Rytų ir pietryčių vilniškių kalbinės nuostatos

63s aipsniai / a icles esMiniai ŽodŽiai: kalbinės nuos a os, domenas, diglosija, a i asis p es ižas, paslėp asis p es ijas. keyWo ds: language a i udes, domain, diglossia, o e p es ige, co e p es ige. joLi a u banaVičienė Lie u ių kalbos ins i u as Las di ecciones de in es igaciones cien í icas: dialec ología, expe imen al oné ica, onología, lexicog a ía, bal os y sla os lenguajes con ac os. y y Pie yči ViLniŠki kaLbinės disposiciones Language a i udes o esiden s o eas e n and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai) ano ación p epa ado a ículo basado en el p oyec o 20112013 m. Li huanian Language ins i u e lle ado a cabo Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: op imización de edes de pun os y in e ac i ioji a minės in o macijos sklaida medžiaga. En el ma co del p oyec o comple adas encues as socioling is as pe mi en in es iga idiomas y dialec os consumo en unción de di e sos ac o es sociales, ab e iando los más impo an es s e as de consumo de lenguaje y g upos de edad (jaunesniąją (has a 30 m.), mediana (3150 m.) y senio iąją (neu 51 m.) gene ación). en el a ículo se analiza 34 eas e n alš aičių ilniškių pun os da os, ecogidos e ẽčiaus, adù iškio, Š enčioni, Š enčionlių, Mielagnų, s ūnáičio, sa i apylinkėse. in es igado el uso de las lenguas comun ines, ilniškių pa a mės y sla ų (bal a usių, lenkų, usų) en ijose á eas: indi idualiojoje (mąs ymas), p i a iojoje (hama, amilia) y iešojoje (paimo comunidad, o icialii komunikacija, escuela, iglesia). anno a ion he a icle has been de eloped on he basis o he ma e ial unde he P ojec Mode n esea ch o geolinguis ics in Li huania: op imiza ion o ne wo k o Poin s and in e ac i e sp ead o dialec in o ma ion ca ied ou a he ins i u e o he Li huanian Language in he yea s 20112013. he sociolinguis ic ques ionnai es illed in du ing he P ojec enable he explo a ion o he use o languages and dialec s aking in o conside a ion di e en social ac o s co e ing he mos impo an domains o language use and age g oups (younge (unde 30 yea s old), middle (3150 yea s old) and olde ( om 51 yea s old) gene a ions). he da a o 34 poin s o eas e n aukš ai ian sub-dialec o Vilnius ga he ed in he locali ies o e ečius, adu iškis, y iMo P obLeMa ika i Me odai 64 ac a Linguis ica Li huanica LXX Š enčionys, Š enčionėliai, Mielagėnai, s ūnai is, sa iai, which a e joLi a u banaVičienė a ibu ed o eas e n and sou h-eas e n sub-dialec s o Vilnius by dialec ologis s, a e unde analysis. he ela ions be ween he s anda d language, sub-dialec o Vilnius and sla ic languages (bela usian, Polish, ussian) amily) and public ( illage communi y, o icial communica ion, school, chu ch). we e analysed based on hei use in di e en domains: indi idual ( hinking), p i a e (home, En los úl imos años eu opoe populia ėjan i egionalizacijos (kaip con a iingybės globalizācijai) ideología omen a a minių nuos a ų, a mių sociales alo es Lie u oje daugiausia dėmesio ski iama mies o gy en ojų (kadangi didžioji dalis – in es igaciones. dos e çdales de los li uanos i en en ciudades) y jó enes (ši amžiaus g upė pe mi e ealiza p ognos inius isuomenės kalbinės elgsenos y imus) las (ž . Vaicekauskienė, saus e de 2012; amonienė 2013) 1 . kaimo ie o ėse dialek ų socialinė e ė da nė a išsamiai i a, y a a lik a ik pa ienių a ealų analizė, pa yz- disposiciones lingüís icas džiui, jonišklio, Pãs alio . ( amonienė 2006: 137142013), Lyduõkių, (aliūkai ė 2005: 38–47). geoling is inius (ho izon aliuosius) i socioling is inius ( e ikaliuosius) (dėl e minų ž . aliūkai ė 2013 i en min. li .) kaimų dialek ų ukme gs . los es udios debe ían omen a 2011p ojek m. el p oyec o de in o mación as Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak- p oyi ioji a minė Lie u os kalbos ins i u e ( o ado ė danguolė Mikulėnienė, p ozuo i jek o kodas n . VP1-3.1-ŠMM-07-k-01-028), ku iuo siekiama su ink i i išanali- naujausius da us punk ų lie u ių a laso. En es e a ículo desc endialec ólogos asigna a d inama ykdan p ojek ą su ink a socioling is inė medžiaga iš 34 punk ų, ku iuos eas e n y pie yčių ilniškiams 2 : adù iškio (485), Pi š ẽliškės s kų a oj (4582), ka a iškės (460), jakẽlių (4602), ju gelškės (457), bãčkininkų (4572), ečinų (484), Milkùškų (484), Š enčioni (4583), Zboliškės (508), s ūnáičio (5082), ópiškės (509), ideu nės (509), Melagnų sa i (5072), Šū ų (527), Š enčion (482), k e uon (455), ešku ų (45575), ceikin li (4517), ceikinų (4172), Š en ų (462), Š en ų (466) , Minu es o he Li huanian Language (450), Kalbų Minu es o he Li huanian Language (502), Kalbų Minu es o he Li huanian Language (502), and he Li huanian Language (509), han sido seleccionados pa a el p oyec o en el núme o 2 del p oyec o. si Lka pun o sunykęs (nyksdeksą 2). en al caso el ma e ial se ecogió de ambos iejos y nue os pun os. 2010–2013 ( ykdė Lie u ių kalbos ins i u as, p ojek o ado ė Lo e a Vaicekauskienė). an is), i jo apylinkėse (8–12 km a s umu) iškilusi ki a s ambesnė gy en ie ė, punk o s a usas su ei- kiamas pas a ajai ie o ei ( oks naujasis punk as žymimas p ie senojo punk o nume io p idedan in- y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 65s aipsniai a icles ãdiškės (459), gil ų (4592), e ẽčiaus (420), Laznkų (423), na kų (4232), se koni (421), didžiãsalio (4212), Vosinų (422). en an e io es es udios sob e y ų aukš aičius ilniškius esama socioling is inių da os (plg. ka delis 2009; ka delis e al. 2003), se analiza el uso de a mės, nona mines idiomas y sla as lenguas a mainos ilniškių plo e (ka delis 2013), pe o las disposiciones kalbinės ilniškių aún no ue on es udiinė as. mé odo es udio di ec o de allusis in e iu (~1,5 h. du ación), du an e el cual in e oga 17 in o man a que hablan li e iškai 3 , elegi alea o ias mul iiapakopés p incipio de selección. eligiendo in o man es se u o en cuen a a la edad (in o man a ep esen a es gene aciones: jaunesnias (has a 30 m.), mediu inias (3150 m.) y ancianas (nuo 51 m.)), excolación (en cada pun o, si posible, pokalbin a po uno in eligen e luga ) y géne o ( en ase apun a po iguiai c i e ios masculinos y emeninos. Du an e la con e sación, al lado de o as anke as, ue llenado 4 ) socioling is inis pa eikėjo cues ionimn, que componé Laima kalėdienė y dai a aliūkai ė. Es e a ículo ma e ial de in es igación se compone de 120 cues ionimynos, llenados Š enčionių y ignalinas dis i os ( ikslų pun os lis a é. aukščiau), da os. El obje i o inicial del es udio ue de e mina ilniškių pa a mės y bend inės lengua de consumo s i is (domenos): en qué si uaciones de comunicación más a menudo se u iliza bend inė lengua, en las que pa a mė. sin duda, al o mulación p oblemas ė a condicional, po que el lími e en e el idioma es ánda y la a ian e lingüís ica e i o ial ne isada aiški 5 . be o, oks y imas, a lik as iesioginių in e iu me odu, pa odo sólo las disposiciones lingüís icas de los consumido es de a mena, y no la eal a osená. Sin emba go, los in es igado es coinciden en que las disposiciones lingüís icas suelen nulimia indi iduos lingbinį compo amien o (ž . amonienė 2013 y en min. li .), y el ki man de disposiciones lingüís icas es uno de los más impo an es ac o es del ki mo lenguaje (Vaicekauskienė, saus e de 2012). du an e el es udio p oblemas campo u o que amplia se debido a la especí ica de la egión in es igable: in o man a dia iamen e en si uaciones a i ma on usando no sólo bend iná lengua y ilniškių pa a mę, sino y sla ų (lenkų, bal a usių, usų) lenguas. ad el es udio abėpė no sólo diglosías (bend inés de lengua y a mės), sino y biling ismo (ma ios di e en es lenguas) caso3 in o man és núme o depende del pun o i alidad: nyks ančiame pun o egis ados 12 in o man a, i iybingame 67 in o man a. 4 El núme o de muje es in o mancias es lige amen e mayo que los homb es debido a azones obje i as (mo e as población, especialmen e de la gene ación mayo , p opo ción ela i amen e mayo que homb es) y debido ex aling is inas (de eche na u al comunicabilidad de las muje es, an icipiado a o acus en oque a la in es igación y e c.). 5 Po ejemplo, dai a aliūkai ė (2010: 41) dis ingue es a ian es del habla a minio: 1) a minį kalbėjimą (nuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės), 2) semiau a minį kalbėjimą (nenuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės) y 3) naują dialek ą (jį a mės ypa ybių nesi eiškia). joshua ishman dis ingue 8 a mės nykimo ( adinasi, y del paso a el código es ánda ) ni eles ( ishman 1991: 88109). a mė y bend inė habla, susiklosčius diaglosijos si uación, susilieja en a pinę lengua (in e media e language) (ž . aue 2011; plg. Vaicekauskienė, saus e de 2012). 66 ac a Linguis ica Li huanica LXX jus. en el a ículo se u ilizan esumi los é minos de joLi a u banaVičienė lenguas sla as: lenkų kalba, bal a usių kalba, usų kalba, sin emba go en más de allados es udios del u u o debe ía ambién sepa a comun inę lengua y local su a ian e, po 6 ejemplo, lenkų kalba (que se enseña en la escuela, se man ienen pompas) y localinė lenkų šnek a (que se habla en casa, comunidad u al). P idu ina, que i as a mės pun o de is a homogeniškas á ea, po lo cual en el a ículo é mino a mė en odos casos signi ica y ų aukš aičių ilniškių pa a mę. el obje i o inal del es udio de e mina eas e n y pie ičius ilniškių lingüís icas disposiciones en é minos de a mės, bend ines lengua y sla ų lenguas. p e ende acla a , qué códigos lingüís icos asociamos con di e sas á eas de consumo de lenguas. sepa adamen e analizándose es á eas p incipales o dominios: indi idualusis (mąs ymas), p i a usis (namai, šeima) y iešasis (paimo comunidad, o icial komunikacija, escuela, iglesia) (ž . ka aliūnas 2008: 316). indiViduaLioji s i is in o man os ei au asi, qué lenguas (kalbų a mainomis) ellos mąs o, skaičiuoja y kalbina gy ūnus. didžioji dalis (78 %) y esniosios ka os in o man ų eigia asmeninėje e d ėje hablan an es a miosamen e. jaunesnėse g upos de edad en el uso a mia disminuye: con iesa a mialmen e hablando sólo que o an as (50%) 3150 m. in o man e y 15 % de la gene ación jaunesnio is in o man ų. el uso de la lengua común ambién in e samen e p opo cional a la edad in o man s: es ánda de idiomas a maina eigia hablan 10 % de las gene aciones mayo es, 15 % de las mediu inias y 50 % de las ju ennias. g an pa e (10 % de la mayo , 31 % de la mediana y 30 % de la gene ación más jo en) in o man os en á ea indi idualiojea indica on usua ios y lengua común, y ilniškių a mę 7 : a mialmen e más ecuen ados hablin animales, y bend ine lengua más ecuen ada cuan i icada. noideleja pa e (3 % la mayo , 4 % la mediu iniosa y 5 % la ju enilesa) in o man os indi idualaliojoje comunicación necesi a y sla as lenguas a mainas. Es os indi iduos, que u ilizan a ias (duas o es) a ian es de idiomas incluso cuando la comunicación indi idual, se conside an a ep esen an es del bilingüismo indi idual (ka aliūnas 2008: 334). Po ejemplo, in o man ė (g. 1969 m.) de Vidu inas (5092) pun o a i ma on animales pa binan i ilniškių a me o lenkų kalba, a skaičiuojan i y mąs an i lenkų a ba bal a usių kalba. ales pe sonas suelen son su gidas de mez ias amilias, en las que las asun os de comunicación de una lengua no se bas a. indi idualiosios s i as lingübinés disposiciones esum idas en la abla 1. 6 o os in es igado es en abajos simila es de lenguas esla as más inamen e no di ie encijuya apsio a en el é mino lenguas esla as a mainos (ž . ka delis 2013). 7 a mės y comun inés el uso en es e caso no signi ica su coalescencia en un solo con inuum (diaglosijos, plg. aue 2011). in o man a indica que puede habla an o en lengua común, como a miškai (diglosijos si uacija). y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 67s aipsniai a icles / 1 Len eLė. disposiciones lingüís icas en á ea indi idualiojoje kalbų a mainos Va o ojų dalis (p ocen ais) Vy esnioji ka a Vidu inioji ka a jaunesnioji ka a Vilniškių bend inė kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba Vilniškių pa a mė, lenkų kalba bend inė kalba, lenkų kalba bend inė kalba, usų kalba Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba, lenkų kalba pa a mė 78 10 10 1 1 50 15 31 4 15 50 30 5 la in es igación izc iskino pa e in o man os lingübinés y nacionalidad iden idad disc epancia. an o la lingübiné ideología, como la nacionalía sa imoné susi o mándose ejecu adas de di e sos sociopoli icos eiksnių (plg. sa ille- oike 1990, 181182). eas e n pok aščiams, du an e XX a. expe imen ados polkų, usų (an ojo mundial gue a años y bal a usių, okiečių) lenguas dominación, especialmen e ca ac e ís ica si ua cia, cuando au ybė no siemp e coincide con gim ąja kalba (ka delis 2009, 60; sob e la nacionalidad o icial y la lengua u ilizada incompa ibilidad adu iškio kamojų a eale u bana. z ičienė 2011: 109110). cada diezmo (11 %) es udio pa icip ósi o in o man e hablan iamen e li uani o icialmen e no decla uoja Li u iškos apa ybės. ales casos se ha egis ado sólo en e la gene ación senio y medianiosa de in o man á. mayo ía de ellos 85 % en documen os insc ibi polacos, y la pa e es an e de odo no decla uoja iden idad, po que nodesciende, cuál elegi . Po ejemplo, in o man ė (g. 1933 m.) de adu iškio (485) a i ma, que pudie a a sí a ibui se y a li uanios, y a bal a usios. in o man (g. 1940 m.) de s i kų (4582), an e io men e expues o polacos, aho a en luga de iden idad ašo b ūkšnį. in o man ė (g. 1969 m.) de sa ių sa ęs nelaiko niekuo. jaunesnio ias gene ación in o man os g upo en disc epancia en e kalbinés y nacionalidad iden idad nepasi aikė. indi iduos, su iden idad inculando no con lingüine comunidademene, sino sólo con el luga de esidencia, puede conside a se ep esen an es de iden idad locales. P iVaτική s i is P i aτική s i is una de las más impo an es indi ido kalbinę iden idad o moyan es ámbi os, po que en el espacio domés ico se asegu a la ansmisión de lengua de gene ación en gene ación y su i ybinguma. ella es á elacionada con cua o de di e en es gene aciones (abuelos pad es hijos niūkos) con las necesidades de comunicación, con las elaciones in e pe sonales y sus dimensiones (in imumu ex animumu, calu umu íoumu). Unia a iada de lengua puede se po o- 68 joLi a u banaVičienė ac a Linguis ica Li huanica LXX jama con namiškiais, ki okia con ečiau isomais a imaisiais. In o man es de la gene ación mediani- siosa y ju enil en el dominio p i ado a i man consumi a mę kone d igubai dažniau negu indi idualiajame (plg. idu inioji ka a – 50 % i 27 %, jaunesnioji ka a – 30 % i 15 %). Vy esnioji ka a – a i kščiai – šeimoje mažiau habla a miškai negu indi idualiojoje á ea ( espec i amen e 55 % y 77%). cua oadalis (25 %) de las gene aciones mayo es y ju ennias y ečdalis (34 %) de la gene ación mediu iniosa in o man ų eigia en casa diglosiškai u ilizando an o bend iná lengua, an o a mę. a mialmen e se habla más ecuen emen e con los abuelos y pad es amilia (b oliais, sese imis), aip pa su sa o pa ne iu ( y u, žmona), jei jis y a os pačios a mės a s o as, o su aikais i anūkais – bend ine kalba 8 . Plg.: comúnine habla con los niños consien a 7 % de gene aciones mayo es in o man s, con los niūkai 14 %. casi cada segundo (44 %) ep esen an e de la gene ación medianía a i mó con sus hijos hablando en lengua común con espec o 9 . Įdomu, que las más a o ables disposiciones del idioma común es exp esiskia ep esen an es de la gene ación senio ía. Plg. : Aho a engi de esos [ a miños] palab as, lie u iškiau sakai, a g ažesnės lenguaje... G ažiau se ía bend ine kalba [kalbė i], laikai cambiasi. Requie e egula men e esc ibi , debe se co ec a lengua, g ama iška. (Pa eikėja (g. 1945 m.) de Vidu inės (5092) pun o.) Reikia más g a icialmen e [kalbė i], kul u niau (kul ū ingiau). (Pa eikėja (g. 1942 m.) desde Šu ų (527) pun o.) La gene ación ieja a la lengua común o o ga una en aja social ella se asocia con un mayo es a us de sociedad, mayo es opo unidades de ca e a, mejo educación (plg. amonienė 2013). o la gene ación mediana y más jo en con a iamen e en el dominio p i ado usa an una lengua común más al doble que en el ámbi o indi idual (plg. en el hoga espec i amen e 4 % y 25 %, en el ámbi o indi idual 15 % y 50%). Hagiéndose así, acomodaciones ( aikymosi an e pašneko o) p ocesos omen a la anciana ez pasa a la bend inesa lengua, y la mediu iniąją y jaunesniąją ez a a mės. La comunicación de la amilia no a as eces se en en a con el enómeno del biling ismo: 21 % y as dicen en esniosios ka os, 35 % idu iniosios ka os i 15 % jaunesniosios ka os in o man- el en o no domés ico hablan an es no sólo de Li uania, sino y sla as lenguas. en en o no domés ico un in o man e puede usa en e dos y cua o di e en es linguís icos a jenas (ž . abelę 2). 8 Plg. si uaciją Vilniaus mies e: „ a mė a ojama su os šeimos na iais, ku ioje gimė i augo. sukū ę las amilias ilniečiai ku kas ečiau con sus pa ejas habla a miškai y sólo uno de cada cinco su a mú ansmi e a hijos, lo diezimo a nie ūk (guda ičienė 2010: 226). da plg. Laimos ne inskai ės obse ación sob e klaipėdiečių amilias lenguaje: Pa a compa a pocas pe sonas in e micialmen e habla con los niños ías que con amigos, a los miemb os mayo es de la amilia y incluso en el abajo (ne inskai ė 2010: 265). 9 más a menudo los pad es c een que las in e aces pueden obs aculiza ap ende bien comun iná lengua (balčiūnienė 2007: 153). y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 69s aipsniai a icles / 2 Len eLė. disposiciones lingüís icas en ma e ia p i adajea kalbų a mainos Va o ojų dalis (p ocen ais) Vy esnioji ka a Vidu inioji ka a jaunesnioji ka a Vilniškių bend inė kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba Vilniškių pa a mė, lenkų kalba Vilniškių pa a mė, usų kalba bend inė kalba, lenkų kalba bend inė kalba, bal a usių kalba bend inė kalba, usų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, lenkų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba, lenkų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių kalba, usų kalba pa a mė 54 25 4 6 4 3 2 2 27 4 34 4 4 4 7 4 4 4 4 30 25 25 5 10 5 Po ejemplo, in o man (g. 1937 m.) de Lazinkų (423) ecue da a los pad es en la amilia habėjęs a miškai, con los abuelías lenkiškai, con las usas nacionalidad esposa com auja usiškai, con Vilniuje i iančiais chaikais bend ine kalba, con ex ykusiais en La iją usiškai, con anūkai lie u ių bend ine kalba a ba usiškai. in o man (g. 1937 m.) de didžiasalio (4212) señaló a miškai kalbėjęs con seneliais, ė ais, usiškai con esposa, lie u ių bend ine kalba con chicais, unūkais. Medu iniosios gene ación de in o man a, nacidas sob e 19601980 m., de odos i os iempos iene p incipalmen e con ac os de con lenguas esla as. in ensi esnė es a gene ación de muchosakalbys é puede es a elacionada con su pe íodo de c ecimien o y madu ación les ėjusiu socializmu, b ikalbėmis mokyklomis, in ensi os con ac os con ecimynos bal a usius y ecunomis ma imonios con esla os. Plg.: in o man ė (g. 1962 m.) de s ūnaičio (5082) a i ma con senelías habi ada bal a usiškai, con pad es, he manos, sese imis bend auja ilniškių a me, con a o de bal a usías usiškai, con chicais bend ine kalba. in o man ė (g. 1969 m.) de Midu inės (5092) indicó que los pad es en la amilia habló lenkiškai, con la amilia de la mad e lie u ių bend ine kalba, y con a u y chaikais kalba según y ą ilniškių a me. la jo en gene ación de sla as lingüís icos a mainos usaba sólo usos y polkų leng as. del epe o io lingüino jo en desapa ece bal a usių lengua. ella a ada como nep es ižinė y nepe spek y i, po lo que jó enes su nemoka bal a usių kalba cambiada usų kalba. 70 ac a joLi a u banaVičienė Linguis ica Li huanica LXX si uacija, kai namų aplinkoje kasdien a ojamos ne ik lie u ių, be i kelios (d i a ys) sla ų kalbų a mainos, y a būdinga daugiakalbys ei10. VieŠosios e dVės La comunicación del espacio público aba ca di e sas á eas de ida y oles sociales. En es e a ículo se analizan po sepa ado las disposiciones lingübinas de los consumido es a mės en cua o ámbi os de la ida pública comunidad u al, ins i uciones y euniones (o iciales comunicaciones), escuela y iglesia . la comunicación de la aldea comunidad, como y indi idualioji así p i ada, a ibuible a cadadeniam comun a ío, y de los es ablecimien os, asambleímos, escuelas, iglesia la comunicación se conside a p es ijine (ž . ka aliūnas 2008: 345). solo cabe espe a que pa a la comunicación co idiana in o man a con más ecuencia op a a a mę, y pa a la comunicación p es igiosía bend iné lengua. 1. la comunidad de campo in e minis hablación más se adap a a la comunicación de la comunidad de pueblo como since amen e más, cál es, más abie o que es ánda bend iné habla (plg. gi denis 2000: 250; aliūkai ė 2005: 42). in o man os p egun a, qué lengua a maina su en o no de aldea ellos hablan con di e sos de edad kaimynais, con conocidos y desconocidos pe sonas. el espacio del pueblo es semipúblico, po que in o man a o puikiai conoce pašneko ą, o habla en amilia izada ambien e. de los hablan es mu uos elaciones (a imumo ex animumo) depende el ac o de comunicación s a us ( amilia us o malus) y la elección a maina de lengua. pe sona de o a lengua de en o no ac i a o pasi a pa icipación en la con e sación puede omen a del código es ánda bend inés de lengua consumo. es udio mos ó que en la comunidad u al solo comun iné lengua la usaba sólo la gene ación más jo en (plg.: en indi iduales y p i ados nedidelė dalis in o man ų: 6 % y esniosios ka os, 8 % idu iniosios ka os i 20 % dominios comun iné lengua se usa con más ecuencia 11 ). Vien a miškai eigia haban ys ambién insigni icė pa e 10 Vy au as ka delis señala que cuando desp ende si ua is ina socioling is ina es necesa io sepa a cla amen e el dominio de lengua ex aña y e dade a d ikalbys ės hechos (ka delis 2009: 66). él a i ma que no es e ilniškių lie u iškųjų a ealų kaimiškose localo ėse negalima įž elg i jokių didelių d ikalbys ės ap aiškų (ka delis 2009: 68), sin emba go econoce que su y iniuose mix iu a ealose los con ac os lingüís icos pueden se máximas. Nues o es udio mues a que con el mul ialbismo en p i ada espacía se encuen a cada cua o (25 eas e n y pie yčių ilniškių ep esen an e. %) 11 Po lo an o, no puede acep a se la a i mación de Lo e o Vaicekauskienė y Ē ikos saus e dė de que el uso de a mių en Li uania es esencialmen e p incipalmen e diglosino y uni eikšmiškai se asocia con p i a ia, especialmen e amilia, espacio y más con pe sonas de mayo edad (Vaicekauskienė, saus e de 2012). eas e n aukš aičių ilniškių plo e a mės posición posición más ue e en comunicación de la comunidad u al. y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 71s aipsniai a icles de la gene ación mediu iniosa (4 %) y de la gene ación jaunesniosa (10 %) in o man ų. sin emba go casi la mi ad (41 %) de los ep esen an es de la gene ación mayo en el en o no u al habla solo in e micialmen e. cada ó as in o man , independien emen e del edad, diglosiamen e usoja a mę y bend iné lengua: comunicándose con desconocidas pe sonas se da p io idad a la lengua común, y con kaimynais a mei. eligiendo medio de comunicación se iene en cuen a ambién a los ecinos amžių, po ejemplo, los in o man es de la gene ación mayo con sus compañe os amžiais hablan a miškai, y con los ecimynais de la gene ación mediu inios y ju ennios bend ine kalba (plg. analogišką de los abuelos y los anūkų komunikaciju). a mę, como y aujancia de la comunidad u al he amien a de comunicación, į a dia ellos mismos in o man a, a eces con neslepiamu lameles a im, que es o za si habla a miškai. Plg. : Ta miosamen e hablo con paimynais. odos ellos a mialmen e habla, es como yo aquí sola se é lie u ai é [...]. Tal ez se ía mejo que odos hablá amos comunesine lengua, pe o el pueblo habla a miškai. y qué gi aho a ha ás, nope e si ya ellos. (in o man ė (g. 1933 m.) de Šiūlėnų (419) pun o.) a mė pe cibe como g upinė apa ybė ( amonienė 2006: 145), su p opio g upo kalbinės elgsenos a ibu o (Vaicekauskienė, saus e de 2012), socialinis solida umas ( amonienė 2013). la comunicación de la aldea comunidad es á cons i uída de indi iduales ac os de comunicación, en los que la elección del idioma nulimia no sepa ado homb e, y las no mas de la comunidad y social s a us. indi iduos, buscandois se eqüi alen es miemb os de la comunidad u al, nejus i sepa ación ies, usoja a mę. y a la in e sa que quie en man ene el dis anciamien o social, en a iza su más al o educadímim, socialina padė ím o kilmę pe sonas usoja comun iné lengua. giluminos p ocesos, que sopinan el consumo a mę galima laiky i konsoliduojančiu kaimo bend uomenės kodu, o sudė ingus a mės ocul ép uoju a mės p es ižu12 ( udgill 1972: 179195; Miliūnai ė 2010: 241; amonienė 2006: 145). Una e us, eigiamas požiū is į a mę iešai nedemons uojamas (a i kščiai, nemažai esponden ų p ipažįs a, kad a mė „neg aži“, „p as a“), ki a e us, a mė a ojama į ai iose kaimo bend uomenės si uacijose. bend uomenės na iais, nekalbančiais a miškai, nepasi ikima, o su kalbančiais a miškai – solida izuojamasi. Plg.: Kaime apa ece odysi ponia, si no hablas e a miškai. (in o man ė (g. 1962 m.) de Šiūlėnų amonienė: (419) punk o.) kaimo bend uomenėje a mė e inama kaip bend uomenės na ių komunika- cijos p iemonė. asmenims, ku ie nep ipažįs ami kaip ik ieji bend uomenės na iai 12 P aslėp ąjį palankumą a mės a ž ilgiu joniškėlio (Pas alio .) apylinkėse y a ap ašiusi Meilu ė neo icialioje en o no el uso de lengua bend inė gene almen e no ole a, en sus p opias lingübinės comunidades miemb os, hablančius no a miškai, mi ada como en sus e imėjusius, de ellos šaipomasi, jais nepasibilima ( amonienė 2006: 145). 78 ac a Linguis ica joLi a u banaVičienė Li huanica LXX habla, a mė ka a ámbi os de uso del idioma indi idualioji s i is P i aτική s i is silo público del pueblo comunioomu- baž-Monyčia o icial de la nimené kacija kykla bal a usių 51 m. + + + habla desde 3150 m. + + + has a 30 m. usų habla desde 51 m. + + + + 3150 m. + + + has a 30 m. + + + + Ve ical (o cuali a i a) la e aluación de los esul ados ob enidos mues a disminución del alo de la mia, que co elaciona con in o man os jo enėjim: los ep esen an es de la gene ación mediana y ju enil en odos los ámbi os de consumo es udiados ečiau eligen el a min el habla que la ca a mayo ( é . 1 y 2). 1 y 2 PaV. lingübinas disposiciones sob e a mia y col inés lenguaje de uso indi idual, p i ada y pública en ámbi os (p ocen ais) o as conclusiones de es a in es igación: 1. pa eia in o man ä ca ac e iza diglosio uso de lengua e in e mezzo comun inés, que con o ma los obs áculos sociales, ej.: ámbi o p i a i o amžius ( ė ų aikų, senelių anūkų komunikacija), ámbi o público educación, socialinė klasė, dis anciamien o social (pazįs amų nepažįs amų, o icial p i a a komunikacija). y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 79s aipsniai / a icles 2. si sociales obs áculos de no hay, a mės posición de posición oda ía es á ue es, especialmen e en la pública comunidad u ales espacio ía, en la cual ella sopo a di idualiojoje, iek p i ačiojoje s i yje a mės engiama dėl u ili a inių p iežasčių: ge esnė ka je a, aukš esnis socialinis s a usas asocijuojasi su bend ine kalba. ocul a asis a mės p es ijas. an o in3. el abie o p es ij del a mės demues a sólo la gene ación más jo en, que inclina a mę inclui en su lingüínios ins umen os epe ua ą, u ba si ella pa e de su iden idad. 4. el es udio e eló sumenkusío lenguas esla as social s a usino. jo enji gene ación comple amen e abandonó usų kalbos socialinė e ė. 5. iš yškėjo in o man ų, gy enančių daugiakalbiuose a ealuose, kalbinė ole an- bal a usių lengua, de la es e a pública ajiasi polkų lengua, edujo cija bei akomodacinis compo amien o: he amien a de comunicación pe mi ido elec is pašneko ui. 6. cada diezmo (11 %) in o man e no decla a Li hu iškos apa ybės. pequeña pa e in o man s (3 %) su iden idad asocia no con lingüine comunidad, sino con el luga de esidencia. es ep esen an es de la iden idad local. Li e a ū a aliūkai ė dai a 2005: a minis kalbėjimas: (galimi?) socialiniai kalbėjimų ko elia ai. – Li uanis ica 1(61), 3847. aliūkai ė dai a 2010: nue o dialec o: posible escena io de e aluación del habla in e minio. Respec us Philologicus 18(23), 4157. aliūkai ė d ai a 2013: ho izon alusis y e icalalusis con inuumo del lenguaje skaidums: XXi siglo a ian es del habla desde el pun o de is a del in e p e e del lenguaje simpl ojo. Taikomoji kalbo y a 2. acceso in e ne : www. aikomojikalbo y a.l . aue Pe e 2011: dialec s. s anda d: a ypology o scena ios in eu ope. The languages and linguis ics o Eu ope. A comp ehensi e guide, 485500. balčiūnienė ing i da 2007: hom osios lengua ensisa inación. La cul u a de las lenguas 80, dabašinskienė ine a, ga uckai ė amin a 2010: kalbinis kauno pasado y p esen e peculia idades. Ciudades y 153–158. lenguas, 231249. ishman joshua a. 1991: Re e sing Language Shi . cle edon: Mul ilingual Ma e s. Pe e ga e 2010: A i udes o Language. camb idge: camb idge uni e si y P ess. guda ičien ė eglė 2010: socioling is inis e a o de Vilniaus ciudad. Ciudades y idiomas, 207229. gi denis aleksas 2000: a mės i mokykla. – Kalbo y os da bai 2, 249–253. 80 ac a Linguis ica Li huanica LXX ka aliūnas simas 2008: El consumo del idioma y joLi a u banaVičienė socialinis con ex o. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. ka delis Vy au as 2009: No e y ų aukš aičiai ilniškiai: lími es y di e enciacija. Vilnius: Edi o ial de la Uni e sidad de Vilnia. ka delis Vy au as 2013: lenguaje de lenguas consumo eas e n aukš aičių ilniškių u ių kalba 8 (į eik a). in e ne o p ieiga: www.lie u iukalba.l . pa a mėje. Lieka delis Vy au as, bi u ė sinočkina, Wieme bjö n, Zielińska anna 2003: sy uacja językowa na e enie od Wisagini do hoduciszek na Li wie ( apo z badań ne i ns e enowych). – Ac a Bal ico-Sla ica 27, 33–52. ka delis Vy au a s, n a ickai ė agnė 2006: Šiau ės y ų ilniškiai 1920–1930 m. socioling is inės pas abos. – Bal is ica 41(3), 489–496. Miliūnai ė i a 2010: kalbos p es ižas i jo plana imas. – Kalbos kul ū a 83, 231–256. ka i ė La ima 2010: klaipėdiečio socioling is inis po e as: kalbų mokėjimas jis. Cul u a de i a ojimas klaipėdoje. – Mies ai i kalbos, 251–267. amonienė Meilu ė 2006: nuos a os dėl bend inės kalbos i a mės: joniškėlio a e- lenguas 79, 137147. amonienė Me il u ė 2013: a mės socialinė e ė: Lie u os mies ų jaunimo kalbinės disposiciones. Taikomoji kalbo y a 2. acceso a In e ne : sa ille- oike Mu iel www. aikomojikalbo y a.l . 1990: The E hnog aphy o Communica ion. An in oduc ion. (En inglés) ox o d: basil blackwell. udg ill Pe e 1972: sex, co e p es ige and linguis ic change in u ban b i ish english. Language in Socie y 1, 179195. u bana ičienė joli a 2010: S i kų šnek os onologinė sis ema: ocalizmo y p ozodija. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. u bana iči en ė joli a 2011: adu iškio kamojų a ealas: kalbinė apa ybė lie u ių i bal a usių pa ibyje. Kalbo y a 63(3), 95114. Va i c e kausk i e n ė Lo e a, s a us e d e Ē ika 2012: Lie u os a mių eze a as. sociales y geog á icas limi aciones de la mo ilidad de in e media da os de in es igaciones di ec as. Taikomoji kalbo y a 1. acceso in e ne : www. aikomojikalbo y a.l . y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 81s aipsniai a icles / Language a i udes o esiden s o eas e n and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai) suMMa y he olde gene a ion, 50% o he middle gene a ion and 15% o he younge gene a ion he esea ch e ealed a dec easing use o he dialec in he indi idual domain: 78% o in o man s hink (calcula e, speak o animals) in he dialec . in he p i a e domain ( amily) he use o he dialec and he s anda d language is p ede e mined by he communica ion needs o di e en gene a ions (g andpa en s pa en s child en). en el g upo de la gene ación más ieja la necesidad pa a el idioma es ánda aumen a no ablemen e (54% de los in o man es usan el dialec o sólo y 25% - an o el dialec o como el idioma es ánda ), mien as que los in o man es de la gene ación más jo en al con a io uel en a usa el dialec o mien as hablan en casa (30% usan el dialec o sólo, 25% an o el dialec o como el idioma es ánda ). in public domain ( illage communi y) he use o he dialec and he s anda d language depends on amilia i y-un amilia i y be ween he communica ion ac pa icipan s: 81% o he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 60% o he younge gene a ion ep esen a i es choose he dialec o he s anda d language in e changeably (based on he alke ). in public domain he p es ige o he s anda d language is di ec ly p opo ional o he in o man s age in o ices, mee ings, shops 15% o he olde gene a ion, 31% o he middle gene a ion and 55% o he younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d language. el uso de he s anda d language in chu ch es aún más ecuen e y ambién es á elacionado con la in o man es age: while p aying o communica ing wi h a p ies , 26% de he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 85% o he younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d language. ne e heless, i is impossible o unambiguously s a e ha a nega i e a i ude owa ds dialec s is unde o ma ion (especially among he you h). he dialec is s ill: 1) common in many communica ion ac s o indi idual, p i a e and some public domains; 2) as dis inc om he p es igious s anda d language, i is associa ed wi h in imacy, in o mali y, amilia i y; 3) he dialec is suppo ed by a co e dialec p es ige (indi ec p essu e om he illage communi y); 4) a endencia o he young gene a ion can be obse ed o include he dialec in o he epe oi e o hei linguis ic ools and o make i pa o hei local iden i y. Į eik a 2013 m. lapk ičio 4 d. joLi a u banaVičienė Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]