scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Funkcinis reciprokinių žymeklių monadinėse konstrukcijose aspektas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Funkcinis reciprokinių žymeklių monadinėse konstrukcijose aspektas

Author: Loreta Vaičiulytė-Semėnienė
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/861/952
S aipsniai / A icles 105
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: mo osin aksė,
ipologia, alen ingumas, semân ica.
FUNCCINIS RECIPROKINI
SYMEKLI MONADINSE
CONSTRUCTIJOSE ASPECTOS
Func ional Aspec o Recip ocal Ma ke s
in Monadic Cons uc ions
ANOTACIJA Es e a igo obje o ecip okinhos ma ceklia, usados monadá ias cons uções
com ecip okiniais açõesmažodžiais. Com base Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT)
ma e ial, ala-se sob e o que a ualiza-se e especi ica-se um ou ou o ecip okiniu ma cekliu.
Išei ies ašku imama semân ica. Es udo mos ou, que ecip okinius ma ceklius pode se
designado quan o di e en e do que ligi šiol, . i. g adualmen e, e de aco do o ien ação em
subjek ą ou p edika ą e subjek u pasakomų mu an ų skaidą kalbė i abou ecip okinių
žymeklių hie a chiją. Mais equen emen e usados são os ma cado es ecip ocos
o ien ados pa a o sujei o; jais ac ualizuojam-se di e en emen e (a ski ai: ien isai)
pe cokiam-se mú uo si uações pa icipan es. ESMINIAI VOODŽIAI: ecip okinis eiksmažodis,
mu an as, ecip okinė monadinė kons ukcija, ecip okinis žymeklis, seman inis
pa ame as.
ANNOTATION
The objec o he a icle is ecip ocal ma ke s used in monadic cons uc ions wi h ecip ocal
e bs. Wi h he use o he Co pus o he Con empo a y Li huanian Language (CCLL) he hings
ac ualised and speci ied by one o ano he ecip ocal ma ke a e discussed. In his case,
seman ics is applied as a s a ing poin . The s udy e ealed ha ecip ocal ma ke s can be
dis inguished in sligh ly di e en way han hey we e be o e, i.e., g adually, and hie a chy o
ecip ocal ma ke s can be discussed acco ding o he o ien a ion o subjec o p edica e and
segmen a ion o mu uan s exp essed as subjec . Subjec -o ien ed ecip ocal ma ke s a e
used he mos equen ly; hey ac ualise di e en ly unde s ood (sepa a ely: seamlessly; Li h.
sepa i ai: ien isai) pa icipan s o a mu ual si ua ion.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
106 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
KEYWORDS: ecip ocal e b, mu uan , ecip ocal monadic cons uc ion,
ecip ocal ma ke , seman ic pa ame e .
1. ĮVADAS
das línguas Lie u ių eiksmažodžiai bend au i, bend ada biau i, bičiuliau is, bučiuo is, de ė i(s),
disku ua , (susi)d augau i, ginčy is, ka iau i, ko o i, kuždė is, lenk y aiky is, uok is, žais i,
niau i, muš is, ung yniau i, sugy en i, su(si) a i, susiž algy i, s eikin is, šnabždė is,
a žy is e pan. são ecip oco eiksmo, ou ecip okiniai. mažodžiais (p edika ais) deniam a elação
Vieni jų y a leksiniai ecip okai1 (an. lexical ecip ocal) (bičiuliau is (: bičiulis),
d augau i (: d augas), ko o i (: ko a) i pan.), ki i – g ama iniai2, konk ečiau kal-
ban , e leksy iniai3 (an. e lexi e ecip ocals) (apsikabin i (: apkabin i), bučiuo is
(: bučiuo i); muš is (: muš i), uok is (: uok i) i pan.). Tokiais ecip okiniais eiks-
mú ua en e mažų pelo menos dois pa icipan es da si uação mu uan ų (an. mu uan )4.
Inhe en ialmen e mu uan ų ma ked by any de i a ional means, i.e. o seman ically ecip ocal
a pusa io san ykis y a sime iškas. Pa yzdžiui, ecip okinėje kons ukcijoje
(an. ecip ocal cons uc ion) Jonukas kalba su Onu e a pusa io san ykio daly iai
1 „This e m [i. e. lexical ecip ocals] used o e e o e bs wi h inhe en ecip ocal meaning no
e bs wi hou he ma ke -si-s-s [...] and e bs wi h he e lexi e-middle ma ke which does no
ma k he ecip ocal meaning (giminiuo is /). [...] Fo mally, lexical ecip ocals can be simple
(unde i ed) and de i ed, in which case hey may be denominal o de e bal de i a i es (Geniušienė
2007: 658; nes a ques ão plačiau ž . Nedjalko 2007: 1416, 96101).
2 Po mais sob e isso eja. Nedjalko 2007: 912.
3 This e m [i. e. e lexi e ecip ocals] is used he e o e e o mo phologically ma ked ecip ocals
de i ed o m non- ecip ocal e bs by means o he e lexi e-middle ma ke alone (Geniušienė 2007:
658).
Pe onėlė Be nadišienė (Ul ydas, ed., 1971: 196) a i ma, que a pusa io ação signi ica i os
sang ąžiniai eiksmažodžiai ( e lexi a ecip oca) indicam, que ao mesmo empo dois, á ios ou
mais ac o es ac uam um ou o.
S asė K inickai ė Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (Amb azas, ed., 1996: 288) esc e e que pag indinė
sang ąžos o man o -s(i) unção limi a a ação es e a do sujei o is a em á ios g upos signi icminiais de
ações de sang ąžinių: a) ecip oco ação: bučiuo i: bučiuo is, ba i: ba is. E alda Jakai ienė ali mesmo
(Amb azas, ed., 1996: 408) a i ma que a pusa io ação sang ąžiniai eiksmažodžiai signi ica que a ação,
nusaky ą pala a base, pe o ma dois agen es: aquele que oi o sujei o da pala a base, e aquele que oi seu
obje o, np.: bučiuo is (plg. Jonas bečiuoja Oną Jie (Jonas e Ona) bečiuojasi), ba is, mylė is, peš is, salu in is,
encon a i. Tais edinos sang ąžos a ixas adiciona seman ínio sinalį uenas ou o . 4 Mais amplamen e
sob e os concei os mu an as esp. ecip okan (an. mu uan esp. ecip ocan ), ecip okinis esp.
sime inis esp. ecip oco ( ecip ocal esp. symme ic esp. mu ual) e seus alcance is ž . Haspelma h 2007.
A igos A icles 107 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
(Jonukas, Onu ė) dizemomi p edica o ala ‘šnekė is a dois sepa ados alen iniais
ak an ais: agen ą co esponden e ao sujei o a dininku e indi ec o objec unkciju
u einančia p ielinksnio su i įnagininko kons ukcija, ku i a liepia komi a y o
(Sližienė 1994: 330). Tais cons uções ecip okinês são chamadas ūKalboje p e alece
kiosiomis, a ba diadinėmis (an. discon inuous cons uc ion, dyadic cons uc ion5).
endência mú ua de si uação (an. mu ual si ua ion) mu uma, e não qual um deles
an us eikš i kaip ieną ak an ą, . y. ipiškai a skai os ašku (an. e e ence poin )
pasi enkami isi (mažiausiai du) si uacijoje daly aujan ys mu uan ai – jų isu-
(Haspelma h 2007: 2091). En ão d i alencio p edica o ambos ak an es sen ença
dizem-se sujei o einančia daik a a džio ou į a džio o ma plu alis a ou de dois
daik a a džiais ou į a džiais, conjugados conjugadojo e6. 13 sen anças al in ei a de
mu an as como cole i im ak an ai agen ą a liepianciu sujei o (ž . Sližienė 1994: 43).
Mais p ecisamen e alando, al agen e coincide (susilieja) com komi a y u e ele pode
se pe cebido como komi a i ųjį. Aqui is o diminuição sin aksicos ak an os (an.
alence- educ ion) (plg. Sližienė 1994: 330). Esses casos de consumo são chamados de
uni isosias, ou monadinas, ( ecip okinėmis) cons uções (an. simple cons uc ion,
monadic cons uc ion7). (1) João, Ped o e An anas con e sam. (ci ado segundo
Sližienė 1994: 43)
2) Eles já há mui o empo šnekučia am, ele apisme inėjou, e ela nep isi e ė
econhece e os, ele ambém nada nãosaikė, jiedu como nemu nada con e sou
pos e io men e. Desde esse empo p aslinę mui os anos. DLKT
3) Vaidina, que como e que em aqui ocês sukomp ome i ua , e saiu pa a eles
mui o in ikiamen e. Nós, ocê e eu, mais sé io alamos a pa i daquele pon o de
is a. Mas paikišką pike ą, alguma ez aqui da y ą (p o esionalos pon o de is a
isso de odo c ianças ja dizel), lemb a como se i ą ac ą. DLKT
Do 13 sakinių ê-se que alados p edika os komi a y ą a liepiancio a gumen o
posição pe manece li e. Ela pode se p eenchida ne alen inho li eho na io
5
Discon inuous cons uc ions a e hose in which he second ecip ocan is a non-subjec
(Nedjalko , Geniušienė 2007: 396). A dyadic cons uc ion which c ea es a symme ic si ua ion by
placing one pa icipan in a subjec NP and ano he in a comi a i e ph ase (Hu s 2010: 290). 6 Em ais
casos Nijolė Sližienė Li uânia linguagem de açõesmažodžių conjunlumo ocodyne ge almen e
dis ingue sepa ą açãomažodžio alen ingumo es u u a, onde cole y iną ak an ą co esponden e
sin aksis ak an , pasakomas daik a a džių (ou į a džių) o ma plu ali as Nomplu , Juodu en e si
ka iauja po pi menybės (ž ., например. : Sližienė 1994: 175 , 330, 336, 338, 356, 440; 1998: 178 ; 2004:
221 , 233, 270, 452).
7 Simple cons uc ions a e hose in which bo h ecip ocan s a e exp essed by he subjec
(Nedjalko , Geniušienė 2007: 396). A monadic cons uc ion which g oups he pa icipan s in he
ela ion in he subjec NP while losing an objec NP (Hu s 2010: 290).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
108 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI s a us com o ecip okiniu ma cekliu (an.
ecip ocal ma ke ), po exemplo, mokiniai žymekliai 5 sen ença não es á
noseman ine ecip okine ana o a ienas su ki u, daik a a džio a pusa yje ie-
ininku, p ielinksnine a p sa ęs kons ukcija (plg. 4–5 sakinius). Šie ecip o-
elacionado com o eiksmawodžio kalbė i ‘mokė i kalbą; ele de uma o ma ou
sugebė i eikš i min is žodžiais’ alen ingumu (ž . Sližienė 1994: 331), be ko-
munikaciniu požiū iu y a s a būs. Kalbamieji a pusa io san ykį eiškian ys i
ou a ac ualizando e especi icando ma cecles ecip ocos são modi ica o iais8, i.
i. Ve bo deles não eque nem seman icamen e, nem sin aksialmen e (chamadojo
eduplikação, ou duplojo ecip oko aiška9 (an. eduplica ion, double ecip ocals)).
4) Sepa adamen e a cada pe gun o, qual ida o a ia eliz, isso e ela-se, que o
homem o imagina de umikê, e a esposa comple amen e de ou oikê. No en an o
mu uamen e (plg. um com o ou o, en e si) eles sob e isso não alam, não c iam
isões comuns, po an o udo lekia šipuliais. DLKT
5) O encon o oi emocionan e, g audus melod ama. Pala as não eicėjo. Eles um com o ou o (plg.
en e si; mu uamen e) ala am sub iliais mo esias, só lhes conhecida linguagem de sinais, que, se
aqui de epen e i esse indo es anho, podia apa ece pequenas pelo menos queis oka. DLKT A
segui a p incipal a enção se á di igida a in anzi y nios 45 sen inhas: se á discu ida os casos,
quando pon os de e e ência se escolhem odos os pa icipan es da si uação mú ua, monadá ias
cons uções dizem ao sujei o, e sua p óp ia elação mú ua ou p edicado mú uo ação signi icado é
ainda ac ualizá el e especi icikuí el com o ecip oc. O obje i o do a igo esponde à pe gun a, o
que e segundo quais pa âme os seman inos ac ualizada um ou ou o ecip okiniu ma cekliu. A im
de alcança são le an adas ais a e as: b e emen e menciona , o que alado pe gun o esc i o
(ž . 2 capí ulos), exanalisa ecip okinių žymeklių a oseną monadinėse kons ukcijose e
es abelece hie a chinius ecip okinių žymeklių ecip ocos elações (ž . 4 capí ulos). U iliza-se
desc i omuio aquela de Kauno Vy au as Maggio Uni e si y Kompuu e inės ling is ikos cen e
suda y o Daba inės lie u ių kalbos eks yno (www DLKT) (plačiau ž . 3 sky ių). 8 Sob e con ole e
modi icação de ligações sin aksá ias, aldinio esp. modi ica o iaus, con olandoio pala a esp.
anali iniu i in e p e acijos me odais. Siekian ikslo emiamasi medžiaga, ink-
modi icoja i o pala a samp a á, pela qual aqui emiamasi, plačiau s . Hol oe , Judžen is ak an o
aiška (pgs.: jiedu inimšiški um ao ou o; pa es semelhan es uma na ou a).
(2003: 11–35; 2005: 11–38). Ten pa plg. i adicinę sin aksinių yšių ipų apž algą.
9 Tokią ak an o aišką, kai ki a o ma ne eikia jokios naujos in o macijos, papildančios p edika i-
nio žodžio eikšmę, Dalija Teko ienė (1985: 74) siūlo adin i sud igubin a o pa ies seman inio
A igos A icles 109 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
2. RECIPROKINI MALMEKLI APRAŠAS
DARBUOSE GRAMATIKOS
A im de discu i , o que e de aco do com quais pa âme os semân icos a ualizada
ecip okinhas ma cekliais, e es abelece suas elações mú uas, é impo an e
menciona , o que sob e isso já se disse.
Po exemplo, Pe onėlė Be nadišienė Lie u ių kalbos g ama ikoje (Ul ydas, džiais,
ed., 1971: 198) ašo, kad „ a pusa io eiksmo eikšmės sang ąžiniai eiksma-
žodžiai gali bū i a ojami ka u su pa yškinamaisiais žodžių junginiais a žo-
p z.: um ou o, um com o ou o, en e si, a pe sa o, a pusa y e pan. ; essas junções
de pala as ou pala as aumen am o signi icado da in e ação de dois ou mais a o es,
en a izam glaudesnius p óp ios a o es mú uo elações. Jonas Šukys (1998: 515),
discu indo da língua li uânica linksnių e p ielinksnių a oseną, man ém opiniões de
que p ielinksnio en e cons ução às ezes signi ica obje o, mais p ecisamen e
obje os, en e os quais há algum não co espondência, oco e con li os ou
comunic a ão. [...] con li o ou comunhão pode e e i -se ambém posagem en e si.
[...] Tokiam en e si é sinónimo de aps aba ėjęs ie ininkas a pusa y(je), plg. Passi ê
en e si Passi ê mu uamen e. Toks ice minis o sakinyje ai būdo en o noybe. [...]
Mas e eles [būdo ie ininkai ecip ocamen e] êm alguma de qualque , às ezes albai
a é con enas esnių pakai alos. Mulhe es [...] ėmė mu uamen e (plg. en e si, uma com
a ou a) šnibždė is (Šukys 1998: 300). Em ou as pala as alando, J. Šukys,
simila men e como Elena Valiuly ė Lie u ių kalbos g ama ikoje (Ul ydas, ed., 1976: 75,
105), di ide obje i os elacionos ma cinhando en e seu p óp io cons ução e (būdo)
em o no ecip ocidade. Au ó io (Šukys 1998: 515) conside a que posakiu en e si não
p ecisa ia pik naudžiau i, especialmen e quando ele dubliuoja sang ąžinę
eiksmažodžio o mą e quando do enunciado é cla o, quais agen es e como uneja
ações. Emma Geniušienė (2007: 669 ), discu indo cons uções ecip okines da língua
li uânica, man ém opiniões, que, po exemplo, na cons ução as i mãs se beija am uma
com a ou a ecip okinė ana o a uma com a ou a mais bem en a êzija e lexi inio
ecip oko signi icado componen e comi a i ųjį. Em azei (an. emphasis) do
componen e in e pusio, diga ela, opcionkamas o ma cekil ecip okinis en e si ou
en e si10.
Aqui escla ece-se que alguns au o es (pa yčajne, P. Be nadišienė) ecip okinius žymeklius mini gen ai
e k eipia a enção em sua seman ina sąsają, . i. o ien aciju11, 10 Plg.: Explici exp esions o he
ecip ocal meaning a e he ph ases ecip oyje/ a p sa ęs [...] con aining he e lexi e p onoun sa e,
and a pe sa o [...], bu hey can be used wi h ecip ocal e bs ( o mally e lexi e and lexical)
exclusi ely, o in ensi y o speci y he ecip ocal meaning; e. g: Nós ba amemos mu uamen e. Eles
d augajam mu uamen e (Geniušienė 2007: 636 ). 11 O e mo O ien ação é usado de aco do Hol oe 2009:
99.

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
110 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
su subjek u pasakomais mu uan ais, ki i ski ia juos sin aksiškai i / a ba seman-
iškai: . i. do complemen á io (obje o) um com ou o12, en e si mesmo s. en o no
em ecip ocidade (pa yみに, J. Šukys, E. Valiuly ė); o ien ados em sujei o um com o
ou o e o ien ados em p edicado en e si, ecip ocamen e (plg. E. Geniušienė).
P ipažįs ama (J. Shukys) que uncialmen e ecip okinis ma ceklis mu uamen e pode
ap oxima -se à en e si.
Adelė Valeckienė, ap a dando į a džius Lie u ių kalbos g ama ikoje (Ul ydas, ed., 1965: 696; plg.
Amb azas, ed., 1996: 26913), esc e e que į a džių pa os um... ou o [...] indicam dois um do ou o
a ibu os neapib ėž us daik os ou peculia idades, ambém daik os ou pa icula idades g upes. Em
ais casos, quando esses en e si elacionados in oduzidos êm di e en es o mas linksnių e são
usados com p elinksniais, além indici ó ia sepa i iamiais não de inêjiamosios signi ica i os, eles
ainda ing essam signi icados adicionais, saindo daqueles linksnių e p elinksnių unções. Pa yりに, es as
espécies in oduções, p onunciadas um nomininko, ou o galininko aleg niu, pode e adicional
signi icado de elacionamen o mú uo (Vienas ou o eja). [...] Já odos ūkė, con e sa am um com o
ou o (Ul ydas, ed., 1965: 697 ). Albe as Rosinas (1996: 135), de alhadamen e desc e endo į a džius,
chama a a enção pa a o a o de que am ce os casos é possí el ecip okinių [um com o ou o] e
sang ąžinių į a džių neu alização. [...] Ta p + si mesmo pode subs i ui o ecip okinio in oduzio ao
nagininko o má, plg. : Ten eles (...) en e si ou com Ona pasišnekučiuada o; Umhi ap o a am, ou os
nega am e dispu a am en e si. No en an o alamoji neu alização, embo a e indique sang ąžinių e
ecip okinių į a džių seman inio simili ude, é e oka. No malmen e unicascai os ecip okinos
in oduz de um com ou o o mas skaido aibę, consis indo de dois elemen os e indica aqueles
elemen os elação. Tačiau unicascai á ias o mas di ididas e ais aibés, que compõem mais do que
dois elemen os. [...] odas as pa ículas da esc i a ha monizam uma com a ou a. Assim,
seman iicamen e ecip okinis ma ceklis en e si pode se a imas ecip okinei ana o ai um com
ou o e ou lhe a imas pode se ecip okinis ma ceklis / ecip ocidade. Sem ais casos de
sinonimismo dize , cada ecip okinis ma ceklis nas com ou o (plg. 5 sakinį), ja ac ualizuojam
sepa ados sujei u si uação mú ua pa icipan es. Aqui ele an e é um pa âme o da decida. O que
segundo ele a ualizada ecip okiniais en e si, ecip ocamen e, se á alado abaixo (ž . 4 capí ulos).
Apibend inando o que a é ago a se disse, é impo an e que os menê ieji au o es, 12 Plg.: Papildiniu ai
u i sa o ipišką unkciją. Tais a ejais, kai a ojama ecip okinė ana o a ie-
į a džiai um ou o, um an as, quando seu segundo dėmen o é indi ec o aleg nis (ca os com
p ielinksniu), e o p imei o nome. Duk ė e pai engê um com o ou o 13 Plg.: A ski iamieji [į a džiai]
indicam unde inėž us, mas uns dos ou os sepa ados e a ibu os sem sinonimiškumo casos,
seman icamen e pon o de is a ecip okinius ma ceklius dis ingue di e en emen e: os
e e enciados ma cekliais são o ien ados em sujei o (P. Be nadišienė), em si mesmo, [...] (E.
Geniušienė). Em ou as pala as alando, is o di e enumai de opiniões, o que sujei o esp. p edika ą
susi ik i“ (Valiuly ė in: Ul ydas, ed., 1976: 479).
ac ualizoa e especi ica a alamieji ecip okiniai ma ceklya.
daik us (asmenis, bend us eiškinius) a ypa ybes“ (Amb azas, ed., 1996: 269).
S aipsniai / A icles 111
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
o ien uo i į subjek ą y a ecip okiniai ienas su ki u, a p sa ęs, o į p edika ą –
ecip okinis žymeklis a pusa yje (E. Valiuly ė, J. Šukys, A. Rosinas), o ien uo-
a į subjek ą y a ecip okinė ana o a ienas su ki u, į p edika ą – žymekliai a p
Nicholas E ans, S ephen C. Le inson, Alice Gaby e Asi a Majid (2011: 31 33), analisando de alhadamen e
ecip ockinius eiksmažodžius aspek u seman inės ipologijos, dis inguem cinco pa âme os
seman inos de si uação ecip oko, endo (posinčius in luencia) um dos ou ou os cons uções
ecip okinius pa a o uso: isso (a) e núme o de pa icipan es (dois s. mais do que dois); (b)
con igu ação dos pa icipan es (an. con igu a ion)14, (c) sime ija (sime iškas s. asime iškas); (d)
empo (an. empo al o ganisa ion) ( ienalaikis s. sekos ou ambos ( . y. nep i aikomas)), (e) si uações,
ou e en o ipas (an. ac ion o si ua ion ype; e en - ype). Kalbininkų opinão, ipiškoie si uação de
ecip ocidade, eiškiamoje, po exemplo, cons ução Jonukas e Onu ė apsikabino um com o ou o,
pa icipaju du (Jonukas, Onu ė) mu an ai. Tokia monadine cons ução di o um e en o complexo (an.
complex e en ; a join ac ion o plu ali y o e en s), que cons i ui duas egyp okės (no mesmo empo,
quando Jonukas acaba a Onu ę, Onu ė acaba a Jonukę), sime iškos (aquilo que az a Jonukas, Onu ė
az a Jonuk) e d augės (sudė ų a gumen s; an. conjoined a gumen ) (aquilo que az Jonukas e Onu ė,
eles azem jun os) p opozições (an. wo sub-e en s). Ta p desses mu an os são s ip i (an.
s ong)15, po os (an. pai )16 con igu ação. Além des es, mencionê ieis au o es ainda di idem chain
(an. chain)17, adialinę (an. 14 The [...] pa ame e con igu a ion comes in o ope a ion once mul iple
pa icipan s a e in ol ed, since hen he possible pe mu a ions o who ac s on whom can also a y
(Majid, E ans, Gaby, Le inson 2011: 31).
15 „Whe e all pa icipan s ac on each o he symme ically he e en is ully sa u a ed“ (Majid,
E ans, Gaby, Le inson 2011: 31).
16 A and B, and likewise C and D, could be in s ong symme ical in e ac ion, bu wi h no
in e ac ion be ween he pai s (Majid, E ans, Gaby, Le inson 2011: 32 ). (Majid, E ans, Gaby,
17 „A could ac on B who could ac on C who could ac on D, esul ing in a linea se ies o e en s“
Le inson 2011: 32 ).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI (2007: 112 669 ) a i ma que com leksiniais ecip okais,
adial) 18, samplūdžio (an. melee)19 i žiedo (an. ing)20 kon igū acijas.
Nag inėdama lie u ių kalbos ecip okines kons ukcijas E. Geniušienė
implicikuojančiais apenas dois mu an us (ž . 68 sakinius) ou apenas mais do que dois (ž .
911 sakinius), ecip okinė ana o a um com o ou o é edundan inė e, po an o,
no malmen e não é a aliada. Com ou os leksiniais ecip okais, po exemplo,
comunica -se, d augau i, kininiuo is; co k yniau i, ung yniau i, comba i, ka iau i e e c.,
singula iscai os ou plu isci os um com o ou o o mas usadas especi ica núme o de
pa icipan es de si uação mú ua (pgs.: Eles amigajam um com o ou o um com ou os;
ainda plg. 1213 sen inhas). Unicasci os ou polisci os um com o ou o são essencialmen e
possí eis e com e lexi os ecip ocais; mas eles esą usados só em mui o a as ocasiões:
quando necessá io, i. e. que ida, en a ėž i (plg. 1416 sen inius). Recip okinhos ma ceklia
mu uamen e, en e si ambém galį en a iz i dois e mais si uações mú uan as (p z. :
Todos suėjê pa iniuazias en e si; Gen es a amen e se casam en e si; Jied i ba asi
en e si; mas: *Eles se beija am en e si; *Eles se casa am en e si; *Paukščiai bu iasi
( elkiasi) mu uamen e); eles ge almen e são usados com e lexi os ecip ocos, con endo
signi icado ‘ba i um ou o (ba asi, pjaunasi, mušasi, g aužiasi) ou ‘kalbė i, šnabždė i um
ou o (kalbasi, pasišnibždėjo) (Geniušienė 2007: 670; plg.
1720 sen inhas).
Assim, linguagens li uãs sus en am e que, sem menciona isimções, o núme o de
pa icipan es de si uação mú ua não az in luência ecip okinių žymeklių
escolhaimui. Tendo em con a o que b e emen e e e ucionado, a segui (z . 4
capí ulos) se busca a espos a à pe gun a: quem em mais in luência e o que é
alamaisiais žymekliais (labiau) ak ualizowana?
6) Os aman es da na u eza ap ende am gulbes cul i a não só e ão, mas e
in e no. Eles o am ainda mais longe: nas condições de casa gulbės aca os, k o ė niddus, cul i a am jo ens.
DLKT
7) Todos os a o es longouini naquele J. Mil inio es údio casa am-se, casok se e
ba is iam uns dos ou os ilhos de is o impossí el apegugue , sal o se isso
osse es udio- ienuolynas. DLKT
18 Sen ence [The heache and he pupils in imida ed one ano he ] is ambiguous, bu in one o i s
eadings he eache in imida es each o he pupils and ice e sa, bu no in imida ion ob ains
be ween pai s o s uden s (E ans, Le inson, Gaby, Majid 2011: 8).
19 „A and C could each ac on D who alone ac s on C, e c.“ (Majid, E ans, Gaby, Le inson 2011:
32).
20 Each pa icipan [ in: The child en chased each o he ound in a ing] is bo h chased and a chese ,
bu he is no pai wi hin which a symme ical ela ion holds“ (E ans, Le inson, Gaby, Majid
2011: 8).
A igos A icles 113 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
8) Publika siu bė cock eilius, po a osi, escėsi klas ingas muzikos e
apidamen e bi ėjo. DLKT
9) Meu cu so se ap oxima dos úl imos dias de es udos. Sin o-me bas an e eliz,
que me ela ai acaba só em um ano. Mas o que aqui? No es íbulo do
conse a ó io co iujoam-se os meus dois que idos Vy au ai, Ri a Kučinskai ė
e...G ažina Ručy ė meu es ajado pianis a ideal! DLKT 10) Yogos posa sen e um
homem. Japonês ou chine o? E ao lado da janela d obė, não só cópia: Mozė
egozija-se pelas leis de Deus. Smilks a mon anha. Pašlai esse bū iuojasi
pessoas. DLKT
11) Auš a quil a p ecoy o ou ens dia. Desde po us ėjančių smilgų kuokš ų
išlenda ku apkos, sob e plik elėjusių kalnelių bū iuojasi gand ai. E e olė sob os
pés quase nãoiba sumindi a, dulkė a, ex inguusi. DLKT 12) Regiždando casa
Gausas pe gun ou si mesmo, se i á alguma ez dia, quando pessoas comunicou
sozinho com ou os não men indo. DLKT 13) Como só po isso di e en es pin u as
humanas não e ia g e a ki s ou o, sendo um com o ou o desusijê, mas
undamen almen e um com o ou o lu am. DLKT 14) Mi usiuosius con inuou
queimando, laidojo sudecin us sem įkapias, sepus supo pedmenos co onikais, que
jun a am um com o ou o, ou laidojo ainda g kapios, cada ez mais
eqüen emen e zaca ando mo usius nãocincin us, em sepus dėdami me alinių o namen os.
DLKT
15) A mando isqui indo, que es anho com ele cump imen a a, nesud ejojęs ez o
mesmo. Mano em casa na al es a es i idade s enciama. As pessoas
ki ais, ačiau aš nežinau iš ku kilusi okia adicija. Gal jūs galė umė e papa-
cump imen am-se sozinhas com dizem i?, ques ionou panamie is. DLKT 16) Vaikš o
pequenas pessoas como pássa uas sob a e a e c esce. E como c esce, de e se
de p eocupação de odos nós. No en an o puolam, kaupiam, d askomemos sozinhos
com ou os po niekų, e aqueles pequenos pessoas às ezes e esques am. DLKT
17) Či škė namuos žadin u ai, kna kė seniai, čiu eno į lo as aikai, glamonėjosi
y ai i mo e ys. Ėjo gy enimas. DLKT
18) Pašoko kele as a pinėn, paėmė an ankų skai y oją, nunešė žemėn i už
emplo iaus nešioio, aleg iasmingai ėkaudami. Ki i en e si glamonėjosi, de aleg ia
cho ando bečia osi, ou os za aukė giesmę: Linksmą dieną ap u posi ions, a ankai
ėjom, ku ios nuo seno no ėjom... DLKT
19) Spaudoje bu o šiu pu skai y i apie ai, kad usų a iacija bomba da o i sa ų-
en e si dispa uda am. In igan e e é isso que as comunicações da ação uncionam
nas mesmas ondas, em ou as pala as, os ussos podem escu a čečėnų, e os
úl imos […] usų komandų. DLKT 20) 44 pa icipedessa jogo ynia o š eica iška
sis ema (10 a os). Cada casal en e si mesmo jogou (plg. ecip ocamen e; s. uma
com ou a) po duas pa es b ancos e p e os igú os. DLKT
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
120 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
Com base no que oi di o, de aco do com a local aiškos en e po as po unoses
en epu a ėje analogiją podíamos ala pos e io men e e sob e cuidados
ecip okinius ma ceklius en e si ecip ocamen e sa i a pyje27. En ão locais
(e d ės) signi icância exempla u cons i uídos en e si p óp io mu uamen e
sa i a pije desc end idas conside á amos modi ica o iais en ol ybinais, com os
quais di oa a ação eiškimosi s i is (apib ėž oje) espaço (plg. 3233 sakinius / em). De
aco do aišką loca i ie en e si p óp io mu uamen e sa i a pyje pode ia se
dis inguidos do p e eiksmiais abipusiai, abipusiškai, sa i a piškai eiškiamų būdo
modi ika o ių, po exemplo, 3436 sakiniuose /. Ou, endo em con a a aqui ak ualų
unkcinį aspec o e baseando-se adição (Ružė in: Ul ydas, ed., 1976: 504; Šukys 1998:
300 ), de aco do p oximidade de signi icado ipiškam būdo p ie eiksmiui (abipusiai,
abipusiškai, sa i a piškai) galė ume ecip ocamen e sa i a p conside a
modi ika o i būdo. En ão sin aksialmen e sendo modi icado es en e si, sa i a pyje,
abipusiai, abipusiškai, sa i a piškai elações pode iam se dis inguidos de obje os de
um com o ou o, en e si. Rela i amen e ski čiai pag indo duoda daik ų, pasakomų
subjek u, skaida. Como dissemos, ela pode se baseada e ecip okinio ma célio
ecip ocamen e uso (ž . mais adian e). 32) Tão mesmo minis o epe eu e 1938 m.
p ima e aį: os p óp ios judeus nesu a ia po causa comuni omenias. Teguem os
judeus suscalba sa i a py (plg. a pusa y), en ão se á possí el a is. DLKT
33) Po que sa i a pyje (plg. a pusa y) maiš aujam, cons an emen e
dispu ijamemos? Juk isso menkniekiai, menkiausi donkicho ijados niekalai. DLKT
34) As Pa es Susi á ias ecomendam às emp esas esol e os con li os em
p imei o [em] amigadamen e abipusiai susci ando. DLKT 35) Tal mé odo de análise
o e ece opo unidade não só mais a en amen e insse olha em essas poeças
c ia i as, mas e is o aquilo susis emiza , en a pe cebe , como abipusiamen e
in e agem o ma e con eúdo, como o malia aiška dissipada men is. DLKT 36)
Também a en a i as concilia g upos de cidadãos aspi ações lide a e go e na ,
mui os pessoas desejando i e li emen e e sa i a piamen e ne a žomai comunica .
DLKT
Em ou os pala as, pon os de e e ência aqui escolhidos aspec o seman ínio e , que uns
ecip okinhos ma ceklys são mais seman i icamen e elacionados (i. i. o ien a ) com o sujei o, ou os
com o mesmo signi icado do a o mú uo p edica o. Tendo em con a isso, o na-se ap op iado ala sob e
uma ce a g adação de ecip okinių žymeklių: um com ou o > en e si mesmo > mu uamen e >
sa i a pyje > abipusiškai sa i a piškai, 27 Plg. diccioná ios o necida do aik a a džio a pas
signi icado ‘kuo elacionados pessoas ambien e: Anie começou seu á pe pyk ies, ba ies Akm. I anuodu
seu á pe jais, um ou o a myla, apsikabins um ou o a (apie c ianças) Žlb. (LKŽe) Sa o ~e coi i o bem
(DŽe).

S aipsniai / A icles 121
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
kaikinė ana o a um com o ou o ipicamen e o ien ada em si mesmo como skaidų
pe cebido sujei o e ela ac ualizá el cada sujei o di o po um sepa ado ecip oco
pa icipância da si uação, p e eiksmia abipusiai abipusiškai sa i a piškai o ien a
em p edika ą e po eles ac ualizá el o mesmo ecip oco a o de signi icância /
p edicado da ação ecip oca; ou os ecip okinhos ma ceklya a idu ia en e um
com o ou o e sa i a piamen e. Assim discu idos ecip ocinhos ma ceklia a liepia
o ien ações, ou sujei o > p edica o ac ualizamen o e especi icação, hie a chicos
di e umus (da plg. 3738 sen inius). Também, com base nas e e idas usadas J.
Kiliaus, E. Valiuly ė luga , empo aiškos pesquisas, podemos an e io men e pensá-lo
co igi e analogicamen e ala sob e o que a si uação mú ua dos mu uan os, dos
con akomos sujei o, do pon o de is a do leido signi ica i o são indi iduais: unidade,
ou indi idualus (indi idas): cole i is (g upė), sinal (pa ame o), co eliando com o
ecip oco en e os ma cado es com ou o > sel > ecip oco: sepa á-se
mu uamen e o elacionamen o ac ualizado ecip okine ana o a su (ža ai. sak . 39),
como um dos seus p óp ios g upos (j. 4241 e sak . 42). Como mencionado, de aco do
skaidą ecip okinis ma ceklis en e si pode ap oxima -se ao especi ica o iaus de
elação mú ua de mu an ų ecip okinės ana o os um com o ou o (ž . 43 sakinį, ainda
plg. 24 sakinį), ou a ele pode ap oxima -se ecip okinis ma ceklis a pusa yje (ž . 44
sakinį, ainda plg. 2829 sakinius). 37) Po isso Alemanha pe leiu aos ussos maio pa e
do e i ó io da Li uânia. En ão a Alemanha e So ie os Sąjunga e am aliados: abi
puolė Lenkiją, abipusiškai su a damos (plg. abipusiškai uma com a ou a en e si
su a damos) nobnojo in luência liniją e conjun amen e ka pė Ry ų Eu opos
mapélapį assim como joms gos ou.
DLKT
38) A luz da consciência consis e de mul idão in o mações, suplaimen an es de
odas as nossas psiques á eas, e apa ece oda eile aš žinau, que um ao ou o sa-
i a py papildo (plg. * a p sa ęs sa i a py papildo) i pada o adinamą
są consciência luzą cada ez mais cla a ou con a iamen e. DLKT 39) Segundo o
p esiden e, pe suasiões e demagogias não hou e, mas isso não signi ica que nós
sepa adamen e um com o ou o ( a p sa ęs; a pusa yje) não pudemos a a
e con e sa se. DLKT
40) Se dissemos que a eli e ob iga a o ma sociedade ha na, signi ica-se que lhe
[eli ui] é impo an e comunica -se e en e si (plg. ecip ocamen e; ? ieniems com ki-
ais), i su isuomene. DLKT
41) O p imei o g upo ep esen a os in e esses dos polkų e usų mažumų, a
os Vy iausybei. Kiek iena g upė, p ieš ai padisku a usi a p sa ęs (plg.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
a pusa yje) šia ema, pa eikia sa o nuos a ą minė ais klausimais i po o ban-
segunda Lie udo esol e d ikalbys ės p oblemą. DLKT 42) G upė ecip ocamen e
(plg. en e si mesmo;? ieni com ou os) susi a ia conside a s y i koPlikagal is
kią no s sunkią si uaciją ūškanais eidais, užda omis kūno pozomis, niu z-
gėdami, pe aukinėdami ieni ki us. DLKT
43) Humbol as isaip odė Gausui nu il i. Iš salono susidomėję p adėjo ei i žmonės.
homem e senho a esbaodais d abužiais kuždėjosi en e si mesmo (plg. um com o
ou o), a me gai ė nak iniais ma škiniais ž elgė jiems p o pečius. DLKT 44) Valdas
pe enceu, como me en ão pa ecia, mais pasipū usiai ex-Kauno Auš os gimnazia
g upo de alunos. Os so-callados auš okai comunica am só en e si (plg.
mu uamen e). Quando p imei a ez i Valdá, pensei: Neblogai jo em pa ece, mas
kaunie is e ainda aš okas. DLKT Assim desc eend imos ecip ockinius ma ceklios
segundo sua o ien ação em subjek ą esp. p edika ą (ž . 1) e subjek u pasakomų
mu an ų skaidą (ž . 2) hie a chiškai assim:
1) Subje u eiškiamų mu an ų ak ualiza imas > P edika o ecip oio ação
signi icações ak ualiza imas
um com ou o > en e si mesmo > mu uamen e > sa i a pyje > abipusiai abipusiškai
sa i a piškai / /
2)
Indi idualus (a ski as) > cole i is ( ien isas) Paaiškėjus, que as p óp ias si uação
mú ua pa icipan es pe cepção co eliuoja com ecip okinių žymeklių um com o
ou o, en e si, mu uamen e escolhimu, ak ualus menciona i o na ipologų
des inado pa ame os de con igu ação pa icipan es. Po exemplo, em an e io es
(68) sen inhas oi is o que nos casos em que ípischemis monadíneas cons uções
dizem-se duas sime iškos, ienalaikės, d augės p opozições, e ecip ocos si uações
pa icipan es a dois mu uan es ca ac e iza uma o e po o con igu ação,
ecip ocinhos ma ceklia ge almen e não ojam: quando eles são usados, ecip okine
ana o a um com ou o es á em especi icida o g upo, que é concebue como
kuojamas a ski ai ak ualizuojamų mu uan ų a pusa io san ykis, ecip okiniais
žymekliais a p sa ęs, a pusa yje – mu an ų a pusa io san ykis (labiau) už-
condicionalmen e skaidi ( a pęs sa ) ou ien isa ( a pusa ) (plg. espec i amen e
2122, 2425, 2930). Ap a iam os enês (ž . 4546 sakinius), samplūdžio (ž . 4749 sakinius) ou
cip okiniai žymekliai aip pa a ojami i ada, kai a p mu uan ų y a g andi-
s ip i kon igū acija pode íamos dize que en e sujei o pasakomų mu an ų é s ip i
(ž . 50–51 sakinius). Remdamiesi okių sakinių kaip 52–55 kon eks u, aip pa
A igos A icles 123 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
kon igū acija, ou conc e amen e ala , a kim, sob e abipusiškumo ou su elk ies
kon igū acijas 52 ou 5355 espec i amen e, ku a o i ecip okinis žymeklis
pasi enkamas de aco do com isso, ou mu uan ai de si uações podem se sepa ados
ou ien isai. Abipusiškumocon igū ação ibo a ecip okinio ma celho
ecip ocamen e uso. Aqui é impo an e o pa âme o de empo: em elação ao empo
52 sen iniu pasakoma ecip oco si uação en e ês mu uan as in e p e o ina
como sekos: ex o B con e sa si com (anks esniu) ex o A, po de com ( ėlesniu) ex o
C; C con e sasi com (anks esniu) B, po isso com D ex o e pan. ; semelhan e a
monadine cons ução Žiū ėk, jiedu, Jonukas e Onu ė, cump imen am um com o ou o
em uma di a a si uação mú ua, quando ipišku (nežymė u) caso um dos mu uan ų é o
p imei o, i. e. X cump imen a com Y, depois de Y cump imen a com X, di e en emen e
do que, po exemplo, numa gene ica po osena ou ase com pe ek i ino p edica o,
plg., Džiugu […] pessoas saudikin (pasis mu uino) com ou os mu uekli, onde o
ecip oku ac ualizado não é an o (seka) quan o um núme o de e ban es ou um
momen o de cump imen amen o no seu conjun o. Isso que o pa âme o da sequência
em in luência ecip okinių žymeklių a ojimui, is o e de 5657 sakinių, onde en e
mu an ų é žiedo (ž . 56 sakinį) ou adialinė (ž . 57 sakinį) con igu ação. 45) Ele
sen a a-se angpe ao lado dos jan a es, e senelha como maio í bu ininkê,
explicando-se, como aidês jungiam (plg. jungiasi) uma com ou a (plg.). a pusa yje),
leisda o dūmau Ba a ciga e ês, que nunca niš auka am de bu nos kampučio. DLKT
46) Len os e pa ke len és são p oduzidos com especiais pneumá icas in e mediá ias, que pe mi em à
madei a aikščio i. Essas len as mon oando mu uamen e conec a am com especiais me alinhas
cabezas de embaixo. Isso dá pisoims adicional de amp uma, en e ablas nea si anda plyšių. DLKT29 28
Da plg. DLKT sen inius: Pe gun ado se seus países nepuls a ganis aniečiai, ingando po isso que
Paquis ão ab iu a espaço aé eo aos ame icanos, Asimas esponde: Mums lu a mu uamen e p oibi za
eligião; Os memb os de em um ao ou o espiinė i e in o ma inė i aos supe io es inadequada a i idade
ou nugi s as nede amas no a. Os no okes p oibem ala um com o ou o sem a supe isão de um sênio .
Liepiama 29 Da plg. DLKT sakinius: Vedan os, daois as, es oicos, su ijų e pan eis as passosniais
eng i kon ak ų su bu usiais na iais a kul o k i ikais bei kul ui nepalankiais šeimos na iais.
g adualmen e ap oximada em obje y ią absoliu o samp a á. Os degingsnios semelhan es um em ou o
(* a p sel ês), pois zengê o mesmo pe suklijuo um com o ou o, de amo ho bučiai d iekiasi isilgai
ą pa į, ačiau i ski ingi, nes edė į p iekį – į žmogaus sąmonės b andą. Daba s o ime Šibujos ajone
p iešais ieno iš meilės iešbučių du is. Į idų da neįėjome, be , a odo, bū inai ai pada ysime. Ta si
col os.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
47) Ve melha, ama ela, o anžinė. P ecisamen e deles compõem-se colo inhas
combinações. Embo a o meno elemen o (gėly e, aškeliu ou k ad a ėliu) des a
co as sieses uma com ou a. DLKT
48) Nu!.. le an ou sua copinha Kolia. Po amizade!.. Que nãoba amos e o que mais
impo an e! nunca nos ama a íamos en e si! Mesmo emb iagado es ando!
Eles um ypu isgė ė a é o undo, isgė ė e Gaučys. E dele quase odo nãopu ê.
DLKT
49) Em seguida ansi engėliai, como lhes e compe e, ėmė le an a baisos
i usmo, zwangino chaininėmis e zambino a peliais de acas, ecip ocamen e
daužėsi ginklais e įnagiais e g emėzdiškai, po ém bauginama šokinėdami apsupo
šokių aikš elę, na qual pessoas, ainda como sus ingusi masė, es agiu. DLKT 50)
Negy ai изdaužy ose pala as ou isse mesmo e gilią noi e nãoyla alia mo sinal.
Ta y um máquinas ala iamsi uma com a ou a. Vis suschaukia e suschaukia. E
bemolhes no ia pensamen os eca alia mo i mo. DLKT 51) Segundo ela, é
impo an e sabe sua gama de co es. Agnė disse que a an agem das oupas
Bene on é que eles odos en e si combinam. A. Zuokienė não escėpė, que
seleciona oupas loja ei mui o di ícil. Siūloma bep o iamen e mui os modelos,
mui o ampla gama de co es. DLKT
52) Almanach u ca ac e ís ico uni ismo, ele é p eciso le a página após a página,
pois exs ai a si con e sas en e si (plg. um com ou o;? a pusa yje), como
diálogo com an es e po einančio au o iaus eilė aščiais. DLKT 53) Componė inas
pa es se mis u ou uma com a ou a e sua do do odo isualí pa a,
ku is no i a siski i. DLKT
54) O p ojec osusc i oiníssimo […] No dea bank Lie u a e K edi bank, pois
uné onse não só p odu os: uma com a ou a conjuga a e equipas de uncioná ios.
Domina ais mudanças não é ácil, mas mui o in e essan e. DLKT 55) Dos dados
ê-se que em odos os casos de ido ao e ei o dos cogumelos aumen a a melių
mazgiai, o ganai pasidengia apnašu, ku iame susida o g ybo židiniai, o ga-
nai a pusa yje suauga, odėl negali no maliai unkcionuo i, mažėja jų s o-
is, a ski i indi idai žū a. DLKT
lim56) Susėdę вокруг столу дети делятся друг с другом (plg.? a pusa ье; но:
pasidalijo взаимье) obuoliu.
57) Ignas nu a ė šį klausimą pag ilden i ne uoj pa , o ėliau, kai Miežpū is ap-
sip as su s ečiais, kai labiau susipažins ienas su ki u (plg. ? a pusa yje).
DLKT
A aísse, que sequos pa ame u podíamos g įs i e ecip okinês ana o os um
com ou o u ilizaçãoimen o 58 sen inha: caminš inėdami e ao pake e uns ou os
encon ando locais podem cump in is só um com o ou o ou uns com ou os
(su ik ais locais), mas não mu uamen e. Po ou o lado, 59 undamen o sen ença jus i ica econhece que
A igos A icles 125 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
58 aseinha di a a si uação de ecip ocidade empo pode ia se pe cebido e como
umalaikis: caminš inėdami e pakelui uns ou os su ikę locais podem cump in is um com
o ou o, uns com ou os ou ecip ocamen e, i. i. aqui o pa âme o não é adap ado e
menos impo an e ecip okinio ma ceklio escolha. 5859 Dos con ex os de sen inhas
pode íamos pensa que a u ilização de ecip okinês ana o os diminui a dinamiskidade
da si uação mú ua, i. e. a si uação como pe cepção dinâmica es inge o ecip okinio
sinaleklo, pelo qual ac ualizado a elação mú ua em echado mu uan â g upo, u ilização
(plg.:?Liūdni papu ę a pusa ai, pūs elėjus ėjui, skęsdis g e eâse en e si /; ?Eles
co endo saudam en e si uns dos ou os; mas: Liūdni nuk i ę olhas cump imen am
(passalidino) um com o ou o en e si en e si; Eles a i ados saudam uns com os ou os
en e seês uns nos ou os). Isso paneigia 6062 e 6365 sakiniai, onde com dinamiškais
p edicaka ais u ilizados e ecip okinhas ma ceklhas en e si, ecip ocamen e, e
ana o a um com o ou o. Henceisi, 5859 sen iná ios ecip okinio ma ceklio a ojimui
maio in luência a em ou os c i ijai: um deles ( ebe) yks ančio a pusa io eiksmo
ak ualiza imas. O que o ecip okinio ma ceklio a ojim (pasi inkimui) ambém
in luencia em, como alė ojas žiū i e su okia eiksmažodžiu pasakomą eiksmą, seu
p ocesualumą, is o de an e io es 4546, 56 sakinių. 45, 52, 56 sakiniuose ac ualiza a
ce a seka ( ebe) yks ančio ação (p oceso) pe spec i a ( am plg. 58 sakinį). Nele
pa icipando mu an ões elação mú ua especi icado ecip okine ana o a um com
ou o ou ecip okiniu en e si. Em ou os pala as, o uso de ma cecimen os
ecip oká ios subjacen es aos signi icados do e bo elacionado com o que, como
alado alo iza (ma o) ou pode (į) e i (ma y i) p edica u pasakomame ação
pa icipujančius mu an us (a ski ai como indi idus ou cole i amen e como uni isą
isumo), i. i. se alado a pa i de sua pe spec i a, ži ou ikus kampo, pode (pa) e odos
os mu į como um g upo echado sua uni isą isumo . Isso az-se keblu, quando ação
ebe yks a a ce a seka, e o núme o mu an ų é unde inėž o. Ma y , po an o, a
jungiasi de signi ica i os con inua i os 66 sen inyje ibo a ecip okinio ma ceklio
en e seu p óp io consumo, di e en emen e nei 6768 sen iniuose, onde sujei o
pasakomas minimalus mu uan ų núme o ou p edika as é pe ek y inės signi icações,
ou, po exemplo, sen iniuose su habi ualio, i e a i p edika ais. Isso que o signi icado
con inua i o em in luência do ecip okino ma célio possí el us ojim, is o
compa ando e E. Geniušienės menė ą *Paukščiai bu iasi ecip ocamen e com Paukščiai
susibū ė ecip ocamen e (į pulkus). 58) Tu gelis da inėja d abužius, sąsiu inius e
ou os escola inos acessó ios amanhã Rugsėjo p imei oji. Š en adieniškai apsi ėdė
ie iniai aikš inėja, cump imen a-se umas com ou as (plg.? a pusa yje) e semp e
cu iosamen e nu ejaia nossa ijulę.
DLKT

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
59) Ne oliese kažkas šiu ena. Ma y , ie pa ys liūdni papu ę lapai, pūs elėjus ė-
jui, cump imen am-se um com o ou o (plg.? a pusa yje) ou nusk ieja
pu inu shaliga iu. DLKT
60) Os a žo ai nem du idam que exca am pe gales. Eles ab iai yčiojasi de nossa
selecioná ia nacional, em seus po os mucha cada ez mais goals e a si en e si
mesmo (plg. mu uamen e; s. sozin com ou os) co k yniauja, quem deles ganna á mais.
DLKT
61) Suas ilhas, uma oi ooniolikme ė, ou a ap oximadamen e in ezim d ejas,
dispa a a am em nós ocimis. Gi linas, pa ece, a é ižėsi en e siês (plg.
ecip ocamen e), ka a nos se i uos abą ou a neš puodelį eba os. DLKT 62)
Sudemin o Va no mo ado em casa. Keli pessoas p ende em. Calėdas p imei a dia
à noi e įgê em s ebi elias suicuda am a pusa y. De eikis nuşo ė Macelį, seu
b olienę Macelienę. Os peu us o am o igên do Pagi ias. DLKT 63) D ynių mi ai
mui as ezes con a sob e dois i mãos, que desde mesmo o nascimen o são
a žo ai e lu am um com o ou o ou não são an agonis ai, mas seus pe sonimis
įkūnija oponências. Em algumas mi ologiões os i mãos gêmeos uncionam como
ambi alen iška bū ybė. DLKT
64) Belgai igual kokie ame iconai a o s ą g andes, g iozdiškas mašinas.
Pio men e, quando de ês eilias au os adoja aile es sumano um com o ou o co k yniau i.
DLKT
65) Eidami ab acinki e a c iança e sua nuga y é acos uas ei a si. Seis anos de idade
c ianças já podem seiei sozinhas. Eles a i amen e b incam um com o ou o, po
isso às ezes pa ece que a e nu a dos pais não p ecisam mais. No en an o isso
ne iesa. DLKT 66) Žiū ėk, po im elemen os da cadeia A, B, C e +n jun a-se uns com os ou os
(? a p si mesmo).
67) Žiū ėk, jiedu, Jonukas e Onu ė, ebescalba um com o ou o ( a p sa ęs,
mu uamen e) a é šiol.
68) Finalmen e odos os elemen os (A, B, C e D) uni am-se um com o ou o
( a p sięs, en e si).
69–71 sakiniuose a ojami eliniai ecip okiniai eiksmažodžiai implikuo-
ja esul ado do ação, que 7274 sen inhei os é con ado. No úl imo caso, ecip okinis
ma ceklis ge almen e não ojamo, e sakiniuose como 6971 passelkamas de aco do
skaidą. Em ou os e mos, 6974 sakiniuose is o ak ualizamen o di e enumai:
impo an e ou sujei u dos pasakomų mu an ų pe cepção, ou mesmo esul ado do
ecip oco accionamen o.
69) Compu a i as pa es susmixesho uma com ou a e sua do do uni e so
ku is no i a siski i. DLKT
A igos A icles 127 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
70) Įsimin iniausias p ojek as – „No dea bank Lie u a“ i „K edi bank“ susi-
jungimas, nes jungėsi ne ik p oduk ai: iena su ki a susiliejo i da buo ojų
imaginadião pa a, comandos. Domina ais mudanças não é ácil, mas mui o
in e essan e. DLKT 71) Os dados mos am que em odos os casos, de ido à exposição aos ungos, aumen a lim lim lim-
mazgiai, o ganai pasidengia apnašu, ku iame susida o g ybo židiniai, o ga-
nai a pusa yje suauga, odėl negali no maliai unkcionuo i, mažėja jų s o-
is, a ski i indi idai žū a. DLKT
72) Ties loja u e con e giu odas as qua o Vo ūnės uas em um mesmo smaigalį.
DLKT
73) Se mui as ezes se ag upam em pilha. DLKT 74) Despo o e cul u a suplak i
em um só luga , embo a es as á eas uma com ou a como céus e e a. DLKT
Com base no con ex o minimaliu de 75 sen ença e es e sen inho compa ando com 68 sen inhas
e di e enças seman íneas. 75 sakiniu pasakomos epe o inės (ne ienka inės) ecip ocos
si uações30 pa icipan es mudam-se: aqui ipicamen e umaka inė po a imosi si uação com
d iem mu uan ais (plg. 68 sakiniuose ‘po uo is ienam su mu u = A po uojasi su B, C po uojasi su
D e e c.) ac ualizou como i e a y inė, i. e. besika o once cada meio ano, en e os n na i os
besice ician es ( po a osi su B, C po a osi su D, po semes e A po a osi su F, B po a osi su G e
e c.) (plg. 76). Woodžiu, quando monadine cons ução eiškiama ne ipiška (nes e caso ka o inė)
ecip ocio si uacija, ecip okinis ma ceklis pode o na essencial. 75) Jinai homem a espei a e
ama. En ão. Gied e... Eu c eio que ambém, ainda po isso, de elhas an igedades nu gi nelaks ė
odos camposis e, e cada meia ano po a osi umas com ou as e al sąmišio como e não... Tudo po
isso cada encon a a homem, que mais ou menos e con ém, pelo menos u assim imaginas.
DLKT31 76) G įžę po da bų namo [mes] ap icabinamos sozinhos com ou os. DLKT Gálima
Finalmen e é impo an e e isso que se na ase (galima consumi ) são usados dois ecip oquinhos
ma cado es, um deles (kai iau hie a chijoje esan is) é (mais) o ien ado em sujei o, ou o
(hie a chijoje dešiniau) p óp io em p edika ą (plg.: issi engia nuogi e danoka ao edo ugnį, e
depois amlisi umas com ou os e bečiasi, i audė i džiuojos aimanos e isos, e não há en e eles
nesan a e en iidosa. DLKT juiz pasišnabždėjo um com o ou o a pusa y; c . ainda 3738
sen inhas). Recip o- (( ien- com ou o) elacionados) ou kuopinės (sankaupos) signi icância
30 Plačiau apie si uacijos daugumo, a ba ka o inumo, są oką ž . Plungian 2010: 205 .
31 Da plg.: Aš bu au en, - sakė Lizanas, - ku žmonės, y ai i mo e ys, seni i jauni, Joninių nak į
ienaskai os a dininkas (plg. (= 29) Mexicães pa es kuždasi ecip ocamen e; éia ainda 42
sen ença). Nesses casos, ma cekliu mu uamen e a ualizados e especi icados po um sujei o
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
Meksikiečių po a kuždasi a p sa ęs sa i a py / abipusiai; (= 30) Gapalapa aka i
dizemomi mu an ai como g upo echada; uncionalmen e al en e si di e e de en e si (z . 41
kinio žymeklio a pusa yje o ien aciją į pa į p edika ą iboja subjek u einan is
apibend inamasis į a dis iskas (plg., Viskas, kas a odo pad ika, y a a pusa yje
sen inho). No en an o, é p eciso econhece que o ma cado mu uamen e o ien ação,
especialmen e naqueles casos em que ele na sen ença é usado sozinho e o sujei o dizem-se
acilmen e em sepa i us daik iškus na ius skaidomi mu an ais, (gali bū i) é abipusė: ele pode se
in e p e ado e como seman icamen e ligado com o sujei o pasakomais mu an ais, e como
u in į seman inio ligação com o mesmo p edica o (plg., po exemplo, 30, 46, 51, 71 sen inius).
Woodžiu, an e io men e hie a chijoje des inado ecip okinis ecip ocidade é lyg ela i a i us
passamen o de ecip okinių žymeklių o ien ação em subjek ą em suas o ien ação em p edika ą.
5. APIBDRINIMAS
Monadá ias ecip okiná ias cons uções podem se usados modi icikado es
ecip okinhas ma ceklia um com o ou o, en e si, mu uamen e, sa i a pyje,
apibusiai, abipusiškai, sa i a piškai são. Alguns ma cado es ecip ocinhos são
(mais) o ien ados a sujei o (um com o ou o), ou os ao mesmo signi icado do a o
mú uo p edika á (abipusiai sa i a piškai /). DLKT dados mos am que com o mesmo
ecip okiniu eiksmažodžiu elacionados ma ceklia usados em pa o enos casos, i. i.
mesmo modo de eiškimosi ecip oko eiksmo ac ualizuojamas a amen e. Mais
eqüen emen e u ilizados seman iicamen e com o sujei o pasakomais mu an ais
elacionados ecip okinha ma ceklya: jais ac ualizuojam sepa adamen e ou
uni isai pe cepokiam sujei o pasakomi mu an ai.
In e pusa io si uações mu an as, pasakomos sujei o, leido pon o de is a
signi ica i o são sepa ados: ien isas, ou indi idualus: cole i in, pa ame ,
co eliuojans com ecip okinių žymeklių um com ou o > en e si mesmo >
mu uamen e consumim. Recip okine ana o a um com o ou o ac ualizá el cada
indi íduo mu an como odo, di o sujei o, memb o; mu uan ões elação de
ecip ocidade echei ou echa ai pe cokiamoje g upo como (mais ou menos)
neskaidomoe, i. i. ien isoe, no odo ecip okiniu žymekliu ecip ocamen e en e si ou
espec i amen e. In e posa io a ualiza dos pa icipan es da elação a liepia nas
pe spek y os, žiū os kampo, ski umus: sakiniuose su ecip okine ana o a ie-
com ou o cada pa icipan e da si uação ecip oca a si isí el indi idualmen e,
A igos A icles 129 /
Funkcinis ecip okinių žymeklių
monadinėse kons ukcijose aspek as
sen inhei os com ecip ocamen e indi idualus ecip oco si uação pa icipan e
uan as a si nus umiamas į oną (an. backg ound), . y. da osi neak ualus, i
žiū ima į mu uan ų isumą ien isai – kaip ienį.
muKon eks e ecip okinis ma ceklis en e si pode ape ce i-se ao sepa dos
mu uan es ecip oko especi ica o iaus ecip okines ana o os um com ou o ou a
ele pode ape ce i-se ecip okinis ma ceklis ecip ocamen e. De aco do o ien ação,
ou sujei o esp. p edika o ac ualiza imen o e speci ikação, e sujei o pasakomų
mu an ų skaidą ecip okinie žymekliai išsidės o hie a chiškai: um com o ou o >
en e sięs > ecip ocamen e > sa i a pyje > abipusiai abipusiškai sa i a piškai /.
Recip okinis ecip ocidade é como ela i us passagem de o ien ação em sujei o em
o ien ação em p edika ą. Além desses pa âme os, ecip oká ios ma ceklios
possí el us ojimum in luência em e p edica o e bos signi icamen os di e umai,
con igu u ações de pa icipan es, sekos pa ame as, no ipiškų ecip oio si uações
ak ualiza imas. Takiais casos (pode se ) es i o ecip okino consumo em
ecip ocidade.
ŠALTINIAI
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, sud. Kauno Vy au o Didžiojo uni e si e o
Kompiu e inės ling is ikos cen as. P ieiga pe in e ne ą h p://donelai is. du.l .
DŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas 26, y . ed. S asys Keinys, 7-as pa ais. i
papild. leid. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012, 969 p.; elek oninis a ian as,
2015. P ieiga pe in e ne ą: lkiis.lki.l .
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas I–XX, 1941–2002, elek oninis a ian as; ed. kolegija:
Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė, Vy au as
Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005; a naujin a
e sija, 2008. P ieiga pe in e ne ą: www.lki.l .
LITERATŪRA
Amb azas Vy au as, ed., 2006: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, 4 pa ais. lei-
dimas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
E ans Nicholas, Le inson S ephen C., Gaby Alice, Majid Asi a 2011:
In oduc ion: Recip ocals and seman ic ypology. – Recip ocals and Seman ic Typology,
ed. by E ans Nicholas, Gaby Alice, Le inson S ephen, Majid Asi a. John Benjamins
Publishing Company: Ams e dam/Philadelphia, 1–28.