S aipsniai / A icles 85
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Wissenscha lichen
Fo schungs Rich ungen: alosios und gegenwä igen
li auensische Sp achen syn aksė und seman ika,
e noling is ika, Lie u os kul ū os und bažny inių eks ų is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all87-04
KIPRIJONO LUKAUSKO
PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU
PAWINASTES (1797) ATITIKTIS
JUZAPO LEGAVIČIAUS
POWINNOSCI GASPODARZOW
WIEYSKICH (1779) TEKSTAMS
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
ANOTATIUM
De A ikel wi d o gese z Kip ijono Lukausko 71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996)
sanklodos meh iasluoksnich igkei und Übe eins immung Quellen, aus denen wa übe se a,
Un e suchung (apie haup sächlich 312 sei en Lukauskus Handsch aščio Teilen Pamoksłas (175
Isz P isakimu Diewa a i ik į Ka olio Fabiani Büchos Missyi Apos olski Część II (1783) Pajž ( .
Pajėdienė 2022). Diesmal wi d gezeig Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es so
genann es Hand aščio Teile (p. 352378) und Juozapo Lega ičiaus (17431812) Bügelės Powinnosci Gospoda zow
Wieyskich (1779) eks ü e Übe eik is.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
ESMINIAI WODŽIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe
Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), P edig l als Un e ich ung,
ka olikische Li e a u übe se zungen in li auischen Sp ache:
XVIII. Jah hunde .
ANNOTATION
This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by
Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he
sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o
Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book
Missie Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czėdienė Pajani). This ime, he a icle e eals
he co espondence be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich Lega (1779) by Juozapas ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas
Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786),
se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y.
ĮVADAS
Paaiškėjus Haup ines Kip ijonos Lukausko (1771815) Handsch i ensa z1 des Teils, benann
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), und Ka olio
Fabiani Buch MISSY APOSTOLSKIEY CZII. w k o e sich p zekładaią NaUki z p zykazaN boskich oN
powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583) und ande en Lukaszko hand aščiochischen Tex en
(p. 311407) begedach en. Diesmal disku ie sich LP eks ų G uppe, soin inn { umpai su ink u} pa1
Vilniaus uni e si ä s biblio hek gehal ene F1D654 Handsch i ens 409 Sei en-Sa zes pe ašą,
siehe. Ka aciejus, pa ., 1996, wei e LP.
moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m.
Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w
k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody
2 siehe Meh . Pajėdienė 2022.
3 Plg. Lukausko hand aščio azę numanau paduo y [...] umpay zusamme a pamoksła ape Kiemioniszkas
Naminiku pawinas es LP 352.
A ikeln A icles 87 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
swoich pa a iaNow do d UkU podaNe4. An ach e e wähn Ka kažiškių klebon is Juozapas Lega ičius5
(Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologen e wi d besch ieben als alen ie e und ak i e , abe
unge niß e le š as XVIII a. II haleses XIX a. p . lenkiisch gesch iebenes li a iškosios (b ehende sinnige6)
kul u e e e , heologiens wissenscha s dak a as7. Neues e Lega ičiaus Leben und
schöp e ischem Ve mäch nis handsch i lichen und ged uckdin en Un e suchungen8 haben Kenn nisse
übe wei aus höhe en seine be ei en D uckungen Menge (ne 18 Eine )9, e leich e e de en Teils die
E eichba kei 10 und ließen nich schwe lich inden noch eine Lukauskošy o su ašy o
Handsch i en eils o iginalen sowie wah zunehmen Lega ičiaus We ben als deu lich annehm en
li auische e
XVIII. a. II halses Umwel koje.
Das Ziel dieses A ikels zu zeigen Lukasusko Handsch i en d i en Teils, soin inos Pamoksłu ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), und Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow
Wieyskich (1779) haup sächlichen Teils (I; 138) eks üessminä Übe eik ü. zu diesem Zweck ku zai
e inne Lukausko su ašy o handsch i en11, s uk u gezeig wi d nach eiliškumu de d i en LP
handsch aščio eks ů G uppe (p. 352378) allgemeine Übe eins immung angegy ösosios ičiaus
knygelės Lega Haup eil ex en und beschüße wi d Lukausko su ašy ame e ime paschaichenden
Ab ypungen on lenkiškojo o iginalalo pobūdis. 4 Folgiauwei zi ie wi d Abkü zung LegP
e wende . Da plg. K is inas Mačiuly ės (2005: 111112) li auisch be ei ges ellende diese Bügeles
Namen Kaimo ūkininkų pa eigos. 5 Dieses au o iaus li au iškasis einge äh digung in kul ū ologische
we ken wie iel kei ėsi, plg. : Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius (Pace ičius
2005), Juze as Lego ičius (Rokas 2010). Hie gehal en wi d in neues en Fo schungen angebo enem
ansponie ung Juozapas Lega ičius (plg. Bimbi y ė-
Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017).
6 Da bnissen Ju gio Lebedžio (1776: 115116) in Au sch i en übe li auenskas Büche 1782 m.
T oškūnų kloolyno biblio ekos knygų ka aloge angegeben Lega ičiaus Ka echizm ü ludz wieyskich [...].
Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242.
7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; Bimbi y ė-Macke ičienė 45. 2017: 8 Übe Bogdano Roko
Un e suchungen siehe. Mačiuly ė 2005: 18; noch z . 2010. Te min. Ve onikas Gi ininkai ės (2017: 193199)
du chge üh e Un e suchung d u igen und handsch i lichen E bes Analyse ließ pa iksligen und
Juozapo Lega ičiaus biog am, aus dem e wähn en p imin ini diese Lega ičiaus biog aphie Fak en:
spėjame, dass gebo en 1743 m., s udie e Vilniaus Jesui ischen Akademie, e s e philosophische
Wissenscha G ad (bakalau o) gesäig ab 1766 m., Akademies udios e ig aus 1786 m., e s e
wu de 1768 m., kunig 1772 m., üh e u mai bis Tod (1812 m.), Ka kažiškes Ki che.
9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210.
10 Übe Lega ičiaus publischen digi alen Publika ionen und mi diesem k ea i en E be e bundenen
Fo schungsmöglichkei en siehe. Gi ininkai ė 2017: 205.
11 Užuominů übe LP zusammenges ammende Teile (Bi žiška [1963] 1990: 171) und
un e schiedliche Ebenenis (Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį Besch eibung siehe. Pajėdienė 2022: 75.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO
DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS
Be o wi übe gehen zu de u sp üngliche F age de LP-Tex e-G uppe gedenk sich
Lukausko Pamokslais namens Handsch i ensa zes sanda a, o enba ende auch
das, dass in diesem Handsch i das Wo pamoksłas meis e wende wi d im Bedeu ung
‘Un e ich ung12.
Thema isch gesehen bes eh Lukasusko Handsch i in ün Teilen:
1) Sammlung Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima
K ikscioniszka LP III; 1–310;
2) i eln mi dem wo Pamoksłas u in ys ka eche iniai homokymai übe
den glaubeng undlagen und ickenischen p lich en und po e ių, P isakymų,
sak amen en und maldų eks ai LP 311351;
3) ku z zusammen u Pamoksłu ... genann 5 sky elių zusammenhal übe
ikinčiųjų p lich en LP 352378;
4) biblinė is o ija o Pasaulio sukū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga LP 379400;
5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP
401–407.
LP inden d ejopos Tex Schaü ims Hinweise. Im Ti el des e s en Teils und P ä alb wi d
(su)Sch eibweise be ä ig (Pamoksłas [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i Małonus Skay i ojau
unku asi a Kniga14 LP I), des d i en Teils P a a messe selbs Fak um (numanau paduo y wisiem
Gaspado em umpay), gesamm e Pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es 352, und die ie e
neue Übe se zung in die li auische Sp ache (Daba na Lie iszuwkay LP 379). Ge ade diese p akalbom
beginnenden Lukausko-Handsch i ensa zes Teile (I, III und IV nach eiliškumą in de Sammlung) zeichnen
und o ss ine sie bildenden sky elių nume ació (z . 1-ą len elę). Tai a um zeig e alle diese d ei LP
Teile konseekliä sąsają mi lenkiškais o iginalalais. Zwei on 12 Au klä ungszei -Li uisischen Sch i en
in dem Wo pamoksłas e wende wi d zwei Bedeu ungen, die sie inen mi lenkischen Sp ache
Wö e n kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligiösen Inhal s Sp ache und ‘ nauka(pa)mokymas (plg.
Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė ‘(pa)mokymas besonde s yški LP
dem Ti el des e s en Teils und dem d i en Teils p a a mese. Vom Sakyklos kunigo sagomas sp ach
Lukauskas namense und Wo zu kozonius (plg. Mačiuly ė 2005: 2021), abe dieses Wo es Ve wendung
LP ausschließlich sel en (ap inkam ielleich nu Fabiani p akalbos e ime, plg. : Wa o y ju gale
wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay LP III, Użyć ich können s a
Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. en sp echende F aze Fabiani Buchens
i aš e : nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą Częśź
ey Apos olskiey Missyi FP I.
S aipsniai / A icles 89
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
ih e schon sind kla u. Wie e wähn , die e s e Lukausko Handsch i eks isch
G uppe (III; 1310) übe zeug li auisch eine Ka olio Fabiani Buches Missyi
Apos olskiey Część II (1783) Ve sion, und die d i e iu is Juozapo Lega ičiaus knygel Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich Kapi elus.
LENTEL 1. K. Lukausko-Handsch i s zusammense zliche Teile und ih e Subky ie
Thema isch
gesehen
un e schiedlich-
e LP
Handsch i en -
eile (sun a inis Reihe nume is und paginacija)
De (mögliche) Gegens and des
Manusk ip s Teils A ski as
Manusk ip s Teile
I
LP III; 1–31015
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape
Pawinascias Giwenima K ikscioniszka.
Pe Kuniga Cyp iona Łukawski
Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy
1797. Ch is us
P akałba Pas Małona Skay i oi
LP III
Pamoksłas 130 LP 1308
Reges as pamoksłu LP 309310
II
311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP
Pawinas es LP 339341
Pa ogus Spasabas Kałbieima
Po e u Baźnicioy mi moniemis
Lie uwiszkay LP 342351
III
352378 {T umpai zusammengese z es
homoksłas} ape Kiemioniszkas Naminiku
pawinas es Kada wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP LP 352
Padie 1; 2; 3; 4; 5 LP
353–378
IV
LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379
His o ia 1–22 LP 380–401
V
401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes
Jesu Sunaus Sy ach, die wadinam LP
Ecclesias icus
Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24;
25 LP 401408
15 Nu diese Teil des Manusk ip s ha eigene Lukausko Hand su ašy us Sei ennumme n on 1 bis
308, P akalbą [III] und Reges ą [309310], ande e Handsch i blä e unnume ie . Kann sein, dass in
de Übe sch i Lukausko angegeben 1797 m. da e sie ina nu mi Fabiani Buchgas Missyi Apos olskie
Część II eks ü pe ašu ( e imu) sein konn e, und ande e in das Sammelni sude ä e eks ai sein zu
zeichnen nich nu 1797 m., abe und wie ühe ode spä e (1796 m.) Ukme gės dekana s
isi a ionsak es angegeben, dass Klebonas Cyp yan {Łukowski} on de F au mi de Sakylos mi
li auisch und dem Geb auchen geeigne es y Naukę miewa s osown 1976: Lebedys. noch übe dieses
isi a ionsak es ein aßendes basie es einzwelks siehe. Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW
WIE WYSKICH TEKST ATITIKTIS Die eigen liche d i e Lukausk-Handsch i des
Legauss-Su ašy ų Tex en e gib sich sug e ins mi den Legaus Wieinnosci
Gospoda zowyskich Tex en. Allgemeinen inhal s und ex en sanklodas
Übe eins immung illus i a us 2 Tabelle we den angegeben: angegi e es Lega ičiaus
knygelės p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi und Lukausko
su ašy as Kada iškasis ih ek i alen wisa łaymibe Kiemioniszku moniu, beidem
lenkiškos und lie u iškos we kens Ve sionen Abschni en sowie die Abschni e
abhängenden und abschließenden Abschni en. Pe ašan ci a as yškesni lenkiško
und lie u iško eks a ian en nesu apimai ode papildymai wa pab auk i, ski umų
(pa yčiams, leksinį duble ą) p a a mėje pa yškin as. Au e enden Fällen
s uk u elle und leksinische Nich übe eins immung we den besp ochen in einem
u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies
ande en Kapi el.
LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich und K. Lukausko
Handsch i en d i en Teils Tex e S uk u es und Inhal s Übe eins immung (sky iä
Ti eln, jedes Abschni s An angs und Ende Abschipps a ka pos) Benennung16 Tex s
Um angs
i
POWINNOSCI
GOSPODARZOW WIEYSKICH
w k o kosci zeb ane p zez X.
Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y
dLa wygody swoich pa a iaNow do
d UkU podaNe LP 352378
LegP i; 1–39
P a a mė
( olls än-
dige
Tex ansk ip ion)
Weil wzelka zczęśliwość Kada wisa
Ludzi Duchowna i doczesna, kayp
zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a
Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu
doczeności: dann p ide zu Za Zai a , i y
Kwenion Waisz podmonie ądzę, wisdomie
a dayppany o oo o
Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości
Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios
łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich
Diewiszka eyp i kuniszka p asideda
aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię
Namusy, pagał Diewa względem Boga, i
wi wi sie gewinn , i wam now uzaycieis
miliez ealinges should gi e ou iends
pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku
Gaspado is es, uzłaykima zwischen sawęs
namusy wisiem Gaspado em umpay su ink a
wiezliba g azuma, a olinima da i as p iezas is
p isime ima ligu, sup a ima y nu egieima
nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP
16 LP Teil III Ti els gib es nich , e kann aus p a a mie Tex ekons uie we den.
A ikeln A icles 91 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
Kapi el I
o poWinnosCiaCH
CHRZesCianskiCH.
LegP 113
Pie wzą i nayi o nieyzą jes
powinnością Gopoda zow Wieykich,
względem samych wiecznego, i
domownikòw ich zbawienia, umieć
g un ownie Tajemmnice Wia y
Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey
Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci,
czeładż, i cała d użyna domowa one
g un ownie i nałeżycie umiała.
[…]
W en Zei ü was wieyscy Leu e,
zło e zczęśliwości zakwi ną wieki,
k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a
zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone
zb odnie i wy ępki u was z g un u
wyple e, znieione, znizczone, i
wyko zenione będą.
ROZDZIAŁ I. Padieimas 1.
Pawinas es K ikscion Apeiszkas.
353360 LP
Wisu Gaspado iu e s eniause y ipaciause
i a pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y
namiszkiu mokie y g un aunay Tajemnicias
Wie os Szwę os eykalingas umzinuy dusios
izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka
wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun
Waykay Sieymina y wisy namay anus
g un aunay mokie u.
[...]
Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa
sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, ku iu
Ihnen Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames
uzwidies, kada isz ozi as y ap eyksz as,
złas es y kał ibes jusu zwischen bus wisiszkay
isz au as iszmes as, iszgaysin as y
isznaykin as.
Kapi el II ROZDZIAŁ II.
o poWinnosCiaCH
GospoDaRskiCH.
LegP 1323
Jako Ch ześciańkich, ak i
Gospoda kich należycie pełnienie
powinności, niemniey po zebne
je wam naymili Gopoda ze do
doczeney, i wieczney nabycia mam
ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je
p zedięwzięcie p zełożyć.
[…]
Niech das ci Pan Błogoławi z Syonu, á
ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie
dage des Lebens wego.
Padieimus 2.
Pawinas es Gaspado Apeiszkas.
361367 LP
Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku
p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay
eykalingas i a dayk as. Ihnen milausy
Gaspado ey un ap u ieima umzinos y
me inios łaymibes. T umpay dann cionay anas
iźguldi y pas anawijau.
[...]
Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona,
o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy
giwenima awa.
Kapi el III ROZDZIAŁ III.
oCHDoSTWIE.
LegP 2428
Go wzy kim, was e na Himmel, und na
E de z o ziwną oz ządzający
mąd ością, i po ządkiem, will dass ię u
Menschen wzys ko ucziwie i po ządnie
działo, 1. Co : 14. V. 40. Nie ylo w
duchownych i Bokich; lecz i doczesnych
zeczach.
[…]
Padieim 3.
Ape G aziby.
368370 LP
Ponas Diewas wisus dayk us, welche i a
un Dungaus y un Ziames s abuklingu
iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia,
idun pas mones wis g aziey wieźlibay y
pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. Ne ik ay
dwasiszkusy, abe y Kuniszkusy dayk usy.
[...]
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie
ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako
we wną z du ch duszę ozumną, i
nieśme elną; ak zwie zchnie du ch
powie zchowne ochędo wo kö pe ,
jedzenia, odzenia, miezkania &c.
p zy oyność, poczciwość w myślach,
łowach, p awach, po ępkach, an ich
wei ię òżnił od anu źwie zą i bydlą .
5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky
s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y
sumnenios pa duszy azumna und
nesme ełna, eyp y isz wi szaus pa
wi szu iny g aziby kuna walgimusy ubusy
giwenimy uzłayki y, p ide ieima wiezlibuma y
monis y, mysłosy, zodziusy, da busy
apsieimusy. Nes ju s onas wei e ney ski umes
naog s ona zwie u galwiju, bundisciu y wisokiu
bes iju. Kapi el IV ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH
CHOROBY w Ape p iezas es Ligu Kiemioniszkusy
Kada łabay iel Kiemioniszku moniu pe Ponieważ
nesa giby unkiey ing Menschen du ch amę
ozmałeimus, iłgas bayses nieo òżność czę o
łabości, niemocy, długie, y sme i die e s e
nieuleczone soga uz didziausi y eykalingiausi
umpay su asi as wisiem moniem isz o
gidi oju iszmanima naypo zebniezą zecz
p iezas es Ligu, idun wo y k a kości zeb ane, i
poli isaugei. i zdania powzechnego E ah ungen
ym ku eczniey, onych unikać i kajać mogli.
[...]
Padieimus 4.
moniesy. WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837
ba zo wiele Wieykich pa y ne numony y
niebaczność, i ułus siłpnumus, neiga
w Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a
g aesa LPy ay gauna. Dieł o niebeśpieczne, i
numanau cia cho oby wpadać zwykli, i sm i
czaem p ę kie: Za ym za da i ima y wisu
osądziłem, u isz eyksz y y su asi y
naypoze z z zemu g eyciaus anue u iszs
[...] Dok o ów wyliczyć p zyczyny cho ob; iżby ię
A ikeln A icles 93 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
12. Jak ię macie obchodzić z cho emi
osobliwie hinsich lich ich poka mu, i
napoju, ę wam naypo zebnieyzą
daję adę, i p ze ogę powzię ą od
naydokonalzych Dok o ów, czyli
Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim
go ącu, ani zimnos i, ale w le nim i
pomie nym zymać zeba
powie zu. [...] Wzy kich go ących
unkow b onić cho emu, jako o:
go zalki, ino, miodu pi ego, piwa
chmielnego; gdyż pomienione unki
nieuśmie zają, lecz pomnażjąc
go ączke dobijają cho ego. Lezc
dawać do picia wodę czy ą zd ową,
k yniczną, w ga ku nowym chędogim,
wywa zoną, z w ucieniem do niey po
wygo owaniu kawałka chłeba p zed
ogniem ouzonego i od udzoną. Abo
nayzd owzy napoy dla cho ych
nazwanny TIZANNA, welche ię ak
machen soll e [...]17.
12. Kayp eykia apsiey y mi ligonays, ipaczey
pagał ju walgimu y gie imu, die wisiem
eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu.
1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey,
abe łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...]
Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo
ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes
paminie y gie imay nich numazina ka sz ines,
abe e meh endamas, g eyciaus p ibayga
Ligona. Be eykia duo y wundeni cis a, sweyka,
giwos we smes. Puodeliey nauiemy cis amy
wi in a iszga awoius y a wiesinus imes y ing
wi in a wundeni szmo eli duonos p i ugnies
dziowin os.
Anlage /
Kapi el IV SRZODKI USTRZEZENIA
SI ZARAZI OD CHORYCH Ape
ZARAZLIW MAICYCH
CHOROB.
LegP 3739
1. Nie sein bojaźliwym, i nielękać ię
za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i
lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić
zwykła;
[...]
10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna
była, hä e cho zy za aźliwą mający
cho obę od zd owych oobną izbą
oddzieleni bywali, [...]
Zyczylbym, wä e e nayi o nieyze, acz
w powzechnos i, i k ò ko w ey
Kiążecce zeb ane powinności woje,
Gopoda ze umiejący czy ać, jak
nayczęściey
obie w ażali,
M†D eyże
ozmowy Glo udzielali.
Padieimus 5.
Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu
p isime uncias Ligas u inciu.
376378 LP
1. Ne bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima
Ligos, nes didzia bayme y ne ikie as baydimos
p ip un a uzk ie ima Ligos da i y.
[…]
10. Łabay gie as dayk as bu u, kada Ligonay p isime un es Ligas de ha einen naog sweyku ipacioy
Seklicioy ode G icioy a ski y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mokun is, kayp unkey as sawa
pawinas es pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y ande en o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka
[...]
Luka Lukausko P IV sky elio e imas endigiasi ech s o pasku ine pa ag aipa in LP nepa eko Leg i
Legus gegeben Tizanna pag imo nu zen und gu es Besch eibung (plg. 36P37).
paduo u.
p zeczy ywali, w pamięć Ad
nauczali ię, i d ugim
umieję ności du ch
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
SUMMARY
The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led
Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o
ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP
352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om
he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz,
17431812). Occasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e
ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he
manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip
nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains
unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es
ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e
ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o
he manusc ip no a d a bu a ai copy.
Eingelei e 2022 m. Ok obe 2 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Lie u a
ju a [email protected]