S aipsniai / A icles 85
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Les di ec ions de
eche ches scien i iques: anosios e ac uelles langues Li uènes
synaksė e séman ique, e noling is ica, Li uanie cul u elle e
bažny inių eks ų is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all87-04 Il es p obable que l'on ai ou é une solu ion à ce p oblème.
KIPRIJONO LUKAUSKO La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en place d'un sys ème de su eillance e de su eillance de la pêche.
PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU
PAWINASTES (1797) ATITIKTIS Il es à no e que
JUZAPO LEGAVIČIAUS Il es
POWINNOSCI GASPODARZOW
WIEYSKICH (1779) TEXTLAMS
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d de coopé a ion en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a icle pou sui de Kip ijono Lukausko 71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996) sanklodos
mul iasluoksnińs wa e con o mémen sou ces, à pa i desquelles a é é adui e, é ude
(apie p incipale 312 pages de Lukausko manusc i s pa ie Pamoksłas (175 Isz P isakimu Diewa
a i ik į Ka olio Fabiani li es Missyi Apos olski Część II (1783) ex ams Pajž ( . Pajėdienė 2022).
Ce e ois es exposé Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es di e pa ie du
manusc i (p. 352378) e Juozapo Lega ičiaus (17431812) li egelės Powinnosci Gospoda zow
Wieyskich (1779) ex es co espondic is.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
ESMINIAI VOODŽIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe
Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se mon comme se mon, ka alikiškos
li e a ū os e imai į lie u ių kalbą:
XVIIIe siècle.
ANNOTATION
This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by
Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he
sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o
Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book
Missy Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czędienė Pajani). This ime, he a icle e eals
he co espondance be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas
Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786),
se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y.
ĮVADAS
Paaiškėjus p incipale de Kip ijono Lukausko (1771815) du ecueil manusc i 1 de la pa ie, in i ulée
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), e du li e
de Ka olio Fabiani MISSY APOSTOLSKIEY CZ II. w k się p zekładaią NaUki z p zykazaN boskich oN
powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583) 2
Nosąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąą-
ąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąą-
ąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąą-
moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m.
Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w
k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody
ąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąąą Ce e ois
discu é es LP g oupe de ex es, di s { umpai su ink u} pa1 conse é à la biblio hèque de l'uni e si é de Vilniaus manusc i F1D654 manusc i du 409 pages de collec ion, oi . Ka aciejus, pa ., 1996, con inue LP.
2 oi Plus. Pajėdienė 2022.
3 Plg. Lukausko manusc i du ph ases numanau paduo y [...] umpay assemb a pamoksła ape
Naminiku pawinas es LP 352.
A icles A icles a icles 87 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
Kiemioniszkas swoich pa iaNow do d UkU podaNe4. An ach ée indiqué Ka kažiškių klebon es Juozapas
Lega ičius5 (Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologų il es déc i comme alen ueux e agiles, mais non
mé ny i oubliš š XVIII a. II pusės XIX a. p . lenkiškai ašęs lie u iškosios (placéeja sensei6) pe sonnage
cul u el, héologie sciences dak a as7. Nou eaux é udes de ie e d'œu es c éa i es Lega ičiaus
manusc i es e imp imdin s 8 on ou ni des connaissances su beaucoup bien plus g and de ses
p épa ées olumes imp imés (même 18 uni és)9, acili é leu pa ie d'accessibili é10 e pe mises sans
di icul é de ou e enco e une seule Lukauskošy o su ašy o manusc ip u o iginal e de pe ce oi
Lega ičiaus œu e comme signi ica i emen accep able dans Li u iškoje
a. XVIII II de pa à l'en i onnemen .
Le bu de ce a icle mon e le manusc i de Lukausko de la oisième pa ie, soin ina Pamoksłu
ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), e Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow
Wieyskich (1779) de la pa ie p incipale (I; 138) ex s essen ielle co espondi . Dans le bu de cela
b iè emen appelé Lukausko su achy ame manusc i 11, s uc u e mon ée selon eiliškumą
oisième LP manus aščio eks ų g upės (p. 352378) géné ale co espondance indiy osios ičiaus
knygelės Lega pa ie p incipale aux ex es e déc i uamas Lukausko su ašy ame e ime
apa ai ančių nuk ypimų nuo lenkiškojo o iginalo pobūdis. 4 Dans les ci a ions sui an es,
l'ab é ia ion LegP es u ilisée. Da plg. K is inos Mačiuly ės (2005: 111112) Li u iquemen ou nie le
nom de ce e li egelée Kaimo ūkininkų pa eigos. 5 Ce au o iaus lie u iškasis in odui ijim dans
kul ū ologų a aux combien chi ėsi, plg. : Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius
(Pace ičius 2005), Juze as Lego ičius (Rokas 2010). Là es enu comp e dans les de niè es é udes
ou ni du anspona ion Juozapas Lega ičius (plg. Bimbi y ė-
Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017).
6 Dans les a aux de Ju gio Lebedžio (1776: 115116) dans les no es su les li es li a iškas 1782 m.
T oškūnų monas e olyno biblio eka knygų ka aloge es indiqué Lega ičiaus Ka echizm dla ludz wieyskich [...].
Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242.
7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; Bimbi y ė-Macke ičienė 45. 2017: 8 Pou les eche ches
de Bogdano Roko oi . Mačiuly ė 2005: 18; enco e oi . 2010. Da e de in Ve onikas Gi ininkai ės (2017:
193199) e ec uée l'analyse du pa imoine imp imé e manusc i a pe mis de pa iksline e Juozapo
Lega ičiaus biog am, de men ionné p imin ini ces ai s de la biog aphie de Lega ičiaus: spėjama que
né en 1743 m., é udié à l'académie des jésui es de Vilnius, le p emie diplôme de science philosophique
(bakalau o) s'es consac é à pa i de 1766 m., les é udes de l'Académie son inies en 1786, les
p emie s son de enus 1768 m., le kunigu m., 1772 m., di igean u mai jusqu'à la mo (1812 m.).
9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210.
10 À p opos des publica ions numé iques des Lega ičiaus édi ions e des possibili és de eche ches
liées à ce pa imoine c éa i oi Gi ininkai ė 2017: 205.
11 Užuominų su LP cons i uan des pa ies (Bi žiška [1963] 1990: 171) e di é en s
ni eauxis (Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį desc ip ion oi Pajėdienė 2022: 75.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO Il es à no e que le Pa lemen eu opéen a adop é le p oje de ésolu ion in i ulé
DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS
A an de passe à la ques ion d'o igine du g oupe ex s LP j'adme s e eni à
Lukausko Pamokslais in i ulé du manusc i collec ion sanda a, é élan e le ai
que dans ce manusc i le mo pamoksłas es le plus sou en u ilisé au sens
‘enseignemen 12.
D'un poin de ue héma ique Lukausko manusc i es composé de cinq pa ies:
1) collec ionnez Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima
K ikscioniszka LP III; La socié é a é é cons i uée en 2004 e es ac uellemen dé enue pa la socié é K ikscioniszka LP. 1–310;
2) des i es a ec le mo Pamoksłas u in ys ka eche iniai pamokymai
su les ondemen s de la oi e les de oi s des éléspec a eu s e
po e ių, P isakymų, sak amen ų i maldų eks ai LP 311351;
3) b e assemb u Pamoksłu ... appelé 5 boy èles compilinys su les de oi s
des ikinčiųjų LP 352378;
4) biblinė is o ija apie Pasaulio sukū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga LP 379400;
5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP
401–407.
LP e ou an ejopos ex e c éûmen des é é ences. Le i e de la p emiè e pa ie e le p ologue
me en l'accen su (su)mode d'éc i u e (Pamoksłas [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i
Małonus Skay i ojau unku asi a Kniga14 LP I), le p a a mèse de la oisième pa ie le ai même
(numanau paduo i wisi Gaspado ems umpay), une nou elle aduc ion de la qua ième pas de
Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (Daba na Lie ujey Lie iszuwkay LP 379). C'es ce e p akalbom
commençan les pa ies du ecueil manusc i Lukausko (I, III e IV selon eiliškumą dans le ecueil) se
ca ac é ise e pou suis ine les cons i uan des scy èles nume acija (ž . 1-ą len elę). Tai a um
mon e de ou es ces ois pa ies LP conséqueklią sąsają a ec lenkiškais o iginalais. Deux des 12
éc i s li uaniens de la pé iode des Enligh enemen s le mo pamoksłas es u ilisé de deux signi ica ions,
qui sie ines a ec des mo s de langue lenkų kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligieux con enu kalba e
‘ nauka(pa)mokymas (plg. Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė
‘(pa)mokymas pa iculiè emen yški LP du i e de la p emiè e pa ie e du p a a mée de la
oisième pa ie. Depuis la sen ence kunigo sakomą kalbą Lukauskas nomme e le mo žu kozonius (plg.
Mačiuly ė 2005: 2021), mais l'u ilisa ion de ce mo LP excep ionnellemen a e (app op ié peu -ê e
seulemen Fabiani p akalbos e ime, plg. : Wa o y ju gale wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay
LP III, Użyć ich können s a
Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. la ph ase co espondan e Fabiani li e dans
l'in oi : nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą Częśź ey
Apos olskiey Missyi FP I.
S aipsniai / A icles 89
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
leu s son déjà clai s. Comme men ionné, le p emie g oupe de manusc i s
ex s de Lukausko (III; 1310) déli ie Li uanienne du li e Ka olio Fabiani Missyi
Apos olskiey Część II (1783) e sion, e la oisième qua eu is Juozapo Lega ičiaus knygelės Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich chapi e.
LENTEL 1. K. Lukausko Manusc ip ions composan es pa ies e leu s souscy ques
Le poin de ue
héma iquemen
di é en du LP
manusc i s
(su a inis
anges numbe is i paginacija)
Exis an (po en iel) i e de pa ie
du manusc i A ski a sec ion du
manusc i chy iai
I
LP III; 1–31015
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape
Pawinascias Giwenima K ikscioniszka.
Pe Kuniga Cyp iona Łukawski
Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy
1797.
P akałba Pas Małona Skay i oi
LP III
Pamoksłas 130 LP 1308
Reges as pamoksłu LP 309310
II
311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP
Pawinas es LP 339341
Pa ogus Spasabas Kałbieima
Po e u Baźnicioy a ec moniemis
Lie uwiszkay LP 342351
III
352378 {T umpai assemblé p éoksłas} ape
Kiemioniszkas Naminiku pawinas es Kada
wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP 352
Padie 1; 2; 3; 4; 5 LP
353–378
IV
LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379
His o ia 1–22 LP 380–401
V
401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes
Jésus Sunaus Sy ach, qui wadinam LP
Ecclesias icus
Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24;
25 LP 401408
15 Seule ce e pa ie du manusc i a la p op e main Lukausko insc is les numé os de pages de 1 à 308,
P akalbą [III] e Reges ą [309310], les au es euilles du manusc i non numé o ées. Il peu ê e que
la i euse Lukausko indiquée 1797 m. da e sie ina seulemen a ec Fabiani li e de Missyi Apos olskie
Część II ex es pe ašu ( e imu), e d'au es dans le ecueil sudė i eks ai aien pu ê e éc i e
non seulemen 1797 m., mais e combien plus ô ou plus a d (1796 m.) Ak e de isi a ion du decana
de Ukme gė indique que klebon Cyp yan {Łukowski} pa le depuis la ma e nelle a ec les mo s
li ou iquemen e l'enseignemen leu con ien y Naukę miewa s osownedys (pl: 1976; 187}. enco e su
ce ac e de isi a ion dans aissan basé su un ape çu oi . Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW
WIEYSKICH TEKST ATITIKTIS La aie oisième pa ie du manusc i de Lukauska
s'explique sug e in les a ec les ex es de Legacia Powus Wieinnosci
Gospoda zowyskich. Une illus a ion de la con o mi é du con enu géné al e des
ex es sanklodas dans le ableau 2 son ou nis: indic ées Lega ičiaus knygelės
p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi i Lukausko su ašy as
Kada iškasis son équi alen wisa łaymibe Kiemioniszku moniu, les chapi es des
e sions des deux lenkiškos e lie u iškos œu es, ainsi que les chapi es dependan s
des pa ag aphes qui in i ulen e e minen . Pe ašan ci as yškesni lenkiško e
lie u iško ex e a ian ų nesu apimai ou papildymai a é é pab auk i, ski umų
(pa yimui, leksinį duble ą) p a a mėje pa yškin as. Apa aissan des cas de
non-conco dance s uc u el e lexicinien son abo dés dans un au e chapi e.
u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies
LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich e K. Lukausko Manusc i u e
de la oisième pa ie s uc u e des ex es e con enu co espondance (sky iés i es,
chaque chapi e commencemen e in pa ag aipes a ka pos) Nomina ion16 ex es en
olumes
i
POWINNOSCI
GOSPODARZOW WIEYSKICH Il es à no e que le
w k o kosci zeb ane p zez X.
Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y
dLa wygody swoich pa a iaNow do
d UkU podaNe LP 352378
LegP i; 1–39
P a a mė
(complè e
ex e
ansc ip ion)
Pa ce wzelka zczęśliwość Kada wisa
Ludzi Duchowna i doczesna, kayp
zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a
Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu
doczeności: p iebine za giima, puis p ide
uzayciey Kwon Waiszku podmonie ądzę,
o he bes iend o o
Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości
Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios
łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich
Diewiszka eyp i kuniszka zaczyna
aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię
Namusy, pagał Diewa względem Boga, i
p zyzny , i y wamniewoyy go now
dać milia ze ealizing should be he name
assemb a pamoksła ape Kiemioniszkas
Naminiku Gaspado is es, uzłaykima en e
namusy wisiems Gaspado ems umpay
sawęs wiezliba g azuma, a olinima da i as
p iezas is p isime ima ligu, sup a ima y
nu egieima nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP
16 LP Le i e de la pa ie III n'exis e, il peu ê e econs ui du p a a mie ex e.
A icles A icles a icles 91 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
chapi e I
o poWinnosCiaCH
CHRZesCianskiCH.
LegP 113
Pie wzą i nayi o nieyzą jes
powinnością Gopoda zow Wieykich,
względem samych wiecznego, i
domownikòw ich zbawienia, umieć
g un ownie Tajemmnice Wia y
Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey
Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci,
czeładż, i cała d użyna domowa one
g un ownie i nałeżycie umiała.
[…]
W en czas dla was wieyscy ludzie,
zło e zczęśliwości zakwi ną wieki,
k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a
zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone
zb odnie i wy ępki u was z g un u
wyple e, znieione, znizczone, i
wyko zenione będą.
ROZDZIAŁ I. Padieimas 1.
Pawinas es K ikscion Apeiszkas.
353360 LP
Wisu Gaspado iu pi miause y ipaciause i a
pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y namiszkiu
mokie y g un aunay Tajemnicias Wie os
Szwę os eykalingas umzinuy dusios
izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka
wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun
Waykay Sieymina y wisy namay anus
g un aunay mokie u.
[...]
Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa
sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, quiu
ous Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames
uzwidies, quand isz ozi as y ap eyksz as,
złas es y kał ibes jusu en e bus wisiszkay
isz au as iszmes as, iszgaysin as y
isznaykin as.
chapi e II ROZDZIAŁ II.
o poWinnosCiaCH
GospoDaRskiCH.
LegP 1323
Jako Ch ześciańkich, ak i
Gospoda kich należycie pełnienie
powinności, niemniey po zebne
je wam naymili Gopoda ze do
doczeney, i wieczney nabycia mam
ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je
p zedięwzięcie p zełożyć.
[…]
Niech que ci Pan Błogoławi z Syonu, á
ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie
jou s de ie wego.
Padiemen 2.
Pawinas es Gaspado Apeiszkas.
361367 LP
Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku
p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay
eykalingas i a dayk as. Jums milausy
Gaspado ey un ap u ieima umzinos y
me inios łaymibes. T umpay alo s cionay anas
iźguldi y pas anawijau.
[...]
Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona,
o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy
giwenima awa.
chapi e III ROZDZIAŁ III.
oCHDoSTWIE.
LegP 2428
Dieu wzy kim, ce es na Ciel, i na e e
z a an ziwną oz ządzający
mąd ością, i po ządkiem, eu que ię u
ludzi wzys ko ucziwie i po ządnie
działo, 1. Co : 14. V. 40. Nie ylo w
duchownych i Bokich; lecz i doczesnych
zeczach.
[…]
Padiemen 3.
Ape G aziby.
368370 LP
Ponas Diewas wisus dayk us, qui i a un
Dungaus y un Ziames s abuklingu
iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia,
idun pas mones wis g aziey wieźlibay y
pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. Ne ik ay
dwasiszkusy, mais y Kuniszkusy dayk usy.
[...]
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie
ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako
we wną z p zez duszę ozumną, i
nieśme elną; ak zwie zchnie p zez
powie zchowne ochędo wo ciała,
jedzenia, odzenia, miezkania &c.
p zy oyność, poczciwość w myślach,
łowach, p awach, po ępkach, an ich
daleko ię òżnił od anu źwie zą i
bydlą .
5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky
s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y
sumnenios pa duszy azumna e nesme ełna,
eyp y isz wi szaus pa wi szu iny g aziby
kuna walgimusy ubusy giwenimy uzłayki y,
p ide ieima wiezlibuma y monis y, mysłosy,
zodziusy, da busy apsieimusy. Nes ju s onas
olesney ski umes nuog s ona zwie u galwiju,
bundisciu y wisokiu bes iju. chapi e IV
ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH CHOROBY w Ape
p iezas es Ligu Kiemioniszkusy moniesy.
łabay beaucoup Kiemioniszku moniu pe
y nesa giby unkiey ing ludzi p zez amę
ozmaimus, iłgas bayses nieo òżność czę o w
łabości, niemocy, długie, y sme i ciesa
nieuleczone nawe uz didziausi y eykalingiausi
umpay su asi as wisiem moniem isz p zed
gidi oju iszmanima naypo zebniezą zecz
p iezas es Ligu, idun wo y k ó kości zeb ane, i
poli isaugey gali. i zdania doświadczenia
cho ob; iżby ię ym ku eczniey, onych unikać i
[...]
Padiemen 4.
WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837 Kada
Ponieważ ba zo wiele Wieykich pa y ne numony
niebaczność, i ułus siłpnumus, neigałe
Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a
pie w ayy LP gauna. Dieł o niebeśpieczne, i
numanau cia cho oby wpadać zwykli, i śmie ci
czaem p ę kie: Za ym za da i ima y wisu
osądziłem, u isz eyksz y y su asi y
naypoze z z czego g eyciaus anue u iszs
powzechnego [...] Dok o ów wyliczyć p zyczyny
kajać mogli.
A icles A icles a icles 93 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
12. Jak ię macie obchodzić z cho emi
osobliwie względem ich poka mu, i
napoju, ę wam naypo zebnieyzą
daję adę, i p ze ogę powzię ą od
naydokonalzych Dok o ów, czyli
Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim
go ącu, ani zimności, ale w le nim i
pomie nym zymać zeba
powie zu. [...] Wzy kich go ących
unkow b onić cho emu, jako o:
go zalki, ino, miodu pi ego, piwa
chmielnego; gdyż pomienione unki
nieuśmie zają, lecz pomnażjąc
go ączke dobijają cho ego. Lezc
dawać do picia wodę czy ą zd ową,
k yniczną, w ga ku nowym chędogim,
wywa zoną, z w ucieniem do niey po
wygo owaniu kawałka chłeba p zed
ogniem ouzonego i od udzoną. Abo
nayzd owzy napoy pou cho ych
nazwanny TIZANNA, qui ię ak de ai
ai e [...]17.
12. Kayp eykia apsiey y a ec ligonays, ipaczey
pagał ju walgimu y gie imu, celle wisiems
eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu.
1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey, mais
łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...]
Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo
ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes
paminie y gie imay ne numazina ka sz ines, mais
mul iplian amas, g eyciaus p ibayga Ligona. Be
eykia duo y wundeni cis a, sweyka, giwos
we smes. Puodeliey nauiemy cis amy wi in a
iszga awoius y a wiesinus imes y ing wi in a
wundeni szmo eli duonos p i ognies dziowin os.
Appendice /
chapi e IV SRZODKI USTRZEZENIA La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en place d'un égime d'aide à la pêche à l'in é ieu de l'Union eu opéenne.
SI ZARAZI OD CHORYCH Ape
ZARAZLIW MAICYCH
CHOROB.
LegP 3739
1. Nie być bojaźliwym, i nielękać ię
za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i
lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić
zwykła;
[...]
10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna
była, gdyby cho zy za aźliwą mający
cho obę od zd owych oobną izbą
oddzieleni bywali, [...]
Zyczylbym, gdyby e nayi o nieyze,
acz w powzechności, i k ò ko w ey
Kiążecce zeb ane powinności woje,
Gopoda ze umiejący czy ać, jak
nayczęściey
obie w ażali,
M†D eyże
ozmowy Glo udzielali.
Padieme 5.
Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu
p isime uncias Ligas u inciu.
376378 LP
1. Ne bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima
Ligos, ca didzia bayme y ne ikie as baydimos
p ip un a uzk ie ima Ligos da i y.
[…]
10. Łabay gie as dayk as bu u, quand Ligonay p isime un es Ligas ayan un nuig sweyku ipacioy
Seklicioy ou G icioy a ski y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mok, kayp unkey as sawa
pawinas es pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y au es o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka
[...]
Luka Luka LukauskoP IV le e se du chapi e se e mine jus e a an le passageku ine dans LP
Legacy il n'y a ai pas de léguisci a ions su les béné ices e le bien (plg. 36P37).
paduo u.
p zeczy ywali, w pamięć Ad
nauczali ię, i d ugim
umieję ności p zez
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
SUMMARY
The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led
Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o
ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP
352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om
he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz,
17431812). Occasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e
ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he
manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip
nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains
unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es
ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e
ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o
he manusc ip no a d a bu a ai copy.
Mise à disposi ion 2022 m. oc ob e 2 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie
ju a [email protected]