S aipsniai / A icles 211
VILIJA RAGAIŠIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-5026-4667 Las
di ecciones de in es igaciones Mokslinių: accen ología,
dialec ología, e noling is ica, leksikog a ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all83-10
KIRČIO ATITRAUKIMAS RYT
AUKŠTAIČI ANYKŠTN
PATARMĖS TEKSTUOSE
S ess Re ac ion in he Tex s o he Eas e n
Aukš ai ian Subdialec o Anykščiai
ANOTACIÓN el
Resiende de esc i i a i os uen es Leipcige okiečių kalbininko F anco Špech o publicación en
Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski publicuo ais XIX a. 79 deš. ex ais,
Ins i u o de la Lengua Li uania Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e conse omais XX a. 67
deš. anykš ėnų šnek ų ap ašais, XX a. segunda pa e. y XXI a. a p incipios Žane os
Ma ke ičienės y k . y ėjų p epa ados a minos ex osis analizándose ki čio a a uación
enóškiniai y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mėje. A igosnij p e ende cuan o sea posible
ki čio a i aukimo o ma imąsi anykš ėnų pa a mėje, nus a y i, kokie ki čio a i aukimo
dėsniai galėjo eik i šiuo laiko a piu pa a mės plo e, a skleis i eiškinio a ealinį papli imą,
más de alladamen e desc ibi discu i los cambios de abs acción de c ucio y sus azones.
ESMINIAI VOODŽIAI: y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mė, ki is, skiemuo, a miniai eks ai.
ANNOTATION
Based on he w i en sou ces he ex s om he 1860s1880s published by Ge man linguis
F anz Spech in he publica ion Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski in Leipzig,
he desc ip ions o he local dialec s o Anykščiai da ing o he pe iod o he 1950s1960s,
which a e s o ed in he Dialec A chi e o he Geolinguis ic Cen e a he Ins i u e o he
Li huanian Language, he dialec al ex s p epa ed by Žane a Ma ke ičienė and o he
esea che s in he second hal o he 20 h cen u y and he beginning o he 21s
VILIJA RAGAIŠIENĖ
212 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII cen u y he a icle analyzes he phenomena o s ess
e ac ion in he Eas e n Aukš ai ian subdialec o Anykščiai. Se busca desc ibi la o mación o
s ess e ac ion in he subdialec o Anykščiai in he mos de ailed manne possible, pa a
de e mina wha laws o s ess e ac ion could be in e ec in he a ea o he subdialec
du ing a gi en pe iod, o e eal he a eal dis ibu ion o he phenomenon and o discuss he
changes in s ess e ac ion and hei causes.
KEYWORDS: Eas e n Aukš ai ian subdialec o Anykščiai, s ess, syllable, dialec al
ex s.
ĮVADAS
De odos eas e n al š aičių pa a mių ki čia imo pun o de is a has a šiol, ko ge o,
menosmen e i a es anykš ėnų pa a mė. En la li e a u a académica es a ada més
ki chiación aba cado bas an e agmen a iamen e. En los abajos en los que se puede
encon a da os sob e anykš ėnų ki čia imą, gene almen e bas an e b e emen e
desc i o sólo el pobūdis y p iegaidės del e ac amien o del ki cio (Zinke ičius 1966: 36, 38,
41; LKT 35; LKTCH 144; Ma ke ičienė 2001: 1518; 2004: 3945; RAA 3637; AAT 181). Ki čia ao pun o
de is a kalbininkų cuan o más de alladamen e examinado en publicación Li auische
Munda en gesammel on A. Ba anowski publica se An ano Ba anausko na ajame
Anykšči k aš e XIX a. 79 deš. ecop i exs ai (S undžia 1989: 434442; Ragaišienė 2015:
166210)2. Así muy al a la ada mesa de sis ema de ki chiación de in es igaciones,
publicaciones cien í icas, ski os acen uació signos y polinkias discu i . Fuen es,
obje i o, mé odos. In es imoji ma e ial ecopilado de a ios esc i os uen es 1920 m.
Lepcige okiečių kalbininko F anco Špech o edleis o ienda Li auische Munda en
gesammel on A. Ba anowski ( oliau Li auische Munda en) pi majame omo
publicuo as anykš ėnų eks ų deš3, XX a. 67. p epa ados es a ada més šnek ų
lingüís icos peculia idades desc ipų4, 1970 m. edis oje ch es oma ijoje Lie u ių kalbos
a mės, 2001 m. Ž. Ma ke ičienės publicación del Aukš aičių a mių eks ai dalyje
an ojoje y 2004 m. Lie u ių kalbos a mių ch es oma ijoje paskelb ų
anykš ėnų a minių eks ų, 2013 m. Ž. Ma ke ičienės, Au imo Ma ke ičiaus
1Indicado la página del manusc i o.
2 Es os ex os se basan en análisis una abundan e A. Ba anausko co espondencia Hugo Webe iui
(ž . Almanauskis 1930: 60102).
3 A. Ba anauskas, p o eso iaudando Kauno en semina io de sace do es, sob e 18671884 m.
o ganizaba sus alumnos a minos ex os pa a ecopila . Jų ecogidos ex os nusiun é a gêmechos habilinkui
H. Webe iui.
4 Rank aščiai almacenados Li u ias idioma ins i u o Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e.
A ículos A icles 213 /
Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų
pa a mės eks uose
y Vilija Salienės compues as docomosas lib os Ry ų aukš aičiai anykš ėnai y
2020 m. Reginas Rinkauskienės p epa o publicación Anykščių apylinkių eks ai
manus aščio.
Especi icadas en las uen es incluidos e minia ex osi cub e es pe íodos: 1) XIX
a. 79 deš. Leidnisse Li auische Munda en publica los ex os de dos pa apíos A.
Ba anausko y iečiams ke i iesiems (R4) p iski ų Anykšči (305)5 y y iečių
ečiųjų (R3) Subãčiaus šnek os (235). De es as poblaciones de las zonas habi adas
g abado po a ias his o ias de escasa ex ensión (un o al de 17 p.)6.
Geog á icamen e pun o de is a los ex osi p esen a desde el nó dino pa a mės
a ealo. 2) XX a. 67 deš. Cumpliendo ma e ial a a las de la lengua Li uánea ue on
examinados, puede deci se, odas las anykš ėnų plo ui pe enecien es de las zonas
de i ienda (pun o) y p epa ados sus e minia desc ipciones (ž . 1 ig. y p iedą)7.
Manusc ip a io pun o uen e consis e en la zona es udiada, šnek os lingüís icos
peculia idades y p esen ado es y ansc ibida ex os ai8. En el a chi o encon a
23 uen es (ap oximadamen e 500 p.) de 18 pun os (ž . p iedą)9. Manusc ip os
uen es ma e ialá papildo ch es oma ijoje Li u ias lengua a mės publciados de
ese mismo pe íodo ex ai de casi odos pa a mės pun os. Ti iamuoju pe íodo
g abados ex os de se pueden encon a XXI a. p . isleis u en publicaciones.
3) XX a. pab. XXI a. p . Ž. Ma ke ičienės, R. Rinkauskienės y k . dialek ologų
pa eng uas publicaciones publicadas ex ai de di e en es i iamosios pa a mės
asen amien os de las localidades. Es e dad, en las publicaciones de es e pe íodo
mažokai publicada ex os de pa e del no es e de la plo o. Po ejemplo, Ž.
Ma ke ičienės suda y oje Aukš aičių a mių eks ų knygo en su mayo ía
na aciones dada de el su inio pa a mės a ealo, R. Rinkauskienės edi o ial Anykščių apylinkių eks ai manus […] de
Anykšči y g e imų šnek ų.
Apibend inando en las uen es analizables publicado ma e ial a se puede a i ma , que en ellas
encon ų da os bas a pa a e alua ki cio e ac amien o como dėsnio o ma imąsi anykš ėnų
pa a mės plo e. Juolab que discu idos uen es ela i amen e bien e lejan in es igadas
pa a més acen uación peculia idades. 5 Skliaus uas 2015: Se indican los núme os de pun os
(habi a es de la lengua Li uana) (ž . LKA I 2130; z . da Ge žo ai ė 147149, 156165). us, g aby us 67
deš., p epa é 1984 m.
6 Subãčiaus šnek os eks ai pa eik i ieno in o man o, Anykšči – d iejų pa eikėjų.
7 Rank aščio nė a ik iš Subãčiaus (235) punk o. Aloyzas Vidugi is šios šnek os ansk ibuo us ek-
8 Né en un solo manusc i o de es a ada mé no se p esen a on espues as a los p oblemas de
lexicología, oné ica, mo ología y sin ác ica del p og ama de ecopilación de ma e ial del a las de
lengua Li uania. 9 Es e ma e ialá apildo 1976 m. Vilniaus es a al pedagógico ins i u o es udian es de
susc ibi nedideles olumen ansc ibui i S ėdas (239), Ažúože ių (305) y Kni škių (375) šnek ų eks ai.
VILIJA RAGAIŠIENĖ
214 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
Así en es e a ículo g e inando más que cen mecio besic ian es da os de
uen es a míneas analizá onse ki cio a a uación enóškinia y ų aukš aičių
anykš ėnų pa a mėje. Ahimlas cuan o se pueda más de alladamen e desc ibi la
o maciónsi del a ácimo ki cio anykš ėnų pa a mėje, discu i XIX a. an ojoje
pa ée XXI a. emp anía ac i os enómenos del a ácimo ki cio, e ela sus
a ealinį paplimą pa a mės plo e. Como se sabe, anykš ėnų pa a mė aho a
pe enece a la ex ensión del e i o del c ucio condicional (LKT 35; LKTCH 153). En
ella ac úa el llamado in ensi esno condiginis ki cio a asión: desde umpojo galino
skiemens ki is a aye se en delan e de él en el la go skiemenį.
A liekan y imą em asi geoling is iniu, s a is iniu, lyginamuoju i idinės
mé odo de econs ucciónis.
KIRČIO ATITRAUKIMO FORMAVIMASIS:
KAITA IR POLINKIAI
A. Ba anausko Desde dichosos ex os se e que XIX a. an ojada pa e anykš ėnų pa a mėje ki čio
a ácimo dėsnis ac uęs desiguodai in ensi amen e. En los ex os de subãčiaus pa apía ki is dėsningai
a keliase de umposios galūnés en el la go skiemenį, ej.: dżaũksmu, gwi, ka us, aũkas, koply êłas,
wiẽ es, a ́ i, nasus, u us, łaũżi, żmôna, ki ́wju, łaĩki, mi.s us, ũlakus, wieni y k (pẽẽ109). 104 En los
ex os se encuen an sólo unas pocas o mas no a ac an es del c ucio, que es adís icamen e son
insigni icšnas, ej.: y à (g e a ŷ a), a bà, Ałkà (p. 104105). Di ec i a si uación es e pun o de is a habida
XIX a. 79 deš. Anykšči apylinkėse. Aquí ki is desde umpojo galino skiemens en delan e de él co ió el
la go skiemenį no apa aba, ej.: gwoł ù, y à, żmogùs, u ùs, ́a pù, żodżùs, baisù, gaiłù, pa iekà,
Szioulùs y k . (p. 3647). Sin emba go, la ma cación del segundo ki cio especialu ansk ipción señallu de
algunas palab as an espasku iniame ilgajame skiemeniu indica que Anykšči šnek oje ya o m osi
a i auk inis ki is, ej.: kià, wă ́ ì, lgwà, kngù, kă ùs, szw às, ŭpà, pūsnì, kă ì, g i ùs, snùs, psz ùs,
s udùmù y k . (p. 36 410.7) Se c ee que po señales especiales en es os casos se indica el ipo de ki cio
la e al, i. y. d i i šūnis ki is (S undžia 1989: 435; Ragaišienė 2015: 174175; 2018: 182184)11. Juolab que en la
pa e me idional anykš ėnų plo o y ecina 10 Dėsniui in es igamose šnek os ac uando egula men e,
ki is en es as palab as en es as palab as debe ía se a ayendo a an espasku inį ilgąjį skiemenį, plg.
gaspado iùs → gaspadô ius. 11 Debido al é mino d i i šūnis ki is más ampli z . : Gi denis, Rosinas 1976:
194, 20 izn. ; Gi denis 1978: u eniškių pa a mėje d i i šūnis ki is man enido has a šiol (Ma ke ičienė 1999:
75–76.
A ículos A icles 215 /
Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų
pa a mės eks uose
16; 2001: 15–16)12.
P esen ados ex os, pe haps, indican d i i šūnio ki čio Anykšči šnek oje įsigašis
lėjimo endencijas. Ti iamuose eks uose labiau papli usios o mos su „d i i -
šūniu“ ki čiu, p z.: gă΄dì, bùs, k mì, sŭkì i k . (p. 36–37). Tikė ina, kad
ki is Anykšči apylinkėse A. Ba anausko iemposis puėjęs se bas an e ue es, i.
e. en algunos casos di ícilmen e sepa ado de d iki čių palab as y iniciėjusio ki čio
dis anciamen o13. Es a p esunción se apoya en pa e en una de las ca as H.
Webe iú A. Ba anausko exp esada men is, que a eces neki čiuo as de la palab a
skiemuo es a si ki čiuo as, a y um skambė ų kiwiù, kiwiùs (Almanauskis 1930: 95;
S undžia 1989: 435)14. D ejopas c uz ma cación en los ex os es udiados puede
mos a que Anykšči šnek oje an epascu inis ilgasis skiemuo p ime o d i i šūnio
ki čio dė pudo se audima y más débil, y más ue e, plg. odàs dàs (plg.: S und
1989: 435; Gi denis 2003: 263). S ip us d i i šūnis ki is ilgainiui podía da impulso á
a i auk i ki į desde umpos galūnės en el la gado an epasku inį skiemenį, plg.
gaspado iùs → gaspad iùs → gaspadô ius
(plg. Ragaišienė 2018: 184).
A. Ba anausko p esen ado el ma e ial mues a ki cio e ac amien o como
dėsnio anykš ėnų plo e no olygų o ma imąsi: Subãčiaus pa apijos ex ai
es imonia es e p oceso ya pasbiagudo, y Anykšči apillinkėse apun adas his o ias
[…] aún solo p osidedan es (plg. Ragaišienė 2015: 180[…]183). Šią p elaidą, que y
indi ec amen e, emia analogiška eiškinio aida kaimyninėje kupiškėnų pa a mėje (Ragaišienė 2018:
181184, éase 2 ig. ).
XX a. 67 deš. anykš ėnų šnek ų manusc ip iniai uen es mues an que XX a. an ojoje pa e,
aunque y desiguodai in ensamen e, ki is ue a ayéndose en oda pa a mės plo e. Basándose
desc i os ma e ial anykš ėnų á ea sepa inas en dos didesnius a ealus, en los cuales enómeno del
in ensidad u a di e en e. En la pa e no e de la á ea, excep o a ealą Ve ksniónys (208) S ėdasa
(239) Mičiónys (273), du an e el pe íodo de in es igación ki is desde umposios galūnės en su
an ecedien e la guąjį skiemenį ue a ibuido bas an e egula men e (ž . igu a 1). 12 Ž.
Ma ke ičienė (2001: 1516) anykš ėnų šnek ose b iskiai gi dimą p iešpasku inio ilgojo skiemens ki į
llama šalu iniu. Joli os U bana ičienės (2006: 224) opina, el p ime o d i i šūnio ki čio dėmení se puede
asigna a los šalu ines ki čių, el segundo a los undamen ales. 13 Analógica si uación hoy es
ca ac e ís ica de la ecina u eniškių pa a mei (U bana ičiū ė-Ma ke ičienė, G ina eckis 1992: 12;
Ma ke ičienė 1999: 16; U bana ičienė 2006: 224). 14 Como sabemos, A. Ba anauskas es aba con encido
de que la palab a puede ene sólo un c učiuo o skiemenį
(Alminauskis 1930: 95).

VILIJA RAGAIŠIENĖ
216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
1 PAV. Ki čio a i aukimo pobūdis XX a. 6–7 deš. ank aš iniuose šal iniuose15
Nemažos olum ies es os šnek ų ex os en odo no encuen a casos de c ucio i e ac inio, ej.:
azu.ni, azu.nus (g e a azumn), akus, i.ku, su ka i u, i a, bus, dius, eii, i.š us, ga a, spaũ. a, ui,
i.gi, a.ki y k kai (Rybõ, 146); jaũna, uñks i, mega, ka u, nebeg. a, po laũkus, ina, po dinas (Rùkiškis, 270);
iga, ga a, mikš a, dukus, uñks i, dina, ini, ina, liñ as, pi us, agukus, blnus, pius (And ióniškis, 272) y
k .16 Regulia ų ki čio a i aukimą nyje XXI a. comienzos lie u ių a mės: geoling is inis i
socioling is inis y imas ambos pun os ambién a ibui se kupiškėnų pa a mei (LTT 187, 109 ig.). 16
15 A k eip inas dėmesys į 236 i 237 punk us, pas a ųjų me ų da buose p iski iamus anykš ėnų pa-
a mei (RAA 63–70). Į s aipsnyje eikiamą žemėlapį ap a iami punk ai neį auk i. Ti iamuoju
laiko a piu jie bu o p iski iami kupiškėnų pa a mei (LKA I 33, 1 žml.). 2014 m. išleis ame leidi-
Raicninis o mų žmgus žmgus žmgus ki is puede es i ica šnek ose esan g e iminį an osios
ki čiuo ės a ian ą /. Dichoos casos pueden se asociados y con ki cio e ac ingim, plg. žma.gaũs
(Ragaišienė 2018: 186, 27 izn.). Kamiene ki chiada o ma bαsus ambién puede se asociada con ki cio
a i aukim, pe o no desca a la posibilidad, que ella puede se he eldi ada y de seno.
A ículos A icles 217 /
Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų
pa a mės eks uose
en es e a eale liudija y ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės publikuo i eks ai
(LKT 295, 302303), plg. da Rùkiškio punk e 1964 m. g aby ą eks ą (LKTCH 149). m.
And ióniškio apylinkėse insc i os en los cuen os ambién p edominan o mas con
a i auk iniu ki čiu, ej.: klẹmu, piki, me.ga.s, žmgus (g e a žma.gås), žu žɔù (AAT 7778)
1965
XX a. 67 deš. o a si uación exis aba a eale Ve ksniónys (208) S ėdasa (239) Mičiónys (273). El ma e ial de las
uen es ankisc i as indica que aquí p e aleció i e ac i is ki is, ej.: pilnà, ignùs, zù, ies às, ied ù,
inkà būdàs, bizūnù, gal à, žmgùs, būdà, u.īà, gausmù, ī à, dī, in ù, sūnùs, klai, aà, in ùs, aikùs, da žùs,
saldùù (Ve ksniónys, 208); a pùs, muje gùs, ka dù, ie, ba, in ù, i mà, ilnà, il ù, nuogà, ilkà, gailù, ku, ienà,
muje gùs, ju ùs, ienàs, im ùs, con kåēlù, zù (Mičiónys, 273). Ti iamos šnek os encon a on sólo
a ùs, k aujù, ēdà, ienà, ienàs, ein à, naīnà, e gàs (S ėdasa, 239); a,
pa o enios de des e ación ki cio ejemplos, ej.: bli (Ve ksniónys, 208); i us, e i us (S ėdasa, 239); ukas,
a us, dù i u (Mičiónys, 273). Daug complicingότερη si uación, pa eis, habida en la me idional anykš ėnų
pa e del aco o. Ti iamuoju pe íodo en uno šnek os ki is desde umpos galūnés en an epasku inį
longąjį skiemenį ue a ayado a amen e, en o os gana dėsningai. Regulia us des e ac amien o ki cio
se han egis ado a eale Ku klia (341) Kni škiai (375) Juodáusiai (447). Meno ex ensión de es os šnek os
manusc i os, puede deci se, ne es a ki cio i e aukian es o mas de, ej.: iẽ u, zu, i us, mašus, a,
ka u, ina, uñks i, suki, bα i, bαĩsi, αkα, αkus, judi, sũαs a (Ku klia, 341); snus, liñg i, piñkʹas, piñkʹus,
jaũni, pas pnus, dina, žmna, uñ i, ba a kus, mašus, ma.kkla, kaba, li us, zam.ga migu, ini, a (Kni škiai, 375);
zu, anu, dina, i us, k i kus (Juodáusiai, 447). XX a. 67 deš. bu us egula ų ki čio a i aukimą en es os
šnek os mues an y ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės publicados cuen os, ej.: su id u, ina, pi
́ is, ani, anu, pa pi us (LKT 305, 447). Ki is bas an e egula men e, pa ece, ue e ac ado y Kiaukli (477)
šnek oje, besi ibojancej con debilpnojo condicionino ki cio e ac amien o plo o, ej.: ia, iu, mai, iñus,
uñka, iñi, akus, kapekas, žmgus, pas susidus y k . Ap ašų ma e ial indica que en la es an e pa e del
á ea me idional XX a. 67 deš. y a o ne egulia us ki cio a i aukimas. Ki is desde umpos galūnesa en
delan e de ella acien e el la go skiemení, pa ece, ue noa aujado sólo Skiemoni (343) šnek oje, ej.: e gà,
iemà, sausà y k .17 En o as es e a ealo šnek os el enómeno de in ensidad u a di e en e. Anykšči (305),
Rubkių (342) y Dapkniškių (376) šnek ų ex os en o mas ki į a apujien es cons i uyen casi 90 po
cien o, p z.: kʹimus, nkas, 17 Es o con i ma que y ch es oma ijoje Li u ias de la lengua publicada ex o.
Ki is de umposios palab a galūnės no auk as en an e él salien e la goąjį skiemenį, ej.: šeimà, jaunì,
numi sʹù (LKT
306).
VILIJA RAGAIŠIENĖ
218 Ac a Linguis ica Li uanica LXXXIII j a, snus, sʹ ʹiʹ.nʹi, dʹinas, lʹi us, ždna mʹe.ga,
con d.a (Anykščia, 305)18; žmõgus (g e a žmågaũs), ka us, das, uka, iksus, inas
(Rubkiai, 342); muje õgus, muje õna, õzu, snus, .bus, da, con idu (Dapkniškiai, 376)19.
Bálninkų, Lyduõkių, Žél os y Šešuõlių apellinkėse ellas o man sob e dos e dalius ki į
galinčių a i auk i o mų, ej.: žmgus (g e a žmogu), iñi, s.nus (g e a sũs), ka aūna
š iesà, da ž, i dù, i mà, e gà (Bálninkai, 411); snus, blgi, m ka, po ukas, ina, žm.na,
sk. a, pikis, ši us, .bus, mega, azuni du, msa, anda kus sunkù, skalnà, gal à (Šõl siai,
448) Analogiški ki čio del e ac amien o ienden en los discu idos šnek os paludi i y
ainù, ain, sunkù, me gà, ka ù, ai  (Lyduõkiai, 410); nugi, .bus, i us, zus,
aũus, ga a slbna, eni / dungùs, miŋkà, ė à (Žél a, 449); g a, m ka, a-
en o os ex os del pe íodo in es iga i o (LKT 307309).
Apibend inando puede a i ma se que XX a. 67 deš. manusc i os uen es y o os
ex ai mues an anykš ėnų pa a mės plo e in ensi esnio condicional ki čio
a i aukimo dėsnio o ma imosi aid. Así en es e pe íodo en la adjun a kupiškėnų
pa a mėje a ianzado enomenys siguió ėjo no e su os di ecciones y pli o
anykš ėnų plo e (plačiau ž . Ragaišienė 2018: 185187).
a. XX. pab. XXI a. p . in es igadas pa a més plo e g abado cuen os mues an yks ančius, que y
insigni icíos, cambios del enómeno (plg. 1 y 2 ig.). Es e iden e que el e ac amien o ki cio se a ianza cada
ez más en la pa e nó dica del á ea anykš ėnų, más conc e amen e, a eale Ve ksniónys (208) S ėdasa (239)
Mičiónys (273). Ve ksnioni pun o encon ado más casos de des e acción del ki cio desde umpoyo galino
skiemens en delan e de él acien e longąjį skiemenį que XX a. 67 deš. en manusc i os uen es, plg.: žas,
uks i, jåũnα, ka ali us kåulàs20, aždun.cù (LKT 147148)21; lαki, α, sdi, msα, g če lαkù, lαik, ziemὰ, i ὰ, blgὰ i k .
(RAA 52 5522./) S ėdas apylinkėse ki cio a i aukimas aún es nenusis o ėjęs. Dėsnis en es a chalk a, pa ece,
unciona muy desni elamen e. 2000 m. en los ex os insc i os ki į a ac an es o man casi mi ad de los
posibles casos, ej.: zamiš u, sågi i a, ina, låkus, piki(s) ši us, gαsus, g če, con g u, αpus23 lαikùs, ienà, con
d åugù y k . (Ma ke ičienė 2001: 6370). Polinkį a i auk i ki į mues a 18 Analogiška a osena paliudi a y
o as en 7-ajame deš. g abados en ex os, ej.: sdi (g e a sɔd) αkus, susidus, lαkus, jukus (AAT 6768). 19
Anykšči šnek os ek uas ki į noa aukiančių o mų encon ado cuan o más que Rubkių y Dapkniškių
punk ų. Es cie o, los úl imos šnek os a minas ex ai son de meno alcance que Anykšči šnek os.
20 Fo ma en el cuen o se in i ió es eces. 21 Skliaus os
indican uen es, de las cuales omados ejemplos. 22 Abu
exs ai Ve ksnioni apylinkėse g abi i 1979 m. 23 Fo ma ex o
pa a o a sie e eces.
A ículos A icles 219 /
Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų
pa a mės eks uose
y o mas de con d i i šūniu ki čiu uso, ej.: nug is, lαkùs, idmù, liksm, malαšà, dubès y
k . (Ma ke ičienė 2001: 6367). 2003 m. g abados cuen os p edominan en ki cio o mas
noa aukien es, ej.: neilgὰ, ziemὰ, ienὰ, kα š ὰ, αinù, bαl ὰ, lin à, gels ὰ, gαnd ù y k .
(RAA 5662)24. En es os ex os de ec aba sólo pa ienios o mas de con d i i šūniu
ki čiu, ej., žimὰ (RAA 5662). XX a. pab. XXI a. p . Anykšči (305) apylinkėse, puede deci se,
2 PAV. Ki čio a i aukimo pobūdis XX a. pab. – XXI a. p . eks uose25
ya es adqui alėjęs a i auk inis ki is. en los ex os Ti iamu se encuen an pocas
o mas de palab as, noa aukian es ki cio desde umposios galūnés en
an espasku inį longąjį skiemenį, ej.: sdы, sl αs, gles, ini, jåni, uks i, gæ α, žmnα,
nu enu, segi ge u, αles misùs, åuš ὰ (RAA 7179); jånα, con klebnu, sup α i, s ẹkα g α,
peus, šidis, uks i nebegi à, αikùs (AAT 6972). Rašy iniai uen es mues an que el
enómeno kai a XX a. pab. XXI a. p . ca ac e ís ica y me idional anykš ėnų pa e del
á ea. Según la in ensidad del a a o de ki cio á ea 24 S ėdas pun o g abados ex os
p esen ado es son ep esen an es de la mayo gene ación. 25 No hay publicados
ex os de en el mapa no ma cado pun os.
VILIJA RAGAIŠIENĖ
226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
S ess Re ac ion in he Tex s o he Eas e n
Aukš ai ian Subdialec o Anykščiai
SUMARY
Based on he w i en sou ces da ing om he 1860s1880s o he ea ly 21s cen u y, he
a icle analyzes he phenomena o s ess e ac ion in he Eas e n Aukš ai ian subdialec
o Anykščiai. El aim o he s udy is o desc ibe he o ma ion o s ess e ac ion in he
subdialec o Anykščiai in he mos de ailed manne possible, o discuss he phenomena o
s ess e ac ion which we e in e ec du ing a gi en pe iod and o e eal hei a eal
dis ibu ion in he a ea o he subdialec .
El compa a i e analysis o he sou ces da ing o he pe iods, which a e sepa a ed by mo e han
a cen u y, shows he o ma ion o s ess e ac ion in he Eas e n Aukš ai ian subdialec o
Anykščiai and e eals he p ocesses o change o his phenomenon aking place du ing he pe iod
in ques ion. Los da os disponibles mues an que a mo e in ensi e law o s ess e ac ion
s a ed o ming in he subdialec o Anykščiai compa a i ely la e and i s de elopmen was no
e en i es ablished i sel in he no he n pa o he a ea no ea lie han he second hal o he
20 h cen u y; meanwhile, i is s ill i egula in he sou he n a ea and is cons ued as s ill o ming.
This s udy subs an ia es he p esen heo y o he o igin o Li huanian dialec s, acco ding o
which he changes, including s ess e ac ion, mo ed om he no h o he sou h. The da a
om he subdialec o Anykščiai suppo he assump ions ha in he second hal o he 19 h
cen u y he inno a i e wa e o s ess e ac ion mo ed om he no h, whe e i was a he
egula , owa ds he eas e n bounda y. S ess e ac ion may be ela ed wi h he
mo phological le elling o accen ual pa adigm, i.e., he o ma ion o columna ( ixed) ype
accen ua ion. I is shown by wo aspec s. Fi s , s ess is mo e commonly e ac ed in he
ins umen al singula and accusa i e plu al o ms. subdialec . I is likely ha bo h phenomena
Second, s ess is a he egula ly e ac ed om he sho ending in o he penul ima e
syllable o med by long owels and he monoph hongs ie, uo in he whole a ea o he
s ess e ac ion and columna s ess a e in e ela ed and may demons a e he p inciple o
o e lapping ac ion.
Į eik a m. 2020 no iemb e 19 d.
VILIJA RAGAIŠIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
ilija. ag[email p o ec ed]