX a. expe imen ados polkų, usų (an ojo mundial gue a años y
bal a usių, okiečių) lenguas dominación, especialmen e ca ac e ís ica si ua cia,
cuando au ybė no siemp e coincide con gim ąja kalba (ka delis 2009, 60; sob e la
nacionalidad o icial y la lengua u ilizada incompa ibilidad adu iškio kamojų a eale u bana.
z ičienė 2011: 109110). cada diezmo (11 %) es udio pa icip ósi o in o man e
hablan iamen e li uani o icialmen e no decla uoja Li u iškos apa ybės. ales casos se
ha egis ado sólo en e la gene ación senio y medianiosa de in o man á. mayo ía de
ellos 85 % en documen os insc ibi polacos, y la pa e es an e de odo no decla uoja
iden idad, po que nodesciende, cuál elegi . Po ejemplo, in o man ė (g. 1933 m.) de
adu iškio (485) a i ma, que pudie a a sí a ibui se y a li uanios, y a bal a usios.
in o man (g. 1940 m.) de s i kų (4582), an e io men e expues o polacos, aho a en luga
de iden idad ašo b ūkšnį. in o man ė (g. 1969 m.) de sa ių sa ęs nelaiko niekuo.
jaunesnio ias gene ación in o man os g upo en disc epancia en e kalbinés y
nacionalidad iden idad nepasi aikė. indi iduos, su iden idad inculando no con lingüine
comunidademene, sino sólo con el luga de esidencia, puede conside a se ep esen an es de iden idad locales.
P iVaτική s i is
P i aτική s i is una de las más impo an es indi ido kalbinę iden idad o moyan es
ámbi os, po que en el espacio domés ico se asegu a la ansmisión de lengua de
gene ación en gene ación y su i ybinguma. ella es á elacionada con cua o de
di e en es gene aciones (abuelos pad es hijos niūkos) con las necesidades de
comunicación, con las elaciones in e pe sonales y sus dimensiones (in imumu ex animumu, calu umu íoumu). Unia a iada de lengua puede se po o-

68
joLi a u banaVičienė
ac a Linguis ica Li huanica LXX
jama con namiškiais, ki okia con ečiau isomais a imaisiais. In o man es de la
gene ación mediani- siosa y ju enil en el dominio p i ado a i man consumi a mę kone
d igubai dažniau negu indi idualiajame (plg. idu inioji ka a – 50 % i 27 %,
jaunesnioji ka a – 30 % i 15 %). Vy esnioji ka a – a i kščiai – šeimoje mažiau
habla a miškai negu indi idualiojoje á ea ( espec i amen e 55 % y 77%). cua oadalis
(25 %) de las gene aciones mayo es y ju ennias y ečdalis (34 %) de la gene ación
mediu iniosa in o man ų eigia en casa diglosiškai u ilizando an o bend iná lengua,
an o a mę. a mialmen e se habla más ecuen emen e con los abuelos y pad es amilia (b oliais, sese imis),
aip pa su sa o pa ne iu ( y u, žmona), jei jis y a os pačios a mės a s o as, o su
aikais i anūkais – bend ine kalba
8
. Plg.: comúnine habla con los niños consien a 7 % de gene aciones mayo es
in o man s, con los niūkai 14 %. casi cada segundo (44 %) ep esen an e de la
gene ación medianía a i mó con sus hijos hablando en lengua común con espec o
9
.
Įdomu, que las más a o ables disposiciones del idioma común es exp esiskia
ep esen an es de la gene ación senio ía. Plg. :
Aho a engi de esos [ a miños] palab as, lie u iškiau sakai, a g ažesnės lenguaje... G ažiau
se ía bend ine kalba [kalbė i], laikai cambiasi. Requie e egula men e esc ibi , debe se
co ec a lengua, g ama iška. (Pa eikėja (g. 1945 m.) de Vidu inės (5092) pun o.) Reikia más
g a icialmen e [kalbė i], kul u niau (kul ū ingiau). (Pa eikėja (g. 1942 m.) desde Šu ų (527)
pun o.)
La gene ación ieja a la lengua común o o ga una en aja social ella se asocia con un
mayo es a us de sociedad, mayo es opo unidades de ca e a, mejo educación (plg.
amonienė 2013). o la gene ación mediana y más jo en con a iamen e en el dominio
p i ado usa an una lengua común más al doble que en el ámbi o indi idual (plg. en el hoga
espec i amen e 4 % y 25 %, en el ámbi o indi idual 15 % y 50%). Hagiéndose así,
acomodaciones ( aikymosi an e pašneko o) p ocesos omen a la anciana ez pasa a la
bend inesa lengua, y la mediu iniąją y jaunesniąją ez a a mės. La comunicación de la
amilia no a as eces se en en a con el enómeno del biling ismo: 21 % y as dicen en
esniosios ka os, 35 % idu iniosios ka os i 15 % jaunesniosios ka os in o man-
el en o no domés ico hablan an es no sólo de Li uania, sino y sla as lenguas. en en o no
domés ico un in o man e puede usa en e dos y cua o di e en es linguís icos
a jenas (ž . abelę 2).
8 Plg. si uaciją Vilniaus mies e: „ a mė a ojama su os šeimos na iais, ku ioje gimė i augo. sukū ę
las amilias ilniečiai ku kas ečiau con sus pa ejas habla a miškai y sólo uno de cada cinco su a mú
ansmi e a hijos, lo diezimo a nie ūk (guda ičienė 2010: 226). da plg. Laimos ne inskai ės obse ación
sob e klaipėdiečių amilias lenguaje: Pa a compa a pocas pe sonas in e micialmen e habla con los niños
ías que con amigos, a los miemb os mayo es de la amilia y incluso en el abajo (ne inskai ė 2010: 265). 9
más a menudo los pad es c een que las in e aces pueden obs aculiza ap ende bien comun iná lengua (balčiūnienė 2007: 153).
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
69s aipsniai a icles /
2 Len eLė. disposiciones lingüís icas en ma e ia p i adajea
kalbų a mainos
Va o ojų dalis (p ocen ais)
Vy esnioji
ka a
Vidu inioji
ka a
jaunesnioji
ka a
Vilniškių
bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba
Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba
Vilniškių pa a mė, lenkų kalba
Vilniškių pa a mė, usų kalba
bend inė kalba, lenkų kalba
bend inė kalba, bal a usių kalba
bend inė kalba, usų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, lenkų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių
kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba,
lenkų kalba
Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių
kalba, usų kalba
pa a mė 54
25
4
6
4
3
2
2
27
4
34
4
4
4
7
4
4
4
4
30
25
25
5
10
5
Po ejemplo, in o man (g. 1937 m.) de Lazinkų (423) ecue da a los pad es en la amilia
habėjęs a miškai, con los abuelías lenkiškai, con las usas nacionalidad esposa com auja
usiškai, con Vilniuje i iančiais chaikais bend ine kalba, con ex ykusiais en La iją
usiškai, con anūkai lie u ių bend ine kalba a ba usiškai. in o man (g. 1937 m.) de
didžiasalio (4212) señaló a miškai kalbėjęs con seneliais, ė ais, usiškai con esposa,
lie u ių bend ine kalba con chicais, unūkais. Medu iniosios gene ación de in o man a,
nacidas sob e 19601980 m., de odos i os iempos iene p incipalmen e con ac os de con
lenguas esla as. in ensi esnė es a gene ación de muchosakalbys é puede es a
elacionada con su pe íodo de c ecimien o y madu ación les ėjusiu socializmu,
b ikalbėmis mokyklomis, in ensi os con ac os con ecimynos bal a usius y ecunomis
ma imonios con esla os. Plg.: in o man ė (g. 1962 m.) de s ūnaičio (5082) a i ma con
senelías habi ada bal a usiškai, con pad es, he manos, sese imis bend auja ilniškių
a me, con a o de bal a usías usiškai, con chicais bend ine kalba. in o man ė (g. 1969
m.) de Midu inės (5092) indicó que los pad es en la amilia habló lenkiškai, con la amilia de la
mad e lie u ių bend ine kalba, y con a u y chaikais kalba según y ą ilniškių a me. la
jo en gene ación de sla as lingüís icos a mainos usaba sólo usos y polkų leng as. del
epe o io lingüino jo en desapa ece bal a usių lengua. ella a ada como nep es ižinė y
nepe spek y i, po lo que jó enes su nemoka bal a usių kalba cambiada usų kalba.
70 ac a
joLi a u banaVičienė
Linguis ica Li huanica LXX
si uacija, kai namų aplinkoje kasdien a ojamos ne ik lie u ių, be i kelios
(d i a ys) sla ų kalbų a mainos, y a būdinga daugiakalbys ei10.
VieŠosios e dVės
La comunicación del espacio público aba ca di e sas á eas de ida y oles sociales. En
es e a ículo se analizan po sepa ado las disposiciones lingübinas de los consumido es
a mės en cua o ámbi os de la ida pública comunidad u al, ins i uciones y euniones
(o iciales comunicaciones), escuela y iglesia . la comunicación de la aldea comunidad, como
y indi idualioji así p i ada, a ibuible a cadadeniam comun a ío, y de los
es ablecimien os, asambleímos, escuelas, iglesia la comunicación se conside a p es ijine
(ž . ka aliūnas 2008: 345). solo cabe espe a que pa a la comunicación co idiana
in o man a con más ecuencia op a a a mę, y pa a la comunicación p es igiosía bend iné lengua.
1. la comunidad de campo in e minis hablación más se adap a a la comunicación de la
comunidad de pueblo como since amen e más, cál es, más abie o que es ánda
bend iné habla (plg. gi denis 2000: 250; aliūkai ė 2005: 42). in o man os p egun a, qué
lengua a maina su en o no de aldea ellos hablan con di e sos de edad kaimynais, con
conocidos y desconocidos pe sonas. el espacio del pueblo es semipúblico, po que
in o man a o puikiai conoce pašneko ą, o habla en amilia izada ambien e. de los
hablan es mu uos elaciones (a imumo ex animumo) depende el ac o de comunicación
s a us ( amilia us o malus) y la elección a maina de lengua. pe sona de o a lengua de
en o no ac i a o pasi a pa icipación en la con e sación puede omen a del código
es ánda bend inés de lengua consumo. es udio mos ó que en la comunidad u al solo
comun iné lengua la usaba sólo la gene ación más jo en (plg.: en indi iduales y p i ados
nedidelė dalis in o man ų: 6 % y esniosios ka os, 8 % idu iniosios ka os i 20 %
dominios comun iné lengua se usa con más ecuencia
11
). Vien a miškai eigia haban ys ambién insigni icė pa e 10 Vy au as ka delis señala que cuando desp ende
si ua is ina socioling is ina es necesa io sepa a cla amen e el dominio de lengua ex aña y e dade a
d ikalbys ės hechos (ka delis 2009: 66). él a i ma que no es e ilniškių lie u iškųjų a ealų kaimiškose localo ėse
negalima įž elg i jokių didelių d ikalbys ės ap aiškų (ka delis 2009: 68), sin emba go econoce que su y iniuose
mix iu a ealose los con ac os lingüís icos pueden se máximas. Nues o es udio mues a que con el
mul ialbismo en p i ada espacía se encuen a cada cua o (25 eas e n y pie yčių ilniškių ep esen an e.
%)
11 Po lo an o, no puede acep a se la a i mación de Lo e o Vaicekauskienė y Ē ikos saus e dė de
que el uso de a mių en Li uania es esencialmen e p incipalmen e diglosino y uni eikšmiškai se
asocia con p i a ia, especialmen e amilia, espacio y más con pe sonas de mayo edad
(Vaicekauskienė, saus e de 2012). eas e n aukš aičių ilniškių plo e a mės posición posición más
ue e en comunicación de la comunidad u al.
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
71s aipsniai a icles de la gene ación mediu iniosa (4 %) y de la gene ación
jaunesniosa (10 %) in o man ų. sin emba go casi la mi ad (41 %) de los ep esen an es
de la gene ación mayo en el en o no u al habla solo in e micialmen e. cada ó as
in o man , independien emen e del edad, diglosiamen e usoja a mę y bend iné
lengua: comunicándose con desconocidas pe sonas se da p io idad a la lengua común, y
con kaimynais a mei. eligiendo medio de comunicación se iene en cuen a ambién a los
ecinos amžių, po ejemplo, los in o man es de la gene ación mayo con sus
compañe os amžiais hablan a miškai, y con los ecimynais de la gene ación
mediu inios y ju ennios bend ine kalba (plg. analogišką de los abuelos y los anūkų
komunikaciju). a mę, como y aujancia de la comunidad u al he amien a de
comunicación, į a dia ellos mismos in o man a, a eces con neslepiamu lameles a im,
que es o za si habla a miškai. Plg. :
Ta miosamen e hablo con paimynais. odos ellos a mialmen e habla, es como yo aquí sola
se é lie u ai é [...]. Tal ez se ía mejo que odos hablá amos comunesine lengua, pe o el
pueblo habla a miškai. y qué gi aho a ha ás, nope e si ya ellos. (in o man ė (g. 1933 m.) de
Šiūlėnų (419) pun o.) a mė pe cibe como g upinė apa ybė ( amonienė 2006: 145), su p opio
g upo kalbinės elgsenos a ibu o (Vaicekauskienė, saus e de 2012), socialinis solida umas
( amonienė 2013). la comunicación de la aldea comunidad es á cons i uída de indi iduales
ac os de comunicación, en los que la elección del idioma nulimia no sepa ado homb e, y las
no mas de la comunidad y social s a us. indi iduos, buscandois se eqüi alen es miemb os
de la comunidad u al, nejus i sepa ación ies, usoja a mę. y a la in e sa que quie en
man ene el dis anciamien o social, en a iza su más al o educadímim, socialina padė ím o
kilmę pe sonas usoja comun iné lengua. giluminos p ocesos, que sopinan el consumo
a mę galima laiky i konsoliduojančiu kaimo bend uomenės kodu, o sudė ingus
a mės ocul ép uoju a mės p es ižu12 ( udgill 1972: 179195; Miliūnai ė 2010: 241; amonienė
2006: 145). Una
e us, eigiamas požiū is į a mę iešai nedemons uojamas (a i kščiai, nemažai
esponden ų p ipažįs a, kad a mė „neg aži“, „p as a“), ki a e us, a mė a ojama
į ai iose kaimo bend uomenės si uacijose. bend uomenės na iais, nekalbančiais
a miškai, nepasi ikima, o su kalbančiais a miškai – solida izuojamasi. Plg.:
Kaime apa ece odysi ponia, si no hablas e a miškai. (in o man ė (g. 1962 m.) de Šiūlėnų amonienė:
(419) punk o.)
kaimo bend uomenėje a mė e inama kaip bend uomenės na ių komunika-
cijos p iemonė. asmenims, ku ie nep ipažįs ami kaip ik ieji bend uomenės na iai
12 P
aslėp ąjį palankumą a mės a ž ilgiu joniškėlio (Pas alio .) apylinkėse y a ap ašiusi Meilu ė
neo icialioje en o no el uso de lengua bend inė gene almen e no ole a, en sus p opias lingübinės
comunidades miemb os, hablančius no a miškai, mi ada como en sus e imėjusius, de ellos šaipomasi,
jais nepasibilima ( amonienė 2006: 145).
78 ac a Linguis ica
joLi a u banaVičienė
Li huanica LXX habla,
a mė ka a ámbi os de
uso del idioma
indi idualioji s i is
P i aτική
s i is
silo público
del pueblo
comunioomu-
baž-Monyčia
o icial de la
nimené kacija
kykla
bal a usių
51 m. + + +
habla desde
3150 m. + + +
has a 30 m.
usų habla
desde 51 m. + +
+ +
3150 m. + + +
has a 30 m. + + + +
Ve ical (o cuali a i a) la e aluación de los esul ados ob enidos mues a disminución
del alo de la mia, que co elaciona con in o man os jo enėjim: los ep esen an es
de la gene ación mediana y ju enil en odos los ámbi os de consumo es udiados ečiau
eligen el a min el habla que la ca a mayo ( é . 1 y 2).
1 y 2 PaV. lingübinas disposiciones sob e a mia y col inés lenguaje de uso indi idual,
p i ada y pública en ámbi os (p ocen ais) o as conclusiones de es a in es igación:
1. pa eia in o man ä ca ac e iza diglosio uso de lengua e in e mezzo comun inés,
que con o ma los obs áculos sociales, ej.: ámbi o p i a i o amžius ( ė ų aikų,
senelių anūkų komunikacija), ámbi o público educación, socialinė klasė,
dis anciamien o social (pazįs amų nepažįs amų, o icial p i a a komunikacija).

y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
79s aipsniai / a icles
2. si sociales obs áculos de no hay, a mės posición de posición oda ía es á ue es,
especialmen e en la pública comunidad u ales espacio ía, en la cual ella sopo a
di idualiojoje, iek p i ačiojoje s i yje a mės engiama dėl u ili a inių p iežasčių:
ge esnė ka je a, aukš esnis socialinis s a usas asocijuojasi su bend ine kalba.
ocul a asis a mės p es ijas. an o in3. el abie o p es ij del a mės demues a sólo
la gene ación más jo en, que inclina a mę inclui en su lingüínios ins umen os
epe ua ą, u ba si ella pa e de su iden idad. 4. el es udio e eló sumenkusío
lenguas esla as social s a usino. jo enji gene ación comple amen e abandonó
usų kalbos socialinė e ė.
5. iš yškėjo in o man ų, gy enančių daugiakalbiuose a ealuose, kalbinė ole an-
bal a usių lengua, de la es e a pública ajiasi polkų lengua, edujo cija bei
akomodacinis compo amien o: he amien a de comunicación pe mi ido elec is pašneko ui.
6. cada diezmo (11 %) in o man e no decla a Li hu iškos apa ybės. pequeña pa e
in o man s (3 %) su iden idad asocia no con lingüine comunidad, sino con el luga de
esidencia. es ep esen an es de la iden idad local.
Li e a ū a aliūkai ė dai a 2005: a minis kalbėjimas: (galimi?) socialiniai kalbėjimų
ko elia ai. –
Li uanis ica 1(61), 3847.
aliūkai ė dai a 2010: nue o dialec o: posible escena io de e aluación del habla in e minio.
Respec us Philologicus 18(23), 4157. aliūkai ė d ai a 2013: ho izon alusis y e icalalusis
con inuumo del lenguaje skaidums: XXi siglo a ian es del habla desde el pun o de is a del
in e p e e del lenguaje simpl ojo. Taikomoji kalbo y a 2. acceso in e ne :
www. aikomojikalbo y a.l . aue Pe e 2011: dialec s. s anda d: a ypology o scena ios in
eu ope. The languages and linguis ics o Eu ope. A comp ehensi e guide, 485500. balčiūnienė
ing i da 2007: hom osios lengua ensisa inación. La cul u a de las lenguas 80, dabašinskienė
ine a, ga uckai ė amin a 2010: kalbinis kauno pasado y p esen e peculia idades. Ciudades y
153–158.
lenguas, 231249. ishman joshua a. 1991: Re e sing Language Shi . cle edon: Mul ilingual
Ma e s. Pe e ga e 2010: A i udes o Language. camb idge: camb idge uni e si y
P ess. guda ičien ė eglė 2010: socioling is inis e a o de Vilniaus ciudad. Ciudades y idiomas,
207229.
gi denis aleksas 2000: a mės i mokykla. – Kalbo y os da bai 2, 249–253.
80 ac a Linguis ica Li huanica LXX ka aliūnas simas 2008: El consumo del idioma y
joLi a u banaVičienė
socialinis con ex o. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o.
ka delis Vy au as 2009: No e y ų aukš aičiai ilniškiai: lími es y di e enciacija. Vilnius:
Edi o ial de la Uni e sidad de Vilnia.
ka delis Vy au as 2013: lenguaje de lenguas consumo eas e n aukš aičių ilniškių
u ių kalba 8 (į eik a). in e ne o p ieiga: www.lie u iukalba.l .
pa a mėje. Lieka delis Vy au as, bi u ė sinočkina, Wieme bjö n, Zielińska anna 2003:
sy uacja językowa na e enie od Wisagini do hoduciszek na Li wie ( apo z badań ne i ns
e enowych). – Ac a Bal ico-Sla ica 27, 33–52.
ka delis Vy au a s, n a ickai ė agnė 2006: Šiau ės y ų ilniškiai 1920–1930 m.
socioling is inės pas abos. – Bal is ica 41(3), 489–496.
Miliūnai ė i a 2010: kalbos p es ižas i jo plana imas. – Kalbos kul ū a 83, 231–256.
ka i ė La ima 2010: klaipėdiečio socioling is inis po e as: kalbų mokėjimas jis. Cul u a de
i a ojimas klaipėdoje. – Mies ai i kalbos, 251–267.
amonienė Meilu ė 2006: nuos a os dėl bend inės kalbos i a mės: joniškėlio a e-
lenguas 79, 137147.
amonienė Me il u ė 2013: a mės socialinė e ė: Lie u os mies ų jaunimo kalbinės
disposiciones. Taikomoji kalbo y a 2. acceso a In e ne : sa ille- oike Mu iel
www. aikomojikalbo y a.l
.
1990: The E hnog aphy o Communica ion. An in oduc ion. (En inglés)
ox o d: basil blackwell.
udg ill Pe e 1972: sex, co e p es ige and linguis ic change in u ban b i ish
english. Language in Socie y 1, 179195. u bana ičienė joli a 2010: S i kų šnek os
onologinė sis ema: ocalizmo y p ozodija. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o.
u bana iči en ė joli a 2011: adu iškio kamojų a ealas: kalbinė apa ybė lie u ių i
bal a usių pa ibyje. Kalbo y a 63(3), 95114.
Va i c e kausk i e n ė Lo e a, s a us e d e Ē ika 2012: Lie u os a mių eze a as.
sociales y geog á icas limi aciones de la mo ilidad de in e media da os de
in es igaciones di ec as. Taikomoji kalbo y a 1. acceso in e ne :
www. aikomojikalbo y a.l .
y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os
81s aipsniai a icles /
Language a i udes o esiden s o eas e n
and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai)
suMMa y he olde gene a ion, 50% o he middle gene a ion and 15% o he younge gene a ion
he esea ch e ealed a dec easing use o he dialec in he indi idual domain: 78% o
in o man s hink (calcula e, speak o animals) in he dialec . in he p i a e domain ( amily) he use o
he dialec and he s anda d language is p ede e mined by he communica ion needs o di e en
gene a ions (g andpa en s pa en s child en). en el g upo de la gene ación más ieja la necesidad pa a
el idioma es ánda aumen a no ablemen e (54% de los in o man es usan el dialec o sólo y 25% - an o el
dialec o como el idioma es ánda ), mien as que los in o man es de la gene ación más jo en al
con a io uel en a usa el dialec o mien as hablan en casa (30% usan el dialec o sólo, 25% an o el
dialec o como el idioma es ánda ). in public domain ( illage communi y) he use o he dialec and he
s anda d language depends on amilia i y-un amilia i y be ween he communica ion ac pa icipan s:
81% o he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 60% o he younge gene a ion
ep esen a i es choose he dialec o he s anda d language in e changeably (based on he alke ).
in public domain he p es ige o he s anda d language is di ec ly p opo ional o he in o man s age
in o ices, mee ings, shops 15% o he olde gene a ion, 31% o he middle gene a ion and 55% o he
younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d language. el uso de he s anda d language in
chu ch es aún más ecuen e y ambién es á elacionado con la in o man es age: while p aying o
communica ing wi h a p ies , 26% de he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 85% o he
younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d language. ne e heless, i is impossible o
unambiguously s a e ha a nega i e a i ude owa ds dialec s is unde o ma ion (especially among
he you h). he dialec is s ill: 1) common in many communica ion ac s o indi idual, p i a e and some
public domains; 2) as dis inc om he p es igious s anda d language, i is associa ed wi h in imacy,
in o mali y, amilia i y; 3) he dialec is suppo ed by a co e dialec p es ige (indi ec p essu e
om he illage communi y); 4) a endencia o he young gene a ion can be obse ed o include he
dialec in o he epe oi e o hei linguis ic ools and o make i pa o hei local iden i y.
Į eik a 2013 m. lapk ičio 4 d.
joLi a u banaVičienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]