Skip to document
Back
Go to original Localized version was produced by AI. It may contain inaccuracies.
Preparing document pages…

Terminología lituana de la construcción entre 1910 y 1937 (a partir de los recursos disponibles)

ROBERTAS STUŇŽINAS

Instituto de la Lengua Lituana

La terminología lituana de la construcción, al igual que toda la terminología técnica en general, comenzó a formarse a mediados del siglo XIX. En los artículos de divulgación científica y de consejos agrícolas publicados en la prensa periódica de la época —los calendarios de L. Ivinskis (1846–1863), «Keleivis» (1849–1880) y «Aušra» (1883–1886)— empezaron a aparecer términos de construcción, por ejemplo: molis Ivinsk 1849 31, namas Ivinsk 1849 30, plitos degintos LTP VI 56, siena Ivinsk 1849 31, teptuwas Ivinsk 1849 31, ziame Ivinsk 1862 45. En la primera mitad del siglo XX, el rápido desarrollo de la terminología de la construcción estuvo impulsado por la aparición de literatura especializada en construcción (manuales de construcción y publicaciones periódicas del sector) y por el desarrollo de la ciencia de la construcción en general: en 1922 se inauguró en Kaunas la Universidad de Lituania y, poco después, aparecieron los primeros manuales de construcción en lituano.

Este artículo examina la terminología de las publicaciones de ciencia de la construcción, divulgación científica, publicaciones periódicas del sector, entre otras, de 1910–1937 (véase la lista de fuentes al final del artículo), desde el punto de vista de su origen, estructura y evolución. El material estudiado consta de 1393 términos de distinto tipo¹ (806 simples y 587 compuestos), creados sobre la base del léxico patrimonial heredado y del léxico no internacional tomado en préstamo, y formados mediante recursos de la propia lengua. Por grupos terminológicos, se trata de términos que designan construcciones y sus partes (27%), materiales (20%), herramientas (17%), acciones, procesos y estados (16%), rasgos, propiedades y magnitudes (6%), así como otros objetos concretos y conceptos abstractos relacionados con la construcción (14%).

Al hablar de los términos simples de construcción, cabe mencionar ante todo la creación semántica de términos. La creación semántica de términos² es un procedimiento de denominación en el que el principal recurso para formar términos es la ampliación semántica de la palabra—

1 Aquí no se cuentan por separado las variantes, es decir, las formas de las mismas unidades lingüísticas que cumplen la misma función y presentan diferencias regulares en su estructura fónica (KPP 2003: 107).

2 Vietoje termino semantinis terminų kūrimas (Гринев 1993: 129) vartojamas ir terminas leksinis semantinis terminų kūrimas (plg. Прохорова 1996: 8; Татаринов 2006: 188).

Terminologija | 2007 | 14

125

tojimas (Татаринов 2006: 188). Šio tipo terminų grupėje pirmiausia skirtini terminizacijos būdu atsiradę terminai. Terminizacija – paprastųjų (terminių) žodžių ar kitų sričių terminų vertimas terminais (Gaivenis 2002: 18), reikšmių išplėtimas, susiaurinimas, apibendrinimas ir kitoks modifikavimas ir atribojimas nuo kitų reikšmių (Klimavičius 1996: 6). Žodžių semantinės plėtros atžvilgiu terminizacija gali apimti ne vieną terminologijos reiškinį: 1) paprastųjų žodžių semantikos visumos perkėlimą į terminus (Татаринов 2006: 188), 2) paprastųjų žodžių reikšmių specializaciją – susiaurinimą ar praplėtimą (Татаринов 2006: 188), 3) žodžių reikšmių perkėlimą (Keinys 1980: 63–64; Gaivenis 2002: 52).

A partir de lo expuesto, se distinguen en primer lugar los términos cuyo significado corresponde al de las palabras comunes³, por ejemplo: akmuo JodelNorm 2, aliejus Kind 32, anglis Iv 48, apušė Januš 18, ąžuolas Kind 7, diemantas JodelTechn 9, eglė Januš 18, Kind 7, molis Reis 1, pienas Kind 50, pušis Januš 18, smėlys Januš 9, stiklas Ekz 3, tošis JodelTechn 156, žabai Vanag 28, žabarai JodelTechn 29, žvyras Reis 13; butas (gyvenamasis namas) Stat M1922 I 8, kambarys Januš 14, kūtė Vanag 10, lubos Januš 15, namas (gyvenamasis trobesys) Zubausk 9, tiltas Ekz 1; čerpe Šimol 72, grebėstas Iv 18, lenta Braž 2, rąstas Reis 24, sija Kind 14, siena Reis 1, (staktos) šūlas Braž 10. Los ejemplos presentados muestran que se trata principalmente de términos que corresponden a los significados básicos o primarios de palabras comunes y que designan diversos materiales de construcción, construcciones, sus partes y otros conceptos relativos a la construcción. Cabe mencionar por separado los términos surgidos mediante la especialización⁴ de palabras comunes, es decir, mediante el estrechamiento o la ampliación de sus significados. Cuando el significado se estrecha, la transferencia del nombre de un concepto a otro se produce sobre la base de los rasgos generales del concepto común; sin embargo, el concepto cuyo significado se ha estrechado adquiere también otros rasgos adicionales (Прохорова 1996: 79). Más precisamente, el estrechamiento del significado caracteriza a los términos que han adquirido un significado más específico en el ámbito de la construcción, por ejemplo: anga (langelis)⁵ JodelTechn 135, dėmė (plytos yda) JodelNorm 1, (pamatų) duobė Ekz 3, kartys (pagaliai, ant kurių kraunama mediena) JodelTechn 161, (plytų) krosnis Iv 18, kubilas JodelTechn 66, marka (duobė) StatM 1923 I 6, minklė (molio tešla) JodelTechn 117, (dažymo) padargai Ekz 6, skylė Kind 18. La ampliación del significado es característica de los términos que designan clases de objetos, por ejemplo: druskos

3 Los términos se comparan con las palabras comunes basándose en los datos del Diccionario de la lengua lituana académico.

4 En ocasiones, la terminologización y la especialización se consideran procedimientos distintos de formación de términos (cf. Гринев 1993: 129–132); otras veces, estos fenómenos no se distinguen estrictamente (véase Татаринов 2006: 188–189).

5 Los paréntesis aclaran el contenido del término.

126

Robertas Stunžinas | 1910–1937 m. lietuviškoji statybos terminija...

JodelNorm 1, suelos Kind 13, hornos Šimol 4, techos (techos y forjados) Šimol 4.

Este es uno de los grupos terminológicos más numerosos (representa aproximadamente una quinta parte de todos los términos simples) y más antiguos del período estudiado; los términos aparecen abundantemente también en fuentes del siglo XIX, por ejemplo: piedras LTP VI 56, arena LTP VI 56, vidrio LTP VI 56, mirada LTP VI 125, pared LTP VI 125. Aproximadamente un tercio de todos los términos compuestos se formó con términos de estos pequeños grupos; por ejemplo: piedra artificial Iv 7, teja de arcilla Kind 34, puerta de carpintería Kind 27, hierro forjado (hierro y acero) JodelTechn 170, hierro de corte JodelTechn 185, hierro fundido JodelTechn 171, pavimento de arcilla apisonada Ekz 4, recipiente resistente a los ácidos JodelTechn 144, arcilla primaria Iv 2. Predominan los términos pared (32), ladrillo (25), horno (16), arcilla (15), habitación (13), piedra; por ejemplo, denominaciones específicas: pared de barro Braž 2, pared de hormigón Ekz 3, pared de barro Braž 1, pared exterior Kind 8, pared hueca StatM 1922 II 17, pared de zarzo y barro Braž 2, pared de ladrillos sin cocer Reis 2; ladrillo cocido de arcilla Iv 6, ladrillos bien cocidos Reis 14, ladrillos secados al aire Januš 16, ladrillo crudo Iv 7, ladrillo de revestimiento JodelNorm 2, ladrillo de construcción JodelNorm 2, ladrillo refractario JodelTechn 73, ladrillo caravista Ekz 5; horno con hogar de gas Iv 64, horno de llama descendente Iv 65, horno con hogar sencillo Iv 64, horno de solera sencilla Iv 64, horno rotatorio Iv 65; arcilla quemada StatM 1923 I 18, arcilla muy magra JodelTechn 117, arcilla con gran poder aglutinante Iv 15, arcilla sedimentaria Iv 3, arcilla común Iv 5, arcilla demasiado grasa Vanag 15, arcilla demasiado amasada JodelNorm 1, arcilla gris JodelTechn 29, arcilla refractaria Iv 5; habitación de invitados / habitación de trabajo de la señora / habitación de los sirvientes / comedor / habitación Januš 14; piedra porosa (alveolada) JodelTechn 9, piedra en placas Kind 29, piedra partida StatM 1922 I 18, piedra hueca JodelTechn 103.

Una pequeña parte de los términos simples está constituida por términos metafóricos y metonímicos. En términos generales, los términos metafóricos y metonímicos deben distinguirse como un subtipo independiente de creación semántica de términos: la creación tropológica de términos (cf. Татаринов 2006: 188). En la creación tropológica de términos, solo se recurre parcialmente a la semántica de la palabra —al rasgo semántico motivador (tertium comparationis)— (Татаринов 2006: 188). Sin embargo, en nuestro caso se trata, en su mayoría, de palabras comunes con significados figurados que han sido terminologizadas y, en particular, especializadas (se hablará de ello más adelante).

En este grupo predominan absolutamente los términos metafóricos. Los términos metafóricos surgen cuando, atendiendo a determinados rasgos, se comparan conceptos especializados con conceptos comunes y se designan mediante palabras que expresan estos últimos (Прохорова 1996: 42). En la terminología de la construcción del período estudiado se dan con mayor frec-

Terminologija | 2007 | 14 127

uencia metáforas concretas; la denominación metafórica se basa principalmente en objetos del entorno humano: a) el cuerpo humano, por ejemplo: (del pisón) cabeza StatM 1923 I 20, (de la casa) esqueleto Kind 8, (del tejado) joroba StatM 1923 I 11, (del horno) base Kind 15, (del aparato) mandíbulas StatM 1922 II 19; b) los objetos domésticos, por ejemplo: rastrillo (herramienta para mezclar cemento) Šimol 71, (del aire) lecho StatM 1923 I 16, cama (capa de grava y cemento) JodelTechn 29, Kind 14, vela (tubo de combustible gaseoso) Iv 75; c) los alimentos, por ejemplo: puré (mezcla de cal) StatM 1923 I 20, (de la carretera) costra JodelTechn 29, masa Braž 1. Hay muchos menos términos denominados según objetos del mundo animal y vegetal y otros elementos de la naturaleza, por ejemplo: castor (dispositivo para prensar tejas) StatM 1922 II 18, geruvė StatM 1923 I 10, oso (dispositivo de hincado) Ekz 3, caracol Ekz 1, branquias JodelTechn 21; (de la mampostería) corteza StatM 1923 I 21, guisante JodelTechn 77; cueva (túnel de cocción de ladrillos) JodelTechn 135. Las metáforas abstractas son poco frecuentes, por ejemplo: fuerza destructiva Ekz 3, creador de fuerza (fuerza) JodelTechn 188.

Desde el punto de vista cronológico y de la nominación, la mayoría de los términos metafóricos no son metáforas nuevas. Algunos de ellos pueden encontrarse también en fuentes anteriores del siglo XIX, por ejemplo: gūlis LTP VI 172, kepurė LTP VI 352, padas LTP VI 171, teszla LTP VI 167. También resulta evidente que una gran parte de los términos considerados son producto de una nominación metafórica secundaria. Estos términos pueden crearse mediante la terminologización (especialización) de palabras comunes con significados secundarios y figurados, o de términos populares, por ejemplo: adata (parte de un dispositivo) JodelTechn 85 – adata6 2. «varilla metálica, normalmente puntiaguda, de diversos usos y, por ello, de aspecto variable»; blynas (forma circular) JodelTechn 85 – blynas 3. fig. «objeto aplanado de algún tipo»; dūda JodelNorm 5 – dūda 5. «tubo»; (del pisón) galva StatM 1923 I 20 – galva 8. «parte redonda y más gruesa de un objeto; frente; cúspide, parte superior»; (del aire) guolis StatM 1923 I 16 – guolis 5. «capa»; (del recipiente) gurklys JodelTechn 181 – gurklys 4. «cuello de un recipiente o botella»; [de las vigas]7 patas Reis 24 – kojos 3. «parte inferior de algún objeto»; meška (dispositivo de hincado) Ekz 3 – meška 5. «dispositivo grande y pesado, con un extremo grueso, para hincar estacas, apisonar arcilla, etc.»; padas (pavimento) Kind 13 – padas 3. «pavimento apisonado de una casa o de un suelo, pavimento de tierra, piso» LKŽe. Lo mismo cabe decir de los términos metafóricos diminutivos, por ejemplo: akutė (defecto, hoyuelo) Šimol 79, galvelė (parte superior de una pieza) JodelTechn 189, kepuraitė (cierto tipo de bóveda) Ekz 4, (de cal) marškinėliai StatM 1923 I 20.

6 Los datos se han extraído de la edición electrónica del Diccionario de la lengua lituana www.lkz.lt

7 Los componentes de los términos compuestos se presentan entre corchetes.

128

Robertas Stunžinas | 1910–1937 m. lietuviškoji statybos terminija...

El resultado de la creación tropológica de términos podría ser tan solo unos pocos términos metonímicos. La metonimia es el resultado de un cambio de significado (alternancia de semas) basado en determinadas relaciones dentro de los ámbitos conceptuales del espacio, el tiempo o la causalidad (Татаринов 2006: 189). En el material analizado, los términos metonímicos designan el modo de realizar los trabajos a partir del instrumento, por ejemplo: lenta (modo de cubrir el tejado) StatM 1923 I 8, piautuvas (modo de cubrir el tejado) StatM 1923 I 8. Estos términos se han creado según modelos metonímicos terminológicos específicos8; no son palabras de la lengua común terminologizadas.

Se han formado pocos términos compuestos con términos metafóricos y metonímicos. Los términos compuestos que contienen términos de estos grupos representan aproximadamente una décima parte de todos los términos compuestos; por ejemplo: geležinės dūdos JodelTechn 7, dūmtraukio galvutė Kind 18, plieninės geruvės JodelTechn 19, geležinis grėblys JodelTechn 66, triobos griaučiai Kind 8, gegnių kojos Reis 24, plento pluta JodelTechn 29.

Los derivados constituyen la mayor parte de los términos monolexémicos (alrededor de tres cuartas partes); por ejemplo: apdabinimas Ekz 3, atlošumas Ekz 4, atrama Ekz 4, aukštakrosnė Šimol 74, (del establo) grindinys Kind 18, grūdelis Kind 41, įdėklis JodelTechn 190, įvarža Kind 26, kastuvas Šimol 71, kniedė JodelTechn 186, pabėgis JodelTechn 164, palangė Reis 24, pašlaitė Kind 27, protarpis JodelTechn 73, sąvarža Reis 22, statyba Reis 7, trauka Iv 80, uždanga JodelTechn 137. Basándose en los datos del Lietuvių kalbos žodyno, puede afirmarse que la mayoría de los derivados son palabras antiguas de la lengua común y, como términos, pueden haberse tomado de la lengua viva. Algunos derivados aparecen en fuentes del siglo XIX, por ejemplo: priemaįża LTP VI 166, piaustuvas LTP VI 167. Por ello, en este caso sería apropiado hablar de la terminologización de derivados de la lengua común —su especialización y otros métodos semánticos de creación de términos—. Se consideran terminologizados los nombres de objetos cotidianos, herramientas, construcciones, sus partes y otros objetos relacionados con la construcción, por ejemplo: (de ventilación) aukštinis StatM 1922 III 20, dangtis (tejado) Ekz 4, dūmtraukis Kind 16, dumtuvė JodelTechn 180, duonkeփis Kind 15, juodlubės Kind 25, kiaurinė StatM 1923 I 21, langinės Kind 12, lentyna JodelTechn 68, pakulos Kind 7, pastogė Reis 45, peleninė (abertura del horno) Kind 15, perdaras (tabique) StatM 1922 III 23, pluktuvas Braž 1, priemaįša Reis 2, viela Iv 18. De este grupo habría que distinguir los nombres especializados de objetos y dispositivos diversos que han adquirido un significado más concreto en la construcción, por ejemplo: atmata (residuo de construcción) JodelTechn 21, (de la viga) graiža

8 Los términos metonímicos pueden crearse tanto según modelos habituales de la lengua como según modelos metonímicos terminológicos específicos (Прохорова 1996: 69).

Terminologija | 2007 | 14 129

Kind 27, (de madera) grūstuvas Vanag 26, pakopa (escalera) Ekz 3, pakura (parte del secadero de ladrillos) JodelTechn 132, (del horno) pastogė JodelTechn 69.

Constituyen un grupo aparte los términos derivados caracterizados por una transferencia de significado. Aquí predominan los diminutivos metafóricos, por ejemplo: ardelis (peldaño de la cámara de combustión del horno) JodelTechn 39, langelis (abertura del horno) JodelTechn 135, (metálico) tinklelis Reis 36, urvelis (pequeño surco bajo el horno de ladrillos) JodelTechn 135, žirneliai (grumos de cemento) JodelTechn 77. También cabe mencionar los términos metonímicos creados según el modelo extranjero nombre del agente → nombre del instrumento, por ejemplo: džiovintojas (desecador) JodelTechn 211, [kibirkščių gaudytojas] StatM 1922 III 19, [jėgos žadintojas] JodelTechn 188.

También pudo tomarse de la lengua común una parte de los conceptos abstractos, por ejemplo: aukštumas Kind 15, didumas Ekz 4, džiovinimas JodelTechn 68, išgaravimas Iv 73, (de la arcilla) kapojimas Iv 31, kietumas JodelTechn 8, (de ventanas) kirtimas StatM 1922 III 10, (del hormigón) laistymas Šimol 71, našumas JodelTechn 73, (de la temperatura) puolimas JodelTechn 200, stiprumas Vanag 16. Muchos de ellos pueden encontrarse en las antiguas fuentes mencionadas, por ejemplo: vėdinimas LTP VI 166, džiovinimas LTP VI 168, drėgnumas LTP VI 125, pliszimas LTP VI 58, tankumas LTP VI 58, tvirtumas LTP VI 126.

En algunos casos es difícil determinar si un derivado se ha terminologizado o se ha creado recientemente. Esto es especialmente cierto para los sustantivos abstractos de verbos y adjetivos con valor derivativo transposicional9 con los sufijos -imas/-ymas, -umas. En esencia, los derivados de este tipo tienen el mismo contenido que la palabra base, pero pertenecen a otra categoría gramatical y, por tanto, difieren en su función sintáctica (Urbutis 1978: 165). Se pueden formar derivados de este tipo a partir de cualquier verbo y adjetivo, por ejemplo: aušimas Ekz 4, dažymas Šimol 4, drėgnumas Januš 17, džiovinimas JodelTechn 68, išbrinkimas JodelTechn 158, kreivumas Januš 21, minkymas Iv 25.

Entre los derivados examinados que expresan una acción pura destacan los derivados con los sufijos -imas/-ymas, caracterizados por un cambio de significado. Se trata de términos metonímicos creados según el modelo de la lengua común acción → resultado de la acción, que denominan defectos y otras cosas concretas a partir de acciones, por ejemplo: iškyrypimas (defecto de la madera) Kind 36, pertrūkimas (defecto del hierro) 194, užgavimas (defecto de la madera) JodelTechn 157, įsikišimas (parte del edificio) StatM 1922 III 10, praskėtimas (pesebre) Šimol 71, užlaužimas (curva) JodelTechn 200.

Una pequeña parte de los derivados puede considerarse neologismos. La mayor parte de los neologismos

9 Al hablar de términos con valor derivativo transposicional, normalmente solo se distinguen los sustantivos abstractos derivados de verbos con los sufijos -imas / -ymas (cf. Umbrasas 2005: 44; Kaulakienė 2006: 81).

130 Robertas Stunžinas │ 1910–1937 m. lietuviškoji statybos terminija...

está formada por compuestos; los derivados con sufijos y terminaciones aparecen con menor frecuencia. En el grupo de los compuestos, más de la mitad son términos compuestos nominales, es decir, términos cuyo segundo componente es un sustantivo, por ejemplo: baltdāžai StatM 1922 I 22, degplytė Januš 19, degutžemis StatM 1923 I 16, mūrgastis Ekz 4, skaldasėmelis Šimol 79, skersšakė Kind 40, skliautrama Ekz 4, ugniasienis StatM 1922 III 15. Algo menos frecuentes son los términos compuestos verbales, por ejemplo: dūmadengė JodelTechn 135, dūmalinda StatM 1922 III 19, greitmaišė Šimol 87, kertmušė Kind 25, sienagulis StatM 1923 I 21, vandenteikis JodelTechn 147, vandensaikas Ekz 7, žemsemė Ekz 5.

En el pequeño grupo de derivados con sufijos y terminaciones predominan los nombres de resultados de acciones formados con los formantes de acción -mena, -snis, -alas, -a, -is, por ejemplo: skirstmena Ekz 6, slugšnis StatM 1923 I 20, užtep alas Kind 33, apijuosa Kind 27, įtalpa (capacidad) StatM 1922 I 9, gulda Ekz 5, riša (armadura) Ekz 6, nuolužis Ekz 6. Un grupo reducido lo constituyen los nombres de herramientas formados con los formantes de acción -tukas, -klis, -tas, -a, por ejemplo: dengtukas (teja) JodelNorm 5, idėklis (tenazas) JodelTechn 190, ruštas (apisonador) Iv 57, užštuma Kind 245. Son casos aislados los nombres de entidades que poseen una propiedad verbal o nominal, por ejemplo: glaustinė Ekz 4, rupuolis Šimol 57.

Los derivados, especialmente los formados con los sufijos -imas/-ymas, -umas, constituyen la mayor parte de los términos compuestos. Predominan los términos atsparumas (19), įtempimas (5), bandymas (3), con denominaciones específicas, por ejemplo: atsparumas gniužimui JodelTechn 90, a. išoriniam slėgimui JodelTechn 147, a. kirpimui šlitei Ekz 17, a. slėgimui / spaudimui JodelTechn 9, a. sukimui / tempimui Ekz 17, a. vandens praleidimui Iv 9, a. vidujiniam slėgimui JodelTechn 147, laikinas a. JodelTechn 24, medžiagos a. Ekz 5; išvidinis įtempimas Šimol 66, leistinas akmens į. JodelTechn 24, leistinasis į. gniužimui / tempimui Ekz 17, medžiagos į. Ekz 17; koringumo / patvarumo bandymas JodelTechn 146, tvirtumo b. JodelTechn 145. Se han formado pocos términos compuestos con neologismos, por ejemplo: plokščias dengtukas StatM 1922 II 6, gegnės glaustinė Ekz 4, skliautraminė gegnės glaustinė Ekz 4, mišrioji gulda Ekz 5, geležinis idėklis StatM 1922 III 23, geležies rišos Ekz 6, laiptinis ruštas Iv 82.

En cuanto al uso actual, se observa que una gran parte de la terminología examinada ha perdurado hasta nuestros días. Por ejemplo, más de la mitad (56%) de los términos de una sola palabra aparecen en los diccionarios actuales de términos de construcción, por ejemplo: džio-vykla Iv 45, STŽ 134; gegnė JodelTechn 164, STŽ 165; guolis StatM 1923 I 16, STŽ 184; išklotinė Ekz 1, STŽ 207; įvarža Kind 26, STŽ 220; kietėjimas Šimol 84, STŽ 253; minklė JodelTechn 117, ALSTŽ 267; muštuvas

Terminologija | 2007 | 14 1 3 1

JodelTechn 191, STŽ 351; paruošimas Ekz 5, ALSTŽ 104; pertvara Kind 19, STŽ 407; plyšimas Iv 14, ALSTŽ 42. No obstante, en este caso convendría hablar más bien de la correspondencia formal de los términos, pues su contenido puede haber cambiado. Por ejemplo, el término butas StatM 1922 I 8 se empleaba con el significado más amplio de gyvenamojo namo, valgykla Januš 40, con el de valgomojo kambario, y sutartis Januš 8, con el de simetrijos. Hasta nuestros días han perdurado sobre todo las denominaciones de conceptos abstractos (acciones, procesos y propiedades), por ejemplo: aušimas Ekz 4, STŽ 61; dengimas Kind 32, STŽ 115; drėgnumas Ekz 3, STŽ 126; nelygumas Kind 43, STŽ 356; plyšimas Iv 14, ALSTŽ 42; rūdijimas Šimol 66, ALSTŽ 84; slėgimas JodelTechn 14, STŽ 544; spaudimas JodelNorm 6, ALSTŽ 267; tąsumas JodelTechn 119, ALSTŽ 120.

En cuanto a los términos que designan objetos concretos, cabe señalar que una parte considerable de ellos son historicismos, es decir, designan objetos que ya no se utilizan, por ejemplo: akėčios (instrumento para mezclar cemento) JodelTechn 66, bebras (instrumento para apretar tejas) StatM 1922 II 18, boba Braž 9, ližė (dispositivo de alisado) StatM 1923 I 11, pimpelis (cordel con una plomada atada) Braž 5. Algunos términos son arcaísmos, es decir, términos desplazados por otros que designan el mismo denotado, por ejemplo: apdabinimas Ekz 3, apsloginimas (appaudimas) JodelNorm 2, dūda (tubo) JodelTechn 29, glostimas (alisado) StatM 1923 I 11, išvejavimas (ventilación) JodelNorm 1, pabūklai (dispositivos) Ekz 4, padabinimas (mantenimiento) Ekz 5, plėnelė (membrana) JodelTechn 23, (de la temperatura) puolimas JodelTechn 200, sugalvojimas (cálculo) Ekz 8, susėmimas (endurecimiento) JodelTechn 85, sutartis (simetría) Januš 8, sujienymas (unión) Ekz 8, ugnies nebijojimas JodelTechn 8, veidavimas (revestimiento) Ekz 5.

CONCLUSIONES

1. En las publicaciones periódicas y científicas sobre construcción y en los manuales prácticos de 1910–1937 se utilizaron profusamente términos lituanos de origen propio y préstamos no internacionales. Los rasgos principales de la terminología de la construcción del período analizado son su carácter tradicional y su vitalidad.

2. La terminologización del léxico común, especialmente su especialización, constituye el principal mecanismo de aparición de la terminología de la construcción. La terminologización (especialización) de palabras comunes dio lugar tanto a una terminología de la construcción metafórica como a la mayor parte de las formaciones derivadas.

3. Solo una pequeña parte de los términos pudo haberse formado mediante otros procedimientos semánticos de creación terminológica y mediante la formación de términos. La base del grupo de neologismos terminológicos la constituyen los términos compuestos y los derivados con sufijos.

132 Robertas Stunžinas | 1910–1937 m. lietuviškoji statybos terminija...

4. La terminología compuesta de la construcción del período estudiado no es abundante. La mayoría de los términos compuestos se formó con palabras simples terminologizadas y con sustantivos abstractos derivados de verbos y adjetivos.

5. Algunos de los términos estudiados ya han quedado obsoletos y designan conceptos que ya no se utilizan, pero muchos términos han perdurado y se emplean en la terminología actual de la construcción.

ŠALTINIAI

I

Ivinsk – Metu skajtlus ukiniszkas. Parašzitas par L. Iwiński, Vilnius, 1849–1862.

LTP VI – Lietuvių tautos praeitis. Skirtas „Aušros“ šimto metų sukakčiai paminėti. Parengė Jonas Dainauskas, Chicago, 1983.

II

Braš – Bražinskas J. Kaip ir iš ko galima statyti pigius ir tvomingus ūkio trobesius, Vilnius, 1910.

EKz – Statybos techniko teisems įgyti egzaminų programa. Sud. A. Maciejauskas, Kaunas, 1923.

Iv – Ivanauskas J. Plytų gamyba kaimo plytinėje, Kaunas, 1932.

Januš – Januševičius P. Namai, jų svarba, vieta, padėjimas, stilius, medga, statymas, Vilnius, 1917.

JodelTechn – Jodelė Pr. Statybos medžiagų technologija, Kaunas, 1923.

JodelNorm – Jodelė Pr. Statybos medžiagoms priimti normos ir joms bandyti sąlygos, Kaunas, 1929.

Kind – Kindurys V. Ūkiškų trobų statybos vadovas, Kaunas, 1935.

Reis – Reisonas J. Molio statyba, Kaunas, 1928.

StatM 1922 I – Statybos menas ir technika [1 sąs.].

StatM 1922 II – Statybos menas ir technika [2 sąs.].

StatM 1922 III – Statybos menas ir technika [3 sąs.].

StatM 1923 I – Statybos menas ir technika [1 sąs.].

Šimol – Šimoliūnas J. Statyba. I tomas: Statybos medžiagos, Kaunas, 1937.

Vanag – Vanagaitis R. Ūkio statyba: ūkininkams ir statybos darbininkams vadovėlis, Šiauliai, 1922.

Zubausk – Zubauskas K. Statybos ir butų tvarkymo įstatymai, taisyklės, Tilžė, 1922.

III

ALSTŽ – Anglų–lietuvių kalbų statybos terminų žodynas. Spec. red. A. Kudzys, Vilnius, 1993.

LKŽe – Lietuvių kalbos žodynas (e. leidimas, www.lkz.lt).

STŽ – Statybos terminų žodynas. Moksl. red. A. Kudzys, Vilnius, 2002.

LITERATŪRA

Gaivenis K. 2002: Lietuvių terminologija: teorijos ir tvarkybos metmenys, Vilnius.

Kaulakienė A. 2006: Pirmojo lietuviško aukštosios mokyklos fizikos vadovėlio terminija. – Terminologija 13, 76–96.

Keinys St. 1980: Terminologijos abėcėlė, Vilnius.

Klimavičius J. 1996: Nuo liaudies terminijos prie mokslinės. – Terminologija 3, 4–25.

Umbrasas A. 2005: Lietuvių teisės terminija 1918–1940 metais (pagrindinių kodeksų terminai), Vilnius.

Urbutis V. 1978: Žodžių darybos teorija, Vilnius.

Гринев С. 1993: Введение в терминоведение, Москва.

КРР 2003: Культура русской речи. Энциклопедический словарь-справочник, Москва.

Прохорова В 1996: Русская терминология (лексико-семантическое образование), Москва.

Татаринов В. 2006: Общее терминоведение: энциклопедический словарь, Москва.

Terminologija | 2007 | 14

1 3 3

1910–1937 LITHUANIAN TERMINOLOGY OF BUILDING

This article deals with analysis of Lithuanian endogenic and old loaned building terminology of the begining of XX century according to origin, structure and development aspects. Overall 1393 terms are analyzed, i. e. 806 one-word terms and 587 composite terms.

Of all one-word terms terminologized (specialized) old lexis makes up about one fifth part: akmuo (stone) JodelNorm 2, namas (house) Zubausk 9, sija (beam) Kind 14. Metaphoric and metonymic terms in early building terminology are rather rare. The majority of metaphoric terms are the result of secondary metaphoric nomination: griaučiai (skeleton) Kind 8, grėblys (raker) Šimol 71, metonymic terms are originated according to specific terminology models: lenta (board) StatM 1923 I 8.

Three quarters of analyzed one-word terms are derivations. The facts of Lithuanian language dictionary suggest that a large group of derivations could have been borrowed from the folk language: dumtrau kis (chimney) Kind 16. In many cases it is difficult to decide whether derivations are terminologized simple words or newly made. In particular this can be said about transpositional abstracts of verbs and adjectives: aušimas (cooling) Ekz 4, akytumas (porosity) Šimol 20. Only a small group of derivations could be suggested as neologisms. The majority of the neologisms are compound derivations: degplytė (baked brick) Janūš 19. Derivations of suffixes and endings are rather rare: slug-snis (layer) StatM 1923 I 20, riša (bunch) Ekz 6.

The major part of composite terms are made with the abstracts of verbs and adjectives: patvarumo bandymas (proof of sustainability) JodelTechn 146, atsparumas gniužimui (stability to crushing) JodelTechn 90 and terminologized simple words: dirbtinis akmuo (artificial stone) Iv 7.

Most of the terms which are analyzed in this article are used at present. More than a half (56%) of one-word terms are found in modern term dictionaries of building: džiovykla (drying chamber) Iv 45, STŽ 134, kietėjimas (solidification) Šimol 84, STŽ 253, muštuvas (impact maschine) JodelTechn 191, STŽ 351. A significant part of terms are historisms and archaisms: akėčios (harrow) JodelTechn 66, bėbras (beaver) StatM 1922 II 18; apsloginimas (reduction) JodelNorm 2, glostimas (smoothing) StatM 1923 I 11.

Gauta 2007 10 15

Robertas Stunžinas Lietuvių kalbos institutas P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email protected]

1 3 4

Robertas Stunžinas | 1910–1937 m. lietuviškoji statybos terminija...

Document details