Kirčio atitraukimas rytų aukštaičių anykštėnų patarmės tekstuose

S aipsniai / A icles 211 VILIJA RAGAIŠIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-5026-4667 Las di ecciones de in es igaciones Mokslinių: accen ología, dialec ología, e noling is ica, leksikog a ija. DOI: doi.o g/10.35321/all83-10 KIRČIO ATITRAUKIMAS RYT AUKŠTAIČI ANYKŠTN PATARMĖS TEKSTUOSE S ess Re ac ion in he Tex s o he Eas e n Aukš ai ian Subdialec o Anykščiai ANOTACIÓN el Resiende de esc i i a i os uen es Leipcige okiečių kalbininko F anco Špech o publicación en Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski publicuo ais XIX a. 79 deš. ex ais, Ins i u o de la Lengua Li uania Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e conse omais XX a. 67 deš. anykš ėnų šnek ų ap ašais, XX a. segunda pa e. y XXI a. a p incipios Žane os Ma ke ičienės y k . y ėjų p epa ados a minos ex osis analizándose ki čio a a uación enóškiniai y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mėje. A igosnij p e ende cuan o sea posible ki čio a i aukimo o ma imąsi anykš ėnų pa a mėje, nus a y i, kokie ki čio a i aukimo dėsniai galėjo eik i šiuo laiko a piu pa a mės plo e, a skleis i eiškinio a ealinį papli imą, más de alladamen e desc ibi discu i los cambios de abs acción de c ucio y sus azones. ESMINIAI VOODŽIAI: y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mė, ki is, skiemuo, a miniai eks ai. ANNOTATION Based on he w i en sou ces he ex s om he 1860s1880s published by Ge man linguis F anz Spech in he publica ion Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski in Leipzig, he desc ip ions o he local dialec s o Anykščiai da ing o he pe iod o he 1950s1960s, which a e s o ed in he Dialec A chi e o he Geolinguis ic Cen e a he Ins i u e o he Li huanian Language, he dialec al ex s p epa ed by Žane a Ma ke ičienė and o he esea che s in he second hal o he 20 h cen u y and he beginning o he 21s VILIJA RAGAIŠIENĖ 212 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII cen u y he a icle analyzes he phenomena o s ess e ac ion in he Eas e n Aukš ai ian subdialec o Anykščiai. Se busca desc ibi la o mación o s ess e ac ion in he subdialec o Anykščiai in he mos de ailed manne possible, pa a de e mina wha laws o s ess e ac ion could be in e ec in he a ea o he subdialec du ing a gi en pe iod, o e eal he a eal dis ibu ion o he phenomenon and o discuss he changes in s ess e ac ion and hei causes. KEYWORDS: Eas e n Aukš ai ian subdialec o Anykščiai, s ess, syllable, dialec al ex s. ĮVADAS De odos eas e n al š aičių pa a mių ki čia imo pun o de is a has a šiol, ko ge o, menosmen e i a es anykš ėnų pa a mė. En la li e a u a académica es a ada més ki chiación aba cado bas an e agmen a iamen e. En los abajos en los que se puede encon a da os sob e anykš ėnų ki čia imą, gene almen e bas an e b e emen e desc i o sólo el pobūdis y p iegaidės del e ac amien o del ki cio (Zinke ičius 1966: 36, 38, 41; LKT 35; LKTCH 144; Ma ke ičienė 2001: 1518; 2004: 3945; RAA 3637; AAT 181). Ki čia ao pun o de is a kalbininkų cuan o más de alladamen e examinado en publicación Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski publica se An ano Ba anausko na ajame Anykšči k aš e XIX a. 79 deš. ecop i exs ai (S undžia 1989: 434442; Ragaišienė 2015: 166210)2. Así muy al a la ada mesa de sis ema de ki chiación de in es igaciones, publicaciones cien í icas, ski os acen uació signos y polinkias discu i . Fuen es, obje i o, mé odos. In es imoji ma e ial ecopilado de a ios esc i os uen es 1920 m. Lepcige okiečių kalbininko F anco Špech o edleis o ienda Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski ( oliau Li auische Munda en) pi majame omo publicuo as anykš ėnų eks ų deš3, XX a. 67. p epa ados es a ada més šnek ų lingüís icos peculia idades desc ipų4, 1970 m. edis oje ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės, 2001 m. Ž. Ma ke ičienės publicación del Aukš aičių a mių eks ai dalyje an ojoje y 2004 m. Lie u ių kalbos a mių ch es oma ijoje paskelb ų anykš ėnų a minių eks ų, 2013 m. Ž. Ma ke ičienės, Au imo Ma ke ičiaus 1Indicado la página del manusc i o. 2 Es os ex os se basan en análisis una abundan e A. Ba anausko co espondencia Hugo Webe iui (ž . Almanauskis 1930: 60102). 3 A. Ba anauskas, p o eso iaudando Kauno en semina io de sace do es, sob e 18671884 m. o ganizaba sus alumnos a minos ex os pa a ecopila . Jų ecogidos ex os nusiun é a gêmechos habilinkui H. Webe iui. 4 Rank aščiai almacenados Li u ias idioma ins i u o Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e. A ículos A icles 213 / Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mės eks uose y Vilija Salienės compues as docomosas lib os Ry ų aukš aičiai anykš ėnai y 2020 m. Reginas Rinkauskienės p epa o publicación Anykščių apylinkių eks ai manus aščio. Especi icadas en las uen es incluidos e minia ex osi cub e es pe íodos: 1) XIX a. 79 deš. Leidnisse Li auische Munda en publica los ex os de dos pa apíos A. Ba anausko y iečiams ke i iesiems (R4) p iski ų Anykšči (305)5 y y iečių ečiųjų (R3) Subãčiaus šnek os (235). De es as poblaciones de las zonas habi adas g abado po a ias his o ias de escasa ex ensión (un o al de 17 p.)6. Geog á icamen e pun o de is a los ex osi p esen a desde el nó dino pa a mės a ealo. 2) XX a. 67 deš. Cumpliendo ma e ial a a las de la lengua Li uánea ue on examinados, puede deci se, odas las anykš ėnų plo ui pe enecien es de las zonas de i ienda (pun o) y p epa ados sus e minia desc ipciones (ž . 1 ig. y p iedą)7. Manusc ip a io pun o uen e consis e en la zona es udiada, šnek os lingüís icos peculia idades y p esen ado es y ansc ibida ex os ai8. En el a chi o encon a 23 uen es (ap oximadamen e 500 p.) de 18 pun os (ž . p iedą)9. Manusc ip os uen es ma e ialá papildo ch es oma ijoje Li u ias lengua a mės publciados de ese mismo pe íodo ex ai de casi odos pa a mės pun os. Ti iamuoju pe íodo g abados ex os de se pueden encon a XXI a. p . isleis u en publicaciones. 3) XX a. pab. XXI a. p . Ž. Ma ke ičienės, R. Rinkauskienės y k . dialek ologų pa eng uas publicaciones publicadas ex ai de di e en es i iamosios pa a mės asen amien os de las localidades. Es e dad, en las publicaciones de es e pe íodo mažokai publicada ex os de pa e del no es e de la plo o. Po ejemplo, Ž. Ma ke ičienės suda y oje Aukš aičių a mių eks ų knygo en su mayo ía na aciones dada de el su inio pa a mės a ealo, R. Rinkauskienės edi o ial Anykščių apylinkių eks ai manus […] de Anykšči y g e imų šnek ų. Apibend inando en las uen es analizables publicado ma e ial a se puede a i ma , que en ellas encon ų da os bas a pa a e alua ki cio e ac amien o como dėsnio o ma imąsi anykš ėnų pa a mės plo e. Juolab que discu idos uen es ela i amen e bien e lejan in es igadas pa a més acen uación peculia idades. 5 Skliaus uas 2015: Se indican los núme os de pun os (habi a es de la lengua Li uana) (ž . LKA I 2130; z . da Ge žo ai ė 147149, 156165). us, g aby us 67 deš., p epa é 1984 m. 6 Subãčiaus šnek os eks ai pa eik i ieno in o man o, Anykšči – d iejų pa eikėjų. 7 Rank aščio nė a ik iš Subãčiaus (235) punk o. Aloyzas Vidugi is šios šnek os ansk ibuo us ek- 8 Né en un solo manusc i o de es a ada mé no se p esen a on espues as a los p oblemas de lexicología, oné ica, mo ología y sin ác ica del p og ama de ecopilación de ma e ial del a las de lengua Li uania. 9 Es e ma e ialá apildo 1976 m. Vilniaus es a al pedagógico ins i u o es udian es de susc ibi nedideles olumen ansc ibui i S ėdas (239), Ažúože ių (305) y Kni škių (375) šnek ų eks ai. VILIJA RAGAIŠIENĖ 214 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Así en es e a ículo g e inando más que cen mecio besic ian es da os de uen es a míneas analizá onse ki cio a a uación enóškinia y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mėje. Ahimlas cuan o se pueda más de alladamen e desc ibi la o maciónsi del a ácimo ki cio anykš ėnų pa a mėje, discu i XIX a. an ojoje pa ée XXI a. emp anía ac i os enómenos del a ácimo ki cio, e ela sus a ealinį paplimą pa a mės plo e. Como se sabe, anykš ėnų pa a mė aho a pe enece a la ex ensión del e i o del c ucio condicional (LKT 35; LKTCH 153). En ella ac úa el llamado in ensi esno condiginis ki cio a asión: desde umpojo galino skiemens ki is a aye se en delan e de él en el la go skiemenį. A liekan y imą em asi geoling is iniu, s a is iniu, lyginamuoju i idinės mé odo de econs ucciónis. KIRČIO ATITRAUKIMO FORMAVIMASIS: KAITA IR POLINKIAI A. Ba anausko Desde dichosos ex os se e que XIX a. an ojada pa e anykš ėnų pa a mėje ki čio a ácimo dėsnis ac uęs desiguodai in ensi amen e. En los ex os de subãčiaus pa apía ki is dėsningai a keliase de umposios galūnés en el la go skiemenį, ej.: dżaũksmu, gwi, ka us, aũkas, koply êłas, wiẽ es, a ́ i, nasus, u us, łaũżi, żmôna, ki ́wju, łaĩki, mi.s us, ũlakus, wieni y k (pẽẽ109). 104 En los ex os se encuen an sólo unas pocas o mas no a ac an es del c ucio, que es adís icamen e son insigni icšnas, ej.: y à (g e a ŷ a), a bà, Ałkà (p. 104105). Di ec i a si uación es e pun o de is a habida XIX a. 79 deš. Anykšči apylinkėse. Aquí ki is desde umpojo galino skiemens en delan e de él co ió el la go skiemenį no apa aba, ej.: gwoł ù, y à, żmogùs, u ùs, ́a pù, żodżùs, baisù, gaiłù, pa iekà, Szioulùs y k . (p. 3647). Sin emba go, la ma cación del segundo ki cio especialu ansk ipción señallu de algunas palab as an espasku iniame ilgajame skiemeniu indica que Anykšči šnek oje ya o m osi a i auk inis ki is, ej.: kià, wă ́ ì, lgwà, kngù, kă ùs, szw às, ŭpà, pūsnì, kă ì, g i ùs, snùs, psz ùs, s udùmù y k . (p. 36 410.7) Se c ee que po señales especiales en es os casos se indica el ipo de ki cio la e al, i. y. d i i šūnis ki is (S undžia 1989: 435; Ragaišienė 2015: 174175; 2018: 182184)11. Juolab que en la pa e me idional anykš ėnų plo o y ecina 10 Dėsniui in es igamose šnek os ac uando egula men e, ki is en es as palab as en es as palab as debe ía se a ayendo a an espasku inį ilgąjį skiemenį, plg. gaspado iùs → gaspadô ius. 11 Debido al é mino d i i šūnis ki is más ampli z . : Gi denis, Rosinas 1976: 194, 20 izn. ; Gi denis 1978: u eniškių pa a mėje d i i šūnis ki is man enido has a šiol (Ma ke ičienė 1999: 75–76. A ículos A icles 215 / Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mės eks uose 16; 2001: 15–16)12. P esen ados ex os, pe haps, indican d i i šūnio ki čio Anykšči šnek oje įsigašis lėjimo endencijas. Ti iamuose eks uose labiau papli usios o mos su „d i i - šūniu“ ki čiu, p z.: gă΄dì, bùs, k mì, sŭkì i k . (p. 36–37). Tikė ina, kad ki is Anykšči apylinkėse A. Ba anausko iemposis puėjęs se bas an e ue es, i. e. en algunos casos di ícilmen e sepa ado de d iki čių palab as y iniciėjusio ki čio dis anciamen o13. Es a p esunción se apoya en pa e en una de las ca as H. Webe iú A. Ba anausko exp esada men is, que a eces neki čiuo as de la palab a skiemuo es a si ki čiuo as, a y um skambė ų kiwiù, kiwiùs (Almanauskis 1930: 95; S undžia 1989: 435)14. D ejopas c uz ma cación en los ex os es udiados puede mos a que Anykšči šnek oje an epascu inis ilgasis skiemuo p ime o d i i šūnio ki čio dė pudo se audima y más débil, y más ue e, plg. odàs dàs (plg.: S und 1989: 435; Gi denis 2003: 263). S ip us d i i šūnis ki is ilgainiui podía da impulso á a i auk i ki į desde umpos galūnės en el la gado an epasku inį skiemenį, plg. gaspado iùs → gaspad iùs → gaspadô ius (plg. Ragaišienė 2018: 184). A. Ba anausko p esen ado el ma e ial mues a ki cio e ac amien o como dėsnio anykš ėnų plo e no olygų o ma imąsi: Subãčiaus pa apijos ex ai es imonia es e p oceso ya pasbiagudo, y Anykšči apillinkėse apun adas his o ias […] aún solo p osidedan es (plg. Ragaišienė 2015: 180[…]183). Šią p elaidą, que y indi ec amen e, emia analogiška eiškinio aida kaimyninėje kupiškėnų pa a mėje (Ragaišienė 2018: 181184, éase 2 ig. ). XX a. 67 deš. anykš ėnų šnek ų manusc ip iniai uen es mues an que XX a. an ojoje pa e, aunque y desiguodai in ensamen e, ki is ue a ayéndose en oda pa a mės plo e. Basándose desc i os ma e ial anykš ėnų á ea sepa inas en dos didesnius a ealus, en los cuales enómeno del in ensidad u a di e en e. En la pa e no e de la á ea, excep o a ealą Ve ksniónys (208) S ėdasa (239) Mičiónys (273), du an e el pe íodo de in es igación ki is desde umposios galūnės en su an ecedien e la guąjį skiemenį ue a ibuido bas an e egula men e (ž . igu a 1). 12 Ž. Ma ke ičienė (2001: 1516) anykš ėnų šnek ose b iskiai gi dimą p iešpasku inio ilgojo skiemens ki į llama šalu iniu. Joli os U bana ičienės (2006: 224) opina, el p ime o d i i šūnio ki čio dėmení se puede asigna a los šalu ines ki čių, el segundo a los undamen ales. 13 Analógica si uación hoy es ca ac e ís ica de la ecina u eniškių pa a mei (U bana ičiū ė-Ma ke ičienė, G ina eckis 1992: 12; Ma ke ičienė 1999: 16; U bana ičienė 2006: 224). 14 Como sabemos, A. Ba anauskas es aba con encido de que la palab a puede ene sólo un c učiuo o skiemenį (Alminauskis 1930: 95). VILIJA RAGAIŠIENĖ 216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII 1 PAV. Ki čio a i aukimo pobūdis XX a. 6–7 deš. ank aš iniuose šal iniuose15 Nemažos olum ies es os šnek ų ex os en odo no encuen a casos de c ucio i e ac inio, ej.: azu.ni, azu.nus (g e a azumn), akus, i.ku, su ka i u, i a, bus, dius, eii, i.š us, ga a, spaũ. a, ui, i.gi, a.ki y k kai (Rybõ, 146); jaũna, uñks i, mega, ka u, nebeg. a, po laũkus, ina, po dinas (Rùkiškis, 270); iga, ga a, mikš a, dukus, uñks i, dina, ini, ina, liñ as, pi us, agukus, blnus, pius (And ióniškis, 272) y k .16 Regulia ų ki čio a i aukimą nyje XXI a. comienzos lie u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas ambos pun os ambién a ibui se kupiškėnų pa a mei (LTT 187, 109 ig.). 16 15 A k eip inas dėmesys į 236 i 237 punk us, pas a ųjų me ų da buose p iski iamus anykš ėnų pa- a mei (RAA 63–70). Į s aipsnyje eikiamą žemėlapį ap a iami punk ai neį auk i. Ti iamuoju laiko a piu jie bu o p iski iami kupiškėnų pa a mei (LKA I 33, 1 žml.). 2014 m. išleis ame leidi- Raicninis o mų žmgus žmgus žmgus ki is puede es i ica šnek ose esan g e iminį an osios ki čiuo ės a ian ą /. Dichoos casos pueden se asociados y con ki cio e ac ingim, plg. žma.gaũs (Ragaišienė 2018: 186, 27 izn.). Kamiene ki chiada o ma bαsus ambién puede se asociada con ki cio a i aukim, pe o no desca a la posibilidad, que ella puede se he eldi ada y de seno. A ículos A icles 217 / Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mės eks uose en es e a eale liudija y ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės publikuo i eks ai (LKT 295, 302303), plg. da Rùkiškio punk e 1964 m. g aby ą eks ą (LKTCH 149). m. And ióniškio apylinkėse insc i os en los cuen os ambién p edominan o mas con a i auk iniu ki čiu, ej.: klẹmu, piki, me.ga.s, žmgus (g e a žma.gås), žu žɔù (AAT 7778) 1965 XX a. 67 deš. o a si uación exis aba a eale Ve ksniónys (208) S ėdasa (239) Mičiónys (273). El ma e ial de las uen es ankisc i as indica que aquí p e aleció i e ac i is ki is, ej.: pilnà, ignùs, zù, ies às, ied ù, inkà būdàs, bizūnù, gal à, žmgùs, būdà, u.īà, gausmù, ī à, dī, in ù, sūnùs, klai, aà, in ùs, aikùs, da žùs, saldùù (Ve ksniónys, 208); a pùs, muje gùs, ka dù, ie, ba, in ù, i mà, ilnà, il ù, nuogà, ilkà, gailù, ku, ienà, muje gùs, ju ùs, ienàs, im ùs, con kåēlù, zù (Mičiónys, 273). Ti iamos šnek os encon a on sólo a ùs, k aujù, ēdà, ienà, ienàs, ein à, naīnà, e gàs (S ėdasa, 239); a, pa o enios de des e ación ki cio ejemplos, ej.: bli (Ve ksniónys, 208); i us, e i us (S ėdasa, 239); ukas, a us, dù i u (Mičiónys, 273). Daug complicingότερη si uación, pa eis, habida en la me idional anykš ėnų pa e del aco o. Ti iamuoju pe íodo en uno šnek os ki is desde umpos galūnés en an epasku inį longąjį skiemenį ue a ayado a amen e, en o os gana dėsningai. Regulia us des e ac amien o ki cio se han egis ado a eale Ku klia (341) Kni škiai (375) Juodáusiai (447). Meno ex ensión de es os šnek os manusc i os, puede deci se, ne es a ki cio i e aukian es o mas de, ej.: iẽ u, zu, i us, mašus, a, ka u, ina, uñks i, suki, bα i, bαĩsi, αkα, αkus, judi, sũαs a (Ku klia, 341); snus, liñg i, piñkʹas, piñkʹus, jaũni, pas pnus, dina, žmna, uñ i, ba a kus, mašus, ma.kkla, kaba, li us, zam.ga migu, ini, a (Kni škiai, 375); zu, anu, dina, i us, k i kus (Juodáusiai, 447). XX a. 67 deš. bu us egula ų ki čio a i aukimą en es os šnek os mues an y ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės publicados cuen os, ej.: su id u, ina, pi ́ is, ani, anu, pa pi us (LKT 305, 447). Ki is bas an e egula men e, pa ece, ue e ac ado y Kiaukli (477) šnek oje, besi ibojancej con debilpnojo condicionino ki cio e ac amien o plo o, ej.: ia, iu, mai, iñus, uñka, iñi, akus, kapekas, žmgus, pas susidus y k . Ap ašų ma e ial indica que en la es an e pa e del á ea me idional XX a. 67 deš. y a o ne egulia us ki cio a i aukimas. Ki is desde umpos galūnesa en delan e de ella acien e el la go skiemení, pa ece, ue noa aujado sólo Skiemoni (343) šnek oje, ej.: e gà, iemà, sausà y k .17 En o as es e a ealo šnek os el enómeno de in ensidad u a di e en e. Anykšči (305), Rubkių (342) y Dapkniškių (376) šnek ų ex os en o mas ki į a apujien es cons i uyen casi 90 po cien o, p z.: kʹimus, nkas, 17 Es o con i ma que y ch es oma ijoje Li u ias de la lengua publicada ex o. Ki is de umposios palab a galūnės no auk as en an e él salien e la goąjį skiemenį, ej.: šeimà, jaunì, numi sʹù (LKT 306). VILIJA RAGAIŠIENĖ 218 Ac a Linguis ica Li uanica LXXXIII j a, snus, sʹ ʹiʹ.nʹi, dʹinas, lʹi us, ždna mʹe.ga, con d.a (Anykščia, 305)18; žmõgus (g e a žmågaũs), ka us, das, uka, iksus, inas (Rubkiai, 342); muje õgus, muje õna, õzu, snus, .bus, da, con idu (Dapkniškiai, 376)19. Bálninkų, Lyduõkių, Žél os y Šešuõlių apellinkėse ellas o man sob e dos e dalius ki į galinčių a i auk i o mų, ej.: žmgus (g e a žmogu), iñi, s.nus (g e a sũs), ka aūna š iesà, da ž, i dù, i mà, e gà (Bálninkai, 411); snus, blgi, m ka, po ukas, ina, žm.na, sk. a, pikis, ši us, .bus, mega, azuni du, msa, anda kus sunkù, skalnà, gal à (Šõl siai, 448) Analogiški ki čio del e ac amien o ienden en los discu idos šnek os paludi i y ainù, ain, sunkù, me gà, ka ù, ai  (Lyduõkiai, 410); nugi, .bus, i us, zus, aũus, ga a slbna, eni / dungùs, miŋkà, ė à (Žél a, 449); g a, m ka, a- en o os ex os del pe íodo in es iga i o (LKT 307309). Apibend inando puede a i ma se que XX a. 67 deš. manusc i os uen es y o os ex ai mues an anykš ėnų pa a mės plo e in ensi esnio condicional ki čio a i aukimo dėsnio o ma imosi aid. Así en es e pe íodo en la adjun a kupiškėnų pa a mėje a ianzado enomenys siguió ėjo no e su os di ecciones y pli o anykš ėnų plo e (plačiau ž . Ragaišienė 2018: 185187). a. XX. pab. XXI a. p . in es igadas pa a més plo e g abado cuen os mues an yks ančius, que y insigni icíos, cambios del enómeno (plg. 1 y 2 ig.). Es e iden e que el e ac amien o ki cio se a ianza cada ez más en la pa e nó dica del á ea anykš ėnų, más conc e amen e, a eale Ve ksniónys (208) S ėdasa (239) Mičiónys (273). Ve ksnioni pun o encon ado más casos de des e acción del ki cio desde umpoyo galino skiemens en delan e de él acien e longąjį skiemenį que XX a. 67 deš. en manusc i os uen es, plg.: žas, uks i, jåũnα, ka ali us kåulàs20, aždun.cù (LKT 147148)21; lαki, α, sdi, msα, g če lαkù, lαik, ziemὰ, i ὰ, blgὰ i k . (RAA 52 5522./) S ėdas apylinkėse ki cio a i aukimas aún es nenusis o ėjęs. Dėsnis en es a chalk a, pa ece, unciona muy desni elamen e. 2000 m. en los ex os insc i os ki į a ac an es o man casi mi ad de los posibles casos, ej.: zamiš u, sågi i a, ina, låkus, piki(s) ši us, gαsus, g če, con g u, αpus23 lαikùs, ienà, con d åugù y k . (Ma ke ičienė 2001: 6370). Polinkį a i auk i ki į mues a 18 Analogiška a osena paliudi a y o as en 7-ajame deš. g abados en ex os, ej.: sdi (g e a sɔd) αkus, susidus, lαkus, jukus (AAT 6768). 19 Anykšči šnek os ek uas ki į noa aukiančių o mų encon ado cuan o más que Rubkių y Dapkniškių punk ų. Es cie o, los úl imos šnek os a minas ex ai son de meno alcance que Anykšči šnek os. 20 Fo ma en el cuen o se in i ió es eces. 21 Skliaus os indican uen es, de las cuales omados ejemplos. 22 Abu exs ai Ve ksnioni apylinkėse g abi i 1979 m. 23 Fo ma ex o pa a o a sie e eces. A ículos A icles 219 / Ki čio a i aukimas y ų aukš aičių anykš ėnų pa a mės eks uose y o mas de con d i i šūniu ki čiu uso, ej.: nug is, lαkùs, idmù, liksm, malαšà, dubès y k . (Ma ke ičienė 2001: 6367). 2003 m. g abados cuen os p edominan en ki cio o mas noa aukien es, ej.: neilgὰ, ziemὰ, ienὰ, kα š ὰ, αinù, bαl ὰ, lin à, gels ὰ, gαnd ù y k . (RAA 5662)24. En es os ex os de ec aba sólo pa ienios o mas de con d i i šūniu ki čiu, ej., žimὰ (RAA 5662). XX a. pab. XXI a. p . Anykšči (305) apylinkėse, puede deci se, 2 PAV. Ki čio a i aukimo pobūdis XX a. pab. – XXI a. p . eks uose25 ya es adqui alėjęs a i auk inis ki is. en los ex os Ti iamu se encuen an pocas o mas de palab as, noa aukian es ki cio desde umposios galūnés en an espasku inį longąjį skiemenį, ej.: sdы, sl αs, gles, ini, jåni, uks i, gæ α, žmnα, nu enu, segi ge u, αles misùs, åuš ὰ (RAA 7179); jånα, con klebnu, sup α i, s ẹkα g α, peus, šidis, uks i nebegi à, αikùs (AAT 6972). Rašy iniai uen es mues an que el enómeno kai a XX a. pab. XXI a. p . ca ac e ís ica y me idional anykš ėnų pa e del á ea. Según la in ensidad del a a o de ki cio á ea 24 S ėdas pun o g abados ex os p esen ado es son ep esen an es de la mayo gene ación. 25 No hay publicados ex os de en el mapa no ma cado pun os. VILIJA RAGAIŠIENĖ 226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII S ess Re ac ion in he Tex s o he Eas e n Aukš ai ian Subdialec o Anykščiai SUMARY Based on he w i en sou ces da ing om he 1860s1880s o he ea ly 21s cen u y, he a icle analyzes he phenomena o s ess e ac ion in he Eas e n Aukš ai ian subdialec o Anykščiai. El aim o he s udy is o desc ibe he o ma ion o s ess e ac ion in he subdialec o Anykščiai in he mos de ailed manne possible, o discuss he phenomena o s ess e ac ion which we e in e ec du ing a gi en pe iod and o e eal hei a eal dis ibu ion in he a ea o he subdialec . El compa a i e analysis o he sou ces da ing o he pe iods, which a e sepa a ed by mo e han a cen u y, shows he o ma ion o s ess e ac ion in he Eas e n Aukš ai ian subdialec o Anykščiai and e eals he p ocesses o change o his phenomenon aking place du ing he pe iod in ques ion. Los da os disponibles mues an que a mo e in ensi e law o s ess e ac ion s a ed o ming in he subdialec o Anykščiai compa a i ely la e and i s de elopmen was no e en i es ablished i sel in he no he n pa o he a ea no ea lie han he second hal o he 20 h cen u y; meanwhile, i is s ill i egula in he sou he n a ea and is cons ued as s ill o ming. This s udy subs an ia es he p esen heo y o he o igin o Li huanian dialec s, acco ding o which he changes, including s ess e ac ion, mo ed om he no h o he sou h. The da a om he subdialec o Anykščiai suppo he assump ions ha in he second hal o he 19 h cen u y he inno a i e wa e o s ess e ac ion mo ed om he no h, whe e i was a he egula , owa ds he eas e n bounda y. S ess e ac ion may be ela ed wi h he mo phological le elling o accen ual pa adigm, i.e., he o ma ion o columna ( ixed) ype accen ua ion. I is shown by wo aspec s. Fi s , s ess is mo e commonly e ac ed in he ins umen al singula and accusa i e plu al o ms. subdialec . I is likely ha bo h phenomena Second, s ess is a he egula ly e ac ed om he sho ending in o he penul ima e syllable o med by long owels and he monoph hongs ie, uo in he whole a ea o he s ess e ac ion and columna s ess a e in e ela ed and may demons a e he p inciple o o e lapping ac ion. Į eik a m. 2020 no iemb e 19 d. VILIJA RAGAIŠIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania ilija. ag[email p o ec ed]