136 Ac a Linguis ica Li huanica XC
SIMONAS NOREIKIS
Uni e si é de Helsinki
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2895-5880 Les di ec ions de
eche ches scien i iques: inoug ų is o inė e
compa a i amoji kalbo y a, onomas ika.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-06 La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en place d'un sys ème de con ôle des on iè es dans l'Union eu opéenne.
TARIAMAI FINOUGRIŠKOS Il es à no e que le
KILMS LIETUVOS
VANDENVARDŽIAI Il es
Li huanian Hyd onyms
o Allegedly Finno-Ug ic O igin
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme.
Objec i de l'é ude é i ie Aleksand o Vanago e d'au es kalbininkų e ec ués Li uanie
anden a džių eche ches lo s dé e minée leu inoug išką kilmę compa an andenų a dus
a ec similai emen sonambančiais ac uels inoug iškais apelia i s e é i mo s. On pense que
elle compa aison n'es pas iable, puisque on pa le de possibles con ac s des langues, ayan eu
lieu a an 4000 ans, quande bal es e inoug ų langues a aien une au e s uc u e
phonologique. Pou ce e aison, a é é e ec uée des o mes compa ables econs uc ion
his o ique-phonologique e é ablie si la o me inoug ienne econs ui e pou ai ési u ulio i la
o me lie u iška. Ayan eçu la éponse néga i e, la possibili é d'o igine inoug ique a é é
su ku iuo lyginamas Lie u os anden a dis, y a a ojamas inoug iškų ie o a džių da y-
boje (seman inis k i e ijus). Neigiamo a sakymo a eju inoug iškos kilmės galimybė aip
eje ée. Aussi a é é é i ié, si l'appel, même a é é eje é. Galuis a é é é i iée l'o igine du
compa a i inoug iško apelia i e dans ce ains cas il s'es é élé que le commun inis mo
dans les inoug ų langues es skolinys de au es langues e es appa u plus a d negu yko
numanomi bal ų e inoug ų langues con ac s dans l'ac uelle e i oi e de Li uanie.
P a iquus énumé ésus mé hodes, iš y us p ésen us anden a džius e de nou eau
nus ačius leu s é imologies expliqué, que ou es jusqu šiol é éuses peu c édibles.
S'appuyan su les de niè es eche ches a chéologiques on peu a i me que en Li uanie
en géné al ne peu ê e subs a o de inoug ų des emps de pie e.
Cependan ne eje e pas cela, que en Li uanie peu ê e nou eaux emps de inoug ų ( odų
(k ie inių)) ik inių žodžių, don ce a icle au o ius ieškos oliau s udijuodamas
dok o an ū oje. ESMINIAI VOODŽIAI: inoug ai, subs a as, anden a džiai, onomas ika, langues con ac s.
S aipsniai / A icles 137
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
ANNOTATION
The s udy aims o e i y he Finno-Ug ic e ymology o 40 Li huanian hyd onyms appella i es
sugges ed by Aleksand as Vanagas and o he linguis s compa ing hem o Finno-Ug ic
and p ope names ha sound simila . Howe e , such a compa ison is no languages had
sui able as he supposed con ac s ook place 4000 ye s ago when Bal ic and Finno-Ug ic
di e en phonological s uc u es. The e o e, he e was made his o ical-phonological
econs uc ion o he compa ed o ms and sc u inised i he Li huanian o m could ha e been
de eloped om he econs uc ed Finnou-Ug ic o m. I he answe was nega i e, hen he
Finno-Ug ic e ymology was ejec able. I was also e i ied i he Finno-Ug ic appella i e o
which a Li huanian hyd onym was compa ed was used in Finno-Ug ic oponym o ma ion. In case
o a nega i e answe he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. En in, he e ymology o he
compa ed FinnoUg ic appella i e was e i ied and in some cases i appea ed ha hey we e
loanwo ds om o he languages bo owed la e han he supposed con ac s be ween Bal s
and Finno-
Ug ians ook place in Li huania.
A e in es iga ing he sugges ed e ymologies i appea ed ha all o hem we e w ong.
Acco ding o ecen a chaeological da a i can be claimed ha he e canno be Finno-Ug ic
subs a e in Li huania om he S one Age.
Ne e heless, i is no excluded ha in Li huania he e could be Finno-Ug ic
(Vo icK ee in) p ope names, which he au ho o he a icle is looking o in his PhD
s udies. KEYWORDS: Finno-Ug ic, subs a e, hyd onyms, onomas ics, language con ac s.
1. ĮVADAS
L'a icle es des iné aux inoug iškais considé és Li uania anden a džių analyse
c i ique e es publié en 2018 uni e si é de Helsinki suomies éc i y o e appuie
a ail magis o ondindu, isan app ehende les lec eu s Li uiniens a ec les
ésul a s de ce a ail (No eikis 2018).
en Li uanie enco e gayes con ic ion, que 2000 m. p . K ., a an les bal es à l'a i ée
dans ac uelle Li uanie e i oi e, y i aien inoug a ac uels suomies, es ų e
au es na ions ancê iai, e inoug iškos o igine anden a džiai es la p eu e du
de nie ai . Ce e héo ie p oposée no ion es considé ée ellemen ne l'abé ie
que de cela même s'éc i dans des manuelles d'his oi e, pa exemple, manuèle de
Laikas 7, où son indiqués conc és els exemples de anden a džių Ja à, Kdė, Tilkà
2004: 37).
Įsi ikinimas dėl daba inėje Lie u os e i o ijoje gy enusių inoug ų pa em as
(Laikas 7 héo ie de con inuini é, selon laquelle jusqu à la wi elinės cé amique
. y. iki indoeu opiečių-bal ų en gy enę šukinės ke amikos kul ū os a s o ai,
SIMONAS NOREIKIS
138 Ac a Linguis ica Li huanica XC kė su 40 hyd onimų, auxquels p oposa
kalbėjo inoug ų kalbomis. Remdamasis šia eo ija, Aleksand as Vanagas pa ei-
inoug iquemen une dé ini ion d'o igine. De niè emen , la héo ie de con inuinume
commence à pe d e ac uali é, déjà plusemanoma, que inoug a i ai dans ac uelle
e i oi e de Li uanie. L'a chéologue Val e io Lango es ime, les con ac s des
langues bal es e inoug es commencè en su le e i oi e ac uel de Russie (į
oues de Moscou) e plus a d les in e ac ion des langues eu lieu dans l'ac uelle
Le onie e Es onie (Lang 2016). Pa conséquen , je an seul pa le p isme de la
science a chéologie, il es possible de dou e , que en Li uanie pou aien ê e
inoug iškos o igine anden a džių.
cul u e i és gens, L'objec i de é i ie de ce e é ude es p ésen é au poin de
ue des e ymologies anden a dijus inoug iškas. Vanago p oposés é imologies a
des dé au s, puisque choisis Li uania anden a džius il compa é a ec suomies,
es ų, ka elų e au es ines apelia i s e é ies mo s. L'é ude é ai insu isan ,
ca enquinėjami possibles ès ie des langues con ac s. Il es impo an
connaî e l'his oi e du dé eloppemen des langues compa ées e e ec ue des
o mes compa ées econs uc ion. Pa conséquen , l'é ude e ec uée soulè e
les ques ions sui an es: 1. A Vanago ou nissien des compa aisons Li uaniennes
anden a džių a ec inoug iškais apelia i s e é iies mo s son p écisziški? 2.
Es Vanago p ésen és des eaux- a dages d'o igine inoug ique son de pie e âge
empsus?
3. Es en Li uanie en géné al peu -il ê e inoug iques lieuxo a des? Šal iniai,
dans lesquels Vanagas p ésa o peu -ê e inoug iškus hid onimus, son
ou nis dans le chapi e de la icle Analizė.
Quelques Vanago inoug iškais considé és anden a džius on é é b iè emen
se isé Vy au as Rimša (1995) e Ka is A as Liukonenas (Liukkonen 2003), qui e
p oposè en bal iškos kilmės aiškinimą, ce qu'apa y a be de alesnių komen a ų
kon e encijų p anešimų ezėse. Pa conséquen , le bu de ce a ail examine en
p o ondeu chaque Vanago p oposéom d'explica ion d'o igine inoug ienne.
2. METHODE
Comme a déjà é é men ionné Į ade, Vanagas Li uaniens eaux a djiam inoug iškos
o igine échinimus o e ė les compa an a ec les ac uels inoug ų apelia i s,
cependan ce n'es pas assez, quand on pa le de possibles 4000 ans d'anciens
kadangi uo me u iek bal ų, iek inoug ų kalbų one inė iš aiška bu o ki okia.
Todėl pi masis žingsnis, ku į eikia ženg i analizuojan Vanago pa eik us
palyginimus – ekons uo i lie u iško anden a džio p abal išką o mą bei
A icles A icles A icles 139 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
con ac s, inoug iškojo apelia i ou ai du mo o mą inoug ų p okalbėje
pasi elkian me odą his o inės-lyginamosios onologijos. Le ésul a peu ê e el
similai emen p é endues o mes de mo s p okalbėse se aien ès di é en es
e un é en uel emp un emen cas elles se aien issi u uliojusies comme ou
au e o me. Ce e mé hodea encou agé à u ilise An ė Aikioas dans les é udes
des lieuxo a s samies de Finlande, quand il é ai populai e d'o igine ambiguškies
lieuo a s de considé e comme samies d'o igine en les compa an a ec les mo s des
langues samies ac uelles ou même sans ou ni de compa aison (Aikio 2007: 160). Il a
a i é l'a en ion su le ai que les samies p okalbes e les ac uelles langues
samies on une s uc u e phonologique ne emen di é en e, donc il au
e ec ue une econs uc ion his o ique-phonologique ( en id: 164), ap ès laquelle
samies é imologie pou ai ê e é u ée. Selon analogie ce e mé hode pou ai
ê e appliquée e inoug iškais considé és Li uanie anden a džių analyse. En
é i ian inoug iškos é imologie de la pe inence aussi ne déli in de yeux l'aspec
séman ique. Si du poin de ue phonologique l'o igine con aincan e, elle
nécessai emen con ainc a du poin de ue séman ique. Pa exemple, lieuo a dis
es compa é a ec inoug ų apelia i , qui inoug ų oponimijoje lieuo a džių
da yboje ne a ojamas. Gallyquemen au é i ie inoug iško apelia y o, a ec
lequel es compa é Li uanien anden a dis, kilmę e adimosi laiką. Ce appelia i
peu appa ai i esąs skolinys dans les mêmes langues inoug ų, su enues plus
a d que inoug ai peu -ê e i aien ac uelle Li uanie e i oi e. Alo s Li uanie anden a džio inoug iška e imologija ch onologiniu poin de ue es a mes ina.
3. ANALIZ Dans ce e pa ie se on analysés les eaux a djs, que Vanagas e
d'au es scien i iques p ésen en comme inoug iškos o igine. Vanagas les a
men ionnés dans di e s de ses a aux, don Zigmas Zinke ičius (2005: 29)
cons i ua, à son a is, la plus aė ines lis e anden a džių d'o igine inlandaise e
a a i mé que la majeu e pa ie de ces anden a džių iniška o igine ne aisai
pas de dou es, cependan ne basindé, pou quoi. Dans ce a icle se a p ésen ée
une lis e anden a džių, don la plus g ande pa ie basée p écédemmen
men ionné u Zinke ičiaus są ašu, cependan en elle se a incluse e plus
anden a džių, qui minimi dans au es sou ces. Pa exemple, upė a dis Tilkà a é é
men ionné dans le guide de l'his oi e Laikas 7 (2004: 37). La lis e Zinke ičiaus se a
égalemen complé ée pa d'au es Vanago (1975: 406407) minimais anden a džiais.
S aipsnio an aš ėse pa eikiami suki čiuo i anden a džiai kaip
Vanago (1981) e imologiniame žodyne (jeigu hid onimai šiame šal inyje neki -
čiuojami, s aipsnyje jie aip pa ki čiuojami nebus).
SIMONAS NOREIKIS
140 Ac a Linguis ica Li huanica XC
PAV. Le plus ikė ini o igine iniškos hid onimai selon Zinke ičių (2005: 30)
3.1. Ilmdas (lézé )
Vanagas (1970: 106) ne ou ni pas d'explica ion d'o igine inoug iškos, seulemen
compa e anden a dį a ec d'au es noms de eaux Li uiniens, els que Ìlma Didžióji,
Emis e a ibue le à un ce ain ype, qui es cons i ué p éesagos -ėdpagalba.
Cependan dans son mo ymologique Vanagas (1981: 129) ce anden a dį déjà p end à
compa e a ec les loco a džiais le ons Ilmāde, Ilmede (upė), Ilma ( illage), Ilmā es
(pie a), Ilme e ( illage), que Janis Endzelynas, son ou ž u, compa e a ec les
loco a džiais es hiens Ilma -salu, Ilm-soo, Ilma-soo (Endīnszel: 1956 359). D'un poin de
ue phonologique Ilmdo compa aison a ec p écédemmen men ionnés a icle le ons
e es hiens lieuxo ais ne con ien pas, puisqueje Li u iško le nom o me es longs
oix ė, qui selon his o iennes phonologie dėsnius ne pou ai issi u ulio i de
umposios e ou a e longosios ā. Au e pa us, nea mes ine, que la iškieji andenų
a dai peu a oi ce e même šaknį, seulemen au es p ésagas. Égalemen a i en
l'a en ion en ce que inoug ų p okalbėje ki is a é é ixé dans le p emie
skiemenyje, e eže o a do Ilmdas ki čiuojamas an asis skiemuo.

S aipsniai / A icles 141
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Fines langues de a eale son des oponymes, don la acine Ilmai leu nom
signi ie que le lieu es la plus hau e compa u ją a ec les obje s en i onnan s
(Aikio 2007: 176). Aplink Ilmdą es e d'au es éje s de, cependan
opog aphiquemen ils son en même ni eau. Pa conséquen , opinion, que
Ilmdas peu appa eni à ce ype de lieuxo a s ins, eje e.
Fonologiquemen e du poin de ue de ypologie des loco e ds Ilmdas es
plu ô d'o igine bal iškos e sie ine a ec les noms Ìlma Didžióji, Emis, Emė e
Amė (plg. Li uiniens elm i alm i ‘lė ai ekė i). Il y se mani es e apo oninė a ~ e
pa eldė a iš indoeu opiečių p okalbės (Rudzī e 1993: 135); nemažai indoeu o-
pie iškų anden adžių suda y i su šaknimi *el- / *ol-. Be o, lie u ių kalboje
al e nacija, connue e ~ i al e nacija (pa yପରି, kẽl i ~ ki i).
3.2. Ýmas a (upė)
Vanagas (1981: 129130): Ýmas a ~ es des loco a dis Imas u ald. Es ų
ie o a džių są ade (EKNRe s. .1 Imas u, Ima e e) il es expliqué que le
oponime peu ê e lié aux p énoms *Ima, *Immo(i) e suomių asmen a džiu Himanen:
Himas( )en.
La compa aison a ec les es es lieuxo a s d'un poin de ue phonologique es
p obléma ique, puisque la o me Li uanien upė a džio Ymas a es longgasis oix y,
e es ų Imas u umpasis i. Ýmas a aussi ne peu ê e associée a ec suomių
inų *h (es ų kalboje dažnai išnykęs) y a kilęs iš inoug ų p okalbės *š, odėl į
bal ų kalbas bū ų pa ekusi o ma **Šima- i lie u iškas a das bū ų **Šimas a.
Himanen, puisque 3.3. Ja à (upė i eže as), Ja lka (upė) Vanagas (1981: 134) indique
Ja õs i iè e e eže ą, ainsi que Ja lkos i iè e comme inougiškos o igine
andena džius e les elie a ec suomių jä i ‘eže as. Vanagas (1971: 149) ce e
sousaja base en ce que Le onie exis e sudu iniai placeo a džiai, don le second
dėmen es -(j)e is, -(j)ē is, kilęs du ines p okalbės *jä i. Cependan ce e
compa aison n'es pas app op iée. Menė i La ijos placeo a džiai son d'o igine
ly ių, e les obje s eux-mêmes son dans la his o ique ly ių aba emen é
e i oi e Rygos įlankos pak an ėje. Les Vie o a dges s'exp ime la pa icula i é
phonologique de la langue li ienne p iebalsio ex inc ion po p iebalsio ( inų
p okalbės *jä i > ly ių p okalbės *jä o > Ku žemės ly ių jō a, Salacos ly ių
jä u) (Kallio 4647 2016:). 1 Ces ici e ensui e dans l'a icle s. . sub e bum (in i ulinis mo dicodyne).
SIMONAS NOREIKIS
142 Ac a Linguis ica Li huanica XC
pakimimai a i a a d, e s le XV a., e a an cela les li iens langues a osena
peu esécy ė du es ų kalbos ( ammen: 6061). Pa conséquen la compa aison
nologiniu požiū iu, kadangi Lie u oje galimi inoug iški anden a džiai a si a-
es inapp op iée ch odo 2000 m. b . K ., ly iškos o mes appa u 3500 m. plus
eže as y a oli nuo ly ių gy enamojo a ealo, odėl palyginimas a ealiniu- ipolo-
a d. En plus, Ja õs i iè e e giniu poin de ue onomas ique ne con ien pas.
Il au ema que , que ines *jä i l'o igine n'es pas jusqu'au bou aiški. On a
même c u que ce mo es d'o igine bal iškos (Nuu inen 1989); il a é é associé a ec
bal es *jau ā (lie u ių jáu a), qui ines p okalbėje i o *jäw ä (EVE s. . jä i),
e plus a d pa ce me a ezės i o *jä i. Di icile d'imagine commen d'un
possible é o-emp un emen cas de lui pou ai exsi u ulio i Ja à. Galliquemen
andan a dis Ja à ki čiuo dans le de nie skiemenyje, ce qui con ê euja in des
langues dėsniams. Alo spu Ja lka plu ô es un anden a dis d'o igine sla iškos,
qui sie inas a ec sla ų pagonių die o nommé Ja il(k)o. En Le onie se ou an
illage Jē īla siejamas a ec ce dieu nom (Būga III 639), donc sla iškos o igine
possibili é es où qui į ikinamesnė.
Baigian con ien d'ajou e que Vanagas (1981: 134) appelle a en ion à Gus a o
Leidingo appo us p ūsų-jo ingių ie o a džius Ja cke, Ja a, A ke, Ja ke Fliess
(Leyding 1959: 43), mais leu yšio a ec Ja à dé ailiau nekommen oi. Pa conséquen ,
dans des eche ches ul é ieu es ale ai é i ie si Ja à n'es pas lié à ces lieux-noms.
3.4. K ė (upė)
Vanagas (1975: 405): K ė ~ es ų käwe ‘g ei as, eiklus (Wiedemann 1869: 278, 425), puisque
Kazimie as Būga (III 615) a lié ce e angée la iques de lieuxo a des a ec es išku mo .
Būgos donnés la iški ie o a džiai ici ne se on examinés, ca ils ne lien pas a ec le
hème de l'a icle. Alo s que K ė du poin de ue phonologie his o ique ne peu ê e
liée a ec es ų käwe. Fe dinando J. Vydemano donnée o me käwe es o me de deg é
aiblnojo, e la o me u ilisée dans la ac uelle kalbu es es käbe (kilmininkas käbeda)
(EESe s. . käbe). La o me de ce mo ines p okalbée *käpedä, de laquelle ba gu ou
pou ai ési u ulio i *Kēwijā bal ų p okalbėjė. Vanagas (1981: 154) a p ésen é non plus
inoug iškos, mais la iškos o igine éclai men , qui semble c édibleames.
3.5. Kdė, Kidẽlė (upė)
Vanagas (1981: 156): Kdė ~ la ių apelia y ai ķidas, ķides, ķidi < ly ių Ķidu ga a a ian e
kid(ūd) ‘žu ų idu iai, ža nos; kas no s mažas, nes a bus’; ~ es ų ie o a dis
A icles a icles 143 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Kide-maa (Endzelīns 1961: 378); ~ upė a dis Ķidu ga ~ ly ių kid(ūd) (Rudzī e
1961: 185).
Pi miausia eikia a k eip i dėmesį į Vanago pa eik us ik inius žodžius.
Ķīdu ga a ec ilguoju ī (LGIA VD). La base de données des lieuxo a des de l'Es ie
(KNAB) n'exis e du ai du mo Kidemaa, là on peu ou e seulemen Kiidemaa a ec
ilguoju ii. Pou cela dou e- -on, si upė a dis Kdė a ec p écédemmen men ionnés
dans l'a icle des lieuxo a s de Le onie e d'Es ie es co ec emen a aché
poin de ue phonologique.
D'un poin de ue onomas ique inoug iška o igine es égalemen dou euse, puisque
ines a dyne n'y a lieuo a des, don dé e minan se ai ly ių kid(ūd) e ses
co espondmen s dans d'au es ines langues, pa exemple, suomies ki a ‘ yklė,
ge klė, bu na, es ų kida, kidu id. ‘žiaunos e suomies kidukse ‘žiaunos. Vol gangas
P. Šmidas a a i é l'a en ion su le ai que les la ians ķidas, ķides, ķidi es
a dly as skolinys; s'il é ai en é dans bal es p okalbę, la išk co espondan
se ai *cid-, e a expliqué pou quoi Kdė peu ê e d'o igine Li u iška (Schmid 1988:
165 166). Le ocabulai e é imologique de Vanago con ien égalemen les noms Skidẽlė,
Skidupỹs e Skidulỹs ~ sks i ‘skleis is aux pays; i i; kedė i, e ė i, b igz i; plis i,
sklis i, ayan synonyme ks i ‘p adė i kedė i, d iks i, plyš i, ska i (LKŽe). Šmidas
ces mo sžius compa e a ec un au e Li u išku mo žiu (s)kedžius. Pa conséquen
Kdė selon analogie peu ê e associée a ec kis i. De plus, Rimša (1995: 97) pense que
Kdė pou ai naî e du ac ionmajo a i kidén i ‘keden i. La ques ion qui se pose, si
les Li uiniens anden a džiai pou aien ou e si de mo s (s)kis i, kidén i, es an
ou e à des che cheu s des Li uiniens onomas iques. Cependan , il peu a i me
que Kdė n'es pas du subs a inoug ų du emps de pie e anden a dis.
3.6. Kigus, Kigas (upė)
Vanagas (1981: 157): Kigus ~ Ke g-oze o (~ suomių kä ki ‘genỹs, es ų kä g
‘juodàsis genỹs (Vasme 1934: 380)); ~ Ky gus (upė dans la égion A changelsko
(Čaše 2010); ~ es ų kõ ge ‘aukš as (Šlia as 1996: 50). La compa a ion a ec
suomies kä ki peu -ê e app op iée, puisque l'appelia i a co espondmen de
dans d'au es inoug es langues (SES; UEW), cependan d'un possible emp un e
dans le cas da an age ikė inas Li u iškas co espondmen **Kegus. Šlia as
(1996: 50) a é é indiqué e un el upė a džio a ian ą, qui p obablemen es
an inė žemai iška o me. La compa a ion a ec Ky gus es dou euse, puisque
son inoug iška o igine es ou nie en compa an ce upė a dį a ec di e s inoug iškais appelia i s e ne sigilinan pas à
jų, kaip ie o a džių, da ybos, seman ikos speci iką bei is o inės onologijos
dėsningumus.
SIMONAS NOREIKIS
144 Ac a Linguis ica Li huanica XC inas seman iniu, puisque upė eka pa lygumas.
Šlia o palyginimas galbū bū ų inkamas onologiniu požiū iu, ačiau a mes-
Šmidas a a i é l'a en ion su le ai que upė a dis peu ê e lié a ec ga sažodžiu
k gu (žąsų skleidžiamas ga s) e de lui suda y u eiksmažodžiu k gau i (Schmid 1988:
166). En aison de ce e compa aison app op ia esse ques ion es laissée ou e e
aux onomas ems Li uiniens.
3.7. K ė, la iquemen Ķi e (upė)
Le leu e K ė passe pa Li uanie e Le onie. Būga (III 229) p oposée ce upė a dį
considé e iniškos kilmės (plg. ly ių ki , suomių ki i ‘akmuo). Le la išque
co espondan Ķi e indique a dly ą ce nom kilmę. Si le nom se ai en é dans
bal es p okalbę, la iška o me se ai **Ci e. Il es égalemen nécessai e a i e
l'a en ion su le ai que an en Li uanie, an en Le onie ce upė a dis a une
au e a ian e, dans lequel šaknies balsis y ī es ilgas: lie u ių Ky ė e la ių Kī e
/. La de niè e o me de la La ijos ie o a džių duomenų bazėje (LGIA VD) es
indiquée comme pag indinė, au es o mes de upė a džio Ķī es s au s, Ķī ī e.
Longis šaknies oix ne pe me ie ce nom sie i a ec inų *ki i, puisque emp inan
šaknies oix neilgėja. Laimu ė Baluodė la ienne o me à Ķī ī e elie a ec
l'appelia i ķī ī e ‘pempė, qui es pe es ų kalbą a ėjęs skolinys du okiečių
žemaičių kalbos (kiwi ) (Balode 2015: 58). Pa conséquen il es peu ê e un indi ec
inisme, mais ce n'es que l'hypo hèse.
Cependan Vanagas (1981: 158) ne eje e e bal iškos o igine e liai a ec
apelia i s ký is, ky ýnas ‘ki mėly ė ou quel abalas, ky ýnas ‘smulkus წყლის
gy ūnėlis, in uzo ija. Si le nom o me a ec lguoju balsiu es pi minė, ce peu -ê e
ce e liaison es app op iée. Mais en quel cas, cela semble plus con aincan , que
inoug iška o igine.
3.8. Kõkė (upė)
Vanagas (1975: 405) p é end que ce upė a džio inoug iška o igine es assez
dou euse. Dans le mo e imologique (Vanagas Sa o 1981: 161162) ce anden a dį il
compa e a ec plusieu s la iques oponimes a ec šaknimi Kāk-, don la pa ie
Būga (III 623) a lié a ec suomies köykky ‘sulinkęs, kup o as. Du poin de ue de la
phonologie his o ique, la compa aison a ec ce suomi des apelia i es
complè emen dé au ęs, puisque sa o me ines p okalbée é ai *keükkü, de
laquelle peine ou pou ai issi u ulio i la o me *Kāk-. De plus, long p iebalsis po ilgojo skiemens es appa u plus a d que yko bal ų e inų
S aipsniai / A icles 151
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Va das Pe na à y a su p iesaga -a a, ku i dažnai su inkama bal ų anden-
a džių leksikoje (lie u ių kalboje ji dažnai keičiama naujesne o ma -u a).
Vanagas (1970: 101) éc i que de nomb eux noms, qui se e minen galūnėmis -a a
-u a, kamien signi ica ion aujou d'hui neaiški. / Pe na à es l'un d'eux. Paulius
A is ė a éc i que les lieux-noms d'Es ie e de Finlande Pä ni Pe ngali ê e
é anquusies subs a i d'une langue inconnue (A is e 1981: 17). L'appelia i pä nä
pa ien seulemen des langues ines (SES s. . pä nä), donc peu ê e que c'es
subs a inis mo . Ainsi on peu ai e p ésupposidà, que Pe na à e Pé nokė n'es
pas d'o igine inoug ų, mais peu ê e issue d'un langage é anqusios subs a o.
3.21. Pladis (upė)
Vanagas (1981: 258) dans le mo e imologique p opose du inoug iškos o igines
aiškinimus. P emiè emen , Vanagas se base su Rudzy ės (Rudzī e 1968: 189) e
An uono B eidako (B eidaks 1973: 100) en expliquan que La galos upė Pyldys ups
(la iška o ma Pilda) peu ê e lié à es ų põld ‘laukas3. Pyldys es p ésen é
comme la galių uneaskai os mo e iškosios giminės kilmininkas (ž . Leikuma 2003: 13).
Cependan Vanago donné du nom Piladis a ec la galių Pylda es une compa aison
inapp op iée, ca le de nie es appa u seulemen ap ès es ų a sik aus ime à
La galą débu XIX siècle (Mela 2001).
De même ne se ai jus e e le nom Pladis appa agina ion es des o mes de la langue es põld. Fines
p okalbée é ai o me *pël o, e le mo lui-même es lendinys de ge manes p okalbės (< * elþa) ‘laukas,
di a (EVE s. . pel o). Di cu ou e ondée une explica ion, commen de pel o põld < *pël o pou ai
ési u ulio i o me Pladis /. Vanagas e ymologologique du mo ine a égalemen soule é hypo hèse, que
Pladis sie inas a ec la iškais lieuxo ių nomdais Pīlags, Pīladzis e pan. Ils son cons i ués de similai es
ines skolinių-apelia i ų, don la p emiè e o me es ly ių pīlõg ‘še mukšnis. Ces skoliniai son
la gemen épandus e se ou en p incipalemen Ku šo, Žiemgalos e Vidžemės a mėse (Zeps 1962:
165166). Cependan leu s ne ou e pas la galių a mėse (excep an quelques šnek as Vidžemės
on iè e). Pladžio uelis es dans la égion Paš i inio, qui appa ien aussi à la his o ique e i oi e de
Žiemgalos. Malheu eusemen , il n'y a d'in o ma ions su le e i oi e de Žiemgalos si ués
anden a džius, cons i ués du mo pīlõg. 3 Malg é solides a gumen s su le lien en e Pilda e põld,
pe sonne n'a a i é l'a en ion su le ai que dans les a mēs des sud es es au lieu ge manes du
p ê inium põld ‘laukas où qui es plus équemmen u ilisé ines eldinys nu m ‘laukas, pie a, pou quoi
le lien en e la galian e es es appelia i peu ê e e dou eux. S aipsnio au eu ce e ques ion ésou
dans olimesnėse doc o an ū os s udioses, liées à la Le onie ines o igines lieuo a džiais.

SIMONAS NOREIKIS
152 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Du poin de ue de la s uc u e phoné ique di icile de ou e ela ion en e le
nom Pladis e apelia y ų kamienų pīlādz-, pīlāg-, pīlag-, pīlaģ a ian ų. Kamienois
bals ī o iginalalo kalboje (ly ių) e dans ou es les o mes de mo s de la langue
la ienne es oujou s ilgas. Alo s que dans les langues Li uaniennes ce e oix
es umpas Ly ių pīlõg i es de enu longs en aison du changemen phonologique
*š > *h > (plg. suomių pihlaja, es ų pihlakas). Anks y ojoje inų p okalbėj šaknis
é ai *pišla-, cependan Li u iško nom o me ne exis e š pėdsakų. Pa
conséquen , le nom Piladis ne peu ê e lié a ec aucune o me de langue ines.
duk y us lie u ių anden a džiuose. Kamienas pil- gali bū i daik a a džio pils
a ba eiksmažodžio pl i edinys. Iš abiejų leng ai galima suda y i anden a -
D'au e pa , Pladis peu ê e in ixsinis da inys, ca in ixas -ady a p odžius, pa
exemple, Pil-ẽlė < Li uiniens pils, Pil-ãšius < pl i (Vanagas 1981: 258). Dans un ancien
de son a ail Vanagas (1970: 71) le nom Pladis aligne a ec des pos a aisiais p ends.
À p opos du possible inoug ų o igine il zénè e seulemen en isnacho. Vanagas
econnaî que du poin de ue phoné ique les o mes ly iškos e de elles o mées
la iškos o mes di icilemen ou peu en ê e liées a ec Pladis. Cependan il
ai l'hypo hèse que Pladis peu ê e lié à le nom le iškuoj Piladzis (danso ,
c'es la o me li uanicizée Pīladzis). Malheu eusemen , neaaclai e, quelle es
ce e loco ée e où elle es , pou quoi le son i es de enu umpas. Alo s qu'Vanagas (1981: 258) dans le dic ionnai e é imologique éc i seulemen su le possible inoug ų kilmę, e pa allèles a ec les noms Pilẽlė e Pilãšius n'en e ées,
no s jos paaiškinamos plačiau. Todėl šiuo a eju links ama p i a i bal iškajai
e imologijai.
3.22. Púožas (leže as)
Vanagas (1981: 268): Púožas ~ La galos d a o nom de Puožu-māja. Selon le sa an , la
o me puožišsi u uliojo es de o mes pāz-, pāž-. Son asse ion il base celle-ci su le
ai que la galių kalboje bal ų ā i s a uo. Minė ą eže o a dą il compa e a ec
d'au es lieuxo i s le ons, pa exemple, Pāze (pie a), Pāzis (3 obje s di é en s) e
Pāzs, Pāžupe (upė), qui cons i uen du mo le onien pāzis < pāź ‘uola (Vanagas le
mo pāź pažymėjo kaip suomišką, bien qu'en é i é ce soi Vydemano Es ų okiečių
kalbų žodyne užy a o ma pāź, suomi kalų kalba egulie a o ma y a paasi
(Wiedemann 1869: 858). Le mo pāzis p é alence dans les a misses de la langue
le oue n'es pas g and, il es u ilisé seulemen Li onijos (Vidžemės) a mėse (Zeps
1962: 160). Vanago minimos Pāz-, Pāž ie o ės es Ku še (LGIA VD). En ou e, le suomi
Puožas i Puožu-māja y a ski ingose is o inėse ie o ėse. Púožo eže o e-
i o ijoje nė a uolų, odėl siejimas su inų *paasi y a seman iškai nepag įs as.
des paasi e son équi alen s dans d'au es langues ines son considé és d'o igine
ge maniques (< *spāđa, EESe s. . paas). Da an p ésupposé, que inoug ai i ao es
Lie u oje iki bal ų a sik aus ymo, jie ik iausiai ne u ėjo žodžio *paasi, ku is
A icles a icles 153 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
compa aus écemmen paslin as, dans Suomijos e i o y pa ekęs ap ès ce, quand
inoug ai p é endumen apposé é en Li uanie. Dans les langues li au es le cas de la
phé ine de la de elopmen *paasi > *puožneįmanomas (ypač *s > *ž). Vanagas nomé
Puožas liai a ec écen es o mes de langues ines, qui son le ésul a de
sa a ankiškos phe ines dé eloppées. Aikio no e qu'il con ien de compa e les noms
non a ec les o mes ac uelles, mais a ec les econs ui es (Aikio 2007: 164). Le mo
paasi compa aison a ec anks esne o me *spāđa indique que Púožas a ec jomis
n'es passoijęs. Pa conséquen , on peu ai e conclue que Púožas n'es pas un lieu-nom de subs a inoug ų du emps de pie e.
3.23. Roba à, Robã ė (upė)
Vanagas (1981: 279) p é end que ce upė a dis es aisemblablemen un
inoug izme e compa e le a ec le hyd onim le on Rabba -Esse , liaim a ec ly ių
e es ų aba ‘pelkė, ly ių aba -suo ‘pelkė, apa-suo ‘klampi pelkė. Es ų aba es
un p ê inys de l'ancienne langues scandina es (EESe s. . aba). Skoliniai de
scandinau es langues es en é dans ines langues seulemen IIIVIII a. (Kallio 2015:
26), donc ch onologique poin de ue di e, que Roba à es de pie es empses
subs a o inoug ų hyd onimas, impossible.
Vanagas insinue que Vladimi as N. Topo o p opose un al okį o igine expliquimą,
mais en dé ail elle ne déc i pas (Topo o 1977: 84). Dans la sou ce p imai e on oi
que ce sa an p opose indoeu opie išką o igmę. La é i ica ion des
p ésupposi ions Topo o ne se a ache pas a ec le hème de ce a icle, donc à
l'a eni y a i e l'a en ion es p oposée aux au es che cheu s.
3.24. Rujà (upė)
Vanagas (1981: 283): Rujà ~ la iški ie o a džiai Rūja, Rūjupe, Rūjas, lesquels
Būga (III 617) considè e inoug izmais. Selon Vanago, inoug iškąją kilmę
con i me égalemen e la ių upė a dis Ruoja, p ūsų Rogys, Royenn, Roigen <
*Rōjis (*Rōja-), la ių āja ‘supu ęs, ne ekąs ūdyno anduo e kašubų aja
‘bala, pu as, pelkė. Deux ces de nie s appela i s on é é considé és d'o igine
inoug ienne, plg. suomies uoja ‘liūnas, bala, es ų oe ‘liūnijos, klampynės,
(Bedna czuk 1976: 51), ačiau San e is Jun ila, g įsdamas is o inės onologijos
dumblina ėkmė dėsniais, ce e p élude la eje a (Jun ila 2015: 20). Plus a d e
283) eiškė abejones dėl upė a džio Rujà yšio su la iškais ie o a džiais ūj-,
kadangi lie u ių upės a do o ma su umpuoju šaknies balsiu u. Manan , kad
lui Vanagas (1981: son įž alga eisinga, upė a džio Rujà inoug iška kilmė es eje ée.
SIMONAS NOREIKIS
Ac a Linguis ica Li huanica XC 154
Suomies uoja o me ines p okalbée a é é * ooja, e longigis šaknies oix es
ėly as eiškinys. Finoug ų p okalbėje ce e o me de mo pou ai ê e
* owaja * oηaja * oγaja (s aipsnio au o us d'un en e ien pe sonnel a ec A.
Aikiou données), donc aussi p écédemmen men ionne les la ies, p ūsų e
kašubų apelia y ai e les mo s ba gu ou é i ie peu en ê e inoug iškos o igine /.
3.25. Sikià (upė)
Vanagas p é end que upė a dis Sikià (Sỹkė) sie ines a ec les li uaniens
apelia i s sỹkas, sỹkis, qui on é é considé és iniškais skoliniais, plg. suomių
siika (Vanagas 1975: 404405). Cependan dans les mêmes langues ines siika es
considé é ge manų skoliniu, e Li uanien apelia i ų sỹkas, sỹkis liaison a ec inų
e ge manų mo s n'es pas clai (LÄGLOS III 231), donc Sikià ne peu ê e caissons
âge laikų inoug ų subs a o anden a dis.
3.26. Suosà (upė)
Vanagas (1981: 320): Suosà ~ ka elų Suasjä i. No d Suomijoje (Enon ekiö) son ois
eže ai, in i ulini Suasjä i. Vanagas nepaneigia e bal iškosios e imologies e ou ni
compa aison, pa exemple, a ec le mo ju saũsas e au es Li u iškais apelia i s, ce
qui semble plus con aincinam. Eže ai, appelés Suasjä i, son éloignés de Li uanie, donc
a ealiniu- ipologiniu poin de ue ils ne peu en ê e eliés a ec Suosa. De ce, Suasjä i
es , ko ge o, *Suas- *Suassilpnojo laipnsnio o me. 3.27. Šakšỹs (eže as), Šakšlė (upė)
Vanagas (1981: 324325) la p o enance de ces anden a džių du emps ne au škia. Il ne
men ionne pas que équen é nom de Šakšỹs o me es Šekšỹs (TLE IV 167). Būga (III 627)
ce nom a ibue aux Li uiniens e la iens šakš( )- šekš( )- anden a džių g oupe. Ils
son associés a ec des appéla i s Li uiniens šẽkš is ‘lenk ais nagais medinės šakės su
zaggaliu zazakalyje pelams sem i e šekš a ‘zemėje ilgai gulėjęs a andenyje
mi ks an is iš i usio medžio kamienas su kelmu (LKŽe).
Vanagas ai égalemen l'assumidą que le nom de l'éze Šakšỹs es d'o igine
inoug ų. Il compa e anden a dį a ec E genijaus M. Pospelo donnés noms des
eaux: Šokšos eže as Mokšos upės basine e neu inos Šokšos upės, don le bassin
d iekien du Onego eže o à Mezenės A changelsko domaine (Pospelo 1970: dinimus
S aipsniai / A icles 155
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
99–100). Pospelo as aip pa mini okius andens elkinių geog a inius pa a-
comme ma ių šokš ‘upės a šaka e mansių šoš ‘maža upė, upelis. Toliau
s aipsnyje ik inama, a Vanago ap ašomos pa alelės su Pospelo o pa eik omis
p ielinksninėmis cons uc ions e appelia i s son jus es. Ma ių šokš es enu
du U al p okalbės *sojakamieno (UEW s. . *soja), o -kšy a p éesaga. Dans
d'au es langues de l'U al amille ce e o me es similai e à l'U al p okalbės
o mą e es u ilisée sans p écessague. Son co espondmens in des langages
n'exis e. Mansių šoš n'es *soja co espondemen . Le jus e équi alen , pa
exemple, des langues du no d mansies es aj . Le mo šoš pi minė o me *čoč,
ca mansių *š issi u uliojo de *č (Sammallah i 1988: 511512). Pa conséquen ici
minimi mansies e ma ies appelia i ai pou des aisons phone ines ne peu en
ê e associés a ec p abal iška o me *šakš- *šekš-. / Du poin de ue de
phonologie his o ique, il es possible eje e Šakšỹs ~ Šekšỹs lien a ec les
men ionnés inoug ų apelia i s. Galliquemen con ien d'ajou e que a ~ e kai a dans les mo s bal es es un équen éškinys. Pou ces aisons le nom peu ê e considé é bal išku.
3.28. Šladis (upė)
Vanagas (1981: 331) se base Juozo Šlia o (1970: 263) hypo hèse, que *šilady a kilęs
de o me *šilddėl dans la a mée locale populia ios anap iksės e que sa sou ce
d'o igine es le ly ių mo sīlda ‘ il as. Vanagas a égalemen p is en comp e le
nom de la i iè e Schildas en Ka elie (Vasme 1934: 36). Il a a i é l'a en ion e
su le ai que ly ių sīlda es bal iškas mo dans les langues ines: bal ų * il as > suomių sil a ‘ il as
(Thomsen 1890: 98).
Šilda dans ce cas n'es pas un bon exemple, ca c'es ka elų anden a dis,
composé de l'appelia i šilda ‘ il as, où se mani es e ai s > š kai a,
ca ac é is ique des langues ka elų, cependan elle ep ésen e pas el déjà
l'ancien phénomškinį. Ainsi compa aison a ec ce e o me n'es pas app op ié du
poin de ue ch onologique de l'é olu ion phonologique exemple. Ly ių sīlda,
comme e a an cela men ionnéeji ka elų šilda, o iginai e de inų *sil a e es
bal ų skolinys. Même si a ai eu lieu un emp un emen e ou nable, peu p obable
qu'au ai pu a oi lieu s > š changemen . Pa conséquen la compa aison a ec
ines *sil a ediniais n'es pas app op iée. Vanden a dis Pladis di es ès
similai e comme Šladis e a p éesagą -ad-, qui es p oduc i Li uiniens
anden a djiues. Vanago (1970: 72) dans un li e, dédiée Li uiniens hyd onimų
s uc u es, Šladis men ionné comme l'un des nom, suda y o a ec ce e
p éesaga, exemples. Dans Son e imologologique e be (1981: 331) Vanagas ou ni
seulemen les possibles co espondmenis de langue inoug ų. Cependan le nom peu ê e ai du mo šlas (Rimša 1995: 98). De lui es sus o mée beaucoup di é en s au es noms (pa y exemple, le nom de i iè e Šl-upis, eže ų p dai Šl-eže is ou Šlas), o-
dėl Šladis gali p iklausy i ai pačiai g upei, aigi bal iška e imologija skamba
į ikinamiau.
SIMONAS NOREIKIS
156 Ac a Linguis ica Li huanica XC
3.29. Šuojà (upė), Suojà (upė) e Suojỹs (eže as) Selon Vanago (1981: 320, 336), ce mo
peu ê e d'o igine inoug ų, e ses équi alen s dans les langues innes ac uelles
pou aien aussi ê e Šuo, Šuo-ja i, Šuo-oze o, Šuoju (pas a ąjį Vanagas p opose
considé e suomišku). Vanago donne des noms de é i és son des o mes de mo s
de langue ka elų, dans lesquelles inų s paki o į š. Minė i noms liés a ec ka elų šuo ou
suomių suo. Cependan le nom Šuoju es e neaiškus, ca sonne ne suomiquemen .
Spėjame que c'es la o me du mo de langue ka elų, dans laquelle aussi a eu lieu s > š
e a > u changemen s. Suomiška o me se ai *Suoja. Au cou s d'un en e ien de
l'au eu de l'a icle a ec inoug ų a dyno y ėju Pauliu Rahkonen ce anden a djiu
a é é p oposé un Samių kilmės aiškinimas. Vanago compa aimes n'es pas iables
pa ce que que dans ses p oposés iniškues co espondmenises š es le seconda y
son. Ainsi, du poin de ue phé iniu-his o ique impossible, que le nom Šuojà soi lié
a ec des noms ka elų. La s uc u e phe ine du mo suo es égalemen au e:
suomies suo < ėly oji inų p okalbė *soo < anks y oji suomių p okalbė *soγi * oγi
(Saa iki i 2006: 269270 /). Ilku imagine , commen bal iškosios o mes pou aien
ési u ulio i de anks i ųjų suomiškų o mų. D'au e pa , A is ė indique que inų
*soo peu ê e le mo paleoeu opie iško subs a o (A is e 1971: 256). Res e
non-élušku, si lie u iški noms a ec lui liés. Vanagas (1981: 320) eže o a dą Suojỹs e
upė a dį Suojà lieja a ec ka elų
Suo-jä i e suomies suo ‘pelkė. Ces noms on une analyse é ymologique qui peu
ê e e ec uée de la même maniè e que dans le cas du nom Šuojà men ionné
p écédemmen dans l'a icle. Vanagas (1981: 320) se base Būga (I 523), qui explique le
nom la iens Suoja e imologiją. Son équi alen Li u išk se ai Šuojà. Selon Būgos,
les le oniques Suoja e les Li uaniennes Šuojà peu en ê e liés à le mo des
jo ingies *sōjā ( eikšmė nenu ody a), duquel aisemblablemen es issi u ulé
lenkiškas eže o nom Sajno < sla ų *Sajьno < jo ingių *Sōjinan (*Sjāō + -in- + -an).
(1988 Vanagas: 47) a a i é l'a en ion su le ai que ce ains no d de la Li uanie
anden a džius peu en ê e expliqués aka ų bal ų gy enamajame a eale
pasi aikančiais a dais (pa yčiams, Dabikinė no d de la Li uanie aisemblablemen
sie ina a ec l'ancienne p ūsų langue mo ju debican ‘didelis). Pou ce e aison
l'explica ion Būgos semble con aincan e.
Le bal ique é imologinis nom Šuojà expliquim semble jus i ié pou les aisons
p écédemmen men ionnées. Alo s que le nom Suojà é imologie es e neaiški,
cependan le nom associa ion a ec ines apelia i s e é iies mo s semble
one iniu poin de ue inapp op ié.

S aipsniai / A icles 157
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
3.30. Ta añdė (upė)
Vanagas (1981: 340) la compa e a ec une Le onie upe, don le ly išk nom es Tē and
(Rudzī e 1968: 192). Valen inas Kipa skis ce nom le considè e inoug išku e le
iden i ie a ec les suomies Ty än ö, ly ių õõ a ‘de a e es ų Tõ andi küla
(Kipa sky 1939: 236). Palyginim Li uiniens Ta añdė ~ ly ių Tē and ch onologiniu poin
de ue es inapp op ié. Si Kipa skio compa aison es co ec e, ce phe inė ly ių
o me du nom es aimen ou nesena. Ly iens pa ois po p iebalsio
commencè en nyk i, di Pe io Kallioo, seulemen XV a. in (Kallio 2016: 4647, 6061). Ta andė es
oli nuo bal ų i ly ių kalbų kon ak ų a ealo, odėl šis upė a dis negali bū i e -
inamas kaip inoug ų subs a o a das.
Vanagas (1975: 405) nomus Ta añdė a égalemen lié a ec des i iè es du no d
occiden de Russie nommé Ta anda. Tiksli i iè e place n'es pas é ablie
(Ma adudina 1965: 11). Il se base égalemen su les Būgos (III 621) des le iškais
lieuxo a si a ec a ix -nd- (plg. inų *-n A, *-n O). Būga les ou ni comme ines
noms. Vanagas p opose e une au e op ion. selon lui, Ta añdė peu ê e associée
a ec le nom pe sonnel Ta anda, bal a usių Ta anda (ž . Vanago u ilisé le sou ce des
noms pe sonnels Bi yla 1969: 409). Cependan il ne désigne de els appelia i s comme
a añdžius, a añdė ‘plepys, a ánda ‘k ailys (LKŽe). Mikolajus V. Bi yla indique
égalemen les usses Ja osla lio a mės mo í a an a ‘kalbus žmogus (dėl du
Mel’ničenko 1961). Visi šie žodžiai gali bū i onoma opėjiniai, nes lie u ių kal-
boje y a nemažai žodžių su onoma opėjine o ma a a-, eiškiančių, pa yzdžiui,
de nie appelia i oy. kalbumą, beldimą, s i dulia imą (LKŽe). Ta añdė es non
seulemen la i iè e, mais aussi le nom du illage, pa lequel eka la i iè e. Il peu
ê e que le nom au illage le donna d'abo d les gens, appelan Ta anda, e seulemen
ap ès cela ce mo a é é commencé à u ilise comme nom de i iè e. Le nom Ta añdė
ki čiuojamas an ajame skiemenyje, e ce a gumen émoija con e inoug išką
kilmę. P iesagos -n A la p é alence s'appiè e aux langues de la Bal ique ines e
Pe mės (Hakulinen 1979: 200), cependan le p éposag -and aip ne es même pas
é angè e aux langues bal es (Būga III 847). A gumen ai pou Ta andée nomme
bal išką kilmę son su isammen o s. De plus, la i iè e coule beaucoup plus loin du connoms his o iques inoug ų habi able a ealo. Donc bal iška o igine es où ce qui dans con incinamesne.
3.31. Té e ė, la iquemen Tē e e (upė)
Té e ė (la ių Tē e e) es en Le onie, mais nedidelė sa a ka pa eka Li uanie e
La ijos pasieniu. Vanagas (1981: 344) e imologiniame žodyne upė a dį lygina
su la išku miško a du Ta as es mežs. Pasak jo, šis y a inų kilmės, i lygin-
inas a ec es iškais nomdais Ta wes , Ta es , Te es e Ta as u kihelkond. Il ai
p ému é, que el même signe ai e ka elų noms Te a-lambi e Te a-jä i.
SIMONAS NOREIKIS
Ac a Linguis ica Li huanica XC 158
Pas a ieji du a dai ik iausiai suda y i iš apelia y o e a ‘de a’, ku is inų
dans les langues peu ê e bal iškas skolinys (Kalima 1936: 168). Te a peu aussi
ê e d'o igine scandina ique, mais en ou cas c'es a dly esnis skolinys ines
langues (i. i. passoolin as plus a d que 2000 m. b. K .). Vanagas s'appuie su Lau ie
Ke unen de l'opinion que e y a ien du mo a as ‘ au as (Ke unen 1955:
223). Vanago doi -ê e asi ik e en ou nissan ce e é é ence, ca Ke unenas
analysai seulemen les noms a ec a -.
Le mo a as dans les langues ines es considé é bal išku skoliniu (< bal ų
* au as (Kalima 1936: 166)), e la o me a as es ésul a me a ezès. Ta as
é ai p oduc i būd a dis loco a djies, du moins en Suomijoje (pa y a oin,
Ta as-joki, Ta as-jä i).
Té e ė a é é associée a ec des a di s p ê s inancie s dans les langues
ines, donc ce nom de i iè e ne peu ê e in e p é é comme du sous-s a o
inoug us des emps de pie e.
Nė a mo i nie une bal išką nom de Té e ė kilmę. Būga (III 847) indique que cela
peu ê e p éesaginis da inys Te -e -ė e compa e le a ec les la ians
lieuo a džiu Te ende, qui es ku šiškos o igine.
3.32. Tilkà (upė)
Vanagas (1981: 345): Tilkà ~ la ians noms de illages Tilk(u)sā i, Tilkainis, Tilkas
< ly ių ilk, suomių ilkka ‘lašas (Būga III 618). Vanagas ou ni égalemen au
compa aison le nom de l'éje o ka elų Tilkus.
Finų * ilkka es du mo d'o igine ga sažodinė (SES s. . ilkka), duquel son kilę e
eiksmažodžiai, pa exemple, es ų ilkuda ‘ a ė i, lašė i. Cependan * ilkka es un
mo d'o igine ul é ieu e, puisque anks y ojoje inų p okalbėje ne peu ê e ilgojo
p iebalsio (ce e ois kk) po ilgo skiemens (Jun ila 2015a: 195). De plus, il n'es a i é
* i- > sipaki imas. Pa conséquen du poin de ue his o ique de la phoné ique ce
upė a dis ne peu ê e app écié comme du subs a inoug ų du siècle de pie e.
Alo s quepu le nom de l'éze ka elų Tilkus composé non pas de ilkka ‘lašas, e de
ilkku ‘zemės uožas (plg. salmi ‘sąsiau is > salmes) (s aipsnio au o iaus
pokalbis su Denisu Kuzminu). Dėl anksčiau s aipsnyje minė ų p iežasčių paly-
pe sonalškas ginimas a ec ilkku es égalemen pas app op ié.
Vanagas (1981: 345) galiausiai eigia, kad „bene į ikinamiau bū ų sie i su lie-
u ių lk i ‘ il i, im i’.“
A icles A icles a icles 159 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
3.33. Ug a (upė)
Ug a commence en Le onie e en Li uanie dans eigne dans K iauną. En Le onie
aussi u ilisé le nom Ug a, cependan en Li uanie plus épandu le nom K iaunnų upẽlė,
son in ako nom K iaunẽlė. Minė i upė a džiai son a do K iaunà ediniai. Selon
Vanago (1981: 352), Ug a peu ê e d'o igine inoug ų. Il compa e upė a dį a ec la
i iè e Ug a nom en Russie. Ce e i iè e place n'es pas é ablie, cependan Vanagas
la men ionne comme inoug išką. Dans une des sou ces le nom de i iè e Ug a non
men ion, mais minimi d'au es noms a ec -g - (plačiau oi Se eb enniko 1970: 58).
Smolensko e Kalugos dans les domaines eka i e ė, appelée Ug a. Selon Makso
Fasme i, Ug a es d'o igine bal iškos (Vasme 1987: 147). Mokslininkas la iden i ie a ec
les la iens Uog e, les Li uiniens Ungu upė. Les compa aisons de Fasme ne se on
pas discu ées dans ce a icle, ca elles ne son di ec emen liées à le hème du
a ail. Tou e ois ine a en ion à la ema que de Fasme , que Ug a ne peu pas ê e
associée a ec usėnų ug y ‘ eng ai, puisque la locali é, dans laquelle es men ionnée
la i iè e, n'a jamais habi é hong ains. Tou à ai possible, que en e la Le onie e
la Li uanie ou ables noms de Ug a e Russie ekančios i iè es nom de Ug a aucun
lien n'es , e ils son homonimai. Ug os upės nomme d'o igine es e neaiški, donc p é end e qu'il es inoug iškas, impossible.
3.34. ka, kis (upė)
Vanagas (1975: 405; 1981: 355): ka ~ es ų u g ‘upelis > la ių u ga (Zeps 1962: 199), de
laquelle on é é cons i ués e la iški ie o a džiai (Balode 64), cependan de els
noms se ou en seulemen dans l'ancienne habi amojoje ly ių. kis es du milieu
de Li uanie, i. y. ôle du men ionnée e i oi e.
3.35. U ėda (upė) Žodyne Vanagas (1981: 256) p é end que U ėda g eičiausiai sie ina
a ec Aujėdà up. Il compa e égalemen upė a dį e a ec es ų Ueda, Uueda (Vanagas
1975: 405). Cependan Uueda phone iquemen édui e o me du pe sonnage Uue oa,
qui es un soudu in mo uue ‘naujo + oa ‘kamba io. Šį Vanago compa aison a ec
es išku ie o a džiu a commen é Ennas E ni sas e eje ai elle possibili é que
les Li uanien U ėda puissen a oi quelque chose en commun a ec es ų Uueda
(E ni s 1979: 132). A en ion es d'ailleu s à ce que l'an es démen es des
lieuxo a die dans pe sonnnom Uue oa oa es l'appelia i uba ‘kamba ys o me
linksni du kilminink, e lui l'appelia i es empsų subs a ą. Bal iška o igine semble
SIMONAS NOREIKIS
160 Ac a Linguis ica Li huanica XC
ge manų kilmės (SES s. . upa), odėl negalima kalbė i apie akmens amžiaus
dansinamesnée.
3.36. Výgala (upė)
Vanagas (1975: 405): Li uiniens Výgala ~ es ų Vigala. Bien que ces eaux a dzes
sonnen ès similai es, ils son cons i ués de di é en es maniè es. Es ų
Vigala cons i ué a ec o man u -la, eiškiančiu lieu. Le mo igā ‘ilga d ėgna
inse uba en e deux collè es, pailgas pelkė as lėnis es dans le langage ly iens,
ce mo a aisemblablemen eu co espondmenį e es ų le langage (EKNRe s. .
Vigala). Li u iens Vygala pou ai ê e cons i uée du p oduc aus langue
Li uiniens o man o -gala (plg. A iógala, Baisógala, Gimbógala e k .). Cependan
l'o igine Vy o man es e ince aini. Peu -ê e ce es elipsée de Vijogala.
3.37. Vičiu is, Vičiu ė, la iquemen Vi ca a (upė) Vanagas (1981: 387) p é end que
Vičiu is es li uanisée la ių ou ziemgalių o me (p iesaga -a ie o a džiuose
sou en chin a en -u -) (Vanagas 1970: 238; 1981: 387). Vanagas e ymologique
dic ionne ašo: la ių kalbos ly yje i ca y a a an zazakalinės eilės balsį a,
cela c ne peu ê e, disons, de [minkš ojo] k. Vadinasi, la acine
é imologizuojamiji de ai ê e i c-. A ec ce a i ma ion s'acco de ne peu
pas, puisque dans la langue le oue c a an zazakalinės eilės balsį galį bū i kilęs
de paukš ojo k (pa yimui, kiau as ~ cau s).
Toliau Vanagas p opose inoug ique o ignée en se basan à l'époque inédi 1977 ans
Šlia o hand aščiu (publié ap ès Šlia o mo 1996 ans dans son ecueil d'a icles (ž .
Šlia as 1996: 50) au . pas .). Vanagas compa e le nom de Vi čiu io a ec es iškais
loco a džiais Vi sa küla, Vi s-jä , Vi su ald, qui son associables a ec
es išku apelia y u i s ‘klanas, s u ų duobė (Ke unen 1955: 238). Égalemen dans
le langage le onien se ou e le mo i ca ‘s u os, considé é inų skoliniu (Zeps
1962: 206207). À p emiè e ue le nom Vi čiu io peu a oi quelque chose en commun
a ec les langues ines, cependan ce peu ê e non pas subs a o lieu-nom
d'o igine, e un indi ec inism, i.e. lieu-nom, composé du in des p ê ins (Balode
2015). D'un poin de ue séman ique, ce leu e nom ne susci e non plus de dou es,
puisque an bal es que ines a eale peu ou e séman iquemen similai es des
leu es noms: Mỹžupis, Škupis e suomies Paskajoki (paska ‘šūdas, ‘ jokiupė).
Cependan au eni comp e de ce ai que Vičiu is es l'un des pa allèches
Lielupės in akų, qui on Li u išką e la išką a dą, pa exemple, Li uiniens
Š ė ~ la ių S ē e, Li uiniens Šeš ė ~ la ių Sese e, lie u ių Vege ~ la ių
A icles A icles a icles 167 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Rimša Vy au as 1995: Pseudosuomug iški bal ų ie o a džiai. – Bal is ica VII:
Bal is ica VII S a p au iskais bal is u kong ess 1995. g. 13.–15. jūnijā: e e ā u ēzes, Rīga:
La iešu alodas ins i ū s, 97–98.
Rudzī e, Ma a 1968: Somug iskie hyd onīmi dans la Le onie PSR i o ijā. La iešu
leksikas a īs ība. Zinā niskie aks i 86, Rīga: Zinā ne, 175198. Sai ia ik Janne 2006:
Subs a a U alica. S udies on Finno-Ug ian Subs a e in No he n Russian Dialec s, Helsinki:
Helsingin yliopis o. Saa nis o Ma i 2003: Ka jalan geologia. Ka jalan luonnonmaiseman syn y.
Ka jalan syn y. Viipu in läänin his o ia 1, ed. by M. Saa nis o, Ka jalaisen Kul uu in
Edis ämissää iö, Ka jalan Ki japaino Oy/Ka jala-leh i, 2180. Sammallah i Pekka 1988:
His o ical phonology o he U alic languages. The U alic languages: Desc ip ion, His o y and
Fo eign In luences, ed. D. Sino , Se . Handbuch de O ien alis ik, Sec. 8: Handbook o U alic
and Cen al Asian S udies, 1, Leiden: E. J. B ill, Schmid Wol gang P. 1988: Noch einmal zu F age
eines wes innischen Subs a s in Li auen. Zei sch i ü Os o schung. (Zei sch i ü
478–554.
Os o schung) es une e ue spécialisée dans la eche che su l'Es . Lände und Völke im
ös lichen Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174. Les Lände und Völke im
ös lichen Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174. Les Lände und Völke im ös lichen Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174.
Se eb enniko Bo is A. 1970: Sé eb enniko , Bo ic A. Pou quoi di icile
разрешить проблему происхождения верхних слоёв севернорусской гидронимии
[Počemu udno az eši p oblemu p oischoždenija e chnich slojo se e no usskoj
gid onimii]. Vosp sy langueskoznanija [Vop osy jazykoznanija] 1, 4459. Šlia as Juozas 1970:
Subs a as Žeimelio apylinkės a dyne e a mėje. K aš o y a, ed. B. Vai ke ičius, 263270.
Šlia as Juozas 1996: Žiemgalių pėdsakais, Vilnius: Žiemgalos d augija. Thomsen Vilhelm
1890: Be ø inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) sp og: en
sp oghis o isk unde søgelse, Københa n: Blanco Lunos. TLE IV Ta ybų Lie u os
Enciklopedija 4 (SimnoŽ o ūnė), Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija, 1988.
Topo o Vladimi N. 1977: Топоров, Владимир Н. К фракийско балтийским языковым
паралеллям [K akijsko bal ijskim jazyko ym pa alelliam]. Balkanski ling is ički
zbi nik [Balkanskij lin is ičeskij sbo nik], o . o d e. T. V. Цивьян [o . ed. T. V.
Ci jan], Moscou: Наука [Mosc a: Nauka], 59116. Vanagas Aleksand as 1970: Li uanie TSR
hid onimų da yba, Vilnius: Min is.

SIMONAS NOREIKIS
168 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Vanagas Aleksand as 1975: K p oblème inno-ugho ского субстрата в литовской
топонимии [K p oblème inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike]. Cong essus
Te ius In e na ionalis Fenno-Ug is a um. Il s'agi d'un cong ès in e na ional qui se ien
chaque année à Fenno-Ug is a um. Tallinnae habi us 17.23. VIII. 1970. I. Ac a Linguis ica Pa s, Tallinn: Valgus, 404405.
Vanagas Aleksand as 1981: Li uiniens hid onimų e imologins mo synas, Vilnius:
Mokslas. Vanagas Aleksand as 1988: Li uiniens anden a džiai, se . Langua e gens, Vilnius:
La science.
Max Vasme 1934: Bei äge zu his o ischen Völke kunde Os eu opas. Il es égalemen l'au eu de nomb eux ou ages su l'his oi e de l'Eu ope o ien ale. 2. Die ehemali-
ge Ausb ei ung de Wes innen in den heu igen sla ischen Lände n, Be lin: Akademie de
Wissenscha en.
Vasme Max 1987: Фасмер, Макс. É imologique dic a j du usse 4 (T Yaщyp)
[E imologičeskij slo a usskogo jazyka 4 (TJašču )], pe e od s allemand e
complémen s O. N. T ubache a, éd. M. A. Obo ina [pe e od s nemeckogo i dopolnenija O.
N. T ubače a, ed. M. A. Obo ina], Moscou: Прогресс [Mosc a: P og ess]. Il a é é édigé
pa M. A. Obo ina. Wiedemann Fe dinand J. 1869: Ehs nisch-deu sches Wö e buch, S .
Pe e sbu g. Zeps Valdis J. 1962: La ian and Finnic Linguis ic Con e gences,
Blooming on: Indiana Uni e si y; The Hague: Mou on and Co.
Zinke ičius Zigmas 2005: Li u iens nau os kilmė, Vilnius: Mokslo e
encyclopedijų leidybos ins i u as.
Li huanian Hyd onyms
o Allegedly Finno-Ug ic O igin
SUMMARY
This a icle is based on he au ho s Mas e Thesis w i en in Finnish and submi ed a he
Uni e si y o Helsinki in 2018. The opic is Li huanian hyd onyms supposed o be Finno-Ug ic and
he aim was a c i ical analysis o such hyd onyms, and he esul was ha in Li huania he e
a e no Finno-Ug ic hyd onyms. This opic is impo an o Li huanian onomas ics. Howe e , in
Li huania, he e a e no many people wi h knowledge o Finnish. Thus, his a icle makes i
possible o Li huanian eade s o see he esul s o he Mas e
Thesis by he au ho .
In Li huania, i is s ill belie ed ha be o e he a i al o he Bal s o he nowadays e i o y
o Li huania he e li ed Finno-Ug ians and hey mus ha e le hei aces in he oponyms.
The supposed ime o his e en is 2000 BC. Thus, Aleksand as Vanagas p oposed
S aipsniai / A icles 169
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Finno-Ug ic e ymologies o a ious Li huanian hyd onyms which in his opinion sound simila o
mode n Finnic appella i es and p ope names. I he in es iga ed hyd onyms a e imes
a esul o 4000 yea s old language con ac s, hen he Bal ic and Finnic languages o hose
sounded di e en . Thus, he his o ical-phonological me hod will be applied in his Such me hods
wo k as well as seman ical and onomas ic me hods compa ing Bal ic and Finnic oponyms.
we e applied by Aikio in in es iga ing supposed Samic oponyms in Finland whe e he e was a
end o p opose Samic e ymology o oponyms wi h unclea e ymology some imes e en
wi hou compa ing hem o a Samic appella i e o a p ope name. Il a payé a en ion à he ac
ha p o o-Samic was phonologically di e en han mode n Samic languages and he in i é o
econs uc p o o-Samic o ms i s and only hen compa e hem o Finnish oponyms. A
econs uc ed o m may indica e ha Samic e ymology is w ong. This me hod is sui able also
in he case o supposed Finno-Ug ic hyd onyms in
Li huania.
In he Mas e Thesis and his a icle, he e we e e ised o e 40 Li huanian hyd onyms o
which Vanagas sugges ed Finno-Ug ic e ymologies. All he e ymologies by Vanagas we e
ejec ed o he ollowing easons: His o ical-phonological. The econs uc ed o ms o he
compa ed hyd onyms o FinnoUg ic appella i es and p ope names a e so di e en ha he
de elopmen om one o m o ano he would be possible.
Seman ical. A Li huanian hyd onym is compa ed o an appella i e which is no used in
he o ma ion o Finno-Ug ic oponyms.
Ch onological. A Finno-Ug ic appella i e, which a Li huanian hyd onym is compa ed o, is a
bo owing om o he languages (la e han he S one Age). In addi ion, all he hyd onyms
p esen ed by Vanagas a e e y di e en and i is impossible o classi y hem in any way (by
cons uc ion, seman ics e c.). In conclusion, in Li huania, he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms o
he S one Age. Ne e heless, he p esence o Finnic p ope names is possible on he
Li huanian-La ian bo de land, b ough by K ee ins (Vo ic) who li ed in Bauska egion om he
15 h cen u y. Bauska is si ua ed no a away om he bo de , which du ing he cen u ies was
no e y p ecise and he e we e small changes in i . I means ha K ee in could ha e ans e ed
hei p ope names o he e i o ies o p esen -day Li huania. Thus, u he esea ch should be
concen a ed on seeking K ee in names in No he n Li huania.
Mise à disposi ion 2024 m. mai 2 d.
SIMONAS NOREIKIS
Uni e si é de Helsinkio
Suomių kalbos, inų-ug ų i skandina ų kalbų i li e a ū ų ins i u as
PL25 (Unioninka u 40)
00014 Uni e si y o Helsinki
simonas.no eikis@helsinki. i