144 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
Lie u ių kalbos ins i u as
Docslinių in es igaciones di ecciones: mo osin aksė,
semán ica, ipología, g ama icas je a quías, an iniai p edika y ai.
SVOKOS SUDIS
INSIRACNIGAMOS LIETUVI
LABORE
Es ablishmen o he Concep sąjūdis in
Li huanian
ANOTACIJA El obje i o de es e es udio exnag ina el concep o de sąjūdis suak ualización y
p opalización en la ac ual lengua li uánica. U ilizando Kauno Vy au as Maggiojo Uni e sidad
Kompuu e inės ling is ikos cen o cons i uída Daba inės lie u ių kalbos eks yną de e minado,
que lie u ių kalboje consumidos 28 palab as, hace di ec amen e de daik a a džio sąjūdis o de
es a palab a da inių: 14 daik a a džių, 12 būd a džių, po uno eiksmažodį i p ie eiksmį. En el
a ículo es as palab as se discu en desde el pun o de is a doybos, se indican sus signi icados y
o mas, ecuencias de consumo y uen es. Compa a i a se p esen a ejemplos, as ų usando el
sis ema de paesa sea ch de In e ne Google. ESMINIAI VOODŽIAI: palab a del sąjūdis da iniai,
p iesagų ediniai, p iešdėlių ediniai, sudu iniai palab as, da ybos g ado.
ANNOTATION
The aim o his s udy is o analyse he g owing ele ance o he concep sąjūdis and i s sp ead
in con empo a y Li huanian. By e e i se o he Co pus o Con empo a y Li huanian Language
de eloped by he Cen e o Compu a ional Linguis ics o Kaunas Vy au as Magnus Uni e si y,
i was es ablished ha 28 wo ds ha we e o med om he noun sąjūdis di ec ly o om he
o ma ions o his wo d a e used in Li huanian: 14 nouns, 12 adjec i es, one e b, and one
ad e b. These wo ds a e discussed om he pe spec i e o wo d o ma ion in he a icle by
p o iding hei meanings, o ms, equency o usage, and sou ces. Fo he sake o compa ison,
examples ound h ough he web sea ch engine Google a e p o ided. KEYWORDS: o ma ions o
he wo d sąjūdis, su ixal de i a i es, p e ixal de i a i es, compound wo ds, le el o
wo d- o ma ion.
S aipsniai / A icles 145
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
1. ĮVADAS
La palab a, mien as ella i e y a más impo an e medio de comunicación de
miemb os de sociedad, poco á poco is cambia. Tie ki imai de inmedia o comp ende
dalį i eiškiasi a ski ų elemen ų išnykimu, pasikei imu a a si adimu. Iš isų
sólo muy nežymią de odas las lengua lengua ki imų apčiaus y más áciles no a ė i es
(U bu is 1978: 27). Pag indinė naujų žodžių a si adimo p iežas is – nauji eiš-
kiniai, naujos e ybės, kul ū os i pasaulio paki imai. Vienas iš okių s a bių
nue os palab as apa ición enómenos ue Lie u os Pe si a kymo Sąjūdis. 1988 m.
junio 3 d., en la sala de la Academia de Ciencias de Li uania ocu en e a un e en o, en el
que conside s i o LSSR Cons i ución del p oyec o, ue le an ada p opues a o ma
inicia i inę Lie u os Pe si a kymo Sąjūdžio g upę. Neilgaius Sąjūdis,
abundan emen e apoyado y apoyado de odos los es a oks isuomenės, se con i ió
ealia poli ine ue za. 1988 m. oc ub e 2223 d. Vilniuje u o luga Li uania
Pe si a kymo Sąjūdžio es eigiamasis su ažiación, que į o mino Sąjūdį como
mo imien o socie a io. 1989 m. augpjücio 23 d., minin ąsias 50 ani e sa ios del pac o
Molo o oRiben opo, Lie u os Sąjūdis jun o con Es onia y La ijos Liaudies
on ais in i ó a ocupados Es ados Bál icos habi an es a la acción del camino bál ica
y su iempo 2 mln. de pe sonas, eclamando independencia, susikibo en una cadena
nonu ūks ama desde Vilniaus has a Tallin. Es a akcia mos ó, que es ablece es
Es ados Bál icos independencia seek no sólo nau inia mo ėjimai, sino y mismas
nau as. 1990 m. 11 de ma zo. Li uania Pe si a kymo Sąjūdis, ap o echándose
o malia SSRS demok a aija, ans o mkos anuncibiamu públumu y
democ a izacion, pudo es au a pací icamen e Li uania independemybę1. Desde
ese iempo en la lengua Li uania la palab a sąjūdis omado ampličiai a o i. Kauno
Vy au as Maggio Uni e si a io Kompuu e inės ling is ikos cen o cons i uy ame
Daba inės lie u ių kalbos eks yne ( oliau DLKT)2 se p esen an 9084 di e en es o mas de la palab a sąjūdis ejemplos.
El obje i o de es e es udio3 exnag ina el concep o sąjūdis įsišaknijimą en lenguas li uanas,
examina la palab a sąjūdis da ybos lizdą, de e mina , con qué medios de da ybos 1 Plačiau éase
genocid.l /Use Files/File/A min inos_da os/2013/201306_sajudis.pd . 2 Accedo en In e ne :
h p://donelai is. du.l [ isualizado 2018 012018 05]. 3 Es e ema se examina según el Ins i u o de la
Lengua Li uana Cen o de In es igación de la Lengua Bend inés Seman ís ica y económica del g upo
ejecu ado a la go plazo p og ama, ealizando in es igaciones na a i o ideológico de iden idad
mode na. El p og ama plan ea obje i o ealiza leksónicos y seman ís icos cambios y sus causas,
así como es uc u ales cambios in es igaciones con el obje i o acla a i, qué cambios lingüís icos
ak ualús mode nos iden idad na a i o ideológico, que ue a posible compone publicis ikos ex yną
y nue a mode na iden idad base de dicciona io.
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX 146 se u iliza más a menudo en la c eación de
nue as palab as, qué o mas más se u ilizan, cómo a menudo y en qué uen es se
u ilizan4. Desp šius encon us casos, se de e minan kamieno sąjūdžodžių
signi icman ia campos. Así se p e ende con ibui a la ac ual nue aja de la da yba
condición y polinkių in es igaciones. Nag inėjan es as palab as, se aplica á
desc ipomasis anali is y g e inamonimo mane a se es ablece á los concep os
sios analizės me odai, aip pa žodžių da ybos i seman inė analizė. Apibend i-
sąjūdis įsišaknijimas en lenguas lie u ių, y s aS aipsnyje p incipalmen e
is iškai apibend in i y imo duomenys bus pa eikiami len elėje i diag amose.
emiamasi ejemplos de DLKT. Si la palab a DLKT pa ido sólo una ez, compa ación
p esen ada ejemplos5, as os usando el sis ema de busca de In e ne Google. Del
o al ecopilado 441 ejemplo: 380 ejemplos de DLKT (iš g ožinės, neg ožinės,
adminis a i ines li e a u a, publicis ikos šal inių) y 61 ejemplo iz in e ne .
2. VOZŽIO SHÚDIS TIPOS DIRECOSO TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPOS TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TIPES TEP TEP TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES TES
Pokyčiai, elacionados con ipos de da ybos, mejo e leja odas las palab as del sis ema de da ybos
ki imą. Aunque los medios de da ybos de palab as casi no cambian, ocu e cie o desa ollo de
p oduc i idad de ipos de da ybos, p opo cionando al idioma in es iginė oje s aliosa in o mación
sob e comunes lengua de daidos dėsnius. Úl imamen e más a ención se p es a a á eas conc e as de
da palab as. Saulius Amb azas examinó daik a a džių da ybos desa oll (Amb azas 1993, 2000).
Gied ius Subačius es udió Simono Daukan o El G an polkųlie u ių lenguaje dicodino naujada us
(Subačius 1993). S asys Keinys dėmesį su elkia en e minų da ybą y en lib o Bend inės lie u ių kalbos
žodžių da yba (1999) p opo ciona sis emišką sinch oninį žodžių da ybos aizdą. Jolan a Vaskelienė
dedica mucho a ención a da ybiniams sinónimos (Vaskelienė 2000, 2002, 2004; Vaskelienė, K ašy ė 2006;
Vaskelienė, Kučinskienė 2012). Judi a Džežulskienė (2001) domisi mobiliaisiais daik a a džiais. Po encinių
y okazinių da inių susida imien o es discu ida Ju gi a Mikelionienė (2002), y G ažina Akelai ienė (1996)
desc ibió mo ologína balsių kai ą palab as da yboje. Ju gi a Gi čienė i ia nue os p és amos
co espondimenis y naujažodžius (Gi čienė 2005, 2006, 2008, 2011, 2013). Naujažodžius i ia e Dai a
Mu mulai y ė (2014, 2016a, b) y Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyno (p ieiga in e ne e: 4 Esu
nuoši džiai dėkinga ecenzen ams po muy alioso comen a ios, especialmen e ecenzen ui,
pa a usiam palab as de hace klausybos.
5
Se buscó de di e sos aleg nių y o mos palab as.
A ículos A icles 147 /
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
h p://naujazodziai.lki.l ) suda y oja Ri a Miliūnai ė (2014, 2015). Naujųjų skolinių
eiksmažodžių mo ologija in e esėjosi Ju gis Pake ys (2013). Daik a a dis
sąjūdis no es o dina io palab a, él es da inys, más p ecisamen e galūnės -is
edinys, hechoi o del p e idélico eiksmažodžio sujus i o sujudė i. del dicciona io
de la lengua Li uania en a ian e elec ónica (WEB […] LKŽe) se p esen an es
sąjūdis eikšmės: 1. isuomeninis sujudimas, judėjimas: Sąjūdis y a su elk inis
mo imien o de palab a; 2. sac i imas, sujudima, samb ūzdis: Toks pasida é sąjūdis,
que odos salie on hué; 3. pauzamien o: Pi masai ledo sąjūdis (Ul ydas, y . ed., 1981:
ba inės lie u ių kalbos žodyne ( oliau – DLKŽ) pa eik os ik d i žodžio sąjūdis
17 ). Da eikšmės: 1. su elg as mo imien o público: Nacional ( au inis) sąjūdis; 2.
sujudimas, sac u imas: En odo sojiuje mayo sąjūdis (Keinys, y . ed., 2000: 670 ).
Esa palab a no solo cambió oda Li uania his ó iía, sino ambién p endi ició la
lengua li a ia con nue as palab as6.
En es e a ículo, p incipalmen e conside adas las palab as se di iden po modo de ab icación7. En p ime
luga se discu en p eesagų ediniai8, as de ‒ p iešdėlių ediniai, 6 El papel del da ybos de Žodžių puede
p escindi como más impo an e la mane a de en iquecimien o del ocodyno, po el cual nue as palab as
su gen de las ya exis en es, sa aip cambiando su es uc u a mo ológica (bu isU 1978: 29). 7 A ículos
obse omasi Li u ias g ama icas de la lengua y Daba inės lie u ių kalbos g ama icas p esen adoamo de
palab as de da ybos modos de dis ibución dis inguidos sólo p iesagų, p iešdėlių, galūnių ediniai y dū iniai.
Algunos lingüis as, po ejemplo, Vincas U bu is, S asys Keinys, sin menciona cua oos, sus palab as,
pag indines, g ynųjų da ybos būdų, indican y pa eja šalu inių miš iųjų, i. e. an esdėlių-p iesagų y
dū ybos-p iesagų da ybos būdus. Miš ųjį da ybos būdą enemos en onces, cuando la palab a da yboje de
inmedia o exp esiskiasi dos di e en es da ybos modos. P e iksación-su iksación pe enecen p e iéndilo y
p e ixado ediniai, al lado de los cuales no hay co espondien es edinių sólo con p e iéndilo o sólo con
p e ixado (U bu is 1978: 289). Abejo ina, ¿es con enien e sepa a mix ųjį da ybos būdą, especialmen e si
en e los p esen ados p iešdėlių-p iesagų ejemplos se indican ales, al lado de los cuales ampliamen e se
usan solo los co espondien es p iesaginiai ediniai (p z., po es u inis y es u inis ‒ Google 48000 y 239000
espec i amen e de odos los pa adigmos de pa o ojimien o), y, como a i man los lingüis as mismos, el
da ybos būdų de las palab as de la lengua li uana es mencas (Kež U bu is, 1978: 290; 1999: 23). Pa cial de las
palab as desc i as en el a ículo iene y p e idélí, y p eesagą o iene p eesagą y son dū inie. Es o
inci a ía a pensa que son ellos un mix aus modo de hacía, sin emba go muy ampliamen e u ilizadas
co espondien es solamen e p eesagą con enedo as o mas indican que la palab a es an edajil edinys o
dū inys, sólo da inys es de g ado más al o (abia g ado de hacía é. 10 isnašą).
8 Vedinys da inys, con a ixiniu o man u hecho de una baseini palab a. Su especie á de e minado su
a ikso pobúdis. P iesaga p incipal he amien a de da ybos, galūnė šalu inė. An esdėlių edinių
o man ą cons i uye o solo an esdélis, o aún y speci inė galūnė, que en al caso es šalu inė da ybos
he amien a. Dado que los p e idellos en su o igen es án elacionados con p ielinksniais, a eces
ebesilaikoma adicional en his ó ica de palab as da yboje adqui ilėjusios da inių clasi icaciones,
según la cual con p e idellos hace palab as se asignan a dū inių (Mo kūnas, pa ., 2008: 590). Po
ejemplo, Aldona Paulauskienė c ee que el concep o de dū inio debe iamos p ó oga y a los dū inių
asigna p e idėlinius daik a a džius (Paulauskienė 1994: 49, 88).
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
148 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX 2008: 121) y po úl imo se a an palab as que
ada sudu iniai žodžiai9 ( oks ski s ymas y a įsi i inęs lie u ių kalbo y oje, ž .
Ul ydas, y . ed., 1965: 253 ; U bu is 1978: 283 ; Paulauskienė 1994: 48 ;
Amb azas, ed., 1996: 86; Keinys 1999: 22 ; Ružė 2008: 12 ; Mo kūnas, pa .,
po cie as azones no pudie on asigna se a una conc e a g upo de daybos. Cada
g upo de palab as desc iben el o den abėcėlės, a cada indicado signi icación,
da ybos g ado10, con quéy da ybos o man u palab a es hecho, qué o mas
u ilizadas en lenguas Li u ias y qué uen es en ellas son pa imen adas.
2.1. P iesagų ediniai
DLKT encon a ejemplos mues an que de la palab a sąjūdis p incipalmen e es á hecha p iesagų edinių 9
palab as; 6 de ellos son del e ce o, 3 del cua o g ado de iniai11. sąjūdėlis12 e ce o g ado de da inys,
p eesagos -ėlis edinys, hecho del daik a a džio sąjūdis. Él DLKT pa a o o 3 eces: y . g. dgs. . o ma ‒ 2
eces, g. o ma 1 ez. P iesagos -ėlis ediniai ma ca la misma cosa como y undamen o palab a, pe o
no malmen e de di e en e amaño (ues amen e más pequeño) o al menos así nusaky ą, que ue a is o
ese obje o alo ación así como con él elacionadas emociones (Amb azas, ed., 1996: 87), ej.: 9 Dū inys
da inys, o malmen e y semán icamen e pama uo ado de dos sa a ankichos palab as. Da ybos o man u
aquí a o malus sujunción de dos palab as en una, y da ybos undamen o es de dos sandas, los cuales
imami palab as kamienay, es isi palab as o palab as kai ybos o mas. Unha pa e de la lengua dū inos más
inamen e pueden se g upuojados según lo que pe enecen a las pa es de la lengua de un u o o sando
pama iniai palab as (Mo kūnas, pa ., 2008: 148 ). 10 V. U bu is sugie e al discu i da inius u iliza é minos
del p ime , segundo o e ce g ado da iniai, que mos a an, cuán os da ybos pakopų o man palab a (ž .
U bu is 1978: 89 ). Plg. con Adelės Valeckienės o ecomais e minis pi minė, an inė (i . .) p eesagos: En
una palab a puede se no una, y d i o más de i acinių p eesagų, pe o ellas no hay de una ila. Sob ando
palab a, siemp e se añade sólo una apésaga. Si la palab a se hace de wo d neiš es inio, a su šaknies añadida
p eesaga se llama pi mine. Cuando la palab a se hace de edino, ya eniendocio uno p eesagą, nue a
p eesaga añadiama po pi mines y se llama an ine p eesaga e . . (Valeckienė 1998: 301). Da plg. con A.
Paulauskienės se u iliza del mismo (no uno) paso de daybos o man ų concep o (ž . Paulauskienė 1994: 49) y
S. Keinio suge imien o indica daybos pakopų skaičių (ž . Keinys 1999: 31, 106). A igosnyje aplicados V.
U bucio suge i é minos, po que ellos más p ecisamen e indican la palab a da ybos eigą y un é mino se
puede in oca de di e en es da ybos modos de g ado. 11 Recue da que la palab a sąjūdis mismo es un
da inés de segundo g ado. 12 Tex e i ula es palab as (daik a a džiai y būd a džiai) se p esen an
neu alia o ma ns. y . g. . (excep o lo cons i uye la palab a desąjūdización, que es mo . g. daik a a dis
y o a ez no puede se dicho).

S aipsniai / A icles 149
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
1) Jie ik jaučia sąžinės įpa eigojimą, a ba isuomeninės sąmonės beldimąsi, a -
ba nacionalidad esponsabilidades shūkį, a eces como dangaus ozá: eik,
da yk, mudink. Tokie anda simila men e sin ičiančių, gal ojančių,
ne ims ančių, bu iasi en sąjūdėlius y imasi abajo: keičia gy enimą ‒
skaid ina, obulina, kelia, c ea nue a a mós e a. DLKT
2) Desde el pun o de is a his ó ico a ei ininkai susi o mó como sąjūdis y se
con i ió o ganización. Sąjūdėliai s o eno, a eces b iskía, a eces no así, y
o ganizaciónci besi ellando. DLKT
Todos los ejemplos pa a o i en una uen e publicís ica Gedimino Mikelaičio en
lib o Tolyn á iempo, gilyn á gelmę...: kun. S asys Yla esc i os y a seminimien os.
Dado kun. S. Yla i ía aún an es susiku ian Sąjūdžiui, en uen e u ilizado la
palab a con Li uania Pe si a kymo Sąjūdžiu nesie inas. Tokiá idea es
con i mada y en si ios in e ne encon a daik a a džio sąjūdėlis ejemplos: 3)
La más impo an e de o obs aū is ue y oda ía: nues o escaldimase en
d augijas, d augijėles, en sąjūdžius y sąjūdėlius. (h p://www.d augas.o g/a chi e/1964_ eg/
1964-09-25-DRAUGAS.pd )
4) ‒ Aho a, yo me a e o a c ee , es o ocu e sin mala olun ad. Es o es á
elacionado con cie as egionalis inas conjunjūdėlis y endencias en Eu opa,
Tau inių mažumų apsaugos kon encijos de in ais dalykais. O his ó icamen e
ob iamen e, que ue des inado expa celia Li uania, y odo.
(h ps://kul u a.l y as.l /li e a u a/2008/0184/newsl y as-l -paskai a-2-is o ikas-
-a-bumblauskas-kas-kaip-i -kodel-manipuliuoja-zemai ijos-is o ija--5909820).
sąjūdie is e ce io g ado de da inys, p eesagos -ie is edinys, hecho de
daik a a džio sąjūdis. Él DLKT pa e ado 32 eces: 3 eces mo . g. ns. . o ma,
y . g. ns. . o ma 2 eces, y g. o ma 1 ez, y . g. dgs. . o ma 10 eces, k.
o ma 8 eces, n. o ma 2 eces, g. y įn. o momis po 3 eces. En e DLKT as os
ejemplos 29 pa a o i publicis ikas uen es, 2 g ožinės li e a ū os uen es y 1
adminis a i as li e a u a uen e. Es os ediniai ma ca la pe enencia de
pe sonas según ideología o ac i idades alguna a alguna žmoda sąjūdiečiais sí
nių elkiniui (ž . Amb azas, ed., 1996: 140):
5) S eigiamojo su ažia imo delega ai a s o a o 180 ūks ančiams žmonių. Ta-
llamado no menos millón de habi an es de Li uania. DLKT 6) El lunes es a inicia i a
ue p esen ada po sąjūdiečiai al P esiden e V. Adamkui.
DLKT
Vienu a eju šis daik a a dis pa a o as ki a eikšme – kaip sa ai aščio
nomb e:
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
7) Kul ū as sa ai aš is Sąjūdiečiai p e ende, que en los ibunales apa eas ų
isuomenės ep esen an es adėjai. DLKT
DLKG a i mado que ediniai, ma can es pe enencia de pe sonas po ideología o
ac i idades a alguna gen e elkiniú, no malmen e son naujada ai, y habi ual
palab as, cons i uídos con es a apéndice, signi icado son nomb es de pe sonas de
sus asen amien os ciudades, municipios, kaimų a dų (ž . Amb azas, ed., 1996: 139 ).
sąjūdie iškas cua as del g ado da inys, p eesagos -ischkas edinys, hecho del
daik a a džio sąjūdie is. DLKT es e cali icwa dis pa imen ado 8 eces: mo . g. ns.
. o ma 3 eces, g. o ma 1 ez, y . g. ns. . o ma 1 ez, k. o ma 2 eces, y . g.
dgs. įn. o ma 1 ez. 5 ejemplos encon a se en uen es publicis ikas, 2 neg ožinės
li e a u a uen es y 1 adminis a i as li e a u a uen e. Es e adje i o
pa imen ado dos signi icados:
• pe kel ine en sen ido de simili ud, cuando se designa no kaip kas, sino kaip kieno, ko
(ž . Amb azas, ed., 1996: 207):
8) Nokios apgau os o ado es Tė ynės Sąjungai a auk i no pudo. Neben
pa e de los o os ue a ko ada de o os, sąjūdie iška e minologija,
dešiniųjų pa idos, apa eėmos bipa íneas a gumen o, que negalima escalda
o os. DLKT
• señalima esminė daik o peculia idad, cuando undamen o palab ají dicho
daik as cons i uye apun imuoju palab aji eiškiamo daik o esmę, pama ą (ž .
Amb azas, ed., 1996: 207):
9) En ese momen o es o e a sólo eo ía, ma oda la p ensa e a o almen e
idėjinė, sąjūdie iška. Noso os así y concebimos nues a misión ‒ esc ibi algo
algo impo an e y signi ica i o pa a la his o ia de Li uania. DLKT
DLKG indica que būdingiausia -iškas, -a p eésaga daik a a dinių būd a džių da ybinė
eikšmė panašus a base palab aju pasaky ą daik ą (Amb azas, ed., 1996: 207). Tal
signi icado as ieji adje i os sąjūdie iškas no iene. sąjūdininkas e ce io g ado
de da inys, p eesagos -ininkas edinys, hecho del daik a a džio sąjūdis. DLKT es e
diik a á is pa imen ado has a 234 eces. 1 ez. Vy . g. o mas son mucho más
Ras i ik 4 mo . g. daik a a džiai: ns. . o ma jie pa a o i 3 ka us, įn. o ma –
ex endidas. Fo mula ios singula iscai os u ilizados mucho más ías que
plu aliskai os. Es e daik a a dis se u iliza en odas las linksnių (išsky us .)
o mas: ns. . o ma pa a o a 28 eces, k. 6, n. 2, g. 5, įn. 2 eces. Dgs. . o ma
pa a o a 78 eces, k. 73 eces, n. 13 eces, g. 17 eces, įn. o ma 6 eces. 210
ejemplos as a en uen es publicís icas,
A ículos A icles 151 /
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
18 g ožinės li e a ū os šal iniuose, 5 ejemplos encon a adminis a i inėje
oje, ienas – neg ožinės li e a ū os šal inyje. Šie ediniai žymi asmens (asme-
li e a ūnų) el nomb e según esa pe sonaį (a g upę osób), cuyo salininku y sekėju es
ediniu pasaky as pe sona (ž . Amb azas, ed., 1996: 114). Daik a a džiu sąjūdininkas
nomb ado pe sona, que es Sąjūdžio miemb o, shalininkas o seguėjas: 10) Aki aizdu
sólo lo que hoyina es ado Li uania gobie na no sus ciudadanos, el más mucho no
sąjūdininkai. Al esc ibi aldo engo en men e no conc e as pe sonas p esencia en
el pode , y lo que en ealidad deciden la ida del país y su desa ollo ca ác e y
di ección. DLKT
11) Pipynė descub ió que Sąjūdis ya iene sus de pe sonas en la Aukščiausiojoje
Ta yboje, que pe mi e pe iódicos y apa ece en las pan allas de ele isión. Cuando
después pasqui a sąjūdininkui ue inse ado as, Jono Pipynės co azón sup esó
dolo . DLKT A menudo daik a a dis sąjūdininkas iene pažymimąjį palab a y es
sukonk e inamas, p z. : Kauno Klaipėdos sąjūdininkai, p ime os ma ciausieji
ik ieji sąjūdininkai, eiliniai a kakliausi konsekeklūs sąjūdininkai, Uni e si e o
sąjūdininkai, jaunieji seni sąjūdininkai, šiandieniniai bu ę sąjūdininkai. / / / Como y
daik a a dis sąjūdie is, esos ediniai se conside an naujada ais (ž . Amb azas,
ed., 1996: 114). sąjūdininkiškas cua as g ado de da inys, p eesagos -ischkas
edinys, hecho del daik a a džio sąjūdininkas. DLKT es e apelido pa imen ado sólo
una ez. En uen e publicís ica él pa o ado y . g. dgs. . o ma y iene
signi icado būdingas, acos umb ado, a ibuye mos undamen o palab ajuk
pasaky am daik u, elacionado con aquel daik u (Amb azas, ed., 1996: 207 12)):
Du an e el mes casi nada nepada y a a eglan asun os de polí ica ex anje a.
Sąjūdininkiški pasismaginimai Ry uose o Wes a uose, ko esponden ų globa
polí icas ex anje as ep esen o i no pueden. DLKT En los si ios In e ne de
ejemplos con es e ad e bio se puede encon a más, po ejemplo: 13) Muchos Quien
espe ėjosi, que ino pa a, que odo es o cambiis ų. Pa a eso decj osis ealmen e
necesi a sąjūdininkiško decj o, habilidad de econoce e o es y exhibi cla škius
ikslos. (h pscy as.wo dp ess.com/2009/06/08/
neis a i-zodziai-dideleje-s en eje) dininkiško li e a u a almanacho Sie ynas
14) P isimenu salėje bu ojusį Da ių Kuolį, ada jis bu o ienas iš sąjū-
bend aau o ių, o edac o ios.
(h ps://www. acebook.com/ma ijampolesmuziejus.l pos s/1224063731004328)
sąjūdinis e ce io g ado da inys, p eesagos -inis edinys, hechoi o de
daik a a džio sąjūdis. DLKT es e cali icwa dis pa imen ado 42 eces: mo . g. ns.
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX . o ma 7 eces, n. o ma 1 ez ez, g.
o ma 6 eces, . o ma 10 eces, g. 2 eces, . 1 ez, y . g. dgs. k. y g.
1 ka ą, mo . g. dgs. . o ma – 8 ka us, y . g. ns. . o ma – 4 ka us, k. –
o momis po una ez. 10 ejemplos encon a publicis ikas uen es, po uno
g ožinės y neg ožinės li e a u a uen es. Se pueden dis ingui a ios
signi icados conjúdinis del adje i o usado DLKG:
• pada omas, e ec uados, adqui idos, ob enidos, su gidos en el modo, que dicho el
undamen o palab a (Amb azas, ed., 1996: 212): 15) Tal ez se pueda as ea en
ob a qué huellas del espí i u del iempo: an essąjūdinę ensampą y e c.? Va gu.
En es os países se puede encon a desde unos has a keliolicas pa lamen a ias
y nepa lamen a ias g upuocias, kildinancias hemsel es de sąjūdinių
es uc u as. DLKT
• p iklausąs base palab a palab a dichoy am a loik u, elacionado con ese loik u
(psmeniu, colec i i , eiškiniu, s i imi, e c. (Amb azas, ed., 1996: 211): 16)
Konse a o ías in en an después p ime ae o u no de elecciones, eniendo en
cuen a la si uación, apoya y o os, ano sus, sąjūdinius pe sonas. DLKT
• esan ido, coincidiendo, desa ollándose en el iempo que indica el é mino base,
ap ecidando, ealizado po el é mino base eiškiamais in e alos de iempo
(Amb azas, ed., 1996: 212):
V. Daunio es é ica, o ien ada en el c eado mo alidad y c ea i idad
ha moningumo de mę, da é didelo e ec o al ascenso sąjūdinio y pi maisiais años
de independencia 17). DLKT
• ene una ca ac e ís ica dis in i a que la componen la base palab a dicho po las cosas
(Amb azas, ed., 1996: 212):
18) ¿Quién más esc ibi á, i ma inas, quién en gene al de ellos aún a įs dedica se
qué, digamos, sąjūdino-es ilo de ac i idad? DLKT
• se iamas, adecuado undamen o palab a exp esamam daik ui (Amb azas, ed.,
1996: 211):
19) Visaliaudinę eu o iją isino o ap i u mul iplici i Sąjūdžio žinių lapeliai,
mencionado A gimimas, kone en cada dis i o al lado del su habi ual local
newspape apa ecês al e na i us,jūdinis has a has a unos millones de pa idos,
cuando el sol de Bal iko Sąjūdžio, que se esciba scies a la cadena i a, ėmė ku is
pa idos y ska élés. DLKT sąjūdis as del e ce g ado da inys, p eesagos -is as
edinys, hecho Po uno ejemploį as a publicis ikos šal inyje, g ožinės li e a ū as
iš daik a a džio sąjūdis. Jis DLKT pa a o as 3 ka us y . g. dgs. . o ma.
šal inyje y m=1...%2520-%252039k&s a =0) p iešsąjūdinis cua as del g ado
S aipsniai / A icles 159
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
modload&name=Diskusijos& ile= iew opic& opic=4157& o u-
da inys, p iešdėlio p ieš edinys, pada y as iš būd a džio sąjūdinis. LKG y DLKG
p e iéndio p e ibūd a dji no se dis inguen. T is ejemplos (p ieška inis gy enimas,
p iešlėk u inės pa ankos, p ieš inkiminės dienos) menciona i LKG a an edėlinių
p iesaginių da inių, man eniendo p e idėlio y daik a a džio signi icado así como
žyminčių daik ų ūšį (Ul ydas, y . ed., 1965: 591). Ob iamen e, que la p eca ina ida y
an es inkiminés día ma ca iempo, co ciendo an es mismo iempo, dichoy ą base
palab aju ( ambién plg. ejemplos de LKŽe: an esad en inis, an esmokyklinis,
an espie inis). Tokió signi icado iene po una ez DLKT pa a o i 4 a ib e zii
con asąjūdinis. Ellos pa a o i mo . g. ns. g. o ma, y . g. ns. g. o ma, dgs. g. y
įn. o ma. 3 ejemplos encon ados en uen es publicís icas, 1 neg ožinės
li e a u a uen e: 45) Un poco an o más ácil, cuando hicamos e e encia a ul imo
an essąjūdinį dešim me į, ‒ Algiman ą Mackų, Al onsą Nyką Su ūną, Liūnę Niliemą
ya podíamos compa a con Judi a Vaičiūnai e, Sigi u Geda, Ma cel Ma inum...
DLKT Tik a dis iene un ca ác e de impo ancia. LKG y DLKG mencionan que
e ka čiais p iešdėlio p iešdaik a a diniai ediniai ma ki; предмет, que es á
di igido an e la palab a p incipal pasaky ą dalyką (Ul ydas, y . ed., 1965: 43
Amb azas, ed., 1996: 148). Būd a džių, eniendocios al signi icado, se puede
ácilmen e encon a LKŽe, po ejemplo: con aalkoholinis, con aame ikinis,
con abaudžia inis, con abažny inis, con aemig acinis. Tal signi icación
a ibu ís as as y DLKT él es y . g.
ns. k. de o mas:
46) A Todos conocidos hechos es i ican qué o a ‒ e ninés escuelas Kelmėje, a
la cual egene amismo iemposis auk e aukė cen os como en Meką,
p adinico es V. Ru kūnas, a idėją a senešęs de an esąjūdinio Rumšiškėse
susikū usio e noen uzias ų sambū io. DLKT
2.3. Comu inos palab as
DLKT encon a 8 con la palab a sąjūdis o ma sudu iniai palab as. Las palab as
sudu iniai de lenguas li u ias siemp e son compues as de dos sa a ankiškų
palab as, uniéndolas en una; eso ellos di ie en de edinių, que con p ecesagas,
galūnas o p e idellas son hechos de una base palab a (U bu is: 1961: 65). De es as
sudu inos palab as 5 son del cua o g ado da iniai y 3 del e ce g ado da iniai.
odos ellos son obik a o zii. 3 daik a a džių uno de sandos es la palab a sąjūdis, él
es 2 dū inių segundo sandas y 1 dū inio p ime o. O os 3 dū inių an asis

VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
sandas y a žodis sąjūdininkas, 1 dū inio – sąjūdie is, 1 dū inio – daik a a dis
sąjūdis a. V. U bučio a i ma que sudu ines daik a a des, con enedo es al menos
uno sandá, su gidosí del p ecesaginio daik a a džio, ocu en a as y į ales
da inius (especialmen e con b iskesnes, ilgeses p ecesagens con enidos sandais)
hay que mi a como a excepciones (U bu is 1961: 75). Pe o DLKT pa a o i incluso 5
de 8 as os dū inos, cuyo segundo andas es p eesaginis daik a a dis, no pe mi e
con eso acep a . an asjūdininkas cua o g ado de da inys, compues o de
nume wa dji an as y daik a a džio sąjūdininkas. Dech nume o diego y
daik a o diego pada y ų sudu inių daik a a džių, cuyos leksinė signi icado
ap oximadamen e coincide con el signi icado de daybos, el segundo (daik a a dinis)
sendas di á, qué cosa iene en men e, y el p ime (cal a dinis) sendas indica el
núme o y o den de ese obje o (U bu is 1961: 92). Ano V. U bucio, mayo pa e de
es a especie sudu ines daik a a džių son naujada ai (ž . U bu is 1961: 91). DLKT
es e dū inys 1 ez pa a o o en publicis ikos uen e y . g. dgs. . o ma. Él señala
segunda gene ación, i.e. pos e io al pe íodo Sąjūdžio, sąjūdininkus (en si ios
in e ne os no se encuen a ejemplos de al dū inio):
47) Landsbe gio p asiplepėjimas, pa aikaujan es pe iodis as pa e s as an aš e
...Si me o ecie an debe es más esponsables, yo las nea sacabyčiau... Tylu, po que
ales ca gos has a aho a en Li uania no. Después de eso p agys a Landsbe gio
pa ankiniai ‒ del p esupues o es a al paganada imp en a, adios, ele isión y
an asąjūdininkai. Ellos unánimemen e empiezan a g i a : hay que gobie no
p esidencial! Bueno hola, debe es ya su gió, pe o en o noqui ‒ ninguna eacciones.
DLKT ekosąjūdis e ce o g ado de da inys, compues o de būd a džio ekologiškas
b e inio y daik a a džio sąjūdis. Ish būd a džio y daik a a džio pada y ų
sudu inių daik a a džių, cuyo leksinė signi icado ap oximadamen e coincide con el
signi icado de daybos, el p ime (būd a dinis) sandas empele a dū iniu pasakomam
dalykui ca ac e ís ica ca ac e ís ica, dis inguian lo de o os de la misma especie
o g upo (nu ody os an uoju sandu) de cosas (Amb azas, ed., 1996: 154). DLKT es e
dū inyo pa imen ado 1 ez. Él y . g. ns. . o ma pa a o o publicis ikos uen e y
sąjūdžio ūšį:
48) Ši miela jaunų žmonių ilniečių šeimynėlė gy ena Užupyje. Tad nenus ebau,
indica que con bend aminčiais quie e Tymo qua alá pa a di ecológicamen e
cha ios p oduc os u gelio. Ecosąjūdis de los jó enes. Al da se cuen a de que uso
pocos cosmé icos y ella la elige con ex emo cuidado, Sol eiga me de inmedia o a i ó una sú a-
šą liūdnai paga sėjusių plačiai naudojamų E papildų, ku ių eikė ų eng i.
DLKT
S aipsniai / A icles 161
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
En los si ios de In e ne encon a dos ejemplos: un caso ekosąjūdis esc i o
jun os, o o po sepa ado. Como mues an ejemplos, es a palab a noie ina con
Li uania Pe si a kymo Sąjūdžiu:
49) P on ouks ekosąjūdžio pe iódico G eenzien apa ece á Kapčiamiesčio
gi ininkijos gi ininko Riman o Pilecko in e iu, en el que se á p esen ado no
sólo Kapčiamiesčio gi ininkija, sino y u ėdijos medelynas, en él c eman
a zes y a bus os plan inukas. (h p://dzukuzinios.l /
epublikos-spauda-apie-miskininkus)
50) Ins i ución pública Eko Sąjūdis, Še mukšnių g. 6A, Vilniaus m., Vilniaus m. sa .,
LT-01://106 (h pswww.118.l /imones/ iesoji-is aiga-eko-sajudis libe alsąjūdie is del
8227058)
cua o g ado del da inis, compues o po daik a a džio libe alai y daik a a džio
sąjūdie is16. Sudu iniai obik a o džiai, hechos de dos obik a o džių, según sandų
signi icamos mu uo elaciónį suelen son de iniéamieji (de e mina i io): una sandas
de ineja o a, susiau ando su signi icado, po lo an o la común de al compues o
obik a o dji es una signi icación más es eu esnė que su sando básico
(apib ėžiamojo) (Amb azas, ed., 1996: 151). Daik a a dis libe alsąjūdie is DLKT
pa imen ado 9 eces, se u iliza sólo y . g. dgs. o ma: . 5 eces, k. 2, n. y įn. po una
ez. Todos ejemplos encon a en uen es publicís icas. Šių edinių segundo
sandas ma ca pe enecimien o de pe sonas según ideología, ac i idades algúnamás
elkiniui de pe sonas (ž . Amb azas, ed., 1996: 140), y el p ime o susiau ina
signi icado, indicando conc e amen e la pa e, . y.
Libe alų sąjūdžio pa iją, p z. :
51) P aei ą sa ai ę konse a o iai, libe alsąjūdiečiai, libe alcen is ai, soclibai, socdemai, als iečiai
liaudininkai y da biečiai ( oliau TSLSLiCSSLSDVLDP) adop ó el Seime nue o Ley de La Ciencia Supe io .
DLKT 16 Inicialmen e se pensó que daik a a dis libe alsąjūdie is es p eésaga -ie is edinys, hecho de
daik a a dis libe alsąjūdis (no s DLKT daik a a dis libe alsąjūdis desap a o os, con él se pueden
encon a ejemplos de si ios web: Libe alsąjūdis comenzó o alų nepalaninėse pa ijų puolimą, nes,
u os-noujienos/libe alsajudieciai-kal ina-poli inius-konku en us-juodosi- echnologijomis
panašu, ki aip nepe šoks ų jiems eikalingų kelių p ocen ų (h p://www. e.l /naujienos/lie u a/lie-
comen a ios); Libe alsąjūdis, apés conse a o io klake iais (klaka [ ac. claque] samdy ų žiū o ų
g upė, iukšmingai gi ian i a ba peikian i eginį), decla aia que el minis o de cul u a sus. Ligualmen e
ambién puede deci se que los hay y los p emie es
(h ps://www.del i.l /news/ ingas/li /nlasiene- n -is o ija-a sakymai-slypi-giliau.d?id=57125879)). Sin
emba go Google paeseškos sis ema p esen ado el núme o de palab as de la combinación Libe alų
sąjūdis y de la palab a libe alsąjūdis pa a ojimo indica que libe asąjūdis, palydū iniu.
gin i su Libe alų sąjūdis, labai e ai a ojamas. Todėl nusp ęs a daik a a dį libie alsąjūdie is laiky i
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
52) Sin emba go, el pues o, al que deja on libe alsąjūdiečiai, pe manece
acan e, ya que ue įs eig as oposición, sólo nadie de ep esen an es de oposición neno i abaja con aldančiaisiais.
DLKT libe alsąjūdininkas cua o g ado de da inys, compues o de daik a a džio
libe alai y daik a a džio sąjūdininkas. Daik a a dis libe alsąjūdininkas DLKT
pa imen ado sólo 2 eces: y . g. ns. . o ma i y . g. dgs. k. o ma. ejemplos
encon a en uen es publicís icas. Šių edinių segundo sandas ma ca el nomb e
de pe sona (esmenų) según esa pe sona (o g upę osób), cuyo šalininku bei sekėju
es ediniu pasaky as pe sona (ž . Amb azas, ed., 1996: 11 očią susiau ina
signi icado, indicando el p ime pa iją, . y. Libe alų sąjūdžio pa iją: 53) Įkandin
él sob e la posibilidad de o ma la Comisión de in es igación del Seimo o al menos
ya plan ea es a cues ión al Seimo Nacional de Segu idad y De ensa
commi eeeko p akalbo y konse a o iai And ius Kubilius, Ju gis Razma
(pas a asis e a elionio bend amokslis), Seimo NSK miemb o libe alsąjūdininkas
Algis Kašūnas, amilia izándose con el P esiden e V. Pociūnu in es igando el
escándalo. DLKT 54) Así en esencia es po que, y de los p opios on o líde es
konse a o ios y libe alsąjūdininkų en la ac i idad del poli ico p incipismo,
esencial cla amen e a egímenes e o mos lle a a cabo, de hecho muy al an, y
el di e is en e las úl imas sonambias la aciones y la eal ac i idad incluso
apa en emen e más a de se e en a o ėjiška akimi. DLKT
Que es e daik a a dis lenguas li uanas es ampliamen e u ilizado, mues a no sólo
ejemplos si ios in e ne , sino y el hecho que él es á incluido en Li u ias de idiomas
naujažodžių duomenyną.
libe alsąjūdis as cua o g ado de da inys, compues o de daik a a džio libe alai y
daik a a džio sąjūdis as. DLKT daik a a dis libe alsąjūdis as pa e ado sólo una
ez, él y . g. dgs. k. o ma dado en uen e publicis ikos. Šių edinių segunda andad
ma ca a pa ida ios de la di ección polí ica-socialina, sekėkonk ečią pa iją
jus (ž . Amb azas, ed. 1996: 123), o pi masis susiau ina eikšmę, nu odydamas
Libe alų sąjūdžio pa iją, p z.: 55) Sin emba go, ¿hay acciones, que puedan
acili a min i eigą de las coaliciones? Sin dudo. Visas an e odas pequeñas ue zas
polí icas (libe alsąjúdis as, libe alcen is as, sociallibe alás, ciudadanininkų,
quizás y liaudininkų) olun ad de negocia se y abaja con ambos u u os
coalisiones de negociaciones pol y conse ado es, y social-
demok a ais. DLKT
En si ios web de In e ne daik a a dis libe alsąjūdis as se u iliza:
A ículos A icles 163 /
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
56) Anksčiau necesi ó uni se con libe alsąjūdis ais, mien as aún ambos pa idos
es aban en el pode , pe o líde es de ambiciones no pe mi ie on. Y aho a
libe alsąjūdis am libe alcen is as simplemen e yaį o ús.
(h ps://www. 3.l /komen a ai775061/
kelios-desim ys-plunges-libe alcen is u-pe ejo-i-libe alu-sajudi) 57)
Libe alsąjūdis ai nunca es u o an e lo io, po lo an o, se puede c ee , que
niež i nagai algo p ich a izuo i. (h p://ju a.diena.l /l /naujienos/nuomones/
klaipedieciai- yz ingai-ko os-p ies-lai ininkys es-p i a ización-268890/ comen a ios)
Como mencionado, odo el ipo de daibo signi icación puede a ec a indi iduales a
ese ipo de daibo pe enecien es palab as de signi icaciones y neu ales
signi icaciones palab as a eces puede adqui i menkinamąja y deg adinamąją
signi icados, plg.: 58) Tuoj ida mejo a á, cuando pajá ési en lis a LSDP. Y quien
eso no c ee, dejul espe a, has a lis a pa eix paksiodai e libe alsąjūdis ai. Aquellos
que se á p ima e a en eligi al pode , la ida mejo a á. (h p://www.anyks a.l /
no icias/sa ai galio-diskusija33832-sa ai galio-diskusija-a -jus- i enimas-page -
ejo)
59) F ancamen e hablando, más ap o pa a u iliza eu opa lamen a um asignado
ondos de Li uania se ía libe alsąjūdis a G. Na ai is. Lėkė axi po 500 li os a
Kauną euni se con odon ólogos. Po 800 li os Palangos ho el en ėmė kamba í
euni se con konse a o ious P. Žeimio elec o esis, y T akuos po 600 li os
noche a lėpėsi desde líbinkš ų. Po demonios, G. Na ai is ealmen e nopond ie ía
e güenza a noso os Eu opa lamen e. Allí segu amen e su nadie hab ía
pasi ea ós, qué diablo con al igu a po pus ecio de miles li os p i eizó
depo e clube o quién le A. Milne‘o Mikė Pūkuo ukas. (h p://www.i aizdis.l /zinp _de .
php?id=24278)
Aki aizdaus di e encia semán ica en e las palab as libe alsąjūdie is,
libe alsąjūdininkas y libe alsąjūdis as no exis e. Sólo la palab a libe alsąjūdis as
(caí y an e io men e discu ido sąjūdis as) puede ene mencinamąja
signi icado. libsąjūdis e ce o g ado de da inys, compues o de daik a a džio
libe alai co oño y daik a a džio sąjūdis. DLKT es e dū inyo pa imen ado sólo una
ez en publicis ikos uen e y . g. ns. k. o ma ‒ e deno a ab e iada Libe alų
Sąjūdžio el nomb e del pa ido:
60) Populis inės pa ijos p ime a žaidimo aisykles, panašiai kaip didieji p eky-
bos cen ai šokdina smulkesnius p ekei ius. Que ya así es, es y libsąjū-
džio a ei is isiškai p iklausys nuo p. Auš e ičiaus poli inio kūno sugebėji-
mų. DLKT
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
164 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
En si ios de In e ne de ejemplos con dú ino libsąjūdis aps u, ej.: 61) Libsąjūdžio
ep esen an e a i ma que de ás del espaldade o es á de pie el exmiemb o del
Seimas sociallibe al Gediminas Jaka onis, cuyo ayėjėjas A noldas Bu kus, que
posee UAB Ve slo a as, y con a ó a Algý Kašė ą No. 2.
(h ps://www.al a.l /s aipsnis197029/kase a-jaka oni-kal ina-naudo
jan -juodasias- echnologijas) 62) Libe alų Sąjūdis, compa ando con anks esniais
elecciones, subió a cimaų. no ecue do o o caso, y que una de las pa idas
gobe nan es ue a šok elėjusi las elecciones sh y uoklė sin emba go hago su. Y
aquí enemos un inc eíble éxi o. Pe anks esnius Libsąjūdis ecibió ~5 po cien o
de o os y apenas pasó eleciminę ka elę, y aho a ecibió ~8 po cien o.
(h p:// okiskis.popo.l / aglibcen is ai) nue osąjūdininkas ‒ cua o g ado de
da inys, compues o de būd a džio nue o y daik a a džio sąjūdininkas. Como
mencionado, ales dū inių p ime sando izkelia dū iniu pasakomam suje ik
ca ac e ís ico peculia idad, dis inguiéndolo de o os de la misma ūšies o g upo
(indici os an uoju sandu) cosas (Amb azas, ed., 1996: 154). DLKT es e dū iny
pa e ado 1 ez en uen e publicis ikos y . g. dgs. . o ma y indica nou as
gene aos, i. i. pos e io nio pe iodo, sąjūdininkus (en si ios in e ne os de es e
dū inio ejemplos ne as a): 63) En ninguna inkimine a p og ama no se habló y sob e
es i ución. Sin emba go es as p oblemas su gie on as la es ablecimien o de
la independencia. Especialmen e los escala o nue osąjūdininkai, que,
ap o echando si uación y buscando suanoudiños obje i os, a auké una o a y
ex isí al Líde del Sąjūdžio a su lado... DLKT sąjūdme is e ce o g ado da inys,
daik a a džių sąjūdis i me ai dū inys. Ya se ha mencionado que de ales dū inių
un sando de ine o o, susu iendo su signi icado, po lo que la gene al de al
cons i u i o dik a o dio daibai signi icación siau esnė que su p incipal sando
signi icación (Amb azas, ed., 1996: 151). DLKT encon ado sólo un al dū inys, él
publicis ikos uen einio pa a o y . g. ns. án. o ma y indica Sąjūdžio ascelimo
pe íodo: 64) Gal ą pasukus ojos slys a, como la gen e ebesako, ubežiaus con
Lenkija pak aščiais, lig šiol s opiai ebesaugomais dos decenas de años on e a
en se icio majo o Galūzos así de o os de ales anas iempos y es uc u as,
cuyos pa a des em inių mi inge Vilniuje lis asino. Buena gua dia. No así, como
kiau ą Li uania o ien al on e a, la cual oda A ū as Skučas sąjūdmečiu
k yžiais es ablece i quėjo, y aho a a a és de la que lúe de Asia ilegalūs
mig an i, suelen de enikomi sólo saugo expe iencia de u inčių. DLKT En los si ios
web de In e ne se pueden encon a ejemplos con dú inio sąjūdme is:

S aipsniai / A icles 165
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
65) Lukiškių aikš ė y a s a bi Lie u os is o ijai kaip 1863 m. sukilimo p ieš
Rusia ca izmą ‒ ocupan ą kankinių ‒ Z. Sie akausko y K. Kalinausko luga de
conmemo ación de la mue e. Tam eco da sąjūdmečiu 1988 m. ue
cons uido c užius, al que maskolius inmedia amen e expldino.
(h p://www.p opa ia.
l /2017/11liud ikas-na cizas- asimas-kam-a i eko.h ml) 66) Uno con pa e, du
be usso, g aži Lie u a así izd ąsėję aukda ome sąjūdmečio p adžioje,
que iendo que buenajau a desde ace ca de la a ėjančia es ado de los
libe is as y de al mane a. (h p://aidas.l /l / au os-mokykla a icle/859-08-30-augo-kieme-zaliasai)
2.4. Casos ambiguos En es e capí ulo se abo da án palab as, cuya po cie as
azones no pudo asigna se a un conc e o g upo de daybos. desąjūdización
daik a a džio desąjūdización da ybos e apai no es á comple amen e cla os. Él
pod ía se da ín del quin o g ado, p edeceso no edinho, hecho de loik a a dijo
sąjūdización17. P eddélis de okiu caso signi ica ía aisla , emo e , anula ;
mo imien o abajo, smukimą (ž . Kinde ys, a s. ed., 2001: 145). Casi es posible que
es a palab a se haya hecho ya de p eg esi o accionmawo d desąjūdizuo i(s). En al
caso la palab a desąjūdización debe ía se conside ada p eesaginio, y no
p iešdėliniu ediniu. Google no p opo ciona ni un solo ejemplo con las palab as
sąjūdización y desąjūdizuo i(s). Po lo an o posible o a e sión de la apa ición de
es e dik a ó gio la palab a puede se hecho po analogía con la palab a
deso ie ización, que en lenguas li uanas ampliamen e se u iliza (Google p opo ciona
10800 esul ados).
DLKT hallado sólo un desąjūdización de loik a a dío ejemplo ‒ mo . g. ns. k.
o ma. Él pa a o o en uen e de li e a u a adminis a i a: 67) P ašom.
Depu a as B. Genzelis. B. GENZELIS. Yo sugie o delimi a el llamado de echo de
deso ie izaciones, que eniančiai cadencia no u ie a que adop a
desąjūdizaciones leyes, pues o que noso os bien sabemos, aho a Sąjūdis aún
no api alęs de la KGB agen ū as, muchos ac o es comp ome en Sąjūdį.
DLKT
17 „P iesagą -acija u i dauguma isų ų a p au inių žodžių, ku ie gali bū i su okiami kaip eiksma-
palab a abs ac i. Dalea es a p ecep o edinių puede asigna se y alguna o a que no ac o
signi icación, plg.: decla ación, delegación, demons ación... (Ul ydas, y . ed., 1965: 302 ; ambién z
Amb azas, ed., 1996: 99). Ellos son cons i uidos de eiksmažodžių.
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
166 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Kad šis žodis nea si ik inis, odo in e ne o s e ainėse as i pa yzdžiai:
68) Na, ą gai ų ėją labai d as iškai užsmaugė „pi miausias iš isų pi mų“, ie oj
deso ie izaciones ocu ido desąjūdización, y aho a nó žiaujando en
Eu opa lamen e!
(h ps://www. 3.l /naujiena/615726/ -gajauskai e-p ie-seimo a u-issi ikia o-pa ijos)
69) Muy aiklus impo an e p oceso en Li uania desc ipción: DESJŪDIZACIJA!, que,
manyčiau, ya ealmen e comple ada en Li uania en luga dekagebizaciones.
(h ps://www. 3.l /komen a ai/615726/ -gajauskai e-p ie-seimo- a u-issi ikia o-
-pa ijos) desąjūdizuo is según las eglas de doimia debe ía se del cua o g ado
da inys, p ededėlio de edinys, hecho de acciónmažodis sąjūdizuo is18. Sin emba go
no pudo encon a in e ne ejemplos con acciónjaodžiu sąjūdizuo i(s). Po lo
an o odo es posible, que es e accionmajodis es hecho de qué acaba discu o
daik a a džio desąjūdización.
Es a es la única DLKT encon ada o ma de acciónmajo idad, ja es e
acciónmajo idad pa a o o en uen e publicis ikos. Recue das que el p e aėl
de e signi ica sepa a , emo e , anula ; mo imien o hacia abajo, smukimą (ž . Kinde ys, a s. ed., 2001:
145). Ras as es es e ejemplo:
70) Indi idualizació en sí misma es buen yksmas. Pe o su acabado, que
ealmen e p on o end á, se á o adical a omización, o indi idualis inė
isuomenė, que indi ido de echos de ensa y puoselėja comple amen e
conscien emen e. O aún de o a mane a. Visuomené iene desąjūdizuo is.
So ie ino įdi bis, agkęs pe sonas pa a un p opósi o, pasé abo como buena
ecnología bu ian Sąjūdį ‒ mo imien o a un obje i o común. DLKT
En los si ios de In e ne de ejemplos con es a acción de la palab a o mas
no pudo encon a .
DLKT encon a dos į a džiuo iniai a ibu os. Como se conoce, į a džiuo iniai ad e bios son
susida ę de simplesųjų, p iaugus į a džiui él, ella (Zinke ičius 1957: 5). Algunas de las o mas más
aleg as has a aho a son man enidas de pi mykš ės da ybos ipoá y nikuo no di ie e del plain ojo
būd a džio y į a džio él, ella o mų, po ejemplo, y . g. ns. kilmininko y galininko o mas. Po
consiguien e, į a džiuo iniai būd a džiai sudė iniai palab as (ž . Zinke ičius 1957: 17 y allí indicada
galė ų bū i laikomi sudu iniais žodžiais. Zigmas Zinke ičius a oja e miną
li e a u a). Sin emba go la mayo ía de o mú cambii o y muy aleolo de la co espondien e plaz ojo
būd a djio y 18 P iesaga -izuo i ca ac e ís ica eiksmažodjiam, que acudíom de o os lenguas.
Es ie accionesmajodžiai signi ica acción, po la cual a alguien se o o ga alguna cualidad o po la cual
algo como o a se sus i uye, a ec a (Ul ydas, y . ed., 1971: 249).
A ículos A icles 167 /
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
į a džio él, ella lexijos, į a dis él, ella se con i ió an ąja būd a džių galūne. De
pap as ojo kin amosios ypa ybės būd a džio i kai ku ių nekin amosios ypa ybės
cada ad e bios se puede hace po į a džiuo inį ad e a dį, bas a añadi galūnę19.
Dado que añadiendo galūné se ob iene į a džiuo inė o ma, y no nue a palab a,
į a džiuo inių būd a džių no puede a ibui se ni a una sola doybinės g upo.
sąjūdie iškasis būd a džio sąjūdie iškas į a džiuo inė o ma. DLKT encon ado
uno al būd a dis, en publicis ikos uen e él pa a o y . g. ns. k.
o ma:
71) Quién puede nega la idea, que 10 billones de línea de c édi o sensación ue sugal o a, que: 1.
Mo almen e aplas a án no endi an e a p esión de a e is os del país y ex anje os banco; 2.
E en ualmen e sukomp omi ui ían aún no aclupdi ada LDDP; 3. Içaukš in ų a los ojos de la nación
odos los males demascuado es ‒ konse a o ios, quienes debido a su uščiažodžiación y in ini o
nihilizmo jamás pueden ecob a sąjūdie iškojo popula idad. DLKT Como se conoce, asignadas dos
p incipales signi icanzas de a ibú e gios in oduc o ios: pažymimoji y en a éjiamoji.
Pažymimosios eikšmės į a džiuo iniai būd a džiai señala al hablan iesiems žinomą, apib ėž ą
daik ą, aisi dándolo de o os daik ų, mos ando su especie o nusakydami ya de an e io men e
žinomą su peculia idad (Ul ydas, y . ed., 1965: 505), o pab ėžiamosios eikšmės į a džiuo iniai
būd a džiai pab žia būdingą žinomą daik o ypa ybę (p. 509). Pażymimųjų y en a izable į a džiuo inių
būd a džių signi icaciones na u aleza son di e en es: los p ime os indican kinomą daik ą, los
segundos kinomą ypa ybę (p. 510)20. P esen ado en ejemplojie en a džiuo inis būd a dis iene
pažymimąją signi icado. Es e į a džiuo inio būd a džio ejemplos se pueden encon a y en si ios
web de In e ne : 72) Li uaniai su nau ină s a ulybę a kū us, p asidėjo y poli inių jėgų
sluoksnia imasis. En p ime luga odo sąjūdie iškasis Seimas (en ese momen o aún AT) ue
acusado... (kuo mano ?) o gi sukai ėjimu. (h p://www.g ei as.
eunuomone/gal-kas-gali-man-paaiskin i-ka- okio-blogo-pada e-p o lansbe gis-nes-as-kaip-i -nesu-ka-
zka-skaiciusi-apie-ji-k iminalinio-i nejau-p o lansbe gis-blogesnis-uz-b azauska-no s-i -ne-i- ema-b-
e ) el signi icado de los adje i os adje i os: los adje i os simples de pap ais dis ingui ía el daik o a
daik o, y los amžiuo iniai a daik o a daik o de o as clases (Jakai ien ed., a s. 20 Da sob e los
adje i os adje i os adje i os éase. : Jakai ienė, a s. ed., 1976: 72 ; Paulauskienė 1994: 220 ;
19 „Pag indinį seman inį ski umą a p pap as ųjų i į a džiuo inių būd a džių suda o ski iamoji
1976: 72).
Mo kūnas, pa ., 2008: 230 .
VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
168 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
73) 19901991 m. El Consejo Sup emo sąjūdie iškoji dauguma lle ó p epa edé y
s a biausius i bū iniausius Lie u os als ybingumo a kū imo užda inius:
adop ó p incipales leyes del país de ida in e na y Tau os ūkio a eglo.
(www.l s.l /sip/ge File3?p_ id=6652) sąjūdiškasis būd a džio sąjūdiškas
į a džiuo inė o ma. Es e a ibu o DLKT pa imen ado sólo una ez, en
publicis ikos uen e él pa imen ado mo . g. ns. . o ma y es pažymimosios
signi icanzas: 74) LDDP ilgai s y a o, si ella pasiskelb i oposición, o no, y aho a,
pa ece, ya inclinada a hace lo. Tokį cla idad, cuyo hace mucho deseaba
sąjūdiškoji pa lamen o mayo ía, eik ų es eja . Aiškumas signi ica ía y la
madu ez del nues o es ado polí ico. DLKT Es e ing esa žiuo inio ad e bio
ejemplos de pueden encon a se en si ios web: 75) ‒ Cuando LTV Klausimėlis aún
e a compues a LTV2 Lais ės alėjos pa e, p egun inėjai sólo Kauno ga ėse.
Tuome ė sąjūdiškoji la capi al empo al de la au o idad e a muy desag adkin a,
po que juokingus espues as je da o solo kauniečiai. Teco oído que po eso e
casi neišmi ie on de abajo. ¿Realmen e? (h ps://
www.lzinios.l /lzinios/p in .php?id=144684) 76) Nemaža salė ue plnu ėlė, kai que
incluso y pa aba. Kažkodėl me odo es o eco dó nues a sąjūdiškąją ju en ud.
(h p://www. eks ai.l /componen /6
con en /a icle/130-2006-n -1-sausis00-m-ma inai is-j-bob owskis- ies-b anden-
bu go- a ais)
3. APIBENDRINIMAS
LKŽ se p esen an es palab a de sąjūdis signi icanzas, y DLKŽ sólo dos. Es o
pod ía signi ica , que la palab a sąjūdis comenzado usa en signi icado es eu esne
y quizás incluso cuán ečiau. Sin emba go DLKT encon a 380 ejemplos indica que de
la palab a sąjūdis pag indu li uáneos hablaba su gió 28 palab as. Ellos son de
di e en e g ado de do ación. La mayo ía son del cua o g ado de da inių 13, algo
menos del e ce g ado de da inių 10, y lo menos, como y se podía espe a , es del
quin o g ado de da inių sólo uno (ž . len elę).
De odos los da inos más ecuen emen e 234 eces DLKT pa o ado la palab a sąjūdininkas. Muchas
menos u ilizado būdwa dis sąjūdinis él pa imen ado 42 eces. Da ečiau se u iliza daik a a dis
sąjūdie is encon a 32 ejemplos21, y 14 palab as de ‒ ANTRASjūdiINKAS, DESjūDIzAcIjA,
LIBERALSjūdIS AS, LIBSjūdIS, NAUjASjūdiINKAS, 21 El p og ama de comp obación Mic oso Wo d de
las 28 palab as encon adas econoce sólo esas es
pa a o us.
A ículos A icles 175 /
Są okos sąjūdis įsišaknijimas lie u ių kalboje
Sa ickienė Ine a 2005: Linksnių a ojimo dažnumas i daik a a džio eikšmė. –
Ac a Linguis ica Li huanica 52, 59–65.
Ska džius P anas 1996: Rink iniai aš ai 1. Vilnius: Mokslo y enciklopedijas edi o ial.
Subačius Gied ius 1993: Simono Daukan o del g an lenkųlie u ių lenguas dicodino
naujada ai: indi iduali palab as da yba. Es udios de His o ia del Renacimien o Li uanos 4. Vilnius:
Bal oji a nelė, 135-216.
Ul ydas Kazys, y . ed., 1965: Li u ias g ama ica del lenguaje 1. Foné ica y
mo ología. Vilnius: Min is.
Ul ydas Kazys, y . ed., 1971: Li u ias g ama ica del lenguaje 2. Mo ología. Vilnius:
Min is.
Ul ydas Kazys, y . ed., 1981: Dic iona y Lie u ių kalbos 12. Vilnius: Mokslas. U bu is
Vincas 1961: Daba inės lie u ių kalbos sudu inių daik a a džių da yba. Daba inė
lie u ių kalba. Vilnius: Es adoybna poli ická i nauko á li e a ū a izdačka, U bu is Vincas
65‒121.
1978: Woo džių da ybos eo ija. Vilnius: Mokslas. Vai ke ičiū ė Vale ija 2007: Dicciona io
de palab as in e nacionales. Cua oas amended y complemen ado au o ización. Vilnius:
Woodynas.
Valeckienė Adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ica. Vilnius: Mokslo y
enciklopedías ins i u o de publicación.
Vaskelienė Jolan a 2000: Da ybiniai sinónimos. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o edi o ial.
Vaskelienė Jolan a 2002: Da ybinių sinonimų s ilis ika. Linguis ica Le ica 10,
92–101.
Vaskelienė Jolan a 2004: Da ybinių sinonimų unkciona imas ex os. Filología 9,
4754.
Vaskelienė Jolan a, Kučinskienė Ramunė 2012: Daba inės lie u ių kalbos būd a džių
da ybiniai sinonimai. Homb e y palab a 14(1), 153161. Vaskelienė Jolan a, K ašy ė Regina 2006:
Lie u ių i la ių kalbų da ybinių sinonimų s ilis inės ypa ybės. Li u ias y la ias
cone inamosios es ilis ikos cues iones. Li uiešu un la iešu sas a āmās s ilis ikas
jau ājūmi. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla, Zinke ičius Zigmas 1957: Lie u ių kalbos
295–310.
į a džiuo inių būd a džių is o ijos b uožai. Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės
li e a ū os imp en a.

VESLAVA ČIŽIK-PROKAŠEVA
176 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Es ablishmen o he Concep sąjūdis
in Li huanian
SUMARY
Based on he Co pus o Con empo a y Li huanian Language (CCLL) de eloped by he Cen e o
Compu a ional Linguis ics o Kaunas Vy au as Magnus Uni e si y, he a icle seeks o
de e mine how he concep sąjūdis es ablished i sel in Li huanian. I was de e mined ha 28
wo ds o igina ed in Li huanian on he basis o he wo d sąjūdis: 14 nouns (one diminu i e), 12
adjec i es (10 adjec i es o he sho o m, 2 adjec i es o he p onominal o m), one e b,
and one ad e b. These wo ds we e o med on he basis o di e en wo d- o ma ion pa e ns.
They a e p edomina ed by su ixal de i a i es; he numbe o compound wo ds is sligh ly
smalle , whe eas p e ixal de i a i es a e e en less common. The o ma ions de i ing om he
wo d sąjūdis demons a e a di e en le el o wo d- o ma ion: he o ma ions o he ou h
le el a e mos common; hi d-le el o ma ions a e less common, whe eas he o ma ions o
he i h le el a e leas common. The wo d sąjūdininkas is mos common; i was used o 234
imes in he CCLL. The adjec i e sąjūdinis is much less common; i was used o 42 imes. The
noun sąjūdie is is e en less common; 32 examples we e ound. Fou een wo ds we e used only
once in he co pus. Masculine nouns a e mos commonly used in he CCLL; he e a e ew
eminine nouns. The adjec i es o bo h gende s a e used in equal p opo ions. Nouns a e
usually used in he plu al, whe eas adjec i es a e mo e commonly used in he singula .
Cabe señala que 26 de 28 palab as o igina on después de los e en os de 1990 in Li huania and
a e connec ed o hem. Only wo wo ds ha e no connec ion wi h he es o a ion o
Li huanias independence. These wo ds a e usually used in he sou ces o opinion jou nalism
(340 ou o 380 ejemplos); hey a e less common in o he sou ces. A e summa ising all he
wo ds o med on he basis o he wo d sąjūdis, he ollowing ields o meaning can be singled
ou : size, ea u e o ac ion, ac ion, ype, name o objec , ime, name o pe son, peculia
ea u e.
Į eik a 2018 m. junio 6 d.
SL VE AVA ČI ŽIK-pROK A šeVA
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308, Lie u a
esla a.p okase [email protected]