S aipsniai / A icles 85
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Di ecciones de
in es igaciones Mokslinių: anosios y ac uales lenguas Li u ias
sin aksė y semán ica, e noling is ica, Li uania cul u ales y
bažny inių eks ų is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all87-04 El Consejo de Segu idad de las Naciones Unidas ha adop ado una decisión po la que se es ablece la adopción de la Di ec i a de la Unión Eu opea sob e la p o ección de los de echos de au o en el sec o de los anspo es aé eos.
KIPRIJONO LUKAUSKO El Consejo de Minis os de las Comunidades Eu opeas ha adop ado una se ie de esoluciones en las que pide a los Es ados miemb os que adop en medidas pa a ga an iza la aplicación de las no mas de la Unión Eu opea.
PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU
PAWINASTES (1797) ATITIKTIS
JUZAPO LEGAVIČIAUS
POWINNOSCI GASPODARZOW
WIEYSKICH (1779) TEXTTAMS
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
ANOTACIÓN el
El a ículo con inúa con Kip ijono Lukausko 71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996)
sanklodo de mul iasluoksnińs wa y con o midad a uen es, de las cuales ue aduc a,
análisis (apie p incipal 312 páginas de Lukausko manusc ščio dalies Pamoksłas (175 Isz
P isakimu Diewa a i ik į Ka olio Fabiani knygos Missyi Apos olski Czes II (1783) eks am Pajž
( . Pajėdienė 2022). Es a ez se mues a Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es de
la llamada manusc ščio pa e (p. 352378) y Juozapo Lega ičiaus (17431812) lib ogelės Powinnosci Gospoda zow
Wieyskich (1779) ex os de con o midad.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
ESMINIAI ODDJIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe
Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se món como se món, ka alikiškos
li e a ū as aducciones al idioma li uanos:
siglo XVIII.
ANNOTATION
This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by
Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he
sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o
Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book
Missy Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czėdienė Pajani). This ime, he a icle e eals
he co espondence be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas
Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786),
se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y.
ĮVADAS
Paaiškėjus p incipales de Kip ijono Lukausko (1771815) del conjun o manusc i o1 de la pa e,
i ulada Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), y
del lib o de Ka olio Fabiani MISSY APOSTOLSKIEY CZII. w k się p zekładaią NaUki z p zykazaĆN
boskich oN powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583) 2 Noso os hemos comenzado a
encon a y en o os ex os Lukauskos manusc i o de las pa es (p. 311407). Es a ez se discu e
LP g upo de ex os, denominan inas { umpai su ink u} pa1 conse ado en la biblio eca de la
Uni e sidad de Vilniaus manusc i o F1D654 de una colección de 409 páginas, c . Ka aciejus, pa .,
moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m.
Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w
k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody
1996, adelan e LP.
2 z Más. Pajėdienė 2022.
3 Plg. Lukausko man aščio azę numanau paduo y [...] umpay ecop a pamoksła ape Kiemioniszkas
Naminiku pawinas es LP 352.
A ículos A icles 87 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
swoich pa a iaNow do d UkU podaNe4. An aš ía mencionada Ka kažiškių klebon es Juozapas
Lega ičius5 (Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologų él se desc ibe como alen oso y ac i as, pe o no
me ny i obli š š XVIII a. II pusės XIX a. p . lenkiškai ašęs lie u iškosios (plačiąja p asme6) ac o de
cul u a, doc o de ciencias eologijas7. Los más ecien es Lega ičiaus de ida y c ea i o legado
manusc i o y imp esdin o es udios8 p opo ciona on conocimien os sob e mucho lo mayo olumen de
sus p epa as imp esiones ( an solo 18 unidades)9, acili ó la pa e de sus accesibilidad10 y pe mi ió sin
di icul ad encon a o a una Lukausko su ašy o manusc i o o iginal de pa e y pe cibi Lega ičiaus
ob a como signi ica i amen e acep ables Li huaniškoje
a. XVIII II del en o no.
El obje i o de es e a ículo mos a el manusc i o de Lukausko de la e ce a pa e, llamin inas
Pamoksłu ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), y Lega ičiaus knygelės Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich (1779) de la pa e p incipal (I; 138) ex os esminę a i ik į. Con obje o de eso
b e emen e ecemana Lukausko edachi o manusc i o11, es uc u a mos ada según eiliškumą
e ce a LP manusc ščio eks ų g upės (p. 352378) gene al con o midad indici osios ičiaus knygelės
Lega pa e p incipal ex os y desc údiamo Lukausko edac ame e ime pasi aikančių nuk ypimų
nuo lenkiškojo o iginalalo pobūdis. 4 En seguiau ci ación se u iliza la ab e ia u a LegP. Da plg.
K is inos Mačiuly ės (2005: 111112) Li u iškai p opo cionada la nomb e de es a lib ogelés Kaimo
ūkininkų pa eigos. 5 Es e au o us Li u iškasis į a dijimas en kul ū ologų abajos cuán kei ėsi, plg.
: Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius (Pace ičius 2005), Juze as Lego ičius
(Rokas 2010). Aquí se man iene en los úl imos es udios p opo cionado ansponamien o Juozapas
Lega ičius (plg. Bimbi y ė-
Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017).
6 Da biniuose Ju gio Lebedžio (1776: 115116) en las ano aciones sob e lie u iškas lib os en 1782 m.
T oškūnų monas e olyno biblio eos knygų ka aloge se indica Lega ičiaus Ka echizm dla ludz wieyskich [...].
Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242.
7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; Bimbi y ė-Macke ičienė 45. 2017: 8 Sob e los es udios
de Bogdano Roko ea. Mačiuly ė 2005: 18; más z . 2010. Caducidad Ve onikos Gi ininkai ės (2017: 193199)
ealizada un es udio de p ensa y pa imonio manusc i ino análisis pe mi ió pa iksli a y Juozapo
Lega ičiaus biog ama, de mencionado p imin ini es os hechos de la biog a ía Lega ičiaus: spėjama
que nació 1743 m., es udió en la Vilniaus jėzui ų akademijoje, el p ime g ado de ciencia ilosó ica
(bakalau o) consag ada desde 1766 m., los es udios de la Academia ue on acabados en 1786, los
p ime os ue on 1768 m., el kunigu 1770 m., el u mo has a la mue e (1812 m.).
9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė 2017: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210. Gi ininkai ė: 200210.
10 Sob e las publicaciones digi ales de Lega ičiaus publicados y con es e legado c ea i o
elacionadas posibilidades de in es igación éase Gi ininkai ė 2017: 205.
11 Užuominų sob e LP componendamos pa es (Bi žiška [1963] 1990: 171) y dis in os
ni elesis (Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį desc ipción é. Pajėdienė 2022: 75.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO
DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS
An es de pasa a la cues ión de o igen del g upo de ex os LP p omedido ecó dese
Lukausko Pamokslais llamado del conjun o manusc i o sanda a, e elando ambién
el hecho de que en es e manusc i o la palab a pamoksłas más ecuen emen e se usa en signi icado
‘en enamien o12.
Desde el pun o de is a emá ico Lukausko manusc i o lo componen cinco pa es:
1) colección Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima
K ikscioniszka LP III; 1–310;
2) í ulos con la palab a Pamoksłas u in ys ka eche iniai homokymai
sob e los undamen os de la e y elicien es debe es bei po e ių,
P isakymų, sak amen ų i maldų eks ai LP 311351;
3) b e emen e ecopi u Pamoksłu ... llamado 5 sky elės inkinys sob e
ikinčiųjų pa ejas LP 352378;
4) biblinė his o ia sob e el Mundo c eū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga LP 379400;
5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP
401–407.
LP encon ados ejopos ex o c eū imo e e encias. En el i ulo y p ólogo de la p ime a pa e se
en a iza el (su)modo de esc i u a (Pamoksłas [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i Małonus
Skay i ojau unku asi a Kniga14 LP I), la e ce a pa e p a a mėje el mismo hecho (numanau paduo y
wisiem Gaspado em umpay), ecopilada pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es 352, y la
cua a nue a aducción a lengua li uana (Daba na Lie iszuwkay LP 379). P ecisamen e es a p akalbos
que comienzan las pa es del conjun o manusc i o Lukausko (I, III y IV según eiliškumą en la colección) se
ca ac e iza y con íns ine las componien es sky elių nume acia (ž . 1-ą len elę). Tai a um mues a
de odas es as es pa es LP consecueklią sąsają con lenkiškais o iginalais. Dos de los 12
Enligh enmen Pe iod li iškiais esc i os en la palab a pamoksłas se u iliza de dos signi icados, la cual
sie inas con lenkų kalbos palab as kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligio con enidoño kalba y ‘
nauka(pa)mokymas (plg. Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė
‘(pa)mokymas especialmen e yški LP del í ulo de la p ime a pa e y de la e ce a pa e p a a me.
Desde la saclo a kunigo sakomą kalbą Lukauskas denomina y palab asiju kozonius (plg. Mačiuly ė 2005:
2021), pe o es e palab a LP uso es excepcionalmen e a o (ap incamos al ez sólo Fabiani p akalbos
e ime, plg. : Wa o y ju gale wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay LP III, Użyć ich können s a
Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. co espondien e ase a Fabiani lib o en
i ulación: nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą Częśź
ey Apos olskiey Missyi FP I.
S aipsniai / A icles 89
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
de ellos ya son cla os. Como mencionado, el p ime g upo de manusc i os ex os
de Lukausko (III; 1310) ansmi e Li uanišką Ka olio Fabiani lib o Missyi
Apos olskiey Część II (1783) e sión, y la e ce a e u is Juozapo Lega ičiaus knygelės Powinnosci
Gospoda zow Wieyskich capí ulo.
LENTEL 1. K. Lukausko Manusc i o pa es compues as y sus subcy as
Temá icamen e
desde el pun o de
is a di e en es
LP pa es
manusc i o
(su a ino ila numbe is e paginacija)
Ac ual (posible) í ulo de la pa e
del manusc i o A ski a seccionai de
la pa e del manusc i o
I
LP III; 1–31015
Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape
Pawinascias Giwenima K ikscioniszka.
Pe Kuniga Cyp iona Łukawski
Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy
1797. C is o
P akałba Pas Małona Skay i oi
LP III
Pamoksłas 130 LP 1308
Reges as pamoksłu LP 309310
II
311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP
Pawinas es LP 339341
Pa ogus Spasabas Kałbieima
Po e u Baźnicioy con moniemis
Lie uwiszkay LP 342351
III El
352378 {T umpai ecopilado homoksłas} ape
Kiemioniszkas Naminiku pawinas es Kada
wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP 352
Padiezo 1; 2; 3; 4; 5 LP
353–378
IV
LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima
kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379
His o ia 1–22 LP 380–401
V
401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes
Jesús Sunaus Sy ach, que wadinam LP
Ecclesias icus
Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24;
25 LP 401408
15 Sólo es a pa e del manusc i o iene la p opia mano Lukausko edašy us las hojas núme os de 1 a
308, P akalbą [III] y Reges ą [309310], o as hojas del manusc i o sin nume a . Puede se , que en la
i ulación Lukausko indicada 1797 m. da a sie ina sólo con Fabiani lib o Missyi Apos olskie Część II
ex os pe ašu ( e imu), y o os en el ecopilio sudė i eks ai pod ían se insc i o no solo 1797 m.,
pe o y cuan o an es o más a de (1796 m.) Ukme gės dekana o isi acijos ak e se indica que
klebonas Cyp yan {Łukowski} desde la mad ilena con la lengua li uana y la enseñanza iene ap opiada
pa a ellos y Naukę miewa s osownedys (pl: LP 1976; 187}. aún sob e es e ac o de isi ación į ašais
basado e insj alos é. Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE
KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW
WIEYSKICH TEKST ATITIKTIS La e dade a e ce a pa e del manusc i o de Lukauska
se explica sug e inándolos con los ex os de Legacia Powus Wieinnosci
Gospoda zowyskich. Pa a ilus a la con o midad del con enido gene al y de los
ex os sanclodos en la abla 2 se p esen an: indici osas Lega ičiaus knygelės
p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi i Lukausko su ašy as
Kada iškasis su equi alen e wisa łaymibe Kiemioniszku moniu, ambos lenkiškos y
lie u iškos e siones de la ob a, así como los capí ulos que denominan y e minan los
pa ag a os dependpos. Pe ašan ci a as yškesni lenkiško y lie u iško ex o a ių
nesu apimai o papildymai ue pab auk i, ski umų (pa yみに, leksinį duble ą) p a a mėje
pa yškin as. Acon ecien es casos de disc epancia es uc u al y léxino se discu en en
o o capí ulo.
u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies
LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich y K. Lukausko Manusc i o de
la e ce a pa e es uc u a de ex os y conco dancia de con enido (sky ios í ulos,
cada capí ulo de comienzo y inal pa ag aipos a ka pos) Nomina ion16 ex os oluminos
i
POWINNOSCI
GOSPODARZOW WIEYSKICH
w k o kosci zeb ane p zez X.
Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y
dLa wygody sus pa a iaNow do
d UkU podaNe LP 352378
LegP i; 1–39
P a a mė
(comple o
ex o
ansc i o)
Po que wzelka zczęśliwość Kada wisa
Ludzi Duchowna i doczesna, kayp
zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a
Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu
doczeności: hen p ide byne Za Za Za,
wamniewoyy go now uzyciey Kwenion
ealizingly should be he name o he
Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości
Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios
łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich
Diewiszka eyp i kuniszka ozpoceda
aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię
Namusy, pagał Diewa względem Boga, i
hen p ide byne p zyzwili, i y
Waiszko pod ądzę, wisdomie dać milia ze
bes iend o o oasis.
pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku
Gaspado is es, uzłaykima en e sawęs wiezliba
namusy wisiem Gaspado ems umpay su ink a
g azuma, a olinima da i as p iezas is
p isime ima ligu, sup a ima y nu egieima
nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP
16 LP el í ulo de la pa e III no exis e, él puede se econs uido de p a a mena ex o.
A ículos A icles 91 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
capí ulo I
o poWinnosCiaCH
CHRZesCianskiCH.
LegP 113
Pie wzą i nayi o nieyzą jes
powinnością Gopoda zow Wieykich,
względem samych wiecznego, i
domownikòw ich zbawienia, umieć
g un ownie Tajemmnice Wia y
Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey
Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci,
czeładż, i cała d użyna domowa one
g un ownie i nałeżycie umiała.
[…]
W en czas dla was wieyscy ludzie,
zło e zczęśliwości zakwi ną wieki,
k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a
zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone
zb odnie i wy ępki u was z g un u
wyple e, znieione, znizczone, i
wyko zenione będą.
ROZDZIAŁ I. Padieimas 1.
Pawinas es K ikscion Apeiszkas.
353360 LP
Wisu Gaspado iu pi miause y ipaciause i a
pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y namiszkiu
mokie y g un aunay Tajemnicias Wie os
Szwę os eykalingas umzinuy dusios
izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka
wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun
Waykay Sieymina y wisy namay anus
g un aunay mokie u.
[...]
Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa
sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, ku iu
os Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames
uzwidies, cuando isz ozi as y ap eyksz as,
złas es y kał ibes jusu en e bus wisiszkay
isz au as iszmes as, iszgaysin as y
isznaykin as.
capí ulo II ROZDZIAŁ II.
o poWinnosCiaCH
GospoDaRskiCH.
LegP 1323
Jako Ch ześciańkich, ak i
Gospoda kich należycie pełnienie
powinności, niemniey po zebne
je wam naymili Gopoda ze do
doczeney, i wieczney nabycia mam
ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je
p zedięwzięcie p zełożyć.
[…]
Niech que ci Pan Błogoławi z Syonu, á
ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie
días de ida wego.
Padieza 2.
Pawinas es Gaspado Apeiszkas.
361367 LP
Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku
p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay
eykalingas i a dayk as. Jums milausy
Gaspado ey un ap u ieima umzinos y
me inios łaymibes. T umpay en onces cionay
anas iźguldi y pas anawijau.
[...]
Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona,
o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy
giwenima awa.
capí ulo III ROZDZIAŁ III.
oCHDoSTWIE.
LegP 2428
dios wzy kim, lo e na Cielo, i na ie a z
p zedziwną oz ządzający mąd ością,
i po ządkiem, quie e que ię u ludzi
wzys ko ucziwie i po ządnie działo, 1.
Co : 14. V. 40. Nie ylo w duchownych i
Bokich; lecz i doczesnych zeczach.
[…]
Padieza 3.
Ape G aziby.
368370 LP
Ponas Diewas wisus dayk us, quienes i a
un Dungaus y un Ziames s abuklingu
iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia,
idun pas mones wis g aziey wieźlibay y
pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. No ik ay
dwasiszkusy, pe o y Kuniszkusy dayk usy.
[...]
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie
ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako
we wną z p zez duszę ozumną, i
nieśme elną; ak zwie zchnie p zez
powie zchowne ochędo wo ciała,
jedzenia, odzenia, miezkania &c.
p zy oyność, poczciwość w myślach,
łowach, p awach, po ępkach, an ich
daleko ię òżnił od anu źwie zą i
bydlą .
5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky
s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y
sumnenios pa duszy azumna i nesme ełna,
eyp y isz wi szaus pa wi szu iny g aziby
kuna walgimusy ubusy giwenimy uzłayki y,
p ide ieima wiezlibuma y monis y, mysłosy,
zodziusy, da busy apsieimusy. Nes ju s onas
olesney ski umes nuog s ona zwie u galwiju,
bundisciu y wisokiu bes iju. capí ulo IV
ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH CHOROBY w Ape
p iezas es Ligu Kiemioniszkusy moniesy.
łabay mucho Kiemioniszku moniu pe Ponieważ
nesa giby unkiey ing ludzi p zez amę
ozmałeimus, iłgas bayses nieo òżność czę o
łabości, niemocy, długie, y sme i ciesa
nieuleczone nawe uz didziausi y eykalingiausi
umpay su asi as wisiem moniem isz p zed
gidi oju iszmanima naypo zebniezą zecz
p iezas es Ligu, idun wo y k ó kości zeb ane, i
poli isaugey gali. i zdania expe iencia
cho ob; iżby ię ym ku eczniey, onych unikać i
[...]
Padieza 4.
WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837 Kada
ba zo wiele Wieykich pa y ne numony y
niebaczność, i ułus siłpnumus, neiga
w Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a
pie w ayy LP gauna. Dieł o niebeśpieczne, i
numanau cia cho oby wpadać zwykli, i śmie ci
czaem p ę kie: Za ym za da i ima y wisu
osądziłem, u isz eyksz y y su asi y
naypoze z czego g eyciaus anue u iszs
powzechnego [...] Dok o ów wyliczyć p zyczyny
kajać mogli.
A ículos A icles 93 /
Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku
Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus
Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams
12. Jak ię macie obchodzić z cho emi
osobliwie względem ich poka mu, i
napoju, ę wam naypo zebnieyzą
daję adę, i p ze ogę powzię ą od
naydokonalzych Dok o ów, czyli
Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim
go ącu, ani zimności, ale w le nim i
pomie nym zymać zeba
powie zu. [...] Wzy kich go ących
unkow b onić cho emu, jako o:
go zalki, ino, miodu pi ego, piwa
chmielnego; gdyż pomienione unki
nieuśmie zają, lecz pomnażjąc
go ączke dobijają cho ego. Lezc
dawać do picia wodę czy ą zd ową,
k yniczną, w ga ku nowym chędogim,
wywa zoną, z w ucieniem do niey po
wygo owaniu kawałka chłeba p zed
ogniem ouzonego i od udzoną. Abo
nayzd owzy napoy pa a cho ych
nazwanny TIZANNA, qui ię ak debe ía
hace [...]17.
12. Kayp eykia absiey y con ligonays, ipaczey
pagał ju walgimu y gie imu, esa wisiems
eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu.
1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey,
pe o łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...]
Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo
ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes
paminie y gie imay no numazina ka sz ines,
pe o mul iplicando, g eyciaus p ibayga Ligona.
Be eykia duo y wundeni cis a, sweyka, giwos
we smes. Puodeliey nauiemy cis amy wi in a
iszga awoius y a wiesinus imes y ing wi in a
wundeni szmo eli duonos p i ugnies dziowin os.
Apéndice /
capí ulo IV SRZODKI USTRZEZENIA
SI ZARAZI OD CHORYCH Ape
ZARAZLIW MAICYCH
CHOROB.
LegP 3739
1. Nie se bojaźliwym, i nielękać ię
za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i
lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić
zwykła;
[...]
10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna
była, gdyby cho zy za aźliwą mający
cho obę od zd owych oobną izbą
oddzieleni bywali, [...]
Zyczylbym, hubie a e nayi o nieyze,
acz w powzechności, i k ò ko w ey
Kiążecce zeb ane powinności woje,
Gopoda ze umiejący czy ać, jak
nayczęściey
obie w ażali,
M†D eyże
ozmowy Glo udzielali.
Padieza 5.
Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu
p isime uncias Ligas u inciu.
376378 LP
1. No bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima
Ligos, po que didzia bayme y noikie as baydimos
p ip un a uzk ie ima Ligos da i y.
[…]
10. Łabay gie as dayk as bu u, cuando Ligonay p isime un es Ligas eniendo nuog sweyku ipacioy
Seklicioy o G icioy a ski y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mokun is, kayp unkey as sawa
pawinas es pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y o os o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka
[...]
Luka Luka LukauskoP IV el pá a o de la aducción se e mina jus an espasku ine en el LP Pa eko
Leg ić's Tizanna el bene icio del pagamin y la desc ipción (plg. Legkay 36P37).
paduo u.
p zeczy ywali, w pamięć Ad
nauczali ię, i o os
umieję ności p zez
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
Co espondence be ween Pamoksłas ape
Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by
Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om
Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by
Juozapas Lega ičius
SUMARY
The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led
Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o
ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP
352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om
he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz,
17431812). Ocasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e
ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he
manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip
nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains
unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es
ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e
ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o
he manusc ip no a d a bu a ai copy.
Į eik a 2022 m. oc ub e 2 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
ju a [email protected]