scieee Science in your language
[de] (orig) [en] [lt] [fr] [it] [es] [pt]

Von antreiten bis eischen. Aus der Werkstatt des Mittelhochdeutschen syntaktischen Verbwörterbuchs (MSVW)

Abstract

Überlegungen zur Abfassung eines Mittelhochdeutschen Verbwörterbuchs, eines wichtigen Teils der historischen deutschen Grammatik, sind etwa seit dem Jahr 2000 im internationalen Rahmen mehrfach angestellt worden. Alle Ansätze führten bislang zu keinem Ergebnis. Mit dem Erscheinen des Mittelhochdeutschen Wörterbuchs (MWB) sowohl im Druck als auch im Internet seit 2006 wird das MWB genutzt, um ab 2018 kontinuierlich Einträge für das Mittelhochdeutsche syntaktische Verbwörterbuch (MSVW) zu verfassen. Der Beitrag stellt die Methode, nach der Wörterbuchartikel verfasst werden, vor und bringt als Vorabdruck die Wörterbucheinträge zu den Verben mhd. ænigen, antreiten, arzâtîen, backen, bâren, dringen, eischen.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Von antreiten bis eischen. Aus der Werkstatt des Mittelhochdeutschen syntaktischen Verbwörterbuchs (MSVW)

Author: Albrecht Greule
Year: 2023
DOI: 10.35321/all89-01
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2276/2347
S aipsniai / A icles 11
ALBRECHT GREULE
Uni e si ä Regensbu g
In es igação cien í icas di eções:
Tex g amma ik, Theolinguís ica e cle ical lied, Onomas ik,
his ó ica Syn ax.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-01
VON ANTREITEN BIS EISCHEN.
AUS DER WORKSTATT DES
MITTELHOCHDEUTSCHEN
SINTACTISCHEN
VERBWÖRTERBUCHS (MSVW)
Nuo an ei en iki eischen.
Išokiečių idu io aukš aičių eiksmažodžių
sin aksės žodyno ( ok. MSVW) di b u ių
ANNOTATION
Conside ações pa a a abi ação de um Mi elhochdeu schen Ve bwö e buchs, de uma
impo an e pa e da his ó ica alemã g amá ica, são ce ca desde o ano 2000 no âmbi o
in e nacional á ias ezes emp egados. Todas as abo dagens le a am a é ago a a nenhum
esul ado. Com o e guimen o do Mi elhochdeu schen Wö e buchs (MWB) an o na imp essão
como ambém na In e ne desde 2006 é o MWB u ilizado, pa a a pa i de 2018 con inuamen e
en adas pa a o Mi elhochdeu sche syn ak ische Ve bwö e buch (MSVW) a e aga . O
con ibu o ap esen a o mé odo, após o qual Wö e bucha ikel e idas são, an es e az como
p é-ab iu as Wö e buchein äge aos e bos mhd. ænigen, an ei en, a zâ îen, backen, bâ en,
d ingen, eischen.
SCÜSSELWÖRTER: His o ische Syn ax, Mi elhochdeu sch, Valenz, Lexikog aphie,
Bedeu ungswandel.
ANNOTATION
Conside a ions o he w i ing o a Middle High Ge man alence dic iona y, an impo an
pa o his o ical Ge man g amma , ha e been made se e al imes since abou
ALBRECHT GREULE
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX he In e ne since 2006, he MWB will be used o
he yea 2000 in an in e na ional con ex . So a , all app oaches ha e no led o any esul s.
Wi h he publica ion o he Middle High Ge man Dic iona y (MWB) bo h in p in and on
con inuously w i e en ies o he Middle High Ge man Syn ac ic Ve b Dic iona y (MSVW) om
2018 onwa ds. The a icle p esen s he me hod by which dic iona y a icles a e w i en, and
b ings as a p ep in he dic iona y en ies o he e bs mhd. ænigen, an ei en, a zâ îen,
backen, bâ en, d ingen, eischen. KEYWORDS: his o ical syn ax, Middle High Ge man, alence,
lexicog aphy, change o meaning.
1. PREPAZITANDO ZUM MSVW
Conside ações pa a a ab ogação de um Mi elhochdeu schen syn ak ischen
Ve bwö e buchs (MSVW), pa cialmen e ambém sob o í ulo Mi elhochdeu sches
Ve b alenzwö e buch, são ap oximadamen e desde o ano 2000 no âmbi o
in e nacional á ias ezes emp egadas, Todas as abo dagens le a am a é ago a a
nenhum esul ado lexicog aphisch nomená eis. Depois se a é ao e guei do
Syn ak ischen Ve bwö e buchs a os al hochdeu schen ex s do 9. século (G eule
1999) a his ó ica alenz o schung po um lado sob e o Al hochdeu sche, po ou o
lado sob e o F ühneuhochdeu sche (Ko honen 1978) inha concen ado, o nou-se a
epu ação depois de um Mi elhochdeu schen Valenzwö e buch al o. Além disso,
o nou-se cla o que a desc ição da e b alência em sua exp essão especí ica nas
linguagens his ó icas do alemão, não po úl imo ambém na do médio-al o-deu scho,
uma pa e essencial da g amá ica his ó ica no cu ing-a ea de sin axe e léxico se ia.
O genuine luga da desc ição da e b alenz é a desc ição das es u u as do
simplesze s espec i amen e a ipologia dos sa zmus e ou sa zbaupläne (G eule
2005: 5154, gl. ambém Schmid 2017:
185–201).
A a e a de pesquisa consis ia e consis e ainda nele, o no mi elhochdeu schen
ex os ocul os alenzpo en ial dos e bos pela desc ição dos ambien es sin ác icos
de cada e bo pa a le an a , sis ema icamen e desc e e e em um
(mi elhochdeu schen) alenzwö e buch acessí el e disponí el pa a aze . Um
mi elhochdeu sches alenzwö e buch se ia além disso uma essencial con ibuição
pa a a his ó ia da linguís ica desen ol imen o e do signi icado andel e pode ia um
impo an e eilsch i no caminho pa a um diach onen alenzwö e buch se . Além
disso, se ia como um auxílio den o da mediä is ica a concebe , po que po al um
e e lagebewe k a conc e a ex a bei e In e p e a ion dos mi elhochdeu schen
ex os de linguís ica pe spec i a se ia apoiado
S aipsniai / A icles 13
Von an ei en bis eischen. Aus de We ks a
des Mi elhochdeu schen syn ak ischen Ve bwö e buchs (MSVW)
(G eule, B aun 2010: 71).
O apoio do conc e o ex a bei o se ia ambém pelo a o ga an ido, que o
mi elhochdeu sche Valenzwö e buch como seu al hochdeu sches Pendan
ex basie se ia. Como mé odo, oi em odas as en a i as an e io es a Co pus
es aluan e sa zanalyse p a icada. Em di e ença ao mé odo, que na c iação do
Syn ak isches Ve bwö e buch dos al hochdeu schen ex os do 9. (G eule 1999) oi
aplicado, nomeadamen e a a aliação g adualmen e das ex edições imp essas po
ex ação e segmen ação das belegsä ze e sua análise sin ác ica ( gl. G eule,
Ko honen 2021: 149 .), e e i am-se os in es igado es e in es igado es do
mi elhochdeu schen Valenz ao Bochume Ko pus (G eule 2003: 418; G eule, Léná d
2004: 2531). O Bochume Ko pus é um selecco pus, no qual só manusc i os (não
edições) de mi elhochdeu schen e s-, p osaund u kunden ex en es ão
in eg ados. É a mazenado em supo es ele ônicos de dados; sob e uma lemmalis e
podiam as beleg S ellen de um e bs machinell se em ab uçadas. O ko ex (sa z)
pe encen e ao p ädika e e mas con inua a se ex aído dos ex os
codi icados e in e p e ado (G eule 2006).
2. VALENZANALYSEN AUF DER GRUNDLAGE
MEDTELHOCHDESCHEN DES
WÖRTERBUCHS ONLINE
Com o e guimen o do Mi elhochdeu schen Wö e buchs (MWB) na imp essão (1.
olume 2006, 22013) al e ou-se a on elage pa a a edição do MSVW no amen e e
g a ie end. Das Mi elhochdeu sche Wö e buch (MWB) é um epochenwö e buch
ao cedomedieal e lichen (Hoch-)deu sch (10501350). Ele edi a o ocabulá io e uso de
pala as do in ei o Pa a o ocabulá io desc i o, o MWB o e ece não só in o mações
Spek ums de aus diesem Zei aum übe lie e en deu schsp achigen Tex e. […]
g ama icais e explicações de signi icado, mas le a como belegzi a wö e buch o
in e p e ado uso da linguagem mesmo exaus i amen e an es. (Ci a ado do
D uckausgabe é o MWB ambém na In e ne em www.mhdwb-online.de.
Flye de Akademie de Wissenscha en und de Li e a u , Mainz, 2017). Das
Lie e ungswe k soll mi ün Bänden 2025 abgeschlossen sein. Pa allel zu
P esen emen e podem odas mi elhochdeu schen lemma a de a a é kachez se
chamadas (1.8.2023).
ALBRECHT GREULE
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
A u ilização do MWB online e dos lá sob um e b-lemma eunidos belegsä ze oi
p ecedido um casoes udi, que aus es e e, inwie e n os his ó icos de dicioná ios, em
pa icula o Deu sche Wö e buch on Jacob und Wilhelm G imm (DWB), como on es
da his ó ica alenz o schung вообще podem se abo dadas (Csiky, G eule 2008). Es a
ques ão ambém es á no o eg ound do cole i ão, que o p oje o in e nacional de um
His o isch syn ak ischen Ve bwö e buchs iniciou (G eule, Ko honen 2016), pelo que
Michael P inz (2016) se undamen almen e a digi al beleg eposi o ies como on es de
um MSVW e cé ico a Wö e büche n como on es de um MSVW exp essa. O
casoexemplo de uma alenzanalyse de mhd. b üe en sob e a base do MWB online
(G eule 2018) mos a mas ce as an agens abalhis as na u ilização do léxico
digi al: as belegsä ze, que a as in o mações g ama ical-semán icas como Geni i da
pessoa u. ä. podem como p imei as indicações sob e a espécie dos ak an es se em
Quellen e link sind, und die seman ische Vo gliede ung de Belege; selbs die
u ilizadas. A p imei a u ilização exempla ische do MWB online es á no con ex o com os
plânen de um His o isch syn ak ischen Wö e buchs (HSVW) (G eule, Ko honen 2016;
2021: 156 ., 190192) e põe as p esc ições do pa a isso p oje ado modelo pa a a
elabo ação de um His o isch syn ak ischen Ve bwö e buch online em ( gl.
Bu gha d , Reimann 2016). Pa a as
Elabo ação de um mi elhochdeu schen sin ak ischen Ve bwö e buchs, que
como o MWB an o imp esso exis am como ambém na In e ne de e se
o necido, é a ano ação e de a ação de Gene ischen Pa aph asen, como no
exemplo de mhd. b üe en se á mos ado (G eule 2018: 6972), não necessá io.
To almen e de e o quick e igi de um a igo pa a o MSVW di e amen e no PC a
pa i dos ma e iais, que o MWB online disponibiliza, se possí el (s. u. capí ulo 3).
3. DAS MITTELHOCHDUTSCHE
SYNTAKTISCHE VERBWÖRTERBUCH (em inglês)
(MSVW): KURZE PROJEKTBESCHREIBUNG
UND METODE
O Mi elhochdeu sche syn ak ische Ve bwö e buch (MSVW) coloca como
Epochen-Wö e buch o Syn ak ische Ve bwö e buch a os al hochdeu schen ex os
do 9. Jah hunde s (G eule 1999) con inua com a di e ença de que o MSVW é elabo ado
em uma ou a base de ex o. É como compendium ao MWB concebido, isso é: as no MWB
online exis en es in o mações seman icas e sin ác icas a um e b X são digi almen e
S aipsniai A icles 15 /
Von an ei en bis eischen. Aus de We ks a
des Mi elhochdeu schen syn ak ischen Ve bwö e buchs (MSVW)
exze piadas e con o me a alenz heo ie in e p e adas, com abb e iações
gene alizado e em um wö e bucha ikel zusammenge ass . A In e p e ação dos com
o e bo X oco en es pa ág a os ( alenz heo e isch adi ionell: E gänzungen,
cu o E) oco e pela p ocessado a ou o p ocessado em duas di eções analógico ao
p ocedimen o explici amen e desc i o (G eule 69:72) apenas sem digi al 2018:
Abspeiche ung:
1) seman isch, on de Bedeu ung des Ve bs ausgehend, als Seman ische
Rolle/Tie enkasus;
2) mo ologicamen e após Kasus.
Es a es u u a é chamada Ve b-Ac an en-Kons ella ion (VAK). Exemplo: mhd.
ænigen/enigen em con o me o MWB online o signi icado jmdnsich de jmdm./e w.
libe a ; se des ace de uma coisa. Daí esul a a classi icação do p édikado como
Tä igkei e há que uma e gänzung (E) no papel do Tä igkei s äge /Agens exis i . A
pa i dos no MWB online exis en es belegsä zen esul a-se que o agens na o ma de
um subs an i s no nomina i o apa ece. Isso é o melha como segue esc i o: E
Agens (Be eiende /de , que libe a) → Sn abb e iações como Sn, Sg, Sd, Sa =
Subs an i (im Nomina i o, Geni i o, Da i , Akkusa i o) agi en em Helbig, Schenkel
(1973: 9799), a ás. O símbolo S ence a di e en emen e gea ados subs i u os como
e gänzungen/Ak an en, que no ko pus es ão ocupados, com um, z. B.
Subs an i g uppe, P äposi ionalg uppe, P onomen, Ad e b ou (Neben-)Sa z. A
nomeação dos Ak an en-Rolls segue amplamen e a desc ição dos Seman ischen Rollen
em Pe e on
Polenz (2008: 167172).
Da desc ição de signi icado e dos belegsa zen no MWB online esul a-se ô ne ,
que mhd. ænigen/enigen na unção como p ädika po dois ou os sa zgliede s (E)
ce cado é: a) de um sa zglied, que o designa, a quem algo ca ga, e b) de um
sa zglied, que designa isso, o que é cansa i o, z. B. em oda a sen ença (biblical):
Jesus (= Agens) libe a as mühselig ca egadas (= Pa iens) de sua ca ga (=
Obje o). Daí esul am duas ou as e gências com as ó mulas: E Pa iens
(Belas e e ) → Sa (Subs an i o no Akkusa i o) E Obje o (die Las ) → Sg
(Subs an i o no Geni i o). Resumindo é a pa i dos dados no MWB online seguin e
a igo o mulado: ænigen./ enigen jmdnsich de jmdm asse w /. libe a ; se
des ace de uma coisa
P a i idade (li a )

ALBRECHT GREULE
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
E Agens (Be eiende , z. B. Mensch, Engel) → Sn
E Pa iens (Belas e e , z. B. Mensch) → Sa (auch e lexi )
E Obje o (die Las ) → Sg
Exemplos: a) e az ela Mychaelen we n com sinen unde enigen, que eles do anjo
enigen os Sa hanas bo en são. / / HeslApk b) unde wil û e sîn não ænigen [...], sô
sullen di z as ê bæ en kœ e á eas bî de âh unde bî ao banne. P Be h. ----- As
exempli se s são da quan idade das belegse s no MWB online selecionados, pa a
a maximal alenz a escla ece . Eles são jun o às on es indicadas do MWB (em
o ma de Siglen) no a igo copiado. Pa a a desc ição do VAK não impo an es
in o mações, z. B. ais à mo ologia do e bo, são, uma ez que elas es ão
p esen es no MWB e lá p ocu adas ou a se em chamadas podem, no MSVW não
epe idas. Comen á io: Ao e bo ænigen enigen é apenas um semem zaguejado. É
monosem e ap esen a uma 3- alen e VAK em, i.e. o e bo é como P ädika em
odos os belegsä ze de ês ac an es umgeben. Pa icula idade: A papel Pa iens
→ Sa é ambém e lexi amen e ocupado.
4. POLYSEME MITTELHOCHDEUTSCHE
VERBEN MIT DREI SEMEMEN
Em di e ença a mhd. ænigen/alguns são a maio ia mi elhochdeu schen e bos
polysem, i.e. eles exibem o al pelo menos dois sememe em. As sememe são no
MWB online já dis inguidas e são de lá em os a igos (gi endo caso com
co eções) assumidas.
4.1. an ei en e w. o dena , ende eçmachen,
jndm. p epa a
Semem 1
P a i idade (o denen)
E Agens (O dnende ) → Sn
E a izie es Objek (das Geo dne e) → Sa ( akul a i )
S aipsniai A icles 17 /
Von an ei en bis eischen. Aus de We ks a
des Mi elhochdeu schen syn ak ischen Ve bwö e buchs (MSVW)
Exemplos: a) e minnen unde e en [...] d iu iche, [...], dei du zeches unde an ei es,
enges e b ei es, como u que /. Himmel 2,7 b) de angenge di e we lde o que nosso
senho an ei en e, do he os pob es mennesscen gesco .
Spec 148,31.
Semem 2
P a i idade (zu ec machen)
E Agens (que di ei az) → Sn E e icie es objek (as zu ech gemach e) →
Sa E a izie es objek (wo aus/womi di ei é ei o) → pS (p = de) Exemplo:
zwo hosen e an lei e, Sn di wa en gan ai e uon golde un / uon be elen.
Rol 3320. 2723.
Semem 3
P a i idade (p epa a , a ibui )
E Agens (a p epa ado a) → Sn
E e icie es objec (was zube ei e wi d) → Sa E Ad essa (de , dem b
zube ei e wi d) → Sd Beispiel: den os den du, he e, go dne unde gan ei
has [quod pa as i] alle di e wel e (Kon (Sch) 28,15).
-----
Comen á io: Não é unp oblema ico, o e bo an ei en como no MWB como
polysemes e b anzusa , só po que as ês sememe a um e ymologicamen e
uni íciles e b pe encem no con as e a bâ en (s. u. 6). A polysemia de
an ei en e ia seman icamen e comp o ado e a Homonymie em es a
Fundamen o se ejec ado.
4.2. eischen heischen /
Semem 1 e w. ( on jmdm.) (e )bi en, o de n, wollen P a i idade (bi en,
o de n, wollen) E Agens (Bi ende/ , Fo de nde) → Sn E Ad essa
(Mensch, do qual algo e be en/ge o de wi d) → Sd/ pS
Sa Sg (p = ane + Akk de) / /
Obje o (o E bedene, Ge o de e) → Sa E In NSdas exemplos: / a) ele
nos eische gel . SM: U S 35: 5,2 b) a iuwe [...] muoz go ane me eisken.
Gen 2409.
ALBRECHT GREULE
18 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Semem 2
(e w.) e gue
P a i idade (pe gun a po )
E Agens (F agende ) → Sn
Obje o (E ag es) → pS Ad E NSob (p = após) Exemplos: / / a)
Ch ysos omus Johannes eisch da nâch e âge des. J F s 9522
b) Pila us [...] eisch e se nosso hê e um Galileus wê e. / J F s 6467.
Semem 3
(di exp ahlicamen e) jmdn. pedi em, exo a , o laden
P a i idade (pedi , exo a , o laden)
E Agens (Au o de ungende ) → Sn
Ad essa (Au ge o de e ) → Sa E Ziel (wozu au ge o de wi d) → In Ad E pS (p =
an) Exemplos: / / a) o kúnic de Po egal [...] iesch o ú s en de B aban . R EWh 8455 b)
os Ellenden jungen knaben hiesche ele mi manliche cu zü im e en da ü .
GT oj 8993. Comen á io: Exce o alguns mo phological especialidades (p o he isches
hund o o e P ä e i um (h)iesch além eische e) é o mui o di e enciadas ech l.
Objek be eich (assim o MWB) des e e bs, aqui zusammenge ass como
Semem 3, beijinhoso.
5. POLYSEMES MITTELHOCHDEUTSCHES
VERB MIT FOUR
SEMEMEN pene igen
Semem 1
‘e w. qualque ohin d ängen, s eben, û jmdn. ~ ‘jmdn. a aca P
a i idade (d ängen, s eben, a aca )
E Agens (D ängende /s) → Sn
E O igem/Weg/Ziel → NSunz/daz/pS/ Ad (p = unz/du ch/ingegen/in
umb/zuo nachûz)
S aipsniai A icles 19 /
Von an ei en bis eischen. Aus de We ks a
des Mi elhochdeu schen syn ak ischen Ve bwö e buchs (MSVW)
Exemplos: a) Vlixes [ a des schi es bo nde sluc nd] d anc, nz e den
s a sp anc He b 4395 /; b) [we dine ane dank, do e nih sol, dem wi gelone
sel en wol] quem en ão pe di en d unge [s eb ], daz he un li doch sunge d ungen
[...] / [e was und is de wisen spo ] Jüngl 129; c) du ch sin hu úncz u das bain
die do ne il gemain / We nhMl 9338; d) sin zo n z sime he zen d anc
He b 2022.
Semem 2 jmdn. d ängen, bed ängen, (hœhe ~ com mais al as exigências
bed ängen) P a i idade (d ängen, bed ängen)
E Agens (Bed ängende ) → Sn
E Pa iens (Bed äng e ) → Sa
Exemplos: a) (passi ) [iz geschach daz] Jhesus u ao wege p essionado wa de a
scha e E Be l 106,3; b) [daz ns da Mi e begn gen sal, nd] [daz we] si ni hohe
d ingen com deheime ge ich e U kCo p (WMU) 1831,7.
Semem 3 jmdn. de e w. o ad ängen, e l. se ap ängen,
d ängelen
P a i idade (he ausd ängen)
E Agens (D ängende /s) → Sn
E Pa iens (Ged äng e /s) → Sa/Re l. E O igem/Weg → pS ADV (p = ûz/ ondu ch)
Exemplos: a) o dise manig al ige sussekei i denische dinge dich ni on ime
d inge Mech h 6: 5,10; b) sînes swe es klingen wil e du ch mîn he ze d ingen
HeidinII 1722; c) ( e lexi ) se u e d inges a a ész olc Pa z 647,10. 637,10.
Semem 4 e w.
p essiona , p essa
P a i idade (p esse , p essen)
E Agens → Sn
E Pa iens → Sa
E O igem/Ziel → (pS) (p = in/ on-an) Exemplo: d i aldig go sin o me d ang in
menschen wachs Mügeln 11,2. Comen á io: Não conside ados são os
Spezialbedeu ungen: ‘e w. aduc, z. E. [o li o] wa de im ged ungen ûz
k iechische zungen in la înische sch i (LBa l 8) e ‘e w. / ween, lech en
(< no ween/Flech en zusammend ängen), z. B. odos sine löke ga wa end já
/
ALBRECHT GREULE
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Jau ap ašy i eiksmažodžiai, p asidedan ys aide A, da bas ebe yks a su p asidedančiais B
aide eiksmažodžiais. An ajame p ojek o e ape p e is a iš es inių i sudu inių
eiksmažodžių analizė. Tęsian žodyno engimo da bus, ma e iale p ojek oą nusp ęs a
publikuo i elek oninėje e d ėje, o šiems pasibaigus, planuojama išleis i knygą. Ruošian
žodyno s aipsnius duomenų e inimas i o bū inybe įž algas i s imulus iesiogiai aiky i
žodyne, pa yzdžiui, lygin i su senosios okiečių aukš aičių kalbos eiksmadynas y a jau minė o
žodžiais. Pap as ai, nuosekliai ap ašan duomenis, palies i šiuos į ai iak ypčius, už okiečių
idu io aukš aičių kalbos ibų išeinančius san ykius a sisakoma. Visų pi ma, engiamas žo-
elek oninio žodyno sin aksinis kompendiumas. Jo paski is pa eik i s a biausią medžiagos
dalį, eikalingą sakinio da ybos s ičiai okiečių idu io aukš aičių g ama ikoje suda y i, i ik
uome , įnešan indėlį į Is o inio eiksmažodžių sin aksės žodyno ( ok. HSVW) okiečių idu io
auk aičių sky ian į laiko a pį, u i as is ie os i naujokiečių aukš aičių kalbos eiksmažodžių
( eikšiai) kai osmai 2021 (G eule, Ko hon 184187).
Į eik a 2023 m. ugpjūčio 28 d.
ALBRECHT GREULE
Uni e si ä Regensbu g
Ins i u o pa a Ge manis ik, D-93040
Regensbu g Alb ech .G eule@sp achli .uni- egensbu g.de