Ac a Linguis ica Li huanica
2026, . 94, p. 119
Indice del con enu o Con en s link /
ISSN 2669-218X (ele onico online) /
Copy igh © 2026 Diana Damb auskienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Ispede o Li u iens lingua ins i u o. Ques o a icolo è di accesso ape o, dis ibui o so o i e mini di
licenza di C ea i e Commons a ibuzione, che pe me e di usa e, dis ibui e e ip odu e il con enu o in qualsiasi
suppo o, indicando au o i e on e.
Recei ed: Gau a: 2025-02-06. / Accep ed: Accep a o: 2026-04-09.
/ 1ET ZEMAIČI VARNIŠKI SAVOJO LEGURAZIONO VARIANTO
RAIZDINIS: NOMINACIJOS E VALLIMAI
Pe cep ions o he Na i e Language Va ian among Sou h Samogi ians:
Naming and E alua ion
DIANA DAMBRAUSKIEN
L'is i u o delle lingue Lie u ių
E-mail: diana.damb [email protected]
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0002-0346-8421 Le linee di ice ca Mokslinių: geoling is ica,
pe cep i ioji dialek ologija, socioling is ica.
h ps://doi.o g/10.35321/all94-03
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTATIA
Sulla base di geoling is ica e pe cep y iosios dialek ologija me odologi, nell'a icolo analizza ia e pie ų žemaičių
a niškių sa ojo kalbos a ian o nominazioni e alu azioni. Il iconoscimen o del p op io linguaggio a ian e basa o
sulla semplice compe enza del diale o na io della comuni à linguis ica (angl. dialec compe ence) e dell'immagine del
diale o (angl. dialec image) analisi. La compe enza di diale o comp ende sus o ma isi pasąmonėje s e eo ipine
a ian e linguis ica o suo consuma o e ca a e is iche, e diale o immaginini limen a s e eo ipii linguis ici segni di
similumai e (o) di e enumai. Ti iamųjų i engo, p incipale e dis in i a ca a e is ica dei sud dei e aici a niškių
dūnininkazione ca a e is ica solo dei pachi più ecchi memb i della comuni à della lingua, gio ani e a sika ius
p o enien i di al i luoghi o in lingua comunine (o a lei apačia aukš aičių a mei) o con al e e aičių pa a mėmis
maišy u a ian e della lingua. Bingūdiausia pa icola i à, secondo la quale iconosciu o un sa asis a ian e della
lingua, innominijamo galūnių abb e iazione.
Geog a inie (e d inie) dis anumai uno dei più impo an i a o i, donan i in luenza alla nomina imen o
a ian o p op io linguaggio: con enzionalmen e a niškiai o nisce o abi azione delle zone, o amminis a i o o
sa i aldybės cen o, a cui si mig a, nome.
Sia la disposizione a niškių delle anziane e più anziane gene azioni, che il gio ane non pa la a micamen e, sia il
app ochamen o immagina io del a ian e del p op io linguaggio dei s udia i gio anni della gene azione alla
lingua bend inesa può mos a e con e genzia della bassaaičių a niškių a minės e della lingua bend inė, e
desc ūdin nominazioni a minio plo o he e ogeniškumą.
ESMINIAI VODŽIAI: pe cep i ioji dialek ologija, kalbinės nuos a os, pie ų žemaičiai a niškiai, dūnininkai,
sa asis kalbos a ian .
ANNOTATION
This a icle ocuses on he nomina ions and pe cep ions o ones own linguis ic a ian wi hin he Sou he n
Samogi ian subdialec o Va niai, which a e analyzed using geolinguis ic and pe cep ual dialec ological
me hodologies. Recogni ion o ones own linguis ic a ian is based on he s udy o dialec compe ence and dialec
image displayed by egula membe s o he speech communi y. Dialec compe ence comp ende all s e eo ypical
cha ac e is ics o he language a ian and i s use o med wi hin ones subconscious, while dialec images esul
om s e eo ypical simila i ies and/o di e ences be ween linguis ic ea u es.
2
Acco ding o he subjec s analyzed, he p ocess o eplacing he S anda d Li huanian p onuncia ion o uo o o
o ū (dūnininka imas), which is he main and dis inc i e cha ac e is ic o he Sou he n Samogi ian subdialec o
Va niai, is e lec ed only in he language o he e y oldes membe s o his speech communi y. Younge
gene a ions and indi iduals who ha e a i ed he e om o he pa s o he coun y a e pe cei ed as using a
a ian mixed wi h ei he S anda d Li huanian (o he Aukš ai ian dialec iden i ied wi h i ) o wi h o he
Samogi ian subdialec s. Reduced endings a e seen as he mos ypical ea u e which helps o iden i y ones own
linguis ic a ian .
Geog aphical (spa ial) dis ance is one o he main ac o s a ec ing he nomina ion o ones own linguis ic a ian .
Speake s o he Va niai subdialec ypically assign o hei a ian he name o hei esiden ial a ea o he
adminis a i e (municipali y) cen e hey a e mig a ing o. The s udy also shows ha olde and oldes
gene a ion speake s o he Va niai subdialec belie e ha young people do no use he dialec , while he image o
hei own a ian p e alen amongs he younge gene a ion is close o S anda d Li huanian. Bo h o hese
indings sugges a con e gence o dialec al and s anda d language wi hin he Va niai subdialec , wi h
cha ac e isa ions and nomina ions poin ing owa ds he linguis ic he e ogenei y o his dialec al a ea.
KEYWORDS: Pe cep ual dialec ology, language a i udes, Sou he n Samogi ian subdialec o Va niai,
dūnininkai, own linguis ic a ian .
1. ĮVADAS
P ima decennì una nuo a alu a a a minė si uazione mos ò, che me idionali zemaičių
a niškių pa a mės a ea cade in in o no Telšius besi o muojančio zemaičių egiolek o zona,
quindi la lingua dei locali uomini do ebbe con assegna si di un ce o s abilumu, nulem u sia
o e adizionali a mės, sia e s abilių ela i amen e žemai iškųjų geolek ų (šiau inėje
1
Plùngės, nella pa e me idionale
Tau agės) (Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014b: 257, 260). I da i mos a ono che a n iškiai,
o mando un comune egiolek ui, in u u o e à endenza similė i ai suoi icini
se en ionali (Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014b: 260).
T adiciniai a niškiai e kaimyniniai šiau inia i žemaičiai ( elšiškiai e k e ingiškiai) ha e one inių panašumų, e
ski umų. Dai icini più se en ionali li, come e dai icini più me idionali aseiniškius, dis ingue a
dūnininka ia ki čiuo ų d ibalsių ie, uo a liepima unbalsiais [iː], [uː] oppu e di ongoidais [iːi ], [uːu ] (p.:ˈuːj
iɪi n s] šienas; [2ˈjuː ks] giocchi), o da aseiniškių d i i an, am, en, emimas [on], [om], [om], [n], [m], [m], [m], [m],
[m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m],
[m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m],
[m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m],
[m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m],
[m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], [m], 1994: 106107; Gi denis 1970: 143145; LKA II 7778, 80, 83,
84, 86, 87, žemėl. No. 64, 65, 66, 68, 69, 70, 71; Bukan is 1984: 9394; LKTCH 2004: 206, 222223 e k .). Con gli al i
žemaičius comune dis in i ia ca a e is ica kamieno e ki čiuo as galūnės ilgųjų balsių ė, o pa ola
d ibalsinimas (p z.:ˈdɛji jɪ ] d i; [bjiɛ1ˈjuɔ jɪ ] bėgió i) (Zinke ičius: 73, 74, 473 (zem. n . 28), 475 (zem. n .
30), 476 (zem. n . 31), 479 (zem. n . 483), 34 (zem. n . 38), 485 (zem. n . 40); 1966 [1]. 1994: 90; LKA II 45, 48, 51, 53, 56, 57,
imm. No. 27, 33, 35, 39; LKA II 45, 48, 51, 54, 57, žemėl. No. 28, 31, 33, 36, 39; Salys 1992: 36; LKTCH 2004: 223 e k . ).
Ol e menziona e ca a e is iche, ai a niški sono ca a e is iche e al e ca a e is iche one iche:
uni e sale a azione ki cio; i co i osi u, i e doppa sių ul, u , il, e bei d ibalsio ui p imo dėmens pla inimas (p z.:
bù o [ˈbʋɑ], [ˈboɑʋ]; mškas [ˈmjɪ ks], [ˈmjeks]; pùl i [1ˈpolj je]; kù i [1ˈk j ɪj ], [1ˈko j je]; g ˈˈˈjɪ , [ˈ ];
mu las as [2ˈmls], [2ˈmoɪls]); galūnių balsių sho ening (p z.: ka pas [2ˈkɑmps]); d ibalsių ai, ei ienbalsinimas (p z.
ý ai [1ˈʋjiː1 ɑː]; aše [ ɑ1ˈjɛː]); in alcune o me al pos o a ika ų č, dž u imi p iebalsiai , d (p z.: jáučio
[1ˈjɛæ j];ɛ mẽdžio [ˈmjɛdje], ma jáučių [1ˈjæju]; mẽdžių [ˈmjæju]) (Zinke ičius 1966: 32
1
Geolek u laiky ini sulla base della adizionale pa a messa si sono o ma e he e ogenišk i, se e i a ian i
linguis iche senza on i geog a ici, a egiolek u a ian i linguis iche, appa si alla comune lingua pa eik us
geolek ą (-us) e (o) a ian i linguis iche egionali (Hoppenb ouwe s 1983: 125; Aue 2005: 742; Taeldeman 2010: 355374;
Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014a: 4144). Nella zona se en ionali s abilūs geolek ai si o mano ci ca Skuõdą, Maže kius,
K ẽ ingą e Plùngę, nella zona me idionale ci ca Taũ agę, pe eiginiai ci ca Kemę, Rasé inius (NTA 2014 (žemėl. N . 13,
14); Mikulėnienė 2014: 20; Aliūkai ė, Mikulėnienė: 2014a: 260).
3
64-66, 142143, 49, 447, 515516, 518 (žemėl. No. 2, 70, 71, 73); 1994: 106, 110111; LKA II 123126, zemėl. No. 105,
106; LKTCH 2004: 200 sp. įklija, 223226 e k .) e k . Negli ul imi anni a causa besciu i an i
sociookul ū ines, socioeconomiche ambien e (į ai ių įs aigų eo ganizzazione e op imiza imo)
sudų žemaičiai a niškiai, o dūnininkai, di en ano semp e mobilesni, spandiasi le lo o socialine
elazioni. Pa allelamen e, ci si aspe a, cambiando il lo o app occio al locale, s udiamo de o
suooju, a ian e del linguaggio, cambia e linguino compo amen o (plg. Jawo ski e k . 2004: 5;
Ga e 2010: 1936; Ramonienė 2022: 1113 e k .). Pe cep y iosios dialec ologijos p incipais
pa em i s udi delle disposizioni linguis iche esegui i i in a ie egioni Li uane (Aliūkai ė,
Mikulėnienė 2016a; 2016b; Ge žo ai ė, Čepai ienė 2016; Aliūkai ė e k . 2017; 2020; Ge žo ai ė 2019a;
2019b; 2019c; B azai ienė 2024 e k .). Tu a ia dūnininkų a eale disposizioni a causa p op iojo
a ian e della lingua de aglia amen e is uda e solo me idionie zemaičių aseiniškių pa a mės
plo e, a niškiai ques o pun o di is a di maggio e ice ca o i a enzione ino šiol sulaukę non.
Raseiniškių s udi hanno con e ma o che sia ogge i i (con e genzia e esiguazione) che
2
sogge i i (p op ie à dell'u en e della lingua) mo i i in luenzano il pun o di is a dei memb i
della comuni à linguis ica in localizza o a ian e linguis ico: kin a adizionali a minių požymių
nomenkla ū inės alo i e lo o ealizzazione (Damb auskienė 2003: 107124; plg. Hickeynien: 351;
Mikulė 2020: 3 e k .). Raseiniškių kalbinė si uacija, p es ižiškesnio a ian e pe seguimen o
inicijuja ino adesso ne i ų a niškių nuos a ų dėl sa ojo kalbos a ian o pe žiū ą
(Damb auskienė 2020: 228; 2021: 7779).
3
L'ogge o di ques o s udio pie ų žemaičių a niškių sa ojo kalbos a ian o nominazioni
e alu azioni. Tikslas chia iaiškin i pie ų žemaičių a niškių sa ojo kalbos a ian o
4
nominazioni e alu azioni.
A al ine aggiunge e si scelgano i seguen i compi i: 1) isanalizza e s udiabili me aling is ini
commen i e isolla iškin i a niškių sa ojo kalbos a ian o nominacije; 2) sulla base
subjec i iaisiais eks aling is iniais da i, s abili e i a i ca a e is ici a p op ia a ian e
linguis ica e s abili e le alu azioni di p op ia a ian e linguis ica; 3) esamina e sud dei
e aici a niškių consape olezza adica a di un a ian e locale della lingua e alu a e
possibile a niškių pa a mės kalbinės kai os scena i.
Riso se nell'in es igazione 2025 anni gennaio ebb aio mesi di da sud dei zemaičių a n iškių
plo o a icolo au o ė e Li uanian kalbos ins i u o Geoling is ikos cen o scien i ica
impiega a d . Simonos Vyniau ai ės accol a e in di o oną egis a a empi ine me džiaga da
Lie u ių kalbos a laso (LKA 1977; 1982; 1991; ul e io men e LKA) 11 pun i: Ku š nų (LKA)
5
10 Va nių (LKA 191), ž enčio (LKA 193), T ẽ ų (LKA 220a), Laũk u os (LKA 252), Š
kšnos (LKA 282), 290 da nos (LKA 288), Ka inėnų (LKA 322), Pajū K io (LKA 322),
Šilãlės (LKA 323) e Žema čių Naũmiesčio (LKA 355), ed. 1 pi u a.
2
Ci ca me idioni žemaičių aseiniškių y imus più ampio c. Vai monienė 2017; Damb auskienė 2020; 2021.
3
A icolisnyje scel o e mine sa asis a ian e del linguaggio, pe ché egli i le e bene sia i medesimi s udiabili, sia il
lo o abi amo luogo consuma o linguaggio a ian o conce o. Ques o e mine è s a o usa o nello s udia e le
disposizioni dei sud dei zemaici aseiniškių (ž . Damb auskienė 2020; 2021: 7781). Nei Li u ani geoling is is ici s udiamen i
soli o e mine locale linguis ico a ian e, a en e co ispondmenì inglese kalboje e nakulas (angl. e nacula ) (ž .
Labo 1972a: 208209, 222224; 1972b: 8791; T udgill 1974: 1719, 3235; Chambe s, T udgill 1980: 36, k 1214 e.).
4
Te mini app occio e disposizioni nell'a icolo engono u ilizza i sinonimicamen e.
5
Poiché in u i iju in LKA i olumi dei pun i nume amen e coincidono, ul e io men e nell'a icolo di ques a
pubblicazione omai nebenu odomi.
4
1 immagine. Ti iamieji pie ų žemaičių a niškių LKA pun i (zemėlapio agmen a om Aliūkai ė i k .
2014: 143, 75 igu a)
Del o ale egis a i colloqui con 44 i ia maisiais, o ale du azione pokalbių 22 o e 12 min. 23
sec. Al ine di quan o più obie i amen e in empo eale es a e la si uazione linguis ica
delle me idionali zemaici a niškių plo e, le pe sone ogge o degli s udi imčiai ada a o
6
me odo di selezione nonikimybine, i. i. pa bin i casualmen e accon en i e consen i i
pa ecipa e nello s udio scien i ico. Ques o l'ha an o dispa odà la campione degli s udia i
secondo i da i sociodemog a ici (ž . len elę) che di e sa du a a delle egis azioni
(c . Append. 2).
Len elė. Ti iamųjų sociodemog a ici dei da i ca a e is ica
Ti iamųjų
secondo
Ti iamieji
nume o ca as
Ly is
Maschi
Femmine
10
Jaunesni-
oji ka a
2 8 19
Vidu inė
ka a 3 16
15
Gla ioji
ka a 3 12
44 Di
o ale 8
36
6
Il me odo di selezione nonicimybinea è app op ia o, quando il sample di s udiabili non è g ande e i da i delle
in e is e engono u ilizza i in s olgimen o ž algomąjį (a bandomąjį) s udio (plačiau c . Gaižauskai ė, Mikėnė 2014: 3637).
5
Pe pokalbius egis a i dei ice ca o i me aling is is ici commen i (pa yみに, disposizioni pe
p op io linguaggio a ian o, p op io e al i linguaggio a ian i alu azioni e k .),
sociodemog a ines ca a e is iche (l is, amžius, luogo di abi azione) e k . Rip endendo
ma e iale cos i uiscono me aling is ini 44 s udiabili commen i sul p op io linguaggio a ian e e
al e lingue a ian i. Ti iamųjų disposizioni i os sulla base pe cep y iosios dialek ologijos
7
me odologiniais p incipi, a ge i a e analizzingando p op io linguaggio a ian e comp ensami à,
pa auklumo (g ažumo), egolabili à alu azioni. Ti iamųjų amžius è impo an e pe i da i
i inimen i secondo gene a .
2. METODAI IR METODOLOGINS PRIEIGOS Ques a ice ca si basa dei da i empi ici della
pe cezione e alu azione del p op io a ian e linguis ico, che accol i combinando inchies a
e giluminio in e iu (pokalbio) me odi. Combinazione di con e sazione e in e ogazione
pa annus, quando bisogna accoglie e a i da i non solo sul p op io indaga o, le sue
disposizioni, ma anche egis a e il suo disco so, u ilizza e un audio eco ding dei da i
linguis ici egis a imi, indagii (Au ekoe xea, O mae xea 2006: 157162; Schilling 2013: 66133).
Pe i colloqui con i iamaisiais sii elk os semi s u u a o e gilumino ca a e e in e iu
de inys (plg. Rupšienė 2007: 65; Ka delis 2017: 257 e lì indica a le e a u a e k .).
8
Pa olai con s udia i s olgus scel aus quisimno s u u a s u u o umo me odologia, cui esmė lessibili à, i. i.
sebbene quisimnno p epa a o da an icipo, suoi quisminsi u ilizzo asi nebū necessa iamen e empo n is
quisimen i eiliškumo o o muluo ės nonché enendo in s udia o insegnom pensis. Klausimyn è compila o sulla
base della colle i i à monog a ica Va ian i della lingua Li uania y ėjo e di un semplice lingua comuni à dei
9
na io p ospe i e au o eí selezioni e in ques o a icolo analizza i ice ca applica iche i pe cep y inės
anke os (ž . Aliūkai ė and k . 2020: 301306) (ž . 1 p iedą). Klausimynus pokalbių du an e pildè in e is a
dell'esecu ice. Tale me odo di accol a ma e iale è pa e di una me odologia di s udio quali a i a a idabile e
ad al a quali à dei da i (Gaižauskai ė, Mikėnė 2014: 61). O pokalbio kon olė pe me e accumula da i della lingua
quan i a i oio da i della lingua (pa y example, a miškumo indicikliam calcciuo i) ice ca. Le domande
Klausimyno cop i ono ogge i iuosius ( i iamojo luogo di abi azione, amžius, ly is, išsila inimas, judumas e k .)
e subjeky iuosius (geoling is inė kompe encija, p o isions because o sa ojo kalbos a ian o, da i sa ojo
kalbos a ian o e inimai) da i. Ai ini di chia i e i da i ogge i i, agli s udia i o ni e domande chiuse, e
all'accumulo dei da i sogge i i si usa di domande ape u aisiais e seman ico di e enal alu a oja scala. Le
ispos e alle domande ape e hanno ce ca o di chia i si la compe enza geoling is ica degli s udia i e le lingbin
es disposizioni, e i da i della scala di e enal seman ico pe mise o s abili e p op io a ian e linguis ica
comp ensibili à, egolabili à, a azioneli à pun eggi alu a i i, supplemen a i e pa ikslinusi disposizioni degli
s udia i (ž . 1 allega o). Geoling is is ica compe enza nel disco so scien i ico de ini a come la capaci à di un
semplice u en e linguis ico di iconosce a ian i linguis iche, localizza le geog a icamen e, socialmen e,
10
cul u almen e nello spazio (P es on 1989: 4; 1999: xxiiixxi ; Die cks 2002: 5253; Aliūkai ė, Kommen a ai ma cimi
codii, in lo o ci u a a in o mazione sull'in es ima o: abi azione dio ė, amžius, ly is e o dine numbe is iz
punk a (qua o capi ali le e e LKA p ime le e e del nome pun o; nume o 1 pe sona ino a 35 anni, 2 3655 anni, 3
supe io e a 56 anni.; y uomo, mo donna; ul ima ci a nume o di ila) ad esempio, Ku š nų gio annio e
gene azione app esen an e commen a o codice KURŠ1_mo 2).
7
8
Giluminiai semi s u u a i in e iu linguis ici da iim accoglie e abi ualmen e applica i quali a i i,
socioling is is ici me odi basa i in s udi, ad esempio, ques o me odo applica o s udiando la socioling is is ica
pano ama, sud dei Li uaici aseiniškių ho izon al e e icalųjį a ian iškumą (plg. Damb auskienė 2021: 14;
Ramonienė 2022: 1518 e k .)
9
Sulla me odologia di s u u u o umo del quesimyno e al i kok ybinio in e iu o me più ampie c.
Gaižauskai ė, Vala ičienė 2016: 1822.
10
Il di e enziale seman ico alu a moji scalaė consues a a minių a ian ų aisyk lingumo e a azioneli à nei
s udi di alu azione (plačiau ž . P es on 2013: 170). del seman inio di e enal scala sull'uso nelle ice che più ampiamen e c .
2011: Dikčius 59.

6
Mikulėnienė 2016a: 92 e k .). S udi di disposizioni linguis iche pa icola men e impo an i pe le
compe enze geoling is iche, che i elano l'in e azione a a ian i linguis iche immaginabili di un
u en e di lingua semplice e la lo o iden i à socio-cul u ale, mos ano che alla a ian izki à
linguis ica hanno in luenza sia ideologicamen e cos ui e diale o iche, sia anche
pasmone icamen e o ma e s e eo ipiche a ian delle ca a e is iche (plg. Chambe s, T udgill:
28 2019; edi anche Aliūkai isė, Mikulė 2016b: 1730; Ge ži ė 2019c: 1; Dambienė: 76 e k .). Uno dei
componen i più impo an i negli s udi pe cep i is ici è conside a o c i e io di a azione
a ian o linguis ico, e sulla base di un semplice consuma o e linguis ico me alingis ici commen i,
concep ualizza a alo e es e ico a ian o linguis ico (Aliūkai ė 2007: 212213 e là indica a
le e a u a). Le disposizioni a niškių del sud žemaičių igua do al p op io linguaggio a ian e
engono analizza e sulla base di me odologie di pe cep i ia diale ologia, conceden i papildomų
dimensmenų kalbos a ian iškumo plausia sensazione in en o izazione, sup a imui, alu azione e
p ognos inei (kai os i aidos) a ian iškumo žiū ai, come uni à di impo anza della lingua
a ian iškumo y in o eisina[n] a ian o imagdino (A liūkai ė, Mikulėnienė 2016b: 18; plg. 157:158).
Sa oio linguaggio a ian e immaginidinis (iai) p ecisa o(i) esaminando es e ica alę
de alizuojančius comp an amumo, egolabili à, a auklumo alidamuosius balus.
Ques o a icolo p osegui i s udi di disposizioni pe cep y iosios dialek ologijos,
suppo i geoling is ikos ( egioninio a ian iškumo) me odologija.
3. SOVOJO LEGABOS VARIAZIONE NOMINACIE E SAMPRATA
In p imo luogo i ia mųjų ichies a inse i e la lo o abi amoia loco ezza a ojamà a ian e
della lingua. Be e due e zi dei s udia i (64 pe cen o) alla p op ia a ian e linguis ica assegnò
una conc e a ci à o ci adello nome nominazioni, quali classi ica eo inos in 3 g uppi: 1)
a ian e linguis ica, nomina o dal nome abi amosa; 2) a ian e linguis ica, nomina o del nome
dell'amminis a i o e (o) sa i aldybės cen o, in cui(iuos) mig a a pe pubbliche (pa y ať, į
sa i aldy bę, seniūniją), econominių (pa y ať, į pa duo u es, u gų), a amen o(si) o al i
mo i i, in segui o denomina o s nome della locali à amminis a i a e i o iale; 3) mis us
lingua a ian e, zg. 2 pi u aslà. Illus azione 2. La dis ibuzione delle nominazioni del linguaggio
Sa oio
7
La p op ia a ian e linguis ica del nome dell'a ea abi a a più spesso nomina o Va nių (LKA
191), T ẽ ų (LKA 220a) e Šilãlės (LKA 323) i iamųjų, ecc.: lociniai a niškiai (VARN2_mo 4),
e iške (TVER2_mo 2), Šilalės a mė (ŠILA1_mo šilališkių kalba (ŠILA2_mo 3), Šilalės a mė,
šilališkių a mė (ŠILA2_mo 5). Ne e ai i -nam della denominazione di a ea supplemen a e
11
amminis a i e e i o iali di a ea(ių), nella ku- ią(ias) mig uojama, denominazione(ais),
ecc.: a niškių į Plungę biški panaši (VARN2_ y 2); simile a Telšių, o se solo žuodei
dis inzioni (VARN3_mo 1), Va nių e Telšių non dis inguono (VARN3_mo 3); e iškiai,
lauku iškiai, a niškiai uni o modai šnek (TVER3_mo 2); Tau agė, Šilu ė anche (ŠILA2_mo 5).
Ques i ul imi nomi nomininimi a ibui i 3-aia nominazioni g uppoe. Solo con amminis a ine
e i o iine loco e sie inas nominazioni spesso o nisce Ku š nų (LKA 102), K da nos (LKA
288), Ka inėnų (LKA 290) e Pajū io (LKA 322) i iamieji, p z. : Šiaulių kalba (KURŠ1_ y 1);
Vie inė a mė <...> a ibui a Šiauliam (KURŠ3_ y 3), šilalie iška kalba (KVD2_ y 1), šilališkių
kalba (KVD2_mo 4), Šilalis k aš o (KVD1_mo 5); šilališkiai (KALT1_mo 1); Šilalės šnek a, incę in
Telšių pusės lingua
(KALT1_mo 2); Šilalės kalba (KALT1_ y 4).
Il nominamen o del p op io linguaggio a ian e del nome della locali à (iù) locali à (ais) suppone una
disposizione dei ice ca o i, che la lo o locali à abi a a si con addis inga solo da una
ca a e is ica linguine aiška. Adminis acine e i o iali locali à nomina o innomina o sa asis
a ian e del linguaggio, p e edibile, lega o con supe io e p es igio į aizdì con enen e dis e o
cen e o più g andi ci à usa o a ian e del linguaggio. I nomi del g uppo di nominazione miš ia non
solo collegano abi azione a ea e amminis a i a e i o iale a ea nomi del p op io linguaggio
a ian e, ma e dimos a, che a niškiai sa ąjį kalbos a ian ą apa ina e (o) liga con pasąmonėje
susi o ma usiu p es ižiškesniu linguaggio a ian e, consuma o geog a icamen e nonolimoje
loco ezza. Le ispos e a domanda Come desc i e es e la os a zona di i a? di idi i in 3 g uppi:
1) žemai iška a miška dūnininkų / /; 2) nežemai iška maišy a e 3) ne a miška li e a ū inė
bend inė. Nežemai iškos maišy os kalbos g upės a saky mai è una a ian e in e medio a
1-osios e 3-osios g upės opozicijos a miška s ne a miška. Be e due e çdalie s udia i
p esen a ono non a un unico g uppo a ibui e ispos e, che lėmė s udia i in uz algo, secondo
gene azione di e enziojančios p op io linguaggio a ian o immaginidinì. Se le desc i izioni di
lingua a miškos e mischi a pe cen a amen e si spisci s è apylygiai (a i i amen e 68 e 72
12
pe cen o), ques o nona miškos lingu cos i uisce meno che (23 qua iadalį p oc.) di u e le
ispos e.
13
Il p op io linguaggio a ian e žemai išku a mišku dūnininkų più spesso chiamano i
app esen an i ca os giunesniosios e idu inės ( ispe i amen e 70 p oc. e 73 p oc.
a sakymų), nežemai išku maišy u / medu inės e y iausiosios gene acije (89 p oc. e 73 p oc.).
Tu a ia nemažos pa e dei gio ani a niškių (40 pe cen o) sąmonėje sa asis a ian e della
ne a miškas, o a imas comuninei linguai, z . 3 pa eikslą.
11
S aipsnyje dei i iamųjų me aling is iniai commen i isc i i o iginalia dei i iamųjų lingua e ne aisi i.
12
Ad esempio, UŽVE2_mo 3 commen o Senieji, aš uoniasdešim mečiai e y esni išlaike sa a a me, jaunesni
miš ūnai assegna i a 1 e 3 g upių.
13
Pe cen ai calcola i da ogni g i e del nume o di ispos e.
8
Illus azione 3. Sa oio linguaggio a ian e desc ūzioni Pab ėž ina, che sebbene più di due e čdaliai
s udiabili la p op ia abi azione locali à lingua chiamano a miška, žemai iška, dūnininkų kalba, quasi
u i lo o opinione (90 p oc.), a miškai kalba solo i p incipali abi an i locali, p z. : Ta miškai neben
mol o mol o ecchio, anche cinquicen mečiai, sessiacen mečiai non dice dūna, pyns. Ku šėnai
illims, u i così šnek (KURŠ1_ y 1); Seneliai e ka čiais accon dūnikes, pynuka, giunesni così
nebesako (KURŠ1_mo 2); Ta miškai, locale šnek a nessuno nebešneka. delle linguaggi in e iaici qui
niex nesup an , niex ja e nešnek. Solo alcuni ecchi, quelli cui più di 7080 anni. I gio ani dicono che lo o
se ma a šnekie žemai iškai, lo o non ogliono esse e žemaičiais (UŽVE3_mo 2); I ecchi quan o più
abbaiciuoja: o auk os galūnės, nukanda galūnes, dice yna dūnas ( ieną duonos), ki čiai ki okie,
ki u deda. I gio ani pa lano aukš ai iškiau, specialmen e quelli che si allon anano alle ci à, g įžę
pa la aukš ai iškiau (LAUK2_mo 1).
Nežemai iškos mišy os kalbos a ian i engono assegna e in 3 g uppi: 1) mišy os su bend ine
li e a ū ine kalba a ba su ja apa inama aukš aičių a me (62 p oc. a sakymų /); 2) misciu i con i
se en ionali e aici pa a memi (23 pe cen o. a saky mų); 3) mescola i e con bend ine, e con al i
zemaičių pa a mėmis (15 pe c. ispos e). Tu a ia u i e e ques i g uppi uniscono una pe cezione
della lingua mišy a nežemai iška, che iene de e mina o dal con on o del p op io a ian e linguis ico
con la pasąmonėje adica a ik a zemaičių a me, eg.: nos o maišy a, a ol e zemaičiuojam, a ol e
nežemaičiuojam, upu į žemai iška, laužy a, pap as a (KALT1_ y 4); Né šiokia, né quella, neg yna,
žemaičių nepa adinsi <...>. Vicina comune, ma non del u o (KURŠ3_ y 3); Li e a ū ini pe smelk, pe gali
a mes, bambini in e ne inie e d ie nuskenden, išmoks mokykloj. Ki i sa ma iji, scuola p op ia a.
Gal nemadinga mužikų šnek a (LAUK2_mo 4); G ynai žemai iškai mai qui nešnekėjo, solo anco a pa ole
dei seno iškų sono. Sonoam p esso žemaiči. Pa agonando con elšiškiai, noi non žemaičiai. Se non
pa liamo žemai iškai, è lie u iškai (ŠVK2_mo 4); No mali lie u iška kalba, neišski inė, né aukš ai iška,
né žemai iška lie u iškai kalbam, pap as a lie u iška, da osi a imesnė bend inei (ŠILA2_mo 3);
Mišinukai, miš ūnai, klumpių k aš o, maišy i di u i žemaičių pa olejam a ojam, u o gaudan ys.
Šilu ėj pa la anche (PAJŪ3_mo 1); Popola i pe sone così šnekam žemai iškai nelabai. Pe la ele isione
pa la come Šilalėj. Se noi siamo žemaičiai, ques o e do emmo pa la e žemai iškai žemai iškai
nekalbam
(ŠILA2_mo 4).
Ta miškajam opozicinį ne a miškąjį kalbos a ian ą s udiamieji spesso a ibuisce ai
app esen an i della gio anniissima gene azione e (o) all'educa i e da al o e i o na i esiden i,
p z. : Jaunims nebie buokiu a miu u i y aukš ai e, li e a u ū iška [calba], su a me nenuo
gi die . Viene ai bambini šnek a miškai, u i le e ū iškai. E geni o i con i igli šnek
li e a u ū iškai (TVER2_mo 1); Jaunimas meno a miškai šneka, più gal bend ine, ne e ai jus i
ingles linguis i in aka sakinius e čia da inglese linguis i. Ta mė nemadinga (ŠVK1_mo 3); I gio ani
pa la aukš ai iškiau, specialmen e quelli che si allon anano alle ci à, g įžę pa la aukš ai iškiau
9
(LAUK2_mo 1); Issila inę pa la egolaingie e, più chia o, nonšsila inę us a a al iokius pa ole. Nė a
žemaičių lingua, simile a bend inée lingua. Gio animas pa la di e samen e apidamen e susaco.
Sūnus e' o na o dall'es e o, pa la anche (ŽENA3_mo 4). Tokia disposizione ko eliuoja con i
app esen an i della gio annio e gene azione esp essi a desc üsinimais: p oen iškai
p incipalmen e il lo o p op io linguaggio a ian à cha ac e iza o come nona mišką
(ŽENA1_mo ū inį (ŽENA1_mo 3). Apibend inando p op io il linguaggio a ian e alu azioni, day ina
conclusione che, a niškių con inzione, a miškai da kalba, o dūnininkuoja, solo gli s essi p incipali
sud dei žemaičiai a niškiai, e al i, specialmen e gio ani abi an i nonché i o ančiųjų da al i
ci à mišy a con bend ine li e a ū ine kalba apa o con jainama aukš aičių a me. Solo ad o es
nella pa e pa a messa, icino bebaigian i sunyk i occiden ali nei e aici si ua o nello Žema čių
Naũmies yje (355), di u i gli s udia i, secondo i lo o linguaggio è una delle più egola i
(ŽENA2_mo 1), e egola men e (ŽENA1_mo li e a u enė (ŽENA1_mo 2), simile a una comunina lingua,
solo galūnes nuimam (ŽENA3_mo 3). Sia senio ia e sup emei ka os s udiabili disposizione, che
14
gio anima non pa la a miškai, sia gio annie a app esen an i dei siekis p op io quello a ian e
del linguaggio iden i ica e con non a miškuoju a ian e può mos a e s olgs ančią adiccinės
a niškių pa a mės kai ą ag iausiai a pažįs amų yškiųjų a minių ypa ybių, pa icola men e
d ibalsių ie, uo ienbalsinimo, a osenos inuncia.
4. SAVOJO LABOS VARIANTO ĮVERČIAI
Sulla base dei p op i linguaggio a ian e alu azioni, esamina e dei s udia i abi a o nella zona di
i a us a a mo linguaggio a ian o į e čiai secondo e ca ego ie: 1) comp ensibolezza; 2)
egola i à e 3) bellezza (pa auklumă). I da i accol i u ilizzando sep ynbalę seman ico
di e enale scala di alu azione. Du an e l'in e is a gli s udia i u e e ca ego ie do e ano
alu a e dal posi i iausio (7) ino nega y iausio (1). Scala e da 5 a 7 è conside a o posi i o, 4
neu ale, da 1 a 3 nega i o.
Quasi u i (93 pe cen o) a niškiai i engono che la lo o lingua locale sia acilmen e
comp ensibile a u i (ž . pi u a 4ą), pe ché noncomp ensima lingua più spesso iene pe cepi a
come neįp as ų, sa i o signi ica o con enen i uni à lessionali, eg.: dei pa ole igide nenaudu
comp ensibile a u i (VARN3_mo 3); pa bu bend ine, pe ché penso che gli al i possa non capi si,
qualche ol a įkišu sa ų žuodžiu (UŽVE3_mo 1); ik i žemaičiai... alcune pa ole non leiskūs
(UŽVE3_mo 2); linguis iche pa ole al e (LAUK2_mo 1); la nos a lingua è comp ensibile a u i,
esp iskingissima del suo žemai iškumu, speci inių žodžių ne u im (LAU2_mo 4); con un al o
žemaiciu di icile comme e si, alcuni di lo o kioodžiai dia i (LAUK3_mo 2); nonni, i geni o i
u ėda a esclusi o, un'al a pa ola con (gonkos, alkie uks), o a così non pa lammo (ŠILA2_mo 3).
Solo icino al con ine dei k e ingiškių se en ionali T ẽ ų mies elio (LKA 220a) gli s udiamì
con in i che la a ian e della lingua usa a nella lo o zona di i a sia di icilmen e comp ensibile ai
app esen an i di al i diale i i, ecc.: aukš aičiai, dzūkai laba sunke, a ykę p ašo iš e s
(TVER2_mo 1); aukš aičiai nesup on , dice che nukondam galūns (TVER2_mo 3).
14
Ci ca aka ų žemaičių pa a mės des imu s . Zinke ičius 1994: 123; Bukan is 2002: 1213; 2007: 196; LKTCH 2004: 222 e
k . A causa Zema čių Naũmiesčio (355) i è s a a posse s ymų, che u o ques o pa ag a o sia necessa io
a ibui e ai sud dei žemaičiams aseiniškiams, pe ché, essendo aseiniškių e a niškių pa ibyje, Zema čių
Naũmiesčio e i suoi apiccoli, come e aseiniškiai, d ibalsius am, an, em, en išla s eikikous (Jana ičienė, Zinke ičius
1983: 102). Žema čių Naũmies is (LKA 355) pie ų žemaičiams aseiniškiams assegna o nella pubblicazione XXI a. inizi
Lie u os a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai) publikuojamame
žemėlapyje (Aliūkai ė i k . 2014: 143). Tu a ia, l'allega o 7 dello s esso documen o Žema čių Naũmies is (LKA 355)
è inse i o nel sud dei žemaičių a nišk ių o imizza i LKA pun i su adą (NTA 2014: 442). Kad angi ques a šnek os
ice che mancano, ik i šiol laikomasi Z. Zinke ičiaus e A. Gi denio a mių kla si ikacijos (PŽV 2017:mk 55).
16
Rupšienė Liudmila 2007: Kokybinių mokslinių y imų duomenų inkalnimo me odologija
[Me hodology o Collec ing Quali a i e Resea ch Da a], Klaipėda: Klaipėdos uni e si e as.
Salys An anas 1992: Raš ai. Lie u os kalbos a mės [W i ings. Li huanian Language
Dialec s] 4, Roma: Lie u ių Ka alikų Mokslo Akademija. Na alie Schilling 2013: Sociolinguis ic
Fieldwo k, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Taeldeman Johan 2010: Linguis ic
S abili y in a Language Space. Language and Space. An In e na ional Handbook o Linguis ic
Va ia ion 1: Theo ies and Me hods, ed. by P. Aue , J. E. Schmid , Be lin, New Yo k: Wal e de
G uy e , 355374. T udgill Pe e 1974: Sociolinguis ics: An In oduc ion, Ha mondswo h:
Penguin. Vai monienė Diana 2017: Image o Li huanian Dialec s on he Men al Map o he
Young and Middle-Aged Gene a ion o PŽR (pie ų žemaičių aseiniškiai) [Image o Li huanian
Dialec s on he Men al Map o he Young and Middle-Aged Gene a ion o PŽR (pie ų žemaičių
aseiniškiai)]. Pe spec i es o Bal ic Philology III. The Apocalypses o he Bal ic Wo lds,
Poznan:
Wydawnic wo Rys, 345365.
Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u ių dialek ologija [Li huanian Dialec ology], Vilnius: Min is.
Zinke ičius Zigmas 1994: Lie u ių kalbos dialek ologija [Dialec ology o he Li huanian
Language], Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
PRIEDAI
1 appendice. Pe cep y inės anke os ques ionimyno esempio, compila o dall'a icolo au o ės secondo
Aliūkai ė e k . 2020: 301306

17
2 appendice. Regis o suono eco dų
Eil.
Pos o n.
LKA pun o
Ti iamojo
Ti iamojo abi amoji
1.
codec La du a a dell'isc izione
KURŠ1_ -
Ku šėnai (102)
y 1
Ku šėnai
1 o e 33
min. 16
sec. 2.
KURŠ1_m-
o 2
Ku šėnai
48 min. 47
sec. 3.
KURŠ3_ -
y 3
Už en is (193)
Ku šėnai
35 min. 43
sec. 4.
UŽVE3_m-
o 1
Junkilai
20 min. 53
sec. 5.
UŽVE3_m-
o 2
Junkilai 1
o e 52
Lauku a (254)
min. 49
sec. 6.
UŽVE2_m-
o 3
Už en is
2 min. 21
1 o e 9 min. 27 sec.
sec. 7.
LAUK2_m-
o 1 Bilionai 20 min. 46 sec. 8. LAUK3_mo 2 Bilioni 9. LAUK3_ y 3 Milioni
18
10.
LAUK2_m-
o 4
Bilioniai 2
o e 6 min.
Š ėkšna (285)
33 sec. 11.
ŠVK2_ y 1
Š ėkšna
12 min. 43
sec. 12.
ŠVK3_mo-
2
Š ėkšna
22 min. 22
sec. 13.
ŠVK1_mo-
3
Š ėkšna
10 min. 40
sec. 14.
ŠVK2_mo-
4
Š ėkšna
30 min. 11
sec. 15.
Šilalė (323) 29
ŠVK3_mo-
5
Š ėkšna 1
o e 27
min. 27
sec. 16.
ŠILA3_mo-
1 Šilalė 18
min. 2 sec.
17.
ŠILA1_mo-
2 Šilalė 18
min. 17
sec. 18.
ŠILA2_mo-
3
Di kin ai
16 min. 6
min. 34 sec. 21.
ŠILA3_mo 6
Šilalė 26.
KVD1_mo 5
sec. 19.
K ėda na (288)
ŠILA2_mo-
4 Šilalė 10
min. 53
sec. 20.
ŠILA2_mo-
5 Šilalė
22.
KVD2_ y-
1
K ėda na
28 min. 16
sec. 23.
KVD2_mo-
2
Žemaičių
K ėda na 31.
PAJŪ3_mo 1
Pajū is 38 min.
K ėda na
7 min. 27
sec. 24.
KVD3_ y-
3
K ėda na
13 min. 4
sec. 25.
KVD2_mo-
4
K ėda na
27.
KALT1_m-
o 1
Kal inėnai
20 min. 23
29 sec. 14 min.
32 sec.
Kal inėnai (290)
Pajū is (322)
sec. 28.
KALT1_m-
o 2
Kal inėnai
20 min. 4
sec. 29.
KALT2_m-
o 3
Kal inėnai
Naumies is (355)
21 min. 27
sec. 30.
KALT1_ y-
4
Kal inėnai
22 min. 39
sec. 32.
PAJŪ2_m-
o 2
Pajū is
10 min. 15
sec. 33.
PAJŪ2_m-
o 3
Pajū is 7
min. 51
Va nei (191)
sec. 34.
ŽENA2_m-
o 1
39.
VARN2_ -
y 2
Va niai 28 min. 9 sec.
Žemaičių
Naumies-
is 10 min.
6 sec. 35.
ŽENA1_m-
o 2
Žemaičių
Naumies is 6 min. 54 sec. 36. ŽENA1_mo 3 Žemaičių Naumies is 10 min. 26 sec. 37. ŽENA3_mo 4 Žemaičių Naumies is 20 min. 27 sec. 38. VARN3_mo 1 Telšiai (la ba Va niuose) 27 min. 44 sec. 40. VARN3_mo 3 Pa andenė 24 min. 9 sec. 41. VARN2_mo 4 Va niai 46 min. 43 sec.
19
TVER2_m-
T e ai (220a)
o 1
T e ai 44
min. 3 sec.
42. 43.
TVER3_m-
o 2
T e ai 1
o e 40
min. 9 sec.
44.
TVER2_m-
o 3
T e ai 21 min. 16 sec. Di o ale: 22 o e 12 min. 23 sec.