S aipsniai / A icles 85
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Di ezioni di ice che
Mokslinių: anosios e daba inės lie u ių kalbos sin aksė i
seman ika, e noling is ika, Lie u os kul ū os i bažny inių
eks ų is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all87-04
KIPRIJONO LUKAUSKO
PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU
PAWINASTES (1797) ATITIKTIS
JUZAPO LEGAVIČIAUS
POWINNOSCI GASPODARZOW
WIEYSKICH (1779) TESTTAMS
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
ANOTATIA
L'a icolo p osegue con Kip ijono Lukausko Cz71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996)
sanklodo mul iiasluoksnińs wa e con o mi à on i, dai quali è s a a ado a, ice ca (apie
p incipale 312 pagine della Lukausko manosc i o Pamoksłas (175 Isz P isakimu Diewa a i ik į
Ka olio Fabiani lib i Missyi Apos olskie II (1783) Pajžėdienė 2022). Ques a ol a è espos o
Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es soin ina pa e del manosc i o (p. 352378) e
Juozapo Lega ičiaus (17431812) lib igelės Powinnosci Gospoda zow
Wieyskich (1779) co ispondi is dei es i.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
ESMINIAI CORDŽIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe
Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), lezione come lezione, ka alikiškos
li e a ū os e imai į lie u ių kalbą:
XVIII secolo.
ANNOTATION
This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by
Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he
sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o
Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book
Missy Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czėdienė Pajani). This ime, he a icle e eals
he co espondence be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich Lega (1779) by Juozapas ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas
Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786),
se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y.
ĮVADAS
Paaiškėjus p incipale di Kip ijono Lukausko (1771815) del se manosc i o1 della pa e, in i ola a
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), e del lib o
di Ka olio Fabiani MISSY APOSTOLSKIEY CZII. w k se p zekładaią NaUki z p zykazaĆN boskich oN
powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583) Nos 2 s a a i i es i e in al i Lukauskos
manosc i i (p. 311407) . Ques a ol a discussa è LP g uppo dei es i, cosin ina { umpai su ink u}
pa1 conse a o nella biblio eca dell'Uni e si à di Vilniaus manosc i o F1D654 di 409 pagini di se
pe ašą, c . Ka aciejus, pa ., 1996, ul e io men e LP.
moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m.
Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w
k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody
2 z Più. Pajėdienė 2022.
3 Plg. Lukausko man accio azę numanau paduo y [...] umpay accol a a pamoksła ape Kiemioniszkas
Naminiku pawinas es LP 352.
A icoli A icles 87 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
swoich pa a iaNow do d UkU podaNe4. An aš è indica o Ka kažiškių klebon è Juozapas Lega ičius5
(Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologų egli è desc i o come alen uoso e a i o, ma nonme ny i
obli š as XVIII a. II pa ės XIX a. p . lenkiškai ašęs lie u iškosios (piu os oja sensei6) a o e cul u ale,
do o di scienze eologiche7. Nuo issimi Lega ičiaus di i a e c ea i o lasci o manosc i i o e
imp indi o s udi8 hanno o ni o conoscenze su ben il che maggio e suo p epa e quan i à imp imini (ne 18
uni à)9, acili a o la lo o pa e di accessibili à10 e pe messe non di icilmen e o a e anco a una sola
Lukauskošy o su a manosc i o pa e o iginalà nonché pe cepi e Lega ičiaus ope e come
no e olmen e acce abili nella Li u iškoje
XVIII a. II pa e dell'ambien e.
Lo scopo di ques o a icolo mos a e della pa e e za del manosc i o Lukausko, soin ina
Pamoksłu ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), e Lega ičiaus knygelės Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich (1779) della pa e p incipale (I; 138) co ispondenza esminia dei es i. Pe
aggiunge e ciò b e emen e ico da a Lukausko su ašy o manosc i o11, s u u a mos a a in
base eiliškumą e za LP manosc i o es o g uppo (p. 352378) gene ale con o mi à
indici osios ičiaus knygelės Lega pa e p incipale es i e desc i o Lukausko su ašy ame e ime
appaiacen i anomalie dal lenkiškojo o iginal'alo pobūdis. 4 Con inua ci ando si usa l'abb e iazione
LegP. Da plg. K is inos Mačiuly ės (2005: 111112) lie u iškai o ni a la denominazione di ques a
lib ogelė Kaimo ūkininkų pa eigos. 5 Ques o au o iaus lie u iškasis inse minim in kul ū ologų la o i
quan o ci ėsi, plg. : Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius (Pace ičius 2005),
Juze as Lego ičius (Rokas 2010). Qui si iene in più ecen i ice che o ni o del ansponamen o
Juozapas Lega ičius (plg. Bimbi y ė-
Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017).
6 Da biniuose Ju gio Lebedžio (1776: 115116) negli appun i su Li u iškas lib i nel 1782 m. T oškūnų
monas e olyno biblio ekos knygų ka aloge indica Lega ičiaus Ka echizm dla ludz wieyskich [...].
Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242.
7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; Bimbi y ė-Macke ičienė 45 2017: 8 Pe gli s udi Bogdano
Roko edi. Mačiuly ė 2005: 18; anco a z . 2010. Da a di scadenza Ve onikas Gi ininkai ės (2017: 193199)
e e ua a un'analisi del pa imonio s ampa e manosc i i o ha pe messo pa iksla e e Juozapo
Lega ičiaus biog am, da menziona o p imin ini ques i a i della biog a ia Lega ičiaus: spėjama che
nasce a 1743 m., s udiò p esso Vilniaus jėzui ų akademijoje, il p imo g ado di scienza iloso ica
(bakalau o) s i a o dal 1766 m., gli s udi dell'Accademia u ono conclusi nel 1786 m., i p imi u ono
san i 1768 m., kunigu 1770 m., 1772 m., di ige a u mai ino alla mo e (1812 m.).
9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210.
10 Sulle pubblicazioni digi ali Lega ičiaus edizioni e con ques a e edi à c ea i a ela i e possibili à di
ice che c . Gi ininkai ė 2017: 205.
11 Užuominów su LP cos i uen ami pa i (Bi žiška [1963] 1990: 171) e di e si li elli
(Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį desc izione c. Pajėdienė 2022: 75.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO
DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS
P ima di passa e a la ques ione o igine del g uppo LP es i p omedu o ico da a
Lukausko Pamokslais un insieme di manosc i o chiama o sanda a, i elan e anche il
a o che in ques o manosc i o la pa ola pomoksłas più spesso usa o nel signi ica o
‘insegnamen o12.
Dal pun o di is a ema ico Lukausko manosc i o cos i uisce cinque pa i:
1) accol a Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima
K ikscioniszka LP III; 1–310;
2) in i oli con la pa ola Pamoksłas u in ys ka eche iniai pamokymai apie
basi del ede e elien i do e i bei po e ių, P isakymų, sak amen ų i maldų
eks ai LP 311351;
3) b e emen e accol u Pamoksłu ... chiama o 5 sky elių inkinys sul bolligi
dei ikinčiųjų LP 352378;
4) biblinė is o ija apie Pasaulio sukū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga LP 379400;
5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP
401–407.
LP i o ando ejopos i e imen o all'c eazione del es o. Nel i olo della p ima pa e e nel p ologio è
so olinea o il (su)modo di sc i u a (Pamoksł [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i Małonus
Skay i ojau unku asi a Kniga14 LP I), del e zo p a a meggio il a o s esso (numanau paduo y wisi
Gaspado ems umpay), accol a le lezioni ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es 352, e la qua a
nuo a aduzione in lingua li uana (Daba na Lie iszówka Izguldi a LP 379). P ecisamen e ques a
p akalbami inizian i pa i del insieme manosc i i o Lukausko (I, III e IV secondo eiliškumą nella accol a)
si con addis ingono e con inus ine le scy elia che le compongono nume a ion (ž . 1-ą len elę). Tai
a um mos o di u e ques e e pa i LP consecueklią sąsają con lenkiškais o iginalais. Due dei 12
Sc i i li uanici del Pe iodo Illumina o la pa ola pomoksłas iene u ilizza a a due signi ica i, che sie ine
con le pa ole lenkų lingua kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligioso con enu o lingua e ‘
nauka(pa)mokymas (plg. Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė
‘(pa)mokymas pa icola men e yški LP nel i olo della p ima pa e e nel p a a mè della e za pa e.
Dal as ico kunigo sa a o linguà Lukauskas chiama e pa ola kozonius (plg. Mačiuly ė 2005: 2021), ma
ques o u ilizzo della pa ola LP esclusi amen e a o (ap ingamo o se solo Fabiani p akalbos e ime,
plg. : Wa o y ju gale wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay LP III, Użyć ich können s a
Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. co isponden e azę Fabiani lib o di
in i olazione: nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą
Częśź ey Apos olskiey Missyi FP I.
S aipsniai / A icles 89
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
lo o già sono chia i. Come menziona o, il p imo g uppo di manosc i o Lukasko
(III; 1310) asme e li e išką Ka olio Fabiani lib o Missyi Apos olskiey Część II
(1783) e sione, men e la e za e u is Juozapo Lega ičiaus knygelės Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich sezioneus.
LENTEL 1. K. Lukausko Manusc i o componen i pa i e le lo o so oci ca
Dal pun o di is a
ema ico
di e se pa i di
manosc i o LP
(so o a nis
ila nume is i paginacija)
Esis en e (possibile) i olo della
pa e manosc i i a A ski a della
pa e manosc i i a scy ia
I
LP III; 1–31015
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape
Pawinascias Giwenima K ikscioniszka.
Pe Kuniga Cyp iona Łukawski
Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy
1797. C is o
P akałba Pas Małona Skay i oi
LP III
Pamoksłas 130 LP 1308
Reges as pamoksłu LP 309310
II
311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP
Pawinas es LP 339341
Pa ogus Spasabas Kałbieima
Po e u Baźnicioy con moniemis
Lie uwiszkay LP 342351
III
352378 {T umpai accol o se mosłas} ape
Kiemioniszkas Naminiku pawinas es Kada
wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP 352
Padiezione 1; 2; 3; 4; 5 LP
353–378
IV
LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379
His o ia 1–22 LP 380–401
V
401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes
Jesu Sunaus Sy ach, che wadinam LP
Ecclesias icus
Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24;
25 LP 401408
15 Solo ques a pa e del manosc i o ha la s essa mano Lukausko su ašy us i nume i di pagine da 1 a
308, P akalbą [III] e Reges ą [309310], al i ogli del manosc i o non nume a i. Può esse e che
nell'in i olazione Lukausko indica a 1797 m. da a sie ina solo con il Fabiani lib o Missyi Apos olskie
Część II es i pe ašu ( e imu), e al i in accolinio sudė i eks ai po esse o esse e isc i i non
solo 1797 m., ma e quan o p ima o più a di (1796 m.) Ukme gė dekana o isi azione a ica indica a che
klebonas Cyp yan {Łukowski} dalla moglie con la pa ola pa la in li e iano e la scuola ha ada a y Naukę
miewa s osownedys (pl: 1976; 187 Leb. anco a su ques o a o di isi azione nell ašais basa o
insgazions c. Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW
WIEYSKICH TEKST ATITIKTIS La e a e za pa e del manosc i o di Lukauska si spiega
sug e ini con i es i di Lega Powis Wieinnosci Gospoda zowyskich. Illus a ami della
con o mi à del con enu o gene ale e dei es i sankloda nella abella 2 engono o ni i:
indici òi Lega ičiaus knygelės p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi i
Lukausko su ašy as Kada iškasis suo equi alen e wisa łaymibe Kiemioniszku moniu,
en ambe lenkiškos e lie u iškos e sioni del la o o. i capi oli dei capi oli e i pa ag a i
che chiamano e e minano quei capi oli. Pe ašan ci as yškesni lenkiško e lie u iško
es o a ių nesu apimai o papildymai e a pab auk i, ski umų (pa yみに, leksinį duble ą)
p a a mėje pa yškin as. Appa en i casi di disallineamen o s u u ino e lexicino
sono discussi in un al o capi olo.
u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies
LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich e K. Lukausko manosc i o
della e za pa e s u u a dei es i e con enu o co ispondenza (sky ių pa adinimai,
ciascun capi olo di inizio e ine pa ag a ų a ka pos) Ti olamen o16 olume dei es i
i
POWINNOSCI
GOSPODARZOW WIEYSKICH
w k o kosci zeb ane p zez X.
Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y
dLa wygody swoich pa a iaNow do
d UkU podaNe LP 352378
LegP i; 1–39
P a a mė
(comple o
es o
asc izione)
Poiché wzelka zczęśliwość Kada wisa
Ludzi Duchowna i doczesna, kayp
zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a
Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu
doczeności: hen p ide byne Za Za za
gońciey Kwenion Waiszku pod ądzę,
called he bes o he day o o
Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości
Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios
łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich
Diewiszka eyp i kuniszka ozpoceda
aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię
Namusy, pagał Diewa względem Boga, i
zeczę, i y p zypo niewoyy gońcie
wisdomie dać milia ze ealingie should be
accol a a pamoksła ape Kiemioniszkas
Naminiku Gaspado is es, uzłaykima a sawęs
namusy wisiem Gaspado em umpay
wiezliba g azuma, a olinima da i as p iezas is
p isime ima ligu, sup a ima y nu egieima
nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP
16 LP Il i olo della pa e III non esis e, esso può esse e icos ui o dal es o p a a mia.
A icoli A icles 91 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
Capi olo I
o poWinnosCiaCH
CHRZesCianskiCH.
LegP 113
Pie wzą i nayi o nieyzą jes
powinnością Gopoda zow Wieykich,
względem samych wiecznego, i
domownikòw ich zbawienia, umieć
g un ownie Tajemmnice Wia y
Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey
Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci,
czeładż, i cała d użyna domowa one
g un ownie i nałeżycie umiała.
[…]
W en czas dla was wieyscy ludzie,
zło e zczęśliwości zakwi ną wieki,
k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a
zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone
zb odnie i wy ępki u was z g un u
wyple e, znieione, znizczone, i
wyko zenione będą.
ROZDZIAŁ I. Padieimas 1.
Pawinas es K ikscion Apeiszkas.
353360 LP
Wisu Gaspado iu pi miause y ipaciause i a
pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y namiszkiu
mokie y g un aunay Tajemnicias Wie os
Szwę os eykalingas umzinuy dusios
izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka
wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun
Waykay Sieymina y wisy namay anus
g un aunay mokie u.
[...]
Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa
sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, ku iu
вам Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames
uzwidies, kada isz ozi as y ap eyksz as,
złas es y kał ibes jusu a p bus wisiszkay
isz au as iszmes as, iszgaysin as y
isznaykin as.
Capi olo II ROZDZIAŁ II.
o poWinnosCiaCH
GospoDaRskiCH.
LegP 1323
Jako Ch ześciańkich, ak i
Gospoda kich należycie pełnienie
powinności, niemniey po zebne
je wam naymili Gopoda ze do
doczeney, i wieczney nabycia mam
ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je
p zedięwzięcie p zełożyć.
[…]
Niech że ci Pan Błogoławi z Syonu, á
ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie
dni życia wego.
Padiezione 2.
Pawinas es Gaspado Apeiszkas.
361367 LP
Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku
p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay
eykalingas i a dayk as. Jums milausy
Gaspado ey un ap u ieima umzinos y
me inios łaymibes. T umpay allo a cionay anas
iźguldi y pas anawijau.
[...]
Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona,
o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy
giwenima awa.
Capi olo III ROZDZIAŁ III.
oCHDoSTWIE.
LegP 2428
dio wzy kim, che e na Ciele, i na e a
z p zedziwną oz ządzający
mąd ością, i po ządkiem, uole żeby ię u
ludzi wzys ko ucziwie i po ządnie
działo, 1. Co : 14. V. 40. Nie ylo w
duchownych i Bokich; lecz i doczesnych
zeczach.
[…]
Padiezione 3.
Ape G aziby.
368370 LP
Ponas Diewas wisus dayk us, che i a un
Dungaus y un Ziames s abuklingu
iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia,
idun pas mones wis g aziey wieźlibay y
pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. Non ik ay
dwasiszkusy, ma y Kuniszkusy dayk usy.
[...]
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie
ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako
we wną z p zez duszę ozumną, i
nieśme elną; ak zwie zchnie p zez
powie zchowne ochędo wo ciała,
jedzenia, odzenia, miezkania &c.
p zy oyność, poczciwość w myślach,
łowach, p awach, po ępkach, an ich
daleko ię òżnił od anu źwie zą i
bydlą .
5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky
s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y
sumnenios pa duszy azumna i nesme ełna,
eyp y isz wi szaus pa wi szu iny g aziby
kuna walgimusy ubusy giwenimy uzłayki y,
p ide ieima wiezlibuma y monis y, mysłosy,
zodziusy, da busy apsieimusy. Nes ju s onas
olesney ski umes nuog s ona zwie u galwiju,
bundisciu y wisokiu bes iju. Capi olo IV
ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH CHOROBY w Ape
p iezas es Ligu Kiemioniszkusy moniesy.
łabay mol o Kiemioniszku moniu pe Ponieważ
nesa giby unkiey ing ludzi p zez amę
ozmałeimus, iłgas bayses nieo òżność czę o
łabości, niemocy, długie, y sme i cia a p ima
nawe uz didziausi y eykalingiausi numanau cia
su asi as wisiem moniem isz p zed czaem
iszmanima naypo zebniezą zecz osądziłem,
idun wo y k ó kości zeb ane, i naypoze z zemu
espe ienza powzechnego [...] Dok o ów wyliczyć
unikać i kajać mogli.
[...]
Padiezione 4.
WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837 Kada
ba zo wiele Wieykich pa y ne numony y
niebaczność, i ułus siłpnumus, neiga
w Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a
LPy gauna. Dieł o niebeśpieczne, i nieuleczone
cho oby wpadać zwykli, i śmie ci umpay
p ę kie: Za ym za da i ima y wisu gidi oju
u isz eyksz y y su asi y p iezas es Ligu,
g eyciaus anue u iszs poli isaugei gali. i zdania
p zyczyny cho ob; iżby ię ym ku eczniey, onych
A icoli A icles 93 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
12. Jak ię macie obchodzić z cho emi
osobliwie względem ich poka mu, i
napoju, ę wam naypo zebnieyzą
daję adę, i p ze ogę powzię ą od
naydokonalzych Dok o ów, czyli
Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim
go ącu, ani zimności, ale w le nim i
pomie nym zymać zeba
powie zu. [...] Wzy kich go ących
unkow b onić cho emu, jako o:
go zalki, ino, miodu pi ego, piwa
chmielnego; gdyż pomienione unki
nieuśmie zają, lecz pomnażjąc
go ączke dobijają cho ego. Lezc
dawać do picia wodę czy ą zd ową,
k yniczną, w ga ku nowym chędogim,
wywa zoną, z w ucieniem do niey po
wygo owaniu kawałka chłeba p zed
ogniem ouzonego i od udzoną. Abo
nayzd owzy napoy dla cho ych
nazwanny TIZANNA, k ó a ię ak
do ebbe a e [...]17.
12. Kayp eykia apsiey y su ligonays, ipaczey
pagał ju walgimu y gie imu, quella wisiems
eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu.
1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey, ma
łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...]
Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo
ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes
paminie y gie imay non numazina ka sz ines, ma
mol iplicando, g eyciaus p ibayga Ligona. Be
eykia duo y wundeni cis a, sweyka, giwos
we smes. Puodeliey nauiemy cis amy wi in a
iszga awoius y a wiesinus imes y ing wi in a
wundeni szmo eli duonos p i ugnies dziowin os.
Appendice /
Capi olo IV SRZODKI USTRZEZENIA
SI ZARAZI OD CHORYCH Ape
ZARAZLIW MAICYCH
CHOROB.
LegP 3739
1. Nie być bojaźliwym, i nielękać ię
za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i
lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić
zwykła;
[...]
10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna
była, gdyby cho zy za aźliwą mający
cho obę od zd owych oobną izbą
oddzieleni bywali, [...]
Zyczylbym, gdyby e nayi o nieyze,
acz w powzechności, i k ò ko w ey
Kiążecce zeb ane powinności woje,
Gopoda ze umiejący czy ać, jak
nayczęściey
obie w ażali,
eyże umieję ności
udzielali.
Padiezione 5.
Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu
p isime uncias Ligas u inciu.
376378 LP
1. Ne bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima
Ligos, nes didzia bayme y ne ikie as baydimos
p ip un a uzk ie ima Ligos da i y.
[…]
10. Łabay gie as dayk as bu u, kada Ligonay p isime un es Ligas a en e nuog sweyku ipacioylici o
G icioy Seki y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mokun is, kayp unkey as sawa pawinas es
pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y al i o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka Luka Luka
[...]
LukauskoP IV sky elio e imas inigiasi jus p imapasku ine pa ag a a LP nepa eko Leg i Legus
ipo a i Tizanna pag imo bene e buona desc izione (plg. 36P37).
paduo u.
p zeczy ywali, w pamięć Ad
nauczali ię, i agli M†D
p zez ozmowy Glo
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
SUMARY
The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led
Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o
ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP
352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om
he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz,
17431812). Occasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e
ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he
manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip
nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains
unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es
ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e
ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o
he manusc ip no a d a bu a ai copy.
Į eik a 2022 m. o ob e 2 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
ju a [email protected]