S aipsniai / A icles 175
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Mokslinių in es igaciones di ecciones: geoling is ica,
dialec ologija, socioling is ica, expe imen al oné ica.
EYT AUKŠTAIČIAI
PANEVŽIŠKIAI:
KLASTERIN ANALIS
IEKANT TARMIŠKUMO
Eas e n Aukš ai ian o Pane ėžys:
Clus e Analysis in Sea ch o Dialec icism
ANOTACIÓN el
A ículo p e ende exhibi uno de la es adís ica aplicado mé odo de análisis cla e ina a la
idoneidad de eas e n alš aičių pane ėžiškių asen amien os de las similumb es según
dis in i os a minių peculia idades de e mina la ecuencia de consumo. Du an e Análisis
esc yskėjęse pa icula idades g upa imosi de los si ios de es udio pe mi e c ea modelo
de es udio a miškumui y pe i e iškumui de los si ios de es udio medi .
Pa a es udio de mane a alea o ia elegi 90 min. de du ación y ų aukš aičių pane ėžiškių
pa a mės g abaciones de sonido, ecopiladas de dos cen inių Pãs alio (112), Kapčinų (138) y
dos pa ibinių Bučinų (52) y S ub iškio (171) a minių pun os. Escuchando egis os, ija 13
dis inguibles pane ėžiškių a minių pa icula idades pa a ojimo ecuencias, que más
a de suma en SPSS S a is ics p og ama compu ado ina, y ealizada una cl e inė
analizė. Los esul ados ob enidos pe mi en alega que el es udio aplicado modelo de
análisis cls e inas es adecuado cua oos pane ėžiškių LKA pun os de ag upa imosi según
in es igamuosius magnžius dėsningumams e elados. Análisis mues a que los pun os LKA
que se encuen an en el pa ibío del á ea a minio no necesa iamen e son pe i e iniai en
ellos pe ec amen e man enidas las ca ac e ís icas a mines (en los pun os LKA Bučinų,
Pãs alio y Kapčinų mejo se man ienen las ca ac e ís icas ue es, y S ub iškio
silpnosios). El es udio mues a que el mé odo de análisis cls e inas examinando a mes, muy impo an e la selección de la ma e ia in es igamosa.
ESMINIAI VOODŽIAI: y ų aukš aičiai pane ėžiškiai, LKA pun os a miškumas, LKA
pun os pe i e iškumas, klas e inė analizė.
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
176 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
ANNOTATION
This pape aims o es he app op ia eness o one o he s a is ical me hods – clus e
analysis o de e mine he simila i y o he popula ed locali ies o he Eas e n Aukš ai ian o
Pane ėžs in acco dance wi h he equency o usage o dis inc i e dialec al ea u es.
G ouping peculia idades que su gie on de he analysis o he esea ch a eas pe mi en nos
pa a c ea a model o measu e he dialec icism and he pe iphe ali y o he esea ch a eas.
90 minu e long eco dings o he Eas e n Aukš ai ian o Pane ėžs collec ed om wo g am
cen al – Pas als (112), Kapčinai (138) – and wo ma ginal – Bučinai (52), S ub iškis
(171) – dialec al poin s we e andomly selec ed o his s udy. While lis ening o he e-
co dings, he equencies o usage o 13 dialec al ea u es o he Eas e n Aukš ai ian o
Pane ėžs we e iden i ied, which we e hen en e ed in o he SPSS S a is ics compu e p o-
and he clus e analysis was pe o med. The esul s sugges ha he clus e analysis model
applied in he s udy is sui able o acco ding o he esea ch dimensions. El análisis indica que
e ealing he g ouping pa e ns o he poin s o he Eas e n Aukš ai ian o Pane ėžs LLA
he ma ginal LLA poin s a e no necessa ily pe iphe al dialec al cha ac e is ics a e
pe ec ly main ained in hem (in Bučinai, Pas als and Kapčinai poin s o LLA he s ong
ea u es a e be e main ained, while he weak ones a e be e p ese ed in S ub iškis).
El es udio indica que he selec ion o he esea ch ma e ial is e y impo an o he
examina ion o dialec s by he clus e analysis me hod. KEYWORDS: Eas e n Aukš ai ian o
Pane ėžs, dialec icism o LLA poin s, pe iphe ali y o LLA poin s, clus e analysis.
1. PANEVŽIŠKI TYRIM CUERCA
Li u ias de la lengua a memas empezada in e esa se XIX a. inales. Ry ų
aukš aičiai pane ėžiškiai minimi ya pachias p imuosias ob as dialek ologicas de la
lengua li uanas. Sob e pane ėžiškių dis in i os peculia idades esc ibió Leopold
Gei le is (Gei le 1875)1, Edua d Vol e is (Вольтеръ; 1904: 325335, 338340, 345354, 1886
Kazimie as Jaunius (Jaunius 1892: 114161)), An anas Ba anauskas (Брановский
1898). Po el mismo mé odo desc i o los abajos con inúan y a p incipios del XX.
impo an es Kazimie o Būgos (1924)3, An ano Salio (1930, 1946)4, Ju gio Ge ulio
(1930: 3546, 5465, 6676), Pe o Bū ėno (1932: 168193) 1 Remiamasi Danguole Mikulėniene
(2011: 1927).
2 Ž . Juanius 1970.
3 Ž . Būga 1961: 8283.
4 Ž . Salys 1992: 114119, 122131.
A ículos A icles 177 /
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
da bai. Iš jaunag ama ikių pe im a y imų adicija bu o populia i i poka io
laiko a piu.
En in es igaciones Vėlesni, las ca ac e ís icas de los pa a més de pane ėžiškių
yškiosios, su pasacambio y simili ud en pa a mes (Zinke ičius 1966; Gi denis,
Zinke ičius 1966: 139147; LKT 1970: 14,36; LKA 1982: 1991; Ručinskai ė 1974: 72: 76;
Kačiuškienė 1984: 42 1968; Kačiuškienė 1968: 533: 313 Kačiu56) así como las causas de
su apa ición (Kazlauskas: 1020; Zinke ičius: 148; Ga š a: 1974: 76 1977; Gi denis, 1982:
18987 1981) ue on examinadas po el mé odo audi i o expe imen al, ac oscénico
y audi i o. Ya a inales del XX a. pane ėžiškių es udios apa ecen socioling is ikai
ca ac e ingų cuožų e aluando los da os in es igamuosius, empiezama a ene en
cuen a a pa eikėjo amžių. Es o ío an o en abajos de ca ác e desc ip i o
(Zinke ičius 1975: 85; Zinke ičius 1979: 9293), como ambién en expe imen ales,
espec og a ónicos, audiciniuose y imuose (Kačiuškienė 1982: 3945; Ga š a 1982a:
6870; Kačiuškienė 1983: 2438). Taipada di e en es eces pane ėžiškių pa a mės
a osena. a. los abajos iniciales comienzan a basa se en mé odos
es adís icos, psicoacús icos, espec ónicos, oscilog a icos (se aplican ambién
en abajos complejos (Ma ke ičienė 2001: 2932; LKTCh 2004: 3034,1841946;
Zinke ičius 2005b: 499503; Kačiuškienė 2009: 6167; Kačiuškienė 2012: 5362). Du an e
2006: 74–82), i a ski ų au o ių y imuose (Kačiuškienė 2000: 25–31; Ga š a
2002: 9–18; Kačiuškienė 2003: 88–92; Kačiuškienė 2005a: 49–53; Kačiuškienė
es e pe íodo ambién mul iplica de abajos con ca ac e es socioling is os: se
aplica el mé odo anque ís ico (Kačiuškienė 2005c), įsi es i amžiaus (Kačiuškienė
2006; Meiliūnai ė 2009), educa (Kačiuškienė 2013a: 8) kin amieji, es udiama kalbinė
sa imonė (Kačiuškienė 2013b: 22).
F ecėjan e inclusión de socioling is ica en pane ėžiškių pa a mės es udios
mues an que a p incipios del XXI a. desa ollándose in ensi amam p oceso cai os
de e mių acos umb ų mé odos pa a es e enomenini iden i ica y explica ya no jé su icien e.
2.METODICA DEL TRIBUSCO INTERNICOLO Mé odo de análisis de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os de da os
Kin an a mėms, kin a y las examinan e geoling is ika ella se con i ió a pdalykinė:
acos as us a mė y ininkų ikslus papildo socioling is ika (pa yりに, 5 Los esul ados de es e
pe íodo skelb i y o as publicaciones. Minė ini Kazimie o Ga š os Joniškėlio apylinkės šnek os
eks ai (1982b).
6 Ta minada lengua la g abé Aldona Jonai y ė, S asys Tumėnas, D. Kaziliony ė, S. Lioly ė,
Mo kūnas, Aloyzas Vidugi is i Edmundas T umpa, ansk iba o Aloyzas Vidugi is, As a
Leskauskai ė y Rima Bace ičiū ė.
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
178 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII se iene en cuen a a socioling is inius
a iables (amžių, ly į, educa imą, e c.). Geoling is ika adqui ió nue os signos,
disposiciones eó icas y p incipios me odológicos del comienzo del siglo XXI. se
comienzan a cali ica el é mino sociogeoling is ica (Aliūkai ė 2011: 257; Mikulėnienė,
Meiliūnai ė 2014). Los enómenos del lenguaje en sociogeoling is ís icos es udios
pueden se examinados no sólo es os dos ins umen os de di ecciones, sino y
o os mé odos de á eas de ciencia. El obje i o de es e a ículo pone a p ueba la
idoneidad de uno de los mé odos de análisis de clus e aplicado en la es adís ica
pa a de e mina la ecuencia de consumo de las simili udes de los asen amien os
pane ėžiškių de eas e n al š aičių según las dis in i as asgos a minius7.
Obje o de es udio pane ėžiškių pa a mės būdingosios peculia idades. Aplic a
es adís ica cl e ís ica análisis les a comp oba , cómo ag upaciones de las
es udiadas zonas según dis in i os a míns ca ac e ís icas ecuencia de
consumo. és a mane a se c ea un modelo de es udio medi la in e miškumu y
pe i e iškumu del idioma de los luga es es udiados elegidos cua u is LKA punk us
(du cen inius, du pa ibinius), se de e mina, como en ellas man enidas las
in e mines peculia idades y si aplicado el modelo es adecuado hace lo.
S aipsnyje cen inio i pa ibinio LKA punk o są okos a ojamos geog a i-
Kazys niu pun o de is a: cen iniu llama luga o ė, geog á icamen e esan i a čiau
eas e n aukš aičių pane ėžiškių plo o cen o, pa ibiniu ie ė, esas i nea ki ų pa a mių
gy enų ibų. Debido a eso la lengua desde el pun o de is a puede se con e ida pe i e inė
(pe eiginė, i. i. puede se adop ada de o os idiomas signos o de o os ada mios dis in i os
g amá icos)8.
Ti iamąją medžiagą suda o a si ik inai pasi ink i 90 min. y ų aukš aičių
panežiškių pa a mės g abaciones de sonido. 1992, 2004, 2012 m. de á eas que ue on i adas aún
hace 60 años (ž . LKA 11, 1977: 2123, LKA 1982: 911) LKA 1991: 9 Bučinų (52) (į ašo N . LK259701,
kompak inės plokš elės egis acijos N . 1496 RAP 112), Pãs alio (112) (į ašo N . LK204602,
kompak inės plokš elės egis acijos N . 1508 RAP 12 Kapči (1311) No. (ė ašo N . LK029101,
kompak inės plokš elės egis acijos N . CD 1156 RAP 79)), y es o es en b ejas, eas e n
highlands, kupišk ai, anykš ė, paškė i inš ai y pa inš ai.
S ub iškio9 (171)10.
7 Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai y a aka inėje y ų aukš aičių pusėje. Jie ibojasi su aka ų aukš-
8 Apie cen inio i pe i e inio LKA punk o e minus plačiau ž .: Mo kūnas 1993: 4–7; Ka delis
2014; Ka delis, S aku y ė 2015).
9
Es a g abación No. de egis o aún no se ha en egado, él se almacena ins i u o de la lengua Li uania
se e yje jun o con o os 2012 m. ecop as da os. 10 Las insc ipciones acumuladas 20072013 m. lle ando a
cabo el p oyec o Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ac i ioji
a minės in o macijos sklaida (ž . Lie u ių kalbos a mės).
A ículos 179 A icle /
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
Expe imen almen e se examinan de es muje es (D. N., g. 1926 m., gy .
Bučinuose; J. L., g. 1934 m., gy . Pas alyj11; V. M., g. 1909 m., gy .
Kló ainiuose12) y de un homb e (B. N., g. 1946 m., gy . S ub iškyje) un i mo
simila en el habla de las peculia idades a mino as13.
Como se mues a 1 igu a, las zonas de es udio es án al š aičių plo e, po lo que
les ca ac e iza oda al š aičių dis in i a cualidad ki čiuo i d ibalsiai ie, uo se
man ienen sanos, como y en la lengua gene al, di e en e que žemaičių plo e
(Zinke ičius 1966: 1314; LKT 1970: 15; LKTCh 2004: 29). LKA pun os pe enecen a
eas e n alš aičių ampli ud, po que en es a ada mėje se es eu in los doblea sia
an, am, en, em bei bu ę nosiniai balsiai ą, ę y se p onuncian como ọn, ọm, ẹn, ẹm bei
o, e (Zinke ičius 1966: 15, 8384, 99101; LKT 1970: 3233; LKTCh 2004: 30, 173175)14.
Fundamen al dis in i oji pane ėžiškių peculia idad co ųjų galūnės balsių
suplakimas, llamadamoji balsių edukcija. Según el g ado de educción los pun os
in es igados LKA pe enecen nó dicos pane ėžiškiams, cuyos co íos galūnės
i o neaiškios kokybės mu mamaisiais ga sais, ski ingai nuo pie inių, ku ie
umpuosius a, u galūnėse suplaka į ieną ga są, panašų į u, ačiau nelūpinį, žy-
ocia mimą υ (Zinke ičius 1966: 92, 119121; LKT 1970: 35; LKTCh 2004: 175176). En es e
abajo los in e miškumo de las zonas in es igadas se miden e i icando
desiguodai ki chiuojamos o di e en es en las palab as pa es de los exis en es
seis de los balsios (o, ė, i, u, y, ū) y dos de los d ibalsios (ie, uo) p oduc i um.
Adicionalmen e ixado y ecuencia de abs acción del ki cio. D i peculia idades
son sa i ai u ilizadas sólo en el no es e pane ėžiškių plo e.
Neki čiuo oje posición en el no e pane ėžiškie, a di e encia de los me idiones, d ibalsius ie, uo
a liepia e, o (Zinke ičius 1966: 16, 87; LKTCh 2004: 176). Exclusi amen e en las es udiamosias zonas
a aucen y ki is no es e pane ėžiškių plo e unciona uni e sal de ki cio a acción dnej, cuando
ki is a aucen no sólo de umpos, pe o y de la gos i agalés galūnės no sólo en el la gos, pe o y
en el co o skiemenį, y in ensi usis condicionalis ki cio a accion, cuando. Šiame ha egis ado desde
11 en la ila el habla de muje es Sin emba go, la mayo pa e del iempo habla una ag adecía, po lo
que en el es udio ac ada, que i a es a de una mo e s habla. 12 Es a pa eikėja i e Kló ainiuose,
sin emba go el egis o en la base de da os asignado Kapčinų (138) al pun o.
13 Po cen almen e pa eikėjų muje es hay más que pa eikėjų homb es, po lo que y en es e es udio
se examinan más g abaciones de sonido emeninas que homb es. 14 Es a y o as pane ėžiškių a mę
de o os dis inguido es ca ac e ís icas no adas ya a inales del XIX. sob e ki čiuo ų kamieno ie, uo,
d iga sių an, en, co oųjų alsių i, u, ki čiuo ų kamieno o y o os signos de a mino en di e sas
pa es del país esc ibió Vol e is (Вольтеръ 1886: 112).

AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
180 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
umpos galūnės į p iešpasku inį be kokio ilgumo skiemenį (Zinke ičius 1966:
3740, LKT 1970: 3435, LKTCh 2004: 3031)15.
O as peculia idades in es igamosas son uni e salesnés. Es o y menė i
ki čiuo i kamieno ie, uo, cuyas qualidad i iamajame plo e no di ie e del o os
alš aičių y bend inés de lengua.
Como y odos eas e n aukš aičiai, nó dicos pane ėžiškiai ki čiuo us (no
a i auk iniu ki čiu) umpuosius u, i ne galūnėje pailgina i a ia muy es eu us
(Zinke ičius 1966: 107; LKT 1970: 34; LKTCh 2004: 177). Dian neki čiuo us kamieno y, ū,
elgiamasi a i kščiai ellos se aducen co espondien es umpaisiais i, u
(Zinke ičius 1966: 110; LKT 1970: 34; LKTCh 2004: 176). Sin emba go a di e encia de
muchos alch aicios, ki čiuo a kamieno o pane ėžiškių plo e a iamos sin a
a spal io, pe o neki čiuo oje galūnėje él i s a a (Zinke ičius 1966: 70). Ki čiuo as
kamieno ė gene almen e man enido (Zinke ičius 1966: 74), mien as neki čiuo as
galūninis ė supuamos e (Zinke ičius 1966: 75; LKTCh 2004:
176–178).
Así, en el es udio se analiza la ecuencia de sie e ue es o yškiųjų (ki čiuo ų
kamieno ie, uo, o, ė, i, u, ki čio a i aukimo) y seis weaknųjų o blankiųjų
(neki čiuo ų kamieno y, ū, ie, uo, neki čiuo ų galūnės ė, o) panežiški ėų ski iamųjų
a minių ypa ybių (ž . 1 abelę)16. Es os señas son gajús y, como se e en su
abla de ecuencia de consumo, muchas eces pasa icanan es pane ėžiškių
palboje. Es o ambién indica las más ecien es ealizadas in es igaciones de es a ada més (ž . Aliūkai ė e al. 2014:
188–191).
El ma e ial ecogido de los si ios de medimín de es udio se a ó en a ias e apas: (1)
escuchado de los pun os de LKA de es udio ecopilados en di e en es pe íodos de g abaciones;
2) se lle ó a cabo análisis de g abaciones sono as sus escuchando, ijadas 13 dis in i os
pane ėžiškių a minių ca ac e ís icas de pa o ojamien o; 3) ecuen es suma en el
p og ama in o má ico SPSS S a is ics y ealizada una análisis clus e 17 Aplicando el mé odo de
análisis cls e ina, de e minado la simili ud de los cua o pun os LKA de pane ėžiškių pa a mės
elegidos y ellos dispues os en in oducciones y en o mas de pe sona del iempo u u o
15 Pap as ai ki is nuo galūnės nea i aukiamas aukš esniojo laipsnio p ie eiksmiuose, oksi onuose
(Zinke ičius III 1966: 38), muchoskiemenios de palab as galūnės ki is a audidos al más ce cano
skiemenį (Zinke ičius 1966: 39), no a audidos
į p iešdėlį (LKTCh 2004: 180).
16 P incipales c i e ios de sepa ación de los ue es (o yškiųjų) y los débils (o blankiųjų) asgos
á ea de p e alencia, econocibilidad y alineación: ue es asgos son ca ac e ís icos de una
ela i amen e pequeña supe icie de cie a pa a mė, ápidamen e no ables y ácilmen e
alineaciones, y debilpnoseas asgos son ca ac e ís icos de muchos pa a mė kininingos, ellas más
di íciles de no a , po lo que no se inclina a su co egi (Alikai ė, Mikulė 2014: 4647).
17 Apie p og amą plačiau ž .: IBM SPSS S a is ics; Vai ke ičius, Sauda gienė 2006.
S aipsniai / A icles 181
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
1 PAV. Ti iamosios eas e n aukš aičių pane ėžiškių ie o ės (Mikulėnienė, Meiliūnai ė
2014: 189)
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII en semejan es g upos de obje os
clas e ius. Los da os de es udio se han ag upado de mane a que las di e encias
den o del clús e de los si ios de es udio cons i uido ue an lo más pequeñas, y
en e los clús e es lo más g andes (Čekana ičius, Mu auskas 2002: 195;
Vai ke ičius, Sauda gienė 2006).
1 LENTEL. Pane ėžiškių ski iamųjų a minių ca ac e ís icas de la pau ación de
ecuencia en las zonas es udiadases18
STIPRUMAS
BUINAI
Insc ipción
43 min. 46
8 sec. 42
PASVALS
du ación
min. 28
sec. 28
KAPČINAI
Insc ipción du ación Insc ipción du ación
min.
sec.
STUBRIŠKIS
YPATYB Insc ipción du ación
62 min. 11 seg.
S ip ioji Ki čiuo as kamieno ie
man enikomas ~ 79 ~ 55 ~ 28 ~ 66
S ip ioji Ki čiuo as kamieno uo
man enikomas ~ 42 ~ 16 ~ 21 ~ 24
S ip ioji Ki čiuo as kamieno ė
man enikomas ~ 59 ~ 67 ~ 50 ~ 70
S ip ioji Ki čiuo as kamieno o
man enikomas ~ 65 ~ 87 ~ 40 ~ 63
S ip ioji Ki čiuo as kamieno u
ilginamas ~ 70 ~ 50 ~ 47 ~ 87
S ip ioji Ki čiuo as kamieno i
ilginamas ~ 63 ~ 70 ~ 50 ~ 83
S ip ioji Ki čio a asión ~ 88 ~ 90 ~ 68 ~ 137
Silpnoji Neki čiuo as kamieno
uo aduciamas ọ ~ 2 ~ 3 ~ 1 ~ 4
Silpnoji Neki čiuo as kamieno
ie aduciamas ẹ ~ 7 ~ 13 ~ 4 ~ 12
Silpnoji Neki čiuo as kamieno
y e čiamas i~ 15 ~ 12 ~ 10 ~ 25
Silpnoji Neki čiuo as kamieno
ū aducido u~ 4 ~ 1 0 ~ 7
Silpnoji Neki čiuo oje galūnėje
ė aducido e~ 40 ~ 28 ~ 8 ~ 41
Silpnoji Neki čiuo oje galūnėje
o aduciamas a~ 121 ~ 78 ~ 86 ~ 157
18 Į ašų klausėsi gim a a mė y ėja. Dado que la ecuencia ijada escuchando espon áneas
saky ines lengua g abaciones de sonido, debido žmuniškųjų ak o ų los da os incluidos pueden ene pake idos.
A ículos A icles 183 /
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
En el es udio se eligió p oba expe imen almen e dos mé odos de o mación de
clús e es je a chico y no je a chico (dos pasos). Ellos se asignan según lo, como
se eligen sus simili ud ma ai, la dis ancia en e los clus e es c i e io de
de e minación así como cuál desglosamien o en clus e us es a egia. La p incipal
di e encia de ellos los da os de in es igación ag upados en un mé odo de análisis
de clus e de dos pasos, de an emano conocido (pasionkamas) núme o de clus e es
(Čekana ičius, Mu auskas 2002: 202). Analizando ecibidos esul ados de análisis
clus e íneas, e alúa lo que el abajo in es igada espon ánea p esen ado es en,
y no homodi ex osi, las condiciones de habla son di e en es y los da os
in es iga i os oma muy maža, po lo que esul ados de análisis clus e í puede
se no del odo p ecisos. Sin emba go, en es e abajo, eniendo en cuen a el
ma e ial de es udio, se p e é sólo comp oba si es e mé odo en gene al e ela á
las zonas según pa imen ados in e mínicos peculia idades ecuencia de
g upa imosi dėsningumus. Más conc e amen e, se e i ica si el análisis clus e í
nes ypa ybes išlaikiusių ie o ių panašumą, a siž elgian į į ai ius eiksnius,
puede e ela según las ecuencias de las ca ac e ís icas de los a minos
aičių pane ėžiškių pa a mės ibose, sociogeoling is inius ski umus.
usucidos a las zonas inclinadas a la pe i e iškidad y mos a mejo los a mipa yçons, la dis ancia geog á ica, pa ibiné s. cen ina la si uación de las zonas eas e n aukš3. KLASTERIN PANEVŽIŠKI REPIRIAM-
J YPATYBI ANALIS
Con el in de comp oba , cómo según 13 p incipales pane ėžiškių dis inguibles
ca ac e ís icas de ecuencia de consumo (ž . 1 len elę) se ag upa la zona de
es udio, pasi elk os uno je á quico y uno no je á quico mé odo SPSS S a is ics
compu ado ine p og ama ealizada hie a chinė (junción) y de dos pasos cl e inė
analizė.
Debido al bajo olumen de da os en ambos casos se eligió el núme o mínimo de
clús e es 2. Los esul ados ob enidos de análisis je a chicas clus e inas
mues an que en Bučinu, Pas alyj y Kapčinu las ecuencias de uso de las
ca ac e ís icas in e media ias dis in i as son simila es, po lo que es os pun os
LKA o ma on uno clus e . O o á simila g upo de obje os la cons i uye
S ub iškis (ž . 2 abelę). 2 LENTEL. Resul ados de análisis je a chicas clus e inas
según 13 dis inguibles eas e n alš aičių pane ėžiškių peculia idades ecuencia de
consumo Klas e io N . Į klas e į en ekęs LKA pun o
1 Bučinai, Pas als, Kapčinai
2S ub iškis
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
Ac a Linguis ica Li huanica 190 LXXII
Bučinų, Kapčinų y Pãs alio en las zonas esidenciales más al as que S ub iškio son
sólo es ue es ca ac e ís icas de ecuencia de consumo medias es o es
ki čiuo ų kamieno ie, uo, o. sumend inando se puede a i ma que mencionados
es pun os LKA man ienen a miškumą de las ca ac e ís icas s ip iųjų
kalboje, o S ub iškio – labiau silpnųjų nei s ip iųjų. 6 len elėje aip pa ma y-
pa eikimas i, que neki čiuo i kamieno ie, uo, ū en odas las zonas es udiamsias
son bas an e a amen e pasi as dominan es de las dis in i as ca ac e ís icas.
Sin emba go no me ece ía a i ma que es os asgos iendan a des anece se se
c ee que en gene al el habla de los ag adecedo es ocu en pocas palab as con
es as cualidades (pa yପରି, piemuõ, puodnė, pūgà). Mi ando en las indi iduales
ca ac e ís icas gajum (ž . 1, 4 y 5), se e que en los cua o pun os es udiados
kamieno ie, o, ė, i, u, ki čio a i aukimas i silpnoji ypa ybė – neki čiuo as galū-
nės o. Jos y a dažniausiai a ojamos nag inėjamose gy enamosiose ie o ėse.
LKA la mayo polinkį de pe manece iene que c učiuo i Rečiausiai pa eikėjų en el habla pasaciko asgos silpnosios neki čiuo i ka-
mieno ie, uo, y, ū, ė – i iena s ip ioji – ki čiuo i kamieno uo. A jos linkusios
išnyk i, y a jau ki ų, išsamesnių, y imų klausimas.
4. IŠVADOS
Expe imen almen e aplicado el mé odo de análisis clus e ina a cua o LKA eas e n
alch aičių pane ėžiškių pun os simili ud, a miškumui y pe i e iškumui
de e mina , se pueden hace ales conclusiones p elimina ias. El modelo de análisis
clus e ínea aplicado en el es udio es adecuado es e mé odo e ela cua o LKA
pane ėžiškių pun os de ag upa imos según in es igamuosius dyy a pe i e iniai
džius dėsningumai.
Analizė odo, kad pa ibiniai LKA punk ai a miškumo požiū iu nebū inai
y ų aukš aičių pane ėžiškių a minio á ea en pa ibía si uadas en Bučinų y
S ub iškio ie o ėse a miškumas puikiai puy asik išla, es os LKA pun os no
ienen pe ėmę pa a mių, su limojasi, aiškių a minių požymų LKA Bučinų, Pãs alio y
Kapčinų pun os el a miškum mejo se man iene debido a ue es peculia idades
(ki čiuo ų kamieno ie, uo, o) dominamien o g acias en el habla, y S ub iškio más
debilpnųjų (neki čiuo ų kamieno ie, uo, y, ū y neki čiuo ų galūnės ė, o) ni s ip iųjų
(ki čiuo ų kamieno ė, i, u, ki čio a i aukimo). O as in es igación en la que se
examinan peculia idades aiškių dėsningumų no mues an. Klas e ines mé odo de
análisis examinando a mes, muy impo an e in es igamío ma e ial selección:
hab ía selecciona de simila du ación g abaciones de sonido, mayo mayo su
can idad. Resul ados in luencia puede ene y di e sos su pe íodo de ecopilación,
pa eikėjų habla empo. Con el in de e i a ine exsliones, ca ac e ís icas la ecuencia de consumo debe ía

S aipsniai / A icles 191
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
alo a puikiai in e minos signos conocedo especialis a. El es udio se ía
posible usa ex os ansc ibuidos.
LITERATŪRA
Aliūkai ė Dai a 2011: P ojek as „Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje:
punk ų inklo op imizacija i in e ak y ioji a minės in o macijos sklaida“. – Respec-
us philologicus 20(25), 257–260.
Aliūkai ė Dai a, Bakšienė Rima, Ja osla ienė Ju gi a, Judžen y ė Gin-
a ė i k . 2014: Punk ų inklo ankis geoling is inės ski ies aukš aičiai : žemaičiai
požiū iu. – XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas (že-
mėlapiai i jų komen a ai), 129–196.
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ika: ideologija, e-
o ija i me odai. Pag indinės są okos. – XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling is inis i
socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), 29–47.
Būga Kazimie as 1961: Rink iniai aš ai 3. Vilnius: Vals ybinė poli inės i moksli-
nės li e a ū os leidykla.
Bū ėnas Pe as 1932: Augš aičių a mės okuojančiosios pašnek ės sienos. – A chi-
um Philologicum 3, 168–209.
Čekana ičius Vydas, Mu auskas Gediminas 2002: S a is ika i jos aikymai 2.
Vilnius: TEV.
Ga š a Kazimie as 1977: Akcen uacijos i okalizmo są yšis šiau ės aka ų pane-
ėžiškių a mėje. – Lie u ių kalbo y os klausimai 17, 76–87.
Ga š a Kazimie as 1982a: S a besnės šiau ės aka ų pane ėžiškių onologijos
ypa ybės. – Bal is ica 18(1), 65–74.
Ga š a Kazimie as 1982b: Joniškėlio apylinkių šnek os eks ai. Vilnius: Vilniaus uni-
e si e o leidykla.
Ga š a Kazimie as 2002: Pane ėžiškių one ikos aida abipus La ijos sienos. –
Ac a Linguis ica Li huanica 47, 9–18.
Ge ullis Geo g 1930: Li auische Dialek s udien. Leipzig: Ma ke & Pe e s Ve lag.
Gi denis Aleksas, Zinke ičius Zigmas 1966: Dėl lie u ių a mių klasi ikaci-
jos. – Kalbo y a 14, 139–147.
IBM SPSS S a is ics. P ieiga in e ne e: h p://www.insol.l /s a is ics.
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
192 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
Jaunius Kazimie as 1898 (1970): Pane ėžiškių a mė. Kalbininkas Kazimie as
Jaunius, sud. Vincen as D o inas, Vladas G ina eckis. Vilnius: Min is. Kačiuškienė
Geno ai ė 1982: Quan idad de las balsias pane ėžiškių del no e y su
in e p e ación onológica. Kalbo y a 33(1), 3945.
Kačiuškienė Geno ai ė 1983: Šiau ės pane ėžiškių mu mamųjų balsių one inės
ypa ybės, dis ibucija i onologinė in e p e acija. – Kalbo y a 34(1), 24–38.
Kačiuškienė Geno ai ė 1984: Šiau ės pane ėžiškių a mės balsių psichoakus inė
klasi ikacija. – Kalbo y a 35(1), 42–53.
Kačiuškienė Geno ai ė 2000: Neki čiuo ų i/u y ẹ/ọ uso en ex os išlios de Joniškėlio y
Pak uojo apylinkių. Bal u ilologia 9, 2531. oyos pun o de is a a la lengua na i a. Pedagogía
Kačiuškienė Geno ai ė 2003: T ečiojo amžiaus uni e si e as Šiauliuose: klausy-
69, 8892. Kačiuškienė Geno ai ė 2005a: Pane ėžio a mių ap ašas p ime a cien í ica es udio
de la a mės šiau ės pane ėžiškių. P oblemas de his o ia de la lengua y dialec ología 1, 4953.
Kačiuškienė Geno ai ė 2005b: An ano Ba anausko y Kazimie o Jauniaus luga en la his o ia
del es udio de la a má pane ėžiškių del no e. T abajos de con oy de la Academia ca ólica
de Li uania 19, 499503.
Kačiuškienė Geno ai ė 2005c: Sodybos s a inių pa adinimai šiau ės pane ėžiškių
a mėje: anke inis y imas. Homb eus espacio de lengua, 6064. Kačiuškienė
Geno ai ė 2006: Ca aožai de la onología de las a mas pane ėžiškių Šiau ės. Vilnius:
Vilniaus uni e si yk publicka.
Kačiuškienė Geno ai ė 2009: Saky inės lie u ių kalbos eks ynas: a minių o mų
a osena. Filología 14, 6167.
Kačiuškienė Geno ai ė 2012: Ta mių one inių ypa ybių a spindžiai Saky inės lie u ių
kalbos eks yne. Bal is ica 8, 5362. Kačiuškienė Geno ai ė 2013a: S ip iosios y silpnosios
no es e pane ėžiškių a mės peculia idades a p incipios del XXI a. In e nacional
In e dalykinė con e encia cien í ica Es udios a minos del siglo XXI: geoling is inė y
socioling is inė pe spec i as. Vilnius: Ins i u o de la lengua Lie u ių, 8.
Kačiuškienė Geno ai ė 2013b: No he n pane ėžiškių a minės nuos a os: socioling is inis
y imas. In e nacional Con e encia Cien í ica Ta mės Pa imonio de las cul u as de los
pueblos eu opeos (p anešimų ezės). Vilnius: Mykolo Rome io Uni e sidad, 22. Kačiuškienė
Geno ai ė, Gi denis Aleksas 1982: Žiemgališkoji anap iksė
šiau ės pane ėžiškių a mėje i jos kilmė. – Bal is ika 18(2), 189–191.
S aipsniai / A icles 193
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
Kaščiukienė Geno ai ė, Gi denis Aleksas 1997: Ry ų aukš aičių i šiau ės žemaičių
p iegaidės: bend ybės i ski umai. Kalbo y a 46(1), 3136. Ka delis Vy au as 2014: Lie u ių
kalbos salos: p obleminiai aspek ai. Lie u ių kalba 8. Acceso en In e ne :
h pwww.lie u iukalba.l index/php://lie u iu-kalba/a icle/ iew/5660.
Ka delis Vy au as, S aku y ė Emilija 2015: Desde lie u ių dialek ologijos aidos. Lie u ių
kalba 9. Acceso en In e ne : h pwww.lie u iukalba.l index.php://lie u iu-kalba/
a icle/ iew/161/131.
Kazlauskas Jonas 1968: His ó ica g ama ica del idioma Li uano. Vilnius: Min is.
Labo William 1972: Sociolinguis ic pa e ns. Philadelphia: Uni e si y o
Pennsyl ania P ess.
de las lenguas Lie u ių. Acceso en In e ne : www. a mes.l . LKA 1977: A lás de la lengua
Lie u ių. 1. Lexika. Vilnius: Mokslas. LKA 1982: A lás de la lengua Lie u ių. T 2. Foné ica.
Vilnius: Mokslas. LKA 1991: A lás de la lengua Lie u ių. T 3. Mo ología. Vilnius: Mokslas.
LKT 1970: Li u ias de la lengua a mės. Ch es oma ija, ed. Elena G ina eckienė,
Kazimie as nauskienė, As a Leskauskai ė, Edmundas T umpa. Vilnius: Ins i u o de lengua
Mo kūnas. Vilnius: Min is.
LKTCh 2004: Lie u ių kalbos a mių ch es oma ija, sud. Rima Bace ičiū ė, Aud a I a-
Li uanos edi o ial.
Ma ke ičienė Žane a 2001: Aukš aičių a mių eks ai 2. Vilnius: VU edi o ial. Meiliūnai ė
Viole a 2009: Su pane ėžiškių ocalismo y sus aidos asojai. Kaunas: Vy au as Maggiojo
uni e sidad, Li u ias ins i u o de lengua. Mikulėnienė Danguolė 2011: Leopold Gei le s
Con ibu ion o Li huanian dialec ology: geolinguis ic aspec . Dialek ologie a geoling is ika
současné s řední E opě, Mo kūnas Kazys 1993: Debido concep os pe i e ines a mės.
19–27.
Li uáneos lingüo y os p egun as 30, 47.
Ručinskai ė I ena 1984: Mu mamųjų balsios kokybinė opozicija šiau ės
pane ėžiškių a mėje. Kalbo y a 35(1), 7276.
Salys An anas 1992: Raš ai 4. de las lenguas Lie u ių. Roma: Lie u ių ka alikų
mokslo akademija.
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
Ac a Linguis ica 194 Li huanica LXXII
Spolsky Be na d 2011: Fe guson and ishman: Sociolinguis ics and ge sociology
o language. The SAGE handbook o sociolinguis ics. London: SAGE Publica ions. Vai ke ičius
Raimundas, Sauda gienė Auš a 2006: Es adís ica con SPSS psicologicos i amien os: docomoji
lib o. Kaunas: VDU edi o ial. Mikulėnienė Danguolė, Meiliūnai ė Viole a (sud.) 2014: XXI a.
comienzos Li uáneos: geoling is inis y socioling is inis es udio (zemėlapiai y sus
comen a ios). Vilnius: B iedis.
Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u os dialek ologija. Vilnius: Min is. Zinke ičius Zigmas
1974: Smulkmenos VI. Bal is ica 10(2), 148. Zinke ičius Zigmas 1975: Sob e č‘, dž‘ ‘,
d‘ kai ą pa adigmo de los a dažodžių del no e pane ėžiškių. Kalbo y a 26(1), 85.
Zinke ičius Zigmas 1979: Ki čio abs ac ionismo y ki čiación pa adigmas.
Kalbo y a 30(1), 9093.
Zinke ičius Zigmas 2006: Li u ias a mian o igen. Vilnius: Ins i u o de lengua
Li uanos edi o ial.
Ba ano skij An onij 1898: Замтки о литовскомъ язык и словар. Санктпетербургъ:
Tipoграфiя Императорской Академiи Наукъ. Вольтеръ Эдуардъ 1886: P og ama
pa a указанiя особенностей говоровъ Литвы
и Жмуди. СанктПетербургъ: Типографiя Императорской Академiи Наукъ.
Вольтеръ Эдуардъ 1904: Литовская хрестоматия 2. СанктПетербург: Типо-
графия Императорской Академiи Наук.
Eas e n Aukš ai ian o Pane ėžys: Clus e
Analysis in Sea ch o Dialec icism
SUMARY
This pape aims o es he app op ia eness o one o he s a is ical me hods – clus e
analysis (bo h hie a chical and wo-s eps) o de e mine he simila i y o he popula ed
locali ies o Eas e n Aukš ai ian o Pane ėžs in acco dance wi h he equency o usage o
dis inc i e dialec al ea u es. Las g ouping peculia idades que su gie on de he analysis o
he esea ch a eas pe mi en nos pa a c ea a model o measu e he dialec icism and
pe iphe ali y o he esea ch a eas.
A ículos A icles 195 /
Ry ų aukš aičiai pane ėžiškiai:
klas e inė analizė ieškan a miškumo
90 minu e long eco dings o he Eas e n Aukš ai ian o Pane ėžs collec ed om wo Pane ėžs
cen al – Pas als (112), Kapčinai (138) – and wo ma ginal – Bučinai (52), S ub iškis
(171) – dialec al poin s we e andomly selec ed o his s udy. While lis ening o he e-
co dings, he equencies o usage o 13 dialec al ea u es o he Eas e n Aukš ai ian o
we e iden i ied: 7 o he dialec al ea u es a e s ong ( he s essed ie, uo, o, ė, i, u in he s em
and he e ac ion o accen ), while 6 o hem a e weak ( he uns essed y, ū, ie, uo in he s em
and he uns essed ė, o in he ending). The equencies we e hen en e ed in o he SPSS
S a is ics compu e p og am and he clus e analysis was pe o med. The esul s sugges
ha he clus e analysis (bo h hie a chical and wo-s eps) model ap ha he ma ginal LLA
plied in he esea ch is sui able o e ealing he g ouping pa e ns o he Eas e n Aukš ai-
ian o Pane ėžs LLA poin s acco ding o he esea ch dimensions. The analysis indica es
poin s a e no necessa ily pe iphe al dialec al ea u es a e pe ec ly main ained in he
ma ginal a eas o Bučiūnai and S umb iškis. In Bučinai, Pas als and Kapčinai poin s o LLA
dialec icism is be e main ained due o he s ong ea u es ( he s essed ie, uo, o in he s em),
while in S ub iškis he weak ones ( he uns essed ie, uo, y, ū in he s em and he uns essed ė, o
in he ending) mo e han he s ong ones ( he s essed ė, i, u in he s em and he e ac ion o
accen ). O he analyzed ea u es show no clea egula i ies. La in es igación indica que la
selección de la ma e ial de in es igación es muy impo an e pa a el examen de dialec os by he
clus e analysis me hod: g abaciones o simila du a ion and a highe numbe o hem should be
selec ed. The esul s may be in luenced by a di e en collec ion pe iod o he speech a e o
in o man s. To a oid he inaccu acies, he equency o he usage o dialec al ea u es should
be examined by he specialis o dialec al ea u es. T ansc ibed ex s, as well, could be used o
he esea ch.
Į eik a 2015 m. ene o 21 d.
AGNĖ PUKEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
[email protected]